Kɛ e ko mian e ɲin mɔ e ko tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, ɔ fata kɛ e nian e wun su naan y’a ka sɔ titi. Sɛ e waan é kwlá yó sɔ’n, nán maan e lafi e wun su dan. (1 Kor. 10:12) I sɔ’n ti’n ɔ fata kɛ ‘e bu e klun lɔ titi’ e nian sɛ e te kɔ e ɲrun Ɲanmiɛn sulɛ’n nun titi-o. Kɛ akoto Pɔlu klɛ́ Korɛntifuɛ’m be fluwa’n, ɔ kannin sa nga ti yɛ kɛ be ko wɔ be ɲrun Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, ɔ ti cinnjin kɛ be ka sɔ’n i ndɛ. Kannzɛ Klisifuɛ sɔ’m be ɲin w’a ti Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, sanngɛ Pɔlu seli be kɛ be nian be wun su naan akunndan nga mɛn nunfuɛ’m be bu’n w’a lakaman be. (Kol. 2:6-10) Yɛ Epafrasi m’ɔ si Klisifuɛ sɔ’m be kpa’n ɔ srɛli Zoova naan b’a “tin kpa” ekun. (Kol. 4:12) Pɔlu nin Epafrasi be wunnin i wlɛ kɛ, kɛ Klisifuɛ kun i ɲin ko ti Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n kɛ ɔ ko yo naan w’a ka sɔ titi’n, ɔ fata kɛ i bɔbɔ miɛn i ɲin yo ninnge wie mun yɛ ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn ukɛ i. Be kunndɛ kɛ, kannzɛ sa nga be o Klisifuɛ nga be o Kolɔsu lɔ’n be su’n be ti sɛ ti sɛ’n, ɔ fata kɛ be yo kɛ kpɛnngbɛn mun sa titi. Yɛle kɛ maan be ɲin ti Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. w24.04 6-7 § 16-17

Kɛ e sro Zoova kɛ ɔ nin i fata’n sa’n, e klo i kpa. Ɔ maan e kunndɛman kɛ é yó like wie m’ɔ jɔmɛn i klun-ɔn. E kunndɛ kpa kɛ é sí ngbaciɛ ng’ɔ o sa kpa’n nin sa tɛ’n be afiɛn’n, ɔ nin ngbaciɛ ng’ɔ o ndɛ nanwlɛ’n nin ato ndɛ’n be afiɛn’n. Afin i sɔ’n kwla uka e naan Zoova i klun w’a jɔ e wun. (Ɲan. 2:3-6; Ebr. 5:14) Sɛ e sro klɔ sran tra Ɲanmiɛn’n, ɔ cɛman naan y’a yaci ndɛ nanwlɛ’n i su falɛ. Maan e fa e ɲin e sie i Izraɛli kpɛnngbɛn 12 nga be sunmannin be kɛ be ko kpla mɛn nga Zoova tali nda kɛ ɔ́ fá mán Izraɛlifuