Kɛ aniaan yasua kun i nzuɛn’n ti kpa’n, asɔnun’n ɲan su ye dan. I wie yɛle kɛ aniaan nga ‘i like yolɛ yoman ya’n,’ ɔ miɛn i ɲin naan ɔ nin i wiengu’m b’a kwla tran klanman, yɛ ɔ ukɛ i wiengu mun naan be yo sɔ wie. Asa’n kɛ ɔ wiengu’m bé kán ndɛ’n, ɔ sie i su kpa tie. Kpɛkun ɔ miɛn i ɲin naan ɔ́ wún wafa nga be wun yo be’n i wlɛ. Wienun-ɔn, b’a sie wɔ asɔnun kpɛnngbɛn, yɛ a nin ɔ wiengu asɔnun kpɛnngbɛn’m be su yo aɲia kun. ?Sɛ ajalɛ nga asɔnun kpɛnngbɛn onga’m be fa’n ɔ timan ɔ liɛ su, naan sanngɛ ɔ fɔnman Ɲanmiɛn mmla wie fi’n, á súan ajalɛ nga be fali’n i bo? Aniaan ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó asɔnun kpɛnngbɛn’n, ɔ timan sran mɔ i ndɛ liɛ ng’ɔ kan’n i su yɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ ka-ɔ. Ɔ wun i wlɛ kɛ, kɛ afɔtuɛ manfuɛ’m be sɔnnin’n, yɛ like nga be waan bé yó’n, ɔ yo ye-ɔ. (Bob. 13:8, 9; Ɲan. 15:22) Ɔ kanman ndɛ tɛtɛ klemɛn i wiengu mun, yɛ ɔ nin be kacikaciman be nuan. Sanngɛ ɔ yo i wiengu’m be cɛcɛ. Kɛ m’ɔ ‘klo anuansɛ’n’ ti’n, kannzɛ lika’n jran kekle bɔbɔ’n ɔ fa ajalɛ naan ɔ nin i wiengu’m be nuan w’a sɛ. (Zak. 3:17, 18) Ɔ kan ndɛ wɛtɛɛ su kle i wiengu mun. Yɛ i sɔ’n yo maan be nga be tɛnndɛn i ɲrun bɔbɔ’n, be kwla gua be ya’n i ase.—Jɔl. 8:1-3; Ɲan. 25:15; Mat. 5:23, 24. w24.11 23 § 13

Ɔ ti su kɛ Zezi wuli “kpɛ kunngba cɛ.” Sanngɛ ɔ te yo ninnge kpanngban te man e. (Rɔm. 6:10) Yɛle kɛ ɔ te di junman wie mun naan y’a ɲan e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye. I wie yɛle kɛ ɔ ti e Famiɛn, ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan yɛ ɔ ti asɔnun’n i su kpɛn. (1 Kor. 15:25; Efɛ. 5:23; Ebr. 2:17) Ɔ su yiayia be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n nin sran kpanngban kpa wie mun. Kɛ ɲrɛnnɛn dan’n wá wíe’n yɛ ɔ́ wíe junman sɔ’n i dí-ɔ. (Mat. 25:32) Asa’n, ɔ ukɛ i sɔnnzɔnfuɛ mun naan b’a ɲan ninnge nga be mian be wun naan b’a kwla su Ɲanmiɛn kpa mɛn’n i awieliɛ blɛ nga nun’n. (Mat. 24:45) Kpɛkun i Afuɛ Akpi Famiɛn Dilɛ blɛ’n nun’n, ɔ́ wá yó ninnge wie mun ekun mán e titi. E dunman nun’n, Zoova fɛli i Wa’n mannin sakpasakpa. w25.01 24 § 12

Kɛ Zoova ko yaci sran kun i sa tɛ’n ko cɛ i’n, ɔ ti kɛ w’a yoman sa tɛ sɔ’n i le sa. Ɔ kwla lafi su kɛ Zoova su boman sa sɔ’n su diman jɔlɛ kun. I sɔ’n ti’n, e nin e Si Ɲanmiɛn e afiɛn kwla mantan kpa. Sanngɛ maan e wla kpɛn su kɛ Zoova i sran klolɛ dan’n i ti yɛ ɔ yaci e sa tɛ mun cɛ e-ɔ, nán kɛ e nin i sɔ’n fata ti-ɔ. Nanwlɛ, kɛ e si kɛ sa yaci cɛlɛ kpafuɛ’n fin Zoova’n, i sɔ’n yo e fɛ kpa. (Jue. 130:4; Rɔm. 4:8) Sanngɛ sɛ e waan Zoova yaci e wun sa’n cɛ e’n, ɔ fata kɛ e yo like kun. I sɔ’n ti cinnjin kpa. Zezi seli kɛ: “Sɛ amun yaciman sa nga be yo amun’n cɛman’n, amun Si kusu su yaciman amun liɛ mun cɛman amun.” (Mat. 6:14, 15) Ɔ maan ɔ ti cinnjin kɛ e yaci sa cɛ kɛ Zoova sa. w25.02 13 § 18-19

Bu sa ng’ɔ juli Sodɔmunfuɛ mun nin Gomɔrufuɛ’m be su’n i akunndan kan. Lɔtu m’ɔ ti sran kpa’n, ɔ trannin be afiɛn. Sanngɛ sɛ Lɔtu kannin Zoova i ndɛ kleli be tinuntinun annzɛ w’a kwlá yoman sɔ’n, e siman nun. Be klun yo wi sɔ. ?Sanngɛ be tinuntinun be si sa ng’ɔ ti kpa’n ɔ nin ng’ɔ ti tɛ’n? Biblu’n se kɛ klɔ sɔ’n su “yasua mun, i bakan-o, i kpɛnngbɛn-o,” be jasoli yekee naan be nin Lɔtu i aofuɛ’m bé lá kekle nun. (Bob. 19:4; 2 Piɛ. 2:7) ?É sé kɛ Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ si aunnvɔɛ’n, w’a dun mmua w’a bu sran sɔ’m be tinuntinun be fɔ, naan ɔ su cɛnman be wie? Cɛcɛ, e kwlá seman sɔ. Zoova kleli Abraamun kɛ sran kpa nga be o klɔ sɔ’n su’n, be juman blu. (Bob. 18:32) I sɔ’n kle kɛ be ti sa tɛ yofuɛ dan. Ɔ maan sɛ Zoova nunnun be’n, ɔ ti su. ?Sanngɛ e kwla jran su kɛ, kɛ Ɲanmiɛn wá ‘cɛ́n be nga b’a yoman sa kpa’n,’ ɔ su cɛnman sran sɔ’m be nun wie fi? E kwlá seman sɔ. w24.05 2 § 3; 3 § 8

