[nalabit, Dungdungnguen].

 Iti Baro a Lubong a Patarus agparang daytoy a nagan iti 1,079 a daras iti Hebreo a Kasuratan, a pakairamanan ti 75 a daras kadagiti superskripsion ti 73 a salmo, ken 59 a daras iti Kristiano a Griego a Kasuratan. Kadagiti amin a tattao iti Hebreo a Kasuratan, da Moises ken Abraham laeng ti masansan nga ad-adda a dakdakamaten dagiti Kristiano a mannurat ti Biblia. Iti 1,138 a pagparangan ti David, maymaysa laeng a tao ti matuktukoy, ti maikadua nga ari ti Israel, wenno no dadduma daydiay iladladawan ni David: “ni Jesu-Kristo, anak ni David.”​—Mt 1:1.

 Daytoy a pastor, musikero, dumadaniw, soldado, estadista, mammadto, ken ari ket kasta unay ti kinalatakna iti Hebreo a Kasuratan. Adtoy ti maysa a napinget a mannakidangadang iti pagbabakalan a nagib-ibtur iti sidong dagiti pakarigatan, maysa a panguluen ken komandante a nabileg ken nakaturtured, ngem napakumbaba a mangbigbig kadagiti biddutna ken agbabawi kadagiti nakaro a basolna, maysa a tao a mannakipagrikna met ken naasi, managayat iti kinapudno ken kinalinteg, ken kangrunaan iti amin, maysa nga addaan iti naan-anay a panagtalek ken kompiansa iti Diosna a ni Jehova.

 Ti kapuonan ni David kas kaputotan da Boaz ken Ruth ket matunton nga agsubli ken Perez agingga ken Juda. (Ru 4:18-22; Mt 1:3-6) Daytoy nga inaudian kadagiti walo nga annak a lallaki ni Jesse addaan met iti dua a kakabsat a babbai wenno kakabsat iti ina. (1Sm 16:10, 11; 17:12; 1Cr 2:16) Ti maysa kadagiti kakabsat ni David ket nabatad a natay nga awanan kadagiti putot ket ngarud naikkat kadagiti naud-udi a rekord ti kapuonan. (1Cr 2:13-16) Saan a nadakamat ti nagan ti ina ni David. Kunaen ti dadduma a ni Nahas ti inana, ngem ad-adda a posible a ni Nahas ket ama ti babbai a kakabsat ni David iti ina.​—2Sm 17:25; kitaenyo ti NAHAS Num. 2.

 Ti Betlehem a masarakan iti agarup 9 km (5.5 mi) iti abagatan nga abagatan-a-laud ti Jerusalem isu ti ili ni David, ti ili a nagnaedan dagidi ammana a da Jesse, Obed, ken Boaz, ket no dadduma naawagan iti “siudad ni David” (Lu 2:4, 11; Jn 7:42), saan koma a mapagkamalian nga isu “ti Siudad ni David,” kayatna a sawen, ti Sion idiay Jerusalem.​—2Sm 5:7.

 Kas Agtutubo. Damo a maam-ammotayo ni David bayat ti panagaywanna kadagiti karnero ni amana iti maysa a tay-ak iti asideg ti Betlehem, a mangipalagip kadatayo a kalpasan ti nasurok a maysa a milenio iti maysa met a tay-ak iti asideg ti Betlehem a ti ayan dagiti papastor a nagsiddaaw gapu ta isuda ti napili a dumngeg iti anghel ni Jehova a mangiwarwaragawag iti pannakayanak ni Jesus. (Lu 2:8-14) Ni Samuel, nga imbaon ti Dios iti balay ni Jesse a mangpulot iti maysa kadagiti annakna tapno agbalin a masanguanan nga ari, pagkedkedanna ti pito nga in-inauna a kakabsat ni David, a kunkunana, “Saan a pinili ni Jehova dagitoy.” Kamaudiananna sinukonda ni David manipud tay-ak. Magaggagaran ti amin idi simrek ni David​—“lumabbasit, agtutubo a napintas dagiti matana ken nataer ti langana”​—ta agingga ita awan ti makaammo no apay nga immay ni Samuel. “Tumakderka,” imbilin ni Jehova ken Samuel, “pulotam, ta isu daytoy!” Isu daydiay tuktukoyen ni Jehova idi kinunana, “Nasarakak ni David nga anak ni Jesse, maysa a lalaki a naanamongan iti pusok, a mangaramidto iti amin a bambanag a tarigagayak.”​—1Sm 16:1-13; 13:14; Ara 13:22.

 Ti tawtawen a binusbos ni David kas ubing a pastor ket adda nauneg nga impluensiana iti nabatbati a paset ti panagbiagna. Gapu iti panagbiag ni David iti tay-ak naisagana nga agbiag kas maysa a pugante iti naud-udi a paset ti panagbiagna, idi nagtalaw tapno maliklikanna ti pungtot ni Saul. Nagbalin met a nasigo a pumapallatibong, ken napatanorna ti panagibtur, kinatured, ken sidadaan a  mangsurot ken mangispal iti karnero a naisina iti arban, a di bumdeng a mangpapatay iti oso wenno leon no kasapulan.​—1Sm 17:34-36.

 Ngem malaksid iti kinamaingelna kas mannakigubat, malaglagip met ni David kas maysa a nasigo nga agtokar iti arpa ken kas managputar iti kanta, abilidad a nalabit nagun-odna bayat ti atiddog nga or-oras a nabusbosna a mangay-aywan kadagiti karnero. Pagaammo met ni David kas managpartuat kadagiti kabbaro a pagtokar iti musika. (2Cr 7:6; 29:26, 27; Am 6:5) Gapu iti panagayat ni David ken Jehova nagbalin a nangato ti kalidad dagiti pinutarna a liriko imbes a panglinglingay laeng ken nagbalinda a klasikal nga obra maestra a maipaay iti panagdaydayaw ken Jehova ken panangitan-ok kenkuana. Ipatuldo dagiti superskripsion ti di nakurkurang ngem 73 a salmo a ni David ti nangputar kadagita, ngem naikuna met iti dadduma a paset a ni David ti makimputar iti sabsabali pay a salmo. (Idiligyo ti Sal 2:1 iti Ara 4:25; Sal 95:7, 8 iti Heb 4:7.) Nalablabit iyanninaw ti dadduma dagiti kapadasan ni David kas maysa a pastor kas koma ti Salmo 8, 19, 23, 29.

 Amin daytoy a pannakasanay bayat ti panangay-aywanna kadagiti karnero insaganana ni David maipaay iti dakdakkel nga akem a panangipastor iti ili ni Jehova, kas adda a naisurat: “[Ni Jehova] pinilina ni David nga adipenna ket innalana kadagiti kulongan ti arban. Manipud panangsurot kadagiti kabaian nga agpaspasuso isu inyegna tapno agbalin a pastor nga agaywan ken Jacob nga ilina ken agaywan iti Israel a tawidna.” (Sal 78:70, 71; 2Sm 7:8) Nupay kasta, idi damo a pinanawan ni David dagiti karnero ni amana, awan ti planona a mangagaw iti kinaari. No di ket nagserbi kas musikero iti palasio gapu ta inrekomenda ti maysa a manangbalakad ni Saul, a saan laeng a nangdeskribir ken David kas ‘nasigo nga agtokar’ no di ket maysa met a “maingel, nabileg a lalaki ken maysa a lalaki ti gubat ken maysa a nasaririt a pumapalawag ken maysa a nataer a lalaki, ket adda kenkuana ni Jehova.” (1Sm 16:18) Gapuna, ni David ket nagbalin nga umaarpa iti marirriribukan a ni Saul, kasta met nga agaw-awit iti armasna.​—1Sm 16:19-23.

 Idi agangay, gapu kadagiti saan a naibaga a rason, nagsubli ni David iti balay ni amana iti di masinunuo a periodo. Idi intulodanna iti abasto ti kakabsatna a kameng ti buyot ni Saul, nga iti daydi a tiempo simmardengda pay laeng a makirupak kadagiti Filisteo, nakapungtot ni David idi nakitana ken nangngegna ni Goliat a mangum-umsi ken Jehova. “Siasino daytoy di nakugit a Filisteo tapno rurodenna dagiti linia ti bakal ti sibibiag a Dios?” inyimtuod ni David. (1Sm 17:26) Innayonna pay, “Ni Jehova a nangispal kaniak iti gammat ti leon ken iti gammat ti oso, isu ti mangispalto kaniak iti ima daytoy a Filisteo.” (1Sm 17:37) Idi naipaayan iti pammalubos, ti nangpapatay iti leon ken iti oso nagturong ken Goliat buyogen iti sasao nga: “Umayak kenka nga addaanak iti nagan ni Jehova ti buybuyot, ti Dios dagiti linia ti bakal ti Israel, a rinurodmo.” Dagus nga impallatibong ni David ti bato ket impasagna ti maingel a kabusor. Kalpasanna isu pinutolan ni David babaen ti kampilan a mismo ni Goliat, sa nagsubli iti kampo nga awitna ti ulo ken kampilan ti higante kas pannakatropeo ti gubat.​—1Sm 17:45-54; LADAWAN, Tomo 1, p. 745.

 Makapainteres ta ti Septuagint, kas agparang iti Griego a manuskrito a Vatican 1209 idi maikapat a siglo, ikkatenna ti 1 Samuel 17:55 agingga iti sao a “Filisteo” iti 18:6a. Gapuna, ti Moffatt ikabilna amin dagitoy iti uneg dagiti doble a braket malaksid ti maudi a paset dagitoy a bersikulo, nga awaganna ida iti “editorial a panaginayon wenno naud-udi a panangiballaet.” Nupay kasta, adda pammaneknek a mangpasingked nga umiso ti mabasa iti Masoretiko a teksto.​—Kitaenyo ti SAMUEL, DAGITI LIBRO TI (Paspaset nga Awan iti Griego a Septuagint).

 Kas Pugante. (MAPA, Tomo 1, p. 746) Dagitoy napartak a panaglabas dagiti pasamak ipakitada ni David manipud panaglemlemmengna iti let-ang a nagturong iti pannakaitan-okna iti publiko iti imatang ti intero nga Israel. Kas panguluen dagiti lallaki a mannakigubat, kinablaawanda ni David babaen ti panagsala ken panagrag-o idi nagsubli manipud naballigi a pannakilabanna kadagiti Filisteo, a ti naglatak idi a kankantaenda ket, “Kinabil ni Saul ti rinibuna, ket ni David ti pinullo a ribuna.” (1Sm 18:5-7) “Ti intero nga Israel ken Juda inay-ayatda ni David,” ket ti mismo nga anak ni Saul a ni Jonatan nakipinnatalged kenkuana iti tungpal-biag a tulag ti panaginnayat ken panagginnayyem, a nakagunggonaan uray pay ti anak ni Jonatan a ni Mefiboset ken ti apokona a ni Mica.​—1Sm 18:1-4, 16; 20:1-42; 23:18; 2Sm 9:1-13.

 Gapu iti daytoy a panaglatak ni David nagilem ni Saul iti kasta a nagtultuloy a “kimmita nga addaan panagatap ken David manipud iti dayta nga aldaw ken agpatpatuloy.” Iti dua a pasamak inggayang ni Saul ti pikana ken David bayat nga agtoktokar kas iti sigud ta panggepna a salputen ni David a maipideg iti diding, ket inispal ni Jehova kadagitoy dua a gundaway. Inkari ni Saul nga itedna ti anakna a babai iti asinoman a makapapatay ken Goliat, ngem ita saanna a kayaten nga ited ken David. Kamaudiananna immanamong ni Saul nga asawaen ni David ti maikadua nga anakna, no la ket ta iyeganna iti “sangagasut a makinsango a kudil dagiti  Filisteo,” di nainkalintegan a kalikagum nga impagarup ni Saul nga isu ti pakatayan ni David. Nupay kasta, dinoble pay ni natured a David ti sab-ong, ta nangidatag ken Saul iti 200 a makinsango a kudil iti kasta naasawana ni Mical. Isu nga ita duan kadagiti annak ni Saul ti siaayat a nakitulag ken David, a nakaigapuan ti ad-adda a pananggura kenkuana ni Saul. (1Sm 18:9-29) Idi agtoktokar manen ni David iti sanguanan ni Saul, iti maikatlo a daras inkagumaan ti ari a salputen ni David a maipideg iti diding. Nagtalaw ni David bayat ti kinasipnget ti rabii, a nagkitada laeng manen ken Saul idi nagbaliwen ken naiduma unayen ti kasasaad.​—1Sm 19:10.

 Nagbiag ni David kas pugante iti simmaganad a tawtawen, a kanayon nga agkamkamang iti nadumaduma a disso, ta awan sarday ti panangkamkamat kenkuana ti nasubeg ken nadangkes nga ari a determinado a mangpapatay kenkuana. Ni David immuna a nagkamang ken mammadto Samuel idiay Rama (1Sm 19:18-24), ngem idi saanen a makapaglemmeng iti daytoy a lugar isu nagturong idiay Gat a siudad dagiti Filisteo, ngem dimmagas pay ken Ahimelec a nangato a padi idiay Nob, a sadiay nga innalana ti kampilan ni Goliat. (1Sm 21:1-9; 22:9-23; Mt 12:3, 4) Nupay kasta, nakapagtalaw met laeng manipud Gat babaen ti panaginmamauyongna, a nangar-aramid kadagiti inuubing a nagbinnallangan a marka iti ruangan ken binay-anna ti katayna nga agayus iti barbasna. (1Sm 21:10-15) Daytoy a kapadasan ti nakaibasaran ti panangputar ni David ti Salmo 34 ken 56. Kalpasanna, napan nagkamang iti rukib ti Adullam, a sadiay a kimmadua kenkuana ti pamiliana ken ti agarup 400 a tattao a nakapimpiman ken naparigatan. Mabalin a ti Salmo 57 wenno 142, wenno dagitoy a dua, ti mangipalagip iti panagyanna iti daytoy a rukib. Nagtultuloy a nagakar-akar ni David​—manipud sadiay napan iti Mizpe idiay Moab sa kalpasanna nagsubli iti kabakiran ti Heret idiay Juda. (1Sm 22:1-5) Idi aggigian idiay Keila, naammuanna nga agsagsagana a rumaut ni Saul, isu a pimmanaw sadiay nga agturong iti Let-ang ti Zif a kaduana dagiti tattaona, nga agarup 600 ti bilangdan. Intultuloy a kinamkamat ni Saul iti nadumaduma a disso, manipud Let-ang ti Zif idiay Hores agingga iti Let-ang ti Maon. Idi dandanin matiliw ni Saul ti an-anupenna, naipadamag kenkuana nga umay rumaut dagiti Filisteo, isu a nagsardeng pay laeng ni Saul iti panangkamkamatna, iti kasta nakapagtalaw ti pugante nga agpa-En-gedi. (1Sm 23:1-29) Gapu kadagiti kakastoy a kapadasanna, naputar dagiti agkakapintas a Salmo a mangidaydayaw ken Jehova iti namilagruan a panangispalna (Sal 18, 59, 63, 70).