Sika ndɛ ti’n, sran wie’m be yacili be awlobo’n be ɔli junman dilɛ lika uflɛ. Sanngɛ blɛ sunman’n, be wa wunnin kɛ nán ajalɛ kpa yɛ be fali-ɔ. Kwlaa naan y’a sɔ junman kun nun’n, nán e bu sika nga é ɲɛ́n i’n i ngunmin i akunndan. Sanngɛ maan e bu wafa nga i bo gúa mán e Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, i akunndan wie. (Lik. 14:28) I lɛ nun’n, maan e usa e wun kɛ: ‘?Sɛ n yaci min yi annzɛ min wun’n n kɔ mmua’n, e aja’n yó sɛ? ?Ń kwlá trán aɲia’m be kwlaa be bo? ?Ń kwlá bó jasin fɛ’n titi? ?Yɛ e nin aniaan mun é kwlá yó ninnge uflɛ wie mun likawlɛ ekun?’ Sɛ e le ba’n, e kwla usa e wun kosan cinnjin nga: ‘?Ń kwlá nían “Zoova i mmla’n nin i afɔtuɛ’m be su” naan m’an ta be?’ (Efɛ. 6:4) Nán ndɛ nga e osufuɛ nin e janvuɛ nga be buman Ɲanmiɛn i mmla’m be like fi’n be kan’n, i su yɛ ɔ fata kɛ e jran e fa ajalɛ-ɔ. Sanngɛ akunndan nga Zoova bu’n i su yɛ ɔ fata kɛ e jran e fa ajalɛ-ɔ. w25.03 29 § 12

Klisifuɛ nga i ɲin nin-a timan Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n i lakalɛ timan kekle. Ɔ fa “gblɛfuɛ mɔ be laka sran mun naan be fa atin tɛ su’n” be ndɛ’m be su ndɛndɛ kpa. Ato ndɛ nga be kɛn i televiziɔn nun annzɛ ɛntɛnɛti su’n ɔ cɛman naan w’a fa su. Asa’n be nga be nin Ɲanmiɛn b’a bu’n be kwla lɛkɛ i. Ɔ ju wie’n, ɔ fɛ i ɲin ci i wiengu mun, ɔ nin i wiengu mun be timan be wun aniɛn, annzɛ ɔ fa ya ndɛndɛ. Asa’n ɔ kwla tɔ sa tɛ yolɛ’n nun ndɛndɛ. (1 Kor. 3:3) Biblu’n fa wafa nga bakan kun ɲin lele ɔ fa yo kaklaka’n, ɔ sunnzun wafa nga sran kun kɔ i ɲrun lele ɔ tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n. (Efɛ. 4:15) Ninnge sunman be o lɛ mɔ bakan kun su wunmɛn i wlɛ-ɔ. Ɔ maan ɔ fata kɛ be sɛsɛ i yɛ be niɛn i su lele naan w’a yo kaklaka. Maan e fa sa kun e yiyi nun. Niɛn kun kwla se i wa kan’n kɛ ɔ trɛ i sa’n naan b’a kpɛ akpɔ’n. Sanngɛ kɛ ba’n ɲín’n, i nin kwla mɛn i atin kɛ i ngunmin kpɛ akpɔ’n siɛn’n. Sanngɛ ɔ́ kpɛ́n i wla kɛ maan ɔ dun mmua nian bɛ su nin fama su ka naan w’a kpɛ akpɔ’n. Kɛ ba’n ko yo kaklaka’n, i bɔbɔ si wafa ng’ɔ kwla sɛsɛ i wun’n. I wafa kunngba’n, Klisifuɛ nga w’a tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n i liɛ’n, ka naan w’a fa ajalɛ kun’n, ajalɛ sɔ’n i su akunndan nga Zoova bu mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n, ɔ fa blɛ bu su akunndan kpa. Kpɛkun ɔ nian su fa ajalɛ. w24.04 3 § 5-6

Blɛ wie nun’n, aolia nun sran mɔ be nin Ɲanmiɛn be o ɲanmiɛn su lɔ’n, be ngunmin yɛ Ɲanmiɛn sɔli be nun-ɔn. Kɛ ɔ cɛli kpa’n, ɔ yili klɔ sran mun, kpɛkun ɔ sɔli be nun wie. Sran nga Ɲanmiɛn sɔli be nun’n, be wie yɛle Enɔku, nin Nowe, nin Abraamun, ɔ nin Zɔbu. Biblu’n se kɛ sran sɔ’m be yoli Ɲanmiɛn Kpli i janvuɛ, afin be nin ‘i be nantili klanman.’ (Bob. 5:24; 6:9; Zɔb. 29:4; Eza. 41:8) Kɛ afuɛ’m bé sín’n, Zoova yiɛli i janvuɛ mun titi naan ɔ́ sɔ́ be nun. (Eze. 37:26, 27) I wie yɛle kɛ, kɛ e kanngan ndɛ nga Ezekiɛli klɛli’n nun’n, e wun kɛ Ɲanmiɛn kunndɛ kpa kɛ i sufuɛ’m be nin i be afiɛn’n mantan kpa. Ɔ tali nda kɛ ɔ nin be bé wá “trá fɔundi aenguɛ.” Ndɛ sɔ’n kle kɛ blɛ kun wá jú’n, Zoova i sufuɛ nga be lafi su kɛ bé kɔ́ ɲanmiɛn su’n, be nin i sufuɛ nga be lafi su kɛ bé trán asiɛ’n su wa’n, bé trɛ́n i tannin sua’n nun likawlɛ naan be kaci “bua fa kun.” (Zan 10:16) Blɛ sɔ’n yɛle nga e o nun yɛ’n. w24.06 2 § 2, 4; 3 § 5