 Idiay En-gedi, simrek ni Saul iti maysa a rukib tapno umibleng. Aglemlemmeng idi ni David iti kaunggan a paset ti rukib ket nagkaradap a manggeppas iti pandiling ti kawes ni Saul ngem saanna a pinatay, a kinunana a narigat a pagarupen a dangranna ti ari, “ta isu ti pinulotan ni Jehova.”​—1Sm 24:1-22.

 Idi natayen ni Samuel. Kalpasan ti ipapatay ni Samuel, ni David a pugante pay laeng ket nagnaed iti Let-ang ti Paran. (Kitaenyo ti PARAN.) Ni Nabal a maysa a baknang nga agtartaraken iti an-animal idiay Carmelo, iti abagatan ti Hebron, ket impakitaan da David ken dagiti tattao iti kinamanangngaasi ngem saan nga impateg daytoy awanan panagyaman a tao. Ti napardas a panagpampanunot ti asawa ni Nabal a ni Abigail linapdanna ti ima ni David a mangtalipupos kadagiti lallaki iti sangakabbalayan ni Nabal, ngem ni Nabal kinabil ni Jehova ket natay. Kalpasanna, inasawa ni David ti balo, isu nga addan ti sabali pay nga asawa ni David malaksid ken Ahinoam manipud Jezrael, ni Abigail ti Carmelo; bayat ti nabayag a kaawan ni David, ni Saul intedna ni Mical iti sabali a lalaki.​—1Sm 25:1-44; 27:3.

 Nagkamang ni David iti Let-ang ti Zif iti maikadua a gundaway, ket an-anupenda manen. Ni Saul ken ti 3,000 a lallakina ket inyarig ni David kas kadagidiay agsapsapul “iti maymaysa a timel, no kasano a ti maysa agkamat iti tukling iti bambantay.” Iti maysa a rabii, nagkaradap da David ken Abisai nga agturong iti kampo a pagturturogan ni Saul sada innala ti pikana ken puronggo ti danumna. Ni Abisai kayatna idi a patayen ni Saul, ngem iti maikadua a gundaway saan nga impalubos ni David a mapapatay ni Saul, a kinunana a manipud panangmatmat ni Jehova, narigat a pagarupen nga iyunnatna ti imana maibusor iti pinulotan ti Dios. (1Sm 26:1-25) Daytoyen ti naudi a pannakakita ni David iti kabusorna.

 Nagyan ni David idiay Siclag iti teritoria dagiti Filisteo, isu a saanen a maasitgan ni Saul iti las-ud ti 16 a bulan. Adu a nabileg a lallaki ti pimmanaw kadagiti buyot ni Saul ket nakikapponda kadagidiay nagkamang idiay Siclag, isu a nabaelan ni David a rauten dagiti il-ili iti abagatan a kabusor ti Israel, iti kasta naalana dagiti beddeng ti Juda ken napatibkerna ti saadnanto kas ari. (1Sm 27:1-12; 1Cr 12:1-7, 19-22) Idi agsagsagana dagiti Filisteo a mangdarup kadagiti puersa ni Saul, ni Ari Aquis inawisna ni David a kumuyog kenkuana, ta impagarupna a ni David ket “buyok iti tengnga ti ilina nga Israel.” Nupay kasta, saan a kinayat ti dadduma nga aliado nga appo a kumuyog ni David ta mabalin a pagpeggadenna ida. (1Sm 29:1-11) Iti kangitingitan ti  bakal idiay Bantay Gilboa, natay ni Saul ken ti tallo kadagiti annakna a nakairamanan ni Jonatan.​—1Sm 31:1-7.