E mɔ e ti Zoova i Lalofuɛ’n, e suan Ɲanmiɛn Sielɛ’n i bo. Sanngɛ wie liɛ’n ɔ fata kɛ e yo yakpafuɛ naan y’a kwla yo sɔ. (Mat. 6:33) I wie yɛle kɛ ɔ fata kɛ e yo yakpafuɛ naan y’a kwla nanti Zoova i mmla’m be su naan kusu y’a kwla bo jasin fɛ’n. Asa’n politiki’n ti’n sran’m be bubu be wun nun. Ɔ maan ɔ fata kɛ e yo yakpafuɛ naan y’a jranman be wie fi sin naan kusu y’a faman e nuan y’a wlaman be akplowa’m be nun. (Zan 18:36) Kɛ mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yoman politiki mɔ be diman sonja’n ti’n, sika’n ndɛ’n wa yoli kekle mannin be nun kpanngban, annzɛ be wlali be bisua, annzɛ be boli be. Kɛ e bu be nga be suannin Zoova i Sielɛ’n i bo be su like’n e yo yakpafuɛ, kpɛkun e kwla jran kekle. Zezi m’ɔ ti e famiɛn’n w’a kplinman su mlɔnmlɔn kɛ ɔ́ fɛ́ i wun wlá Satan i mɛn’n i sielɛ’n nun. (Mat. 4:8-11; Zan 6:14, 15) Ɔ fɛli i wun wlali Zoova sa nun naan ɔ wlɛ i yakpa. w24.07 3 § 4; 4 § 7

Zoova yoli maan be klɛli ndɛ sɔ’n Biblu’n nun naan y’a wun ndɛ cinnjin kpa kun i wlɛ. Ndɛ sɔ’n ti’n, e wun sa nga ti yɛ Zoova kloman sa tɛ’n kaan sa’n. Afin sa tɛ’n ti’n e nin i e afiɛn saci, yɛ e wu. (Eza. 59:2) Satan liɛ’n ɔ kpɔ Zoova nin sran mun. I sɔ’n ti yɛ ɔ lakali Adan nin Ɛvu kɛ be yo sa tɛ mɔ lele nin i andɛ’n, ɔ te laka sran mun naan be yo sɔ’n niɔn. Kɛ Adan nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, atrɛkpa’n Satan buli i kɛ like nga ti yɛ Ɲanmiɛn yili sran’n, ɔ su kpɛnman su kun. Sanngɛ w’a wunmɛn i wlɛ kɛ Zoova i sran klolɛ’n ti dan. Like nga Zoova sunnzunnin kɛ ɔ́ yó mán Adan nin Ɛvu be mma mun’n, w’a kacimɛn i le. Kɛ mɔ Zoova klo klɔ sran mun’n ti’n, ɔ ka lɛ fali ajalɛ naan cɛn wie lele’n b’a ɲan be ti. (Rɔm. 8:20, 21) Zoova si kɛ Adan nin Ɛvu be mma’m be nun wie’m bé kló i yɛ bé fɛ́ i ndɛ’n su. Ɔ maan ɔ fali ajalɛ naan be sɔfuɛ mun b’a kwla fa be wun b’a mɛntɛn i, naan kusu b’a ɲan be ti sa tɛ’n nin wie’n be sa nun. w24.08 3 § 3-4

Zoova i sufuɛ’m be nun sunman be ɲanman be ti kaan sa. E nun kpanngban e di junman wie mun naan y’a kwla nian e bɔbɔ nin e awlofuɛ’m be lika. (1 Tim. 5:8) Aniaan kpanngban be nian be osufuɛ wie m’ɔ kwlaman nun’n annzɛ w’a yo oke’n i lika. Asa’n ɔ fata kɛ e fa blɛ e nian e bɔbɔ e wun lika. Yɛ ɔ fata kɛ e di junman wie mun asɔnun’n nun. Junman sɔ’m be nun kun yɛle kɛ e tu e klun e bo jasin fɛ’n. Ninnge nga be ti cinnjin kpa man Klisifuɛ’n be nun kun yɛle Biblu’n nun kannganlɛ. Ɔ maan ɔ fata kɛ e mian e ɲin naan e kanngan nun. Kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ ng’ɔ klɛli Jue Mun klikli’n, ɔ́ kán sran nga i liɛ su ti ye’n i ndɛ’n, ɔ seli kɛ sran sɔ’n “i like liɛ ng’ɔ klo i’n yɛle Zoova i mmla’n, yɛ ɔ kɛn i nɛn’n i ase kɛnngɛn i mmla’n nun wia nun nin kɔnguɛ.” (Jue. 1:1, 2) I sɔ’n kle weiin kɛ ɔ fata kɛ e sie blɛ naan e fa kanngan Biblu’n nun. ?Blɛ benin nun yɛ sɛ e kanngan Biblu’n nun’n, ɔ ti kpa dan-ɔn? Ɔ o e bɔbɔ e sa nun. Sanngɛ maan ɔ yo blɛ kun mɔ kɛ e niɛn i sa’n e kwla fa kanngan Biblu’n nun titi’n. w24.09 3 § 5-6

?Sran nga w’a tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, ɔ mian ukalɛ wun? Ɛn-ɛɛn. Ɔ ju wie’n ɔ fata kɛ ɔ usa ngwlɛlɛ afɛ. Ɔ kwla usa be nga be ti akunndanfuɛ’n, annzɛ be si sa wie nun trɛ i’n be ngwlɛlɛ afɛ. Yɛ ɔ wun i wlɛ kɛ i bɔbɔ yɛ “ɔ́ súɛ i trɔ’n niɔn.” Sran nga i ɲin nin-a timan’n i liɛ’n, ɔ minndɛ kɛ sran uflɛ yɛ ɔ kle i like kwlaa ng’ɔ fata kɛ ɔ yo’n niɔn. Sran kaklaka’m be kwlaa be sran waka ɔ nin be ɲrun waka’n timan kun. I wafa kunngba’n Klisifuɛ nga b’a tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n be kwlaa be ninnge yolɛ wafa’n timan kun. Wie’m be si ngwlɛlɛ kpa, wie’m be ti yakpafuɛ kpa, wie’m be kusu be klun ti ufue dan, yɛ wie’m be si aunnvɔɛ dan. Asa’n sɛ sa kun tɔ Klisifuɛ nɲɔn mɔ b’a tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n be su’n, bé jrán Biblu’n su naan b’a fa ajalɛ. Sanngɛ wie liɛ’n nán ajalɛ kunngba’n yɛ bé fá-ɔ. Afin wie liɛ’n like nga sran kun i klun akunndan’n mɛn i atin kɛ ɔ yo’n, ɔ nin sran uflɛ liɛ’n timan kun. Kɛ mɔ be wun i sɔ liɛ’n i wlɛ’n ti’n, be su diman be wiengu jɔlɛ ajalɛ ng’ɔ fali’n ti. Sanngɛ be mian be ɲin naan be bo w’a yo kun titi.—Rɔm. 14:10; 1 Kor. 1:10. w24.04 4 § 7-8

?Sɛ a buman ɔ wun sran nin? ?Ngue yɛ a kwla yo-ɔ? Kanngan Biblu’n nun ndɛ mma nga be kle kɛ ɔ ndɛ lo Zoova’n be nun yɛ bu be su akunndan. Nán fa ɔ wun sunnzun ɔ wiengu mun, yɛ nán fa ɔ ɲin sie i ninnge nga a kwlá yoman be’n be su. Like nga a kwlá yoman’n, Zoova su seman ɔ le kɛ a yo. (Jue. 103:13, 14) Sɛ sran wie yoli ɔ tɛtɛ laa’n, nán se ɔ wun kɛ ɔ dunman nun ti yɛ sa sɔ’n juli-ɔ. Nán ɔ wla fi su kɛ be nga be yo be wiengu’m be tɛtɛ’n, be nin Zoova be le i. Sanngɛ ɔ uka be nga be yoli be tɛ’n. (1 Piɛ. 3:12) Nán ɔ wla fi su kɛ Zoova kwla sin ɔ lika uka ɔ wiengu mun. I wie yɛle kɛ Zoova mannin ɔ atin naan a nin i be di jasin fɛ bolɛ junman’n likawlɛ. (1 Kor. 3:9) Sa kekle nga be tɔli ɔ su’n ti’n, a kwla wun wafa nga be nga be su fɛ’n be wun yo be’n i wlɛ. A kwla uka be sɔfuɛ mun kpa. w24.10 7-8 § 6-7

Kɛ mɔ e ndɛ lo Zoova’n ti’n, ɔ fɛ i ɲin sie i wafa nga sran’m be nin e tran’n su. Biblu’n se kɛ “Zoova klo sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n.” (Jue. 37:28) Zezi seli kɛ, kɛ i blɛ’n wá jú’n Zoova wá ‘dí e jɔlɛ klanman. Ɔ su sisimɛn i bo.’ Yɛ ɔ cɛ kan’n e su afɛ’n be kwlaa bé wíe. Sran lufle bulɛ wafawafa kwlaa bé wíe. (Jue. 72:1, 2) E ɲin o blɛ mɔ Zoova wá yí e su afɛ’n kwlaa’n i sin kpa. Sanngɛ dɔ nga su bɔbɔ’n, kɛ e wiengu’m be yo e sa wie m’ɔ timan su’n, Zoova uka e. (2 Piɛ. 3:13) I wie yɛle kɛ ɔ kle e like nga sɛ be yo e tɛ’n, ɔ fataman kɛ e yo’n. Kpɛkun Biblu’n nun’n, ɔ kle like nga kɛ be yoli Zezi i tɛtɛ’n ɔ yoli’n, naan e kusu y’a kwla nian su wie. Asa’n ɔ man e afɔtuɛ wie mun naan sɛ be yo e sa wie m’ɔ timan su’n, y’a wun like ng’ɔ fata kɛ e yo’n. w24.11 2-3 § 3-4

Kɛ Zezi seli kɛ be man sran’m be like’n ɔ su yoman pɔpɔ, afin be sɔnnin dan. Yasua’m be ngunmin’n be ju sran kɔe 5.000. Yɛ sɛ be fa bla nin ba mun uka su’n, be kwla ju sran 15.000. (Mat. 14:21) I sɔ’n ti’n, Andre seli kɛ: “Ba yasua kaan kun o wa, ɔ le ɔɔzu kpanwun nnun ɔ nin jue kanngan nɲɔn. ?Sanngɛ sran kpanngban nga be o yɛ’n, ɔ kwla ju be?” (Zan 6:9) Blɛ sunman’n, be nga be leman wie’n be yɛ be di ɔɔzu kpanwun’n niɔn. Yɛ atrɛkpa’n, jue kanngan sɔ’m be kusu be ti kee yɛ be ti njin ngunmin. ?Sanngɛ bakan’n i aliɛ kaan sɔ’n, ɔ kwla ju sran kwlaa sɔ mun? Zezi kunndɛli kɛ ɔ́ yó sran kpanngban sɔ’m be ye. I sɔ’n ti’n, ɔ seli be kɛ be trantran ase akpasuaakpasua, ijre’n su lɛ. (Mar. 6:39, 40; Zan 6:11-13) I sin’n ɔ lɛli i Si ase, kpanwun nin jue’n ti. I lɛ nun’n, Zezi kleli kɛ Ɲanmiɛn ti yɛ maan be ɲannin aliɛ sɔ’n niɔn, naan ɔ si ye. Ɔ fata kɛ e kusu e nian Zezi i ajalɛ sɔ’n su. Yɛle kɛ maan e dun mmua e srɛ Ɲanmiɛn ka naan y’a di like. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be fa aliɛ’n be cɛcɛ sran mun. Be kwlaa be dili like lele be ku yili. w24.12 2-3 § 3-4