 Kabayatanna, dagiti Amalekita tinakawan ken pinuoranda ti Siclag, nga impanawda amin a babbai ken ubbing. Dagus a kinamat ida dagiti puersa ni David ket nakamakamda dagiti tulisan ken nabawida ti assawa ken annakda ken amin dagiti sanikua. (1Sm 30:1-31) Kalpasan ti tallo nga aldaw inyeg ti maysa nga Amalekita ti balangat ken pulseras ni Saul, a siaallilaw nga ipaspasindayagna a pinapatayna ti nasugatan nga ari ken in-inanamaenna nga umawat iti gunggona. Uray no agul-ulbod laeng, imbilin ni David a mapapatay gapu ta kinunana a ‘pinapatayna ti pinulotan ni Jehova.’​—2Sm 1:1-16; 1Sm 31:4, 5.

 Kas Ari. (MAPA, Tomo 1, p. 746) Nagladingitan unay ni David ti nakalkaldaang a damag a natayen ni Saul. Ad-adda a pakaseknanna ti pannakapasag ti pinulotan ni Jehova imbes a ti pannakatay ti kangrunaan a kabusorna. Gapu iti ladingitna pinutar ni David ti dung-aw a napauluan “Ti Bai.” Indung-awna iti dayta no kasano a ti kadadaksan a kabusorna ken ti kasayaatan a gayyemna napasagda a dua iti bakal​—“da Saul ken Jonatan, dagidiay maay-ayat ken dagidiay makaay-ayo bayat ti panagbiagda, ket iti ipapatayda saanda a napagsina.”​—2Sm 1:17-27.

 Immakaren ni David idiay Hebron, a sadiay ti nangpulotan kenkuana dagiti lallakay ti Juda kas ari iti tribuda idi 1077 K.K.P., iti edad a 30. Ti anak ni Saul a ni Is-boset ket napagbalin nga ari iti dadduma a tribu. Nupay kasta, agarup dua a tawen kalpasanna, napapatay ni Is-boset ket dagiti nangsillong kenkuana impanda ti ulona ken David nga in-inanamaenda nga umawatda iti gunggona, ngem uray isuda napapatayda a kas iti daydi naginkukuna a pinapatayna ni Saul. (2Sm 2:1-4, 8-10; 4:5-12) Daytoy ti nangtignay kadagiti tribu a mangsupsuporta pay laeng iti anak ni Saul a kumapponda iti Juda, ket idi agangay nagkaykaysa ti puersa nga agdagup iti 340,822 a namagbalin ken David kas ari iti intero nga Israel.​—2Sm 5:1-3; 1Cr 11:1-3; 12:23-40.

 Panagturayna idiay Jerusalem. Nagturay ni David idiay Hebron iti pito ket kagudua a tawen sakbay a binilin ni Jehova nga inyakarna ti kabeserana idiay Jerusalem, ti naala a salindeg dagiti Jebuseo. Imbangonna sadiay ti Siudad ni David iti Sion ket nagtultuloy a nagturay iti 33 a tawen pay. (2Sm 5:4-10; 1Cr 11:4-9; 2Cr 6:6) Bayat ti panagyanna idiay Hebron, nangala ni Ari David iti ad-adu pay nga assawa, pinagsublina ni Mical, ket nagputot iti adu nga annak a lallaki ken babbai. (2Sm 3:2-5, 13-16; 1Cr 3:1-4) Idi nakaakaren idiay Jerusalem, nangala ni David iti ad-adu pay nga assawa ken kamalala a nangipasngay met kenkuana iti ad-adu pay nga annak.​—2Sm 5:13-16; 1Cr 3:5-9; 14:3-7.

 Idi nangngeg dagiti Filisteo a ni David ti ari iti intero nga Israel, simmang-atda a mangparmek kenkuana. Kas kadagidi naglabas (1Sm 23:2, 4, 10-12; 30:8), ni David immuman ken Jehova no rumbeng a sumang-at a maibusor kadakuada. Ti sungbat ket “sumang-atka,” ket impagteng ni Jehova kadagiti kabusor ti manglapunos a pannakadadael iti kasta inawagan ni David dayta a disso iti Baal-perazim, a kaipapananna ti “Makinkukua Kadagiti Panangraut.” Iti naminsan manen a pannakirangetda binaliwan ni Jehova ti estratehia, ket binilinna ni David nga agsalikawkaw ket kabilenna dagiti Filisteo manipud iti likudan.​—2Sm 5:17-25; 1Cr 14:8-17.

 Ginandat ni David nga ipan idiay Jerusalem ti lakasa ti tulag, ngem saan a nagballigi idi sinagid dayta ni Uzzah ket natay. (2Sm 6:2-10; 1Cr 13:1-14) Agarup tallo a bulan kalpasanna, buyogen kadagiti naannad a panagsagana, agraman panangsantipikar kadagiti papadi ken Levita ken panangsigurado nga awitenda ti Lakasa kadagiti abagada imbes nga ikabilda iti maysa a kareson a kas idi damo, naipan dayta idiay Jerusalem. Ni David a nakakawes iti simple, impakitana ti rag-o ken gagarna iti daytoy naindaklan nga okasion babaen ti ‘panaglaglagto ken panagsalsala iti sango ni Jehova.’ Ngem ti asawana a ni Mical binabalawna ni David, a kinunana nga isu nagtignay a kas iti “maysa kadagiti kawaw ti panagul-ulona a tattao.” Gapu iti daytoy di nainkalintegan a panangdillawna, “awanan [ni Mical] iti anak agingga iti aldaw ti ipapatayna.”​—2Sm 6:11-23; 1Cr 15:1-29.

 Nangyurnos met ni David iti nasaknap a panagdaydayaw ken Jehova iti baro a disso nga ayan ti Lakasa babaen ti panangitudingna kadagiti agaywan iti ruangan ken musikero ken panangsiguradona a “mangidatonda a patinayon kadagiti mapuoran a daton . . . bigat ken rabii.” (1Cr 16:1-6, 37-43) Kanayonanna pay, napanunot ni David a mangibangon iti templo a palasio a naaramid iti sedro a pangipataenganna iti Lakasa, a kasukat ti tolda a nagyananna. Ngem saan a napalubosan ni David a mangibangon iti dayta a balay, ta kinuna ti Dios: “Nangibuyatka iti nakaad-adu unay a dara, ket nakigubatka iti dadakkel a gubgubat. Saankanto a mangibangon iti balay a maipaay iti naganko, ta adu a dara ti imbuyatmo iti daga iti sanguanak.” (1Cr 22:8; 28:3) Nupay kasta, namatalged kenkuana ni Jehova iti maysa a tulag a mangikarkari nga agtalinaed nga agnanayon iti pamiliana ti kinaari,  ket mainaig iti daytoy a tulag impasigurado kenkuana ti Dios a ti mangibangon iti templo ket ti anakna a ni Solomon a nagtaud ti naganna iti sao a kaipapananna ti “talna.”​—2Sm 7:1-16, 25-29; 1Cr 17:1-27; 2Cr 6:7-9; Sal 89:3, 4, 35, 36.

 Maitunos ngarud iti daytoy a tulag iti pagarian a ni Jehova impalubosna a palawaen ni David ti teritoria ti turayna manipud karayan ti Egipto agingga iti Eufrates, nga ipasdekna dagiti beddengna, a taginayonenna ti pannakikappia iti ari ti Tiro, a makibakal ken parmekenna dagiti kalaban iti aglikmut​—dagiti Filisteo, Sirio, Moabita, Edomita, Amalekita, ken Ammonita. (2Sm 8:1-14; 10:6-19; 1Ar 5:3; 1Cr 13:5; 14:1, 2; 18:1–20:8) Nagbalin ni David a kabibilgan nga agturay gapu kadagitoy a panamagballigi kenkuana ti Dios. (1Cr 14:17) Nupay kasta, kanayon a sipapanunot ni David a saanna a nagun-od daytoy a saad babaen ti panagparmekna  wenno tawid no di ket nagtaud dayta ken Jehova, a nangipatugaw kenkuana iti daytoy mangiladladawan a teokrasia.​—1Cr 10:14; 29:10-13.

 Basbasol a mangyeg iti didigra. Bayat ti agtultuloy a kampania maibusor kadagiti Ammonita, napasamak ti maysa kadagiti kalidayan a pagteng iti biag ni David. Nangrugi ti amin idi a binuybuya ti ari manipud pangatepanna ti panagdigus ti napintas a ni Bat-seba, ket pinagtalinaedna dagiti dakes a tarigagayna. (San 1:14, 15) Idi naammuanna a napan nakigubat ti asawa ni Bat-seba a ni Urias, impaiyeg ni David ti babai iti palasiona, a sadiay a nakidenna kenkuana. Idi agangay napakaammuan ti ari a masikog ni Bat-seba. Awan duadua a gapu ta kaamakna a maibutaktak ni Bat-seba iti publiko ket mapapatay gapu iti imoral nga aramidna, dagus nga impaibaga ni David iti buyot a masapul a mapan kenkuana ni Urias idiay Jerusalem, nga in-inanamaenna a kaiddaen ni Urias ti asawana iti dayta a rabii. Ngem uray no binartek ni David, nagkedked ni Urias a makikaidda ken Bat-seba. Gapu ta naupay ni David, pinagsublina ni Urias iti buyot ngem sililimed nga imbilinna ken komandante Joab nga ipuestona ni Urias iti makinsango a linia, a sigurado a pakatayanna. Nagkurri ti planona. Natay ni Urias iti bakal, inannurot ti biudana ti nakayugalian a periodo ti panagleddaang, ket kalpasanna inasawa ni David ti balo sakbay a maammuan ti umili ti panagsikogna.​—2Sm 11:1-27.