I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, ɔ dili sran’m be nanwlɛ kɛ i Si i fanngan nun yɛ ɔ yo abonuan sa mun-ɔn. I lɛ nun’n, ɔ yoli maan i Si ɲannin ɲrun. (Mar. 5:18-20) Asa’n, i ijɔlɛ’n nun’n, ɔ nin wafa ng’ɔ nin sran’m be trannin’n nun’n, ɔ ukɛli i wiengu mun naan be wun kɛ i Si leman wunsu. Cɛn kun’n, ɔ ɔli like klelɛ Zifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ sua’n nun lɔ. Bla kun mɔ mmusu kun kle i yalɛ w’a di afuɛ 18, ɔ o be nga be su tie i ndɛ’n be nun wie. Tukpacɛ nga mmusu’n fa yili i wun’n ti’n, ɔ ti kluwa, ɔ kwlá tinngɛmɛn i wun mlɔnmlɔn. Zezi wunnin i wlɛ kɛ bla’n i wla w’a bo i wun dan. Ɔ maan ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ úkɛ i. I sɔ’n ti’n, ɔ wunngeli i wun lɔ. Kpɛkun ɔ kannin ndɛ aunnvɔɛ su kleli i. Ɔ seli i kɛ: “Mmo, w’a ɲan ɔ ti tukpacɛ sɔ’n i sa nun.” Ɔ fɛli i sa’n fuali bla’n su. Kpɛkun be ja nun lɛ’n, bla’n mɛnnin i wun su naan “w’a manman Ɲanmiɛn.” Kɛ bla’n wunnin kɛ w’a yo juejue’n, i sɔ’n yoli i fɛ dan. (Lik. 13:10-13) Sa kun ti yɛ bla’n manmannin Zoova-ɔ. E kusu nán ngbɛn ti yɛ e mɛnmɛn i wie-ɔ. w25.01 2-3 § 3-4

?Ninnge kwlaa nga be fili Adan nin Ɛvu be sa’n e kwla ɲan be ekun? Ɛɛn-ɛn, sanngɛ nán e bɔbɔ e fanngan nun yɛ e kwla ɲan ninnge sɔ mun-ɔn. (Jue. 49:7-9) Sɛ b’a ukaman e’n, e su kwlá lafiman su kɛ cɛn wie lele’n, é ɲán nguan annzɛ kusu é cɛ́n nguan. I kpa bɔbɔ’n kɛ e ko wu’n e liɛ wíe mlɔnmlɔn kɛ nnɛn’m be liɛ’n sa. (Aku. 3:19; 2 Piɛ. 2:12) E Si Zoova m’ɔ klo e’n ɔ cɛli e like dan kpa kun. Yɛ like sɔ’n nunnun sa tɛ m’ɔ ti kɛ kalɛ sa mɔ Adan fa yili e su’n. Zezi kannin like sɔ’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Ɲanmiɛn kloli mɛn’n lele ɔ fɛ i Wa kunngba cɛ’n mannin naan sran kwlaa ng’ɔ kle kɛ ɔ lafi i su’n w’a mlinman, sanngɛ ɔ ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ’n.” (Zan 3:16) Asa’n, like sɔ mɔ Zoova fa cɛli e’n ti’n, e nin i e afiɛn kwla sɛ. E kwla ɲan ajalɛ cinnjin sɔ mɔ Ɲanmiɛn fali’n i su ye naan b’a yaci e sa tɛ m’ɔ ti kɛ kalɛ wie m’ɔ o e su sa’n b’a cɛ e. w25.02 3 § 3-6

?Ngue yɛ ɔ ukali Sɔlu naan b’a kwla yo i batɛmun-ɔn? Kɛ Zezi m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n ɔ fiteli i’n, i ɲin sili. (Yol. 9:3-9) Sɔlu cili nglɛmun cɛn nsan. Kɔlɛ’n ɔ buli sa ng’ɔ juli i su’n i su akunndan kpa. Ɔ wa wunnin i wlɛ kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn, naan i sɔnnzɔnfuɛ mun yɛ be su Ɲanmiɛn kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa-ɔ. Sɔlu i su ndɛ’n kle e ninnge kpanngban. Tutre’n nin i wiengu’m be wun srɛ ti’n, ɔ kwla se kɛ nán be yo i batɛmun. Sanngɛ w’a seman sɔ. Kannzɛ bɔbɔ ɔ si kɛ bé klé i yalɛ wie’n, sanngɛ ɔ kacili Klisifuɛ. (Yol. 9:15, 16; 20:22, 23) Kɛ be yoli i batɛmun’n ɔ lafili su titi kɛ Zoova úkɛ i naan w’a jrɛn i su sa’m be ɲrun kekle. (2 Kor. 4:7-10) Kɛ be ko yo ɔ batɛmun mɔ a kaci Zoova i Lalofuɛ’n, sa wie’m be kwla tɔ ɔ su, yɛ sran wie’m be kwla kle wɔ yalɛ. Sanngɛ a kwla lafi su kɛ Zoova nin Zezi bé úka wɔ.—Fip. 4:13. w25.03 4 § 8-9

Ɔ ti cinnjin kɛ e kanngan Biblu’n nun. Sanngɛ sɛ e kunndɛ kɛ é ɲán Ɲanmiɛn Ndɛ mɔ e kanngan nun’n i su ye kpa’n, like cinnjin kun ekun o lɛ m’ɔ fata kɛ e yo-ɔ. Maan e fa sunnzun ase kun e yiyi nun. Kɛ ɔ ko yo naan waka’m b’a yo kpa’n, ɔ fata kɛ nzue tɔ be su. Kusu sɛ nzue’n tɔ dan’n naan kannzɛ bɔbɔ ɔ cɛman dan’n, sanngɛ asiɛ’n su kwlá nɔnnɔnman nzue’n ndɛndɛ. Kɛ nzue’n ka lɛ tɔ dan kɛ ngalɛ’n sa’n, i sɔ’n kwlá yoman waka’m be ye. Sanngɛ sɛ nzue’n tɔ blɛblɛblɛ’n, asiɛ’n kwla nɔnnɔn nzue’n kpɛkun waka’m be kwla yo kpa. I wafa kunngba’n, ɔ fataman kɛ e kanngan Biblu’n nun kplukplu su. Afin sɛ e yo sɔ’n, Biblu’n nun ndɛ’n su kwlá wluwluman e wun. Yɛ ndɛ nga e kanngan’n, e wla su kwlá kpɛnman su naan se kɛ é nían su é nánti. (Zak. 1:24) ?Sɛ a sie i nzɔliɛ kɛ ɔ ju wie’n a kanngan Biblu’n nun kplukplu su’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ a yo-ɔ? Kanngan nun blɛblɛblɛ. Kɛ á kánngan ndɛ wie nun’n, annzɛ kusu kɛ w’a wie ndɛ wie nun kanngan’n, fa blɛ naan bu su akunndan kan. I lɛ nun’n, a kwla uka blɛ nga a fa kanngan Biblu’n nun’n su. I liɛ’n, á ɲán blɛ á bú ndɛ’m be su akunndan. Sɛ a klo kusu’n, a kwla se kɛ a kannganman ndɛ kpanngban nun. I liɛ’n, a kwla ɲan blɛ bu ndɛ nga a kanngan’n i su akunndan. w24.09 4 § 7-9

Kɛ anuannzɛ’n klɛ be fluwa’n ɔ fata kɛ be kanngan nun kpa naan be mian be ɲin be nanti i nun ndɛ’n su. Anuannzɛ’n kle asɔnun kpɛnngbɛn mun wafa ng’ɔ fata kɛ be tinngɛ aɲia mun’n, ɔ nin wafa nga be kwla srɛ Ɲanmiɛn aɲia’m be bo lɔ’n. Sanngɛ nɛ́n i ngba-ɔ. Be kle be wafa nga be kwla nian Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be lika’n wie. Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be nanti ajalɛ nga anuannzɛ’n kle be’n be su’n, asɔnun’n i nunfuɛ’m be wun kɛ Zoova klo be naan ɔ nian be lika. Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kle e ajalɛ’n, ɔ fata kɛ e fa su e klun klo su. Sɛ e yo sɔ’n, be junman’n i dilɛ’n su yoman kekle be sa nun. Biblu’n wla e fanngan kɛ e ɲin yi be nga be dun e ɲrun mmua’n, yɛ e lo e wun man be. (Ebr. 13:7,17) Ɔ ju wie’n i sɔ yolɛ’n kwla yo kekle e sa nun. Afin fɔ o be nun. Sanngɛ sɛ be nzuɛn nga be timan kpa’n i su yɛ e fa e ɲin e sie’n, ɔ ti kɛ e su uka e kpɔfuɛ mun sa. ?Wafa sɛ? Yɛle kɛ e su lafiman anuannzɛ’n su. w24.04 10 § 11-12

?Yɛ be nga Zoova wá núnnún be ɲrɛnnɛn dan’n nun’n be li? ?Be liɛ’n wíe mlɔnmlɔn? Biblu’n kɛn i weiin kɛ be nga tanndan Zoova ɲrun m’ɔ nin i sonja’m bé wá núnnún be’n, ɔ su cɛnman be. (2 Tes. 1:6-10) ?Yɛ be nga be wiengu sran’m bé kún be’n, annzɛ tukpacɛ wie ti’n, annzɛ asidan wie ti’n, annzɛ sa uflɛ wie ti’n bé wú ɲrɛnnɛn dan’n i blɛ’n nun’n be li? ?Be liɛ’n yó sɛ? (Aku. 9:11; Zkr. 14:13) ?Be nun wie’m bé trán ‘be nga b’a yoman sa kpa’ mɔ Ɲanmiɛn wá cɛ́n be mɛn uflɛ’n nun lɔ’n be nun wie? (Yol. 24:15) Nanwlɛ, e siman nun. Sanngɛ e si sa nga bé wá jú e ɲrun lɔ’n be su ndɛ kpanngban. I wie yɛle kɛ e si kɛ Aamagedɔn alɛ’n nun’n, wafa nga sran kun nin Klisi i niaan’m be trannin’n, i su yɛ bé nían bé dí i jɔlɛ-ɔ. (Mat. 25:40) Bé bú be nga be suannin Klisi nin be nga be kpali be sieli be ngunmin’n be bo’n, be sran kpa.—Ngl. 12:17. w24.05 10-11 § 9-11

Biblu’n kle kɛ blɛ nga e o nun yɛ’n, ɔ ti blɛ “kekle kpa.” (2 Tim. 3:1) Sa kunngba nga be tɔ sran kwlakwla su Satan i mɛn tɛ nga nun’n, be tɔ Zoova i sufuɛ’m be su wie. Sanngɛ Zoova i sufuɛ’m be liɛ’n, be kle be yalɛ yɛ be tanndan be ɲrun ekun. ?Ngue yɛ ɔ uka e naan kannzɛ sa kwlaa sɔ’m be o e su’n, y’a su Zoova kpa titi-ɔ? Like cinnjin kun m’ɔ uka e’n, yɛle kɛ e wun kɛ Zoova suan e bo, kpɛkun e si kɛ ɔ ti “Ɲanmiɛn kun m’ɔ lafiman-ɔn.” (Zer. 10:10; 2 Tim. 1:12) Zoova o lɛ sakpasakpa. Ɔ suan e bo sa kwlaa nun. Yɛ kɛ sa kekle’m be o e su’n, ɔ kunndɛ kpa kɛ ɔ́ úka e. (2 Ɲol. 16:9; Jue. 23:4) Kɛ e wla fiman su kɛ Zoova ti Ɲanmiɛn kun m’ɔ lafiman’n naan ɔ kwla uka e’n, i sɔ’n yo maan e kwla jran kekle sa kwlaa nga be tɔ e su’n be nun. w24.06 20 § 1-2