 Ngem kumitkita idi ni Jehova ket imbutaktakna amin dayta a dakes nga aramid. No impalubos koma ni Jehova a ti natauan nga uk-ukom iti sidong ti Mosaiko a Linteg ti nangtaming iti kaso da David ken Bat-seba, agpada koma a napapatay dagitoy a managbasol, ket siempre, natay koma a naikanunong iti ina ti di pay naipasngay nga anak a bunga ti pannakikamalala. (De 5:18; 22:22) Nupay kasta, ni Jehova a mismo ti nangtaming iti kaso ket kinaasianna ni David gapu iti tulag iti Pagarian (2Sm 7:11-16), awan duadua a gapu ta nangipakita met idi ni David iti asi (1Sm 24:4-7; idiligyo ti San 2:13) ken gapu ta nakita ti Dios nga agbabbabawi dagiti nagbasol. (Sal 51:1-4) Ngem adda latta dusada. Babaen ti ngiwat ni mammadto Natan, insawang ni Jehova: “Adtoy mangpatanorak maibusor kenka iti didigra nga agtaud iti bukodmo a balay.”​—2Sm 12:1-12.

 Ket kasta ti napasamak. Di nagbayag natay ti ubing a bunga ti pannakikamalala nga impasngay ni Bat-seba, nupay pito nga aldaw a nagayunar ken nagleddaang ni David idi masakit pay laeng ti ubing. (2Sm 12:15-23) Kalpasanna, rinames ti inauna nga anak ni David a ni Amnon ti mismo a kabsatna iti ama a ni Tamar, ket idi agangay, ti kabsat ni Tamar pinapatayna met ni Amnon, a nagladingitan ni amana. (2Sm 13:1-33) Idi agangay, saan laeng a ginandat ti maikatlo ken dungdungnguen nga anak ni David a ni Absalom nga agawen ti trono no di ket sipapanayag a linaisna ken imbabainna ni amana iti publiko babaen ti pannakidennana kadagiti kamalala ni David. (2Sm 15:1–16:22) Kamaudiananna, limmanlan ti pannakaibabainna idi a nairarem ti pagilian iti gerra sibil a nagbalin a dangadang ti anak ken ama, a nagpatingga iti ipapatay ni Absalom, a saan a pagayatan ni David ken nagladingitanna unay. (2Sm 17:1–18:33) Pinutar ni David ti Salmo 3 idi itartarayanna ni Absalom, a nangikunaanna, “Ti panangisalakan kukua ni Jehova.”​—Sal 3:8.

 Ngem tunggal agbiddut ken makaaramid iti nakaro a basol, impakita ni David a napalungdo ti pusona babaen ti panagbabawi ken panangipakaasina iti pammakawan ni Jehova. Makita daytoy iti napasamak kadakuada ken Bat-seba, a kalpasan dayta insurat ni David ti Salmo 51, a kunkunana, “Buyogen ti biddut naipasngayak . . . iti basol inyinawnak ni inak.” (Sal 51:5) Ti sabali pay a pagarigan a sipapakumbaba nga impudno ni David iti basbasolna ket idi nga isu ginargari ni Satanas a mangsensus kadagiti lallaki a kualipikado nga agpaay kadagiti puersa militar.​—2Sm 24:1-17; 1Cr 21:1-17; 27:24; kitaenyo ti PANAGPASALISTA.

 Gumatang iti pakaipatakderan ti templo. Idi nagsardeng ti angol nga imbunga ti biddut ti ari iti daytoy naudi a pasamak, ginatang ni David ti pagirikan ni Ornan ket indatonna ti bakbaka kas sakripisio ken Jehova, agraman ti pasagad a maar-aramat idi iti panagirik. Ditoy ti nangibangonan ni Solomon idi agangay iti nadaeg a templo. (2Sm 24:18-25; 1Cr 21:18-30; 2Cr 3:1) Kanayon nga adda idi iti puso ni David ti panangibangon iti dayta a templo, ket nupay saan a napalubosan a mangibangon iti dayta, naipalubos a mangisaad iti dakkel a puersa dagiti trabahador nga agtikap iti batbato ken agurnong kadagiti material a nakairamanan ti 100,000 a talento a balitok ($38,535,000,000) ken 1,000,000 a talento a pirak ($6,606,000,000), ken gambang ken landok a di mabilang. (1Cr 22:2-16) Manipud bukodna a kinabaknang nangikontribusion ni David iti balitok ti Ofir ken napasudi a pirak nga agbalor iti nasurok a $1,202,000,000. Impaay met ni David dagiti plano ti arkitektura, nga inawatna babaen ti paltiing, ken inorganisarna ti pinullo a ribu a Levita iti adu a benneg ti panagserbida, agraman ti dakkel a koro dagiti kumakanta ken musikero.​—1Cr 23:1–29:19; 2Cr 8:14; 23:18; 29:25; Esd 3:10.