Ɔ fata kɛ lafi Zoova i anuannzɛ’n su titi. Sɛ ɔ fata kɛ be yiyi wafa nga e wun Biblu’n nun ndɛ wie’m be wlɛ be nun uflɛ’n, annzɛ kusu be kaci wafa nga be di junman wie mun anuannzɛ’n nun’n, be sisiman be bo naan b’a yo sɔ. Be yo sɔ afin like ng’ɔ ti be cinnjin kpa’n yɛle kɛ maan Zoova i klun jɔ be wun. Asa’n be mian be ɲin naan ajalɛ kwlaa nga bé fá’n w’a taka Ɲanmiɛn Ndɛ’n su. Ɲanmiɛn Ndɛ sɔ’n i su kusu yɛ ɔ fata kɛ Zoova i sufuɛ’m be kwlaa be nian be nanti-ɔ. Akoto Pɔlu seli kɛ: “Ndɛ kpakpa nga n kan kleli wɔ’n, nian be su nanti titi.” (2 Tim. 1:13) “Ndɛ kpakpa” nga be kan be ndɛ wa’n, be yɛle ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun m’ɔ fata kɛ Klisifuɛ’m be si i naan be nian su be nanti’n. (Zan 17:17) Like kwlaa nga e lafi su’n, ɔ fin ninnge sɔ mɔ be kleli e’n. Zoova i anuannzɛ’n kle e kɛ ɔ fata kɛ e nian ninnge sɔ mɔ be kleli e’n be su sɛsɛ e nanti. Sɛ e yo sɔ’n, e liɛ yó ye. w24.07 11-12 § 12-13

Kɛ sa tɛ yofuɛ kun kaci i akunndan mɔ be yaci i sa tɛ’n be cɛ i’n, wafa nga i sɔ’n yo i’n, akoto Piɛli wunnin i wlɛ. I sɔ’n ti’n, kɛ ɔ́ klé sran’m be like’n ɔ kɛnnin i sɔ liɛ’n i ndɛ. Kɛ be dili Pantekɔtu’n, Piɛli kan ndɛ kleli Zifu kpanngban kpa mɔ be lafiman Zezi su’n. Ɔ kleli be kɛ be yɛ be kunnin Mesi’n niɔn. Sanngɛ ɔ seli be wie kɛ: “Maan amun kaci amun akunndan’n, kpɛkun amun kaci amun sa. I liɛ’n, bé yáci amun sa tɛ’m bé cɛ́ amun. Ɔ maan Zoova bɔbɔ maan amun wun jɔ́ amun kpa fɔuun.” (Yol. 3:14, 15, 17, 19) I lɛ nun’n Piɛli kleli kɛ, kɛ sa tɛ yofuɛ kun kaci i akunndan’n, ɔ kaci i ayeliɛ’n, kpɛkun ɔ yo sa ng’ɔ jɔ Ɲanmiɛn klun’n. Piɛli kleli ekun kɛ Zoova yaci sran sɔ’n i sa tɛ’n cɛ i. Ɔ nunnun i sa tɛ sɔ’n i mlɔnmlɔn. Nanwlɛ, Piɛli i ndɛ sɔ’n fɔnvɔ e dan. Afin sɛ sa nga e yo’n ɔ ti tɛ dan bɔbɔ’n, e kwla lafi su kɛ sɛ e kaci e akunndan’n, Zoova yáci cɛ́ e mlɔnmlɔn. w24.08 12 § 14

Sɛ e lafi su kpa kɛ ɔ cɛ kan Zoova wá núnnún mɛn tɛ kain nga’n, e su bumɛn i kɛ sika annzɛ aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n yɛ ɔ ti cinnjin-ɔn. Ɲrɛnnɛn dan’n nun’n, sika’n su kwlá deman sran fi. Biblu’n bɔbɔ se kɛ: “Bé wá gúa be sika’n i blo akpɔ’m be su.” Afin bé wá wún kɛ “be sika nin be sika ɔkwlɛ’n be su kwlá deman be Zoova i ya cɛn dan’n nun.” (Eze. 7:19) Ɔ fataman kɛ e fa sika kunndɛlɛ’n e cici e ti. Sanngɛ like nga e kwla yo naan y’a nian e bɔbɔ ɔ nin e awlofuɛ’m be lika, naan kusu y’a kwla su Zoova’n, i su yɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie-ɔ. I sɔ yolɛ’n nun’n, nán e fa kalɛ ngbɛnngbɛn. Yɛ nán e fa e blɛ’n kwlaa e nian aɲanbeun ninnge nga e le be’n be lika. Asa ekun’n nán maan aɲanbeun ninnge nga e le be’n, be yo e cinnjin tratra su. (Mat. 6:19, 24) Kɛ mɛn nga i awieliɛ’n mántan koko’n, ɔ fata kɛ e kle sɛ é láfi Zoova su-o annzɛ sɛ é fá e wla é guɛ́ i aɲanbeun ninnge’m be su-o. w24.09 11 § 13-14

E nzuɛn tɛ wie’m be o lɛ’n, sɛ e mian e ɲin’n e kwla wla be ase mlɔnmlɔn. Sanngɛ wie’m be o lɛ’n, kɛ ɔ ko yo naan y’a wla be ase mlɔnmlɔn’n ɔ kwla yo kekle. I wie yɛle akoto Piɛli liɛ’n. Srongble’n ti’n ɔ seli kpɛ nsan kɛ ɔ siman Zezi. (Mat. 26:69-75) Sanngɛ i sin’n ɔ kwla ijɔli yakpa su Zifu’m be Jɔlɛ Difuɛ Dandan’m be ɲrun. (Yol. 5:27-29) I lɛ nun’n, e kwla bu i kɛ ɔ timan srongble kun. Sanngɛ kɛ afuɛ wie’m be sinnin’n, “be nga be wlali be klɛn’n be wun srɛ ti’n,” ɔ nin Klisifuɛ nga be timan Zifu’n b’a diman like kun. (Gal. 2:11, 12) Sɛ é kwlá sé’n, like ng’ɔ kleli i yalɛ’n sɛli i sin ekun. Atrɛkpa’n w’a kwlá wlaman nzuɛn sɔ’n i ase mlɔnmlɔn. I sɔ’n sa’n kwla ju e su wie. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e fa afɔtuɛ yɛ mɔ Zezi mannin’n su. Ɔ seli kɛ: “Maan amun ɲin tran su.” (Mat. 26:41) Blɛ nga ɔ yo e kɛ e nin Ɲanmiɛn e afiɛn mantan kpa bɔbɔ’n ɔ fata kɛ e nian e wun su titi naan y’a yoman like wie m’ɔ kwla fa e yi i sa tɛ yolɛ’n nun-ɔn. Ninnge nga e tinuntinun e yo be mɔ be uka e naan y’a kwla jran nzuɛn nga be kle e yalɛ’n be ɲrun kekle’n, maan e yo be titi.—2 Piɛ. 3:14. w24.07 18-19 § 17-19

Klun ufue yolɛ nun’n, klɔ sran fi toman Zezi. I nun m’ɔ o asiɛ’n su wa’n ɔ yili atrɛ kpanngban fa ukali sran mun. (Lik. 9:12-17) Like dan kpafuɛ m’ɔ fa cɛli e’n yɛle i nguan’n. (Zan 15:13) Asa’n kɛ ɔ fɛ i cɛn mɔ Ɲanmiɛn cɛnnin i lele m’ɔ́ fá jú andɛ’n, Zezi te yi i klun ufue’n i nglo. Kɛ ng’ɔ fa kannin’n sa’n, ɔ srɛli Zoova kɛ ɔ fɛ i wawɛ’n man e naan i wawɛ sɔ’n kle e like yɛ ɔ wla e fanngan. (Zan 14:16, 17; 16:13) Yɛ ɔ sin asɔnun aɲia’m be lika naan y’a ɲan like nga e sa miɛn i wun naan y’a kle sran’m be Biblu’n nun like mɛn wunmuan’n nun’n. (Mat. 28:18-20) Akoto Pɔlu seli kɛ, kɛ Zezi sɛli i sin ɲanmiɛn su lɔ’n, “ɔ fali sran wie mun mannin.” (Efɛ. 4:7, 8) Pɔlu seli kɛ Zezi fali sran sɔ mun mannin naan be di junman fanunfanun wie mun be suan asɔnun’n i bo. (Efɛ. 1:22, 23; 4:11-13) I yo, fɔ o aniaan sɔ’m be nun. Ɔ maan ɔ ju wie’n be fɔn. (Zak. 3:2) Sanngɛ Zezi sin be lika uka e. Be ti like m’ɔ fa cɛli e-ɔ. w24.10 18 § 1-2

Davidi seli i wa Salomɔn kɛ sɛ ɔ fa ndɛ nga Zoova kan’n su’n, i lɛ nun yɛ i liɛ yó ye-ɔ. Sanngɛ kɛ Salomɔn yoli kpɛnngbɛn’n, ɔ wa sɔli amuin mun. I sɔ’n ti’n, Zoova yili i sa i su, w’a mɛnmɛn i ngwlɛlɛ kun naan w’a kwla sie Izraɛlifuɛ mun kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa. (1 Fam. 11:9, 10; 12:4) ?Ngue yɛ ndɛ sɔ’n kle e-ɔ? Yɛle kɛ sɛ e fa ndɛ nga Zoova kan’n su’n, ɔ́ yrá e su yɛ ɔ́ úka e. (Jue. 1:1-3) Zoova w’a seman kɛ ɔ́ yó naan e ɲan e wun naan e dunman’n fu kɛ Salomɔn liɛ’n sa. Sanngɛ sɛ e fa ndɛ ng’ɔ kan’n su’n, ɔ́ mán e ngwlɛlɛ naan y’a fa ajalɛ kpa. (Ɲan. 2:6, 7; Zak. 1:5) Zoova i mmla’m be kwla uka e naan junman dilɛ nun’n, nin suklu dilɛ’n nun’n, nin sika kunndɛlɛ’n nun’n, ɔ nin e ɲin su yiyilɛ’n nun’n, y’a fa ajalɛ kpa. Sɛ e niɛn i mmla’m be su e nanti’n, e nin i e afiɛn mántan kpa titi, yɛ é ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. (Ɲan. 2:10, 11) Asa’n é ɲán janvuɛ kpa. Yɛ e awlofuɛ’m bé dí aklunjɔɛ. w24.11 10-11 § 11-12

Siɛ nin niɛn mun, amun kwla fa ajalɛ wie mun naan amun a kwla kan Biblu’n nin Ɲanmiɛn be ndɛ b’a kle amun wa’n. I wie yɛle kɛ amun nin i be kwla kɔ lalafuɛ ninnge’m be siewlɛ kun nun.. Amun nin i be kwla koko sa wie mɔ be juli laa’n, ɔ nin laa ninnge wie mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n be su yalɛ. I liɛ’n, ɔ́ láfi Biblu’n nun ndɛ’n su kpa. Amun kwla se amun wa’n kɛ Ɲanmiɛn i dunman’n klɛ yɛbuɛ kun mɔ be wunnin i laa Moabu klɔ’n su’n i su. Yɔbuɛ sɔ’n o lɛ w’a di afuɛ 3.000. Asa’n aniaan’m be niannin yɔbuɛ sɔ’n su be yoli uflɛ kun, yɛ be fa sieli i anuannzɛ’n i bo bia m’ɔ o Wɔɔwiki lɔ’n su. Amun kwla kɔ lɔ be ko nian. Ndɛ ng’ɔ klɛ yɔbuɛ sɔ’n su’n kle kɛ Moabu famiɛn m’ɔ suan Mesa’n, ɔ jasoli Izraɛli nvle’n i wun. I sɔ kusu yɛ Biblu’n kan-ɔn. (2 Fam. 3:4, 5) Sɛ amun wa’n i bɔbɔ wun ninnge nga be kle kɛ ndɛ nga Biblu’n kan’n ti nanwlɛ’n, ɔ́ láfi Ɲanmiɛn su kpa. w24.12 14 § 4; 15 § 6