  Panagpatingga ti panagturayna. Iti maudin nga al-aldaw ti biag ni David, ti 70 ti tawenna nga ari a naidaliten iti pagiddaanna, ket nagtultuloy nga agapit iti didigra iti uneg ti pamiliana. Ginandat ti maikapat nga anakna a ni Adonias nga isaad ti bagina kas ari a saan nga ammo wenno awan pammalubos ni amana ken dakdakes pay gapu ta awan ti anamong ni Jehova. Idi nakagteng ken David daytoy a damag, dagus a nagtignay tapno opisial nga isaadna kas ari ken ipatugawna iti trono ti anakna a ni Solomon, ti pili ni Jehova. (1Ar 1:5-48; 1Cr 28:5; 29:20-25; 2Cr 1:8) Idin ni David binalakadanna ni Solomon a magna iti daldalan ni Jehova, salimetmetanna dagiti paglinteganna ken bilbilinna, agtignay a simamanakem iti isuamin, ket iti kasta isu rumang-ay.​—1Ar 2:1-9.

 Kalpasan ti 40-tawen a panagturayna, natay ni David ken naitabon iti Siudad ni David, ket napaneknekan a maikari a mairaman kadagiti inlanad ni Pablo a mapagtalkan a listaan dagiti saksi a naisangsangayan ti pammatida. (1Ar 2:10, 11; 1Cr 29:26-30; Ara 13:36; Heb 11:32) Idi inadaw ni Jesus ti Salmo 110, kinunana nga insurat dayta ni David “babaen iti paltiing.” (Mt 22:43, 44; Mr 12:36) Masansan a binigbig dagiti apostol ken dadduma pay a mannurat ti Biblia a ni David ket napaltiingan a mammadto ti Dios.​—Idiligyo ti Sal 16:8 iti Ara 2:25; Sal 32:1, 2 iti Ro 4:6-8; Sal 41:9 iti Jn 13:18; Sal 69:22, 23 iti Ro 11:9, 10; Sal 69:25 ken 109:8 iti Ara 1:16, 20.

 Mangiladladawan. Dagiti mammadto masansan ti panangdakamatda ken David ken iti naarian a balayna mainaig no dadduma iti maudi nga ar-ari ti Israel a nagtugaw iti “trono ni David” (Jer 13:13; 22:2, 30; 29:16; 36:30) ken no dadduma iti naimpadtuan a pamay-an. (Jer 17:25; 22:4; Am 9:11; Zac 12:7-12) Kadagiti dadduma a Mesianiko a padto naipamaysa ti atension iti tulag ni Jehova ken David mainaig iti pagarian. Kas pagarigan, kuna ni Isaias a daydiay naawagan iti “Nakaskasdaaw a Manangbalakad, Mannakabalin a Dios, Agnanayon nga Ama, Prinsipe ti Kappia” ket maipasdekto a sititibker iti “trono ni David” agingga iti tiempo a di nakedngan. (Isa 9:6, 7; idiligyo met ti 16:5.) Inyasping ni Jeremias ti Mesias iti “nalinteg a tarubong” nga ‘ibangonto ni Jehova ken David.’ (Jer 23:5, 6; 33:15-17) Babaen ken Ezequiel, tinukoy ni Jehova ti Mesianiko a Pastor kas “ni adipenko a David.”​—Eze 34:23, 24; 37:24, 25.

 Idi imbaga ti anghel ken Maria a maaddaan iti anak a lalaki a maawagan iti Jesus, indeklarana a “ni Jehova a Dios itednanto kenkuana ti trono ni David nga amana.” (Lu 1:32) “Ni Jesu-Kristo, anak ni David,” ti legal ken natural nga agtawid iti trono ni David. (Mt 1:1, 17; Lu 3:23-31) Kinuna ni Pablo a ni Jesus ti kaputotan ni David sigun iti lasag. (Ro 1:3; 2Ti 2:8) Binigbig met dagiti kadawyan a tattao a ni Jesus ket “Anak ni David.” (Mt 9:27; 12:23; 15:22; 21:9, 15; Mr 10:47, 48; Lu 18:38, 39) Masapul idi a mapatalgedan dayta, ta bigbigen dagiti Fariseo a ti Mesias ket anak ni David. (Mt 22:42) Pinaneknekan met a mismo dayta ti napagungar a ni Jesus, a kunkunana: “Siak, ni Jesus, . . . ti ramut ken ti kaputotan ni David.”​—Apo 22:16; kasta met ti Apo 3:7; 5:5.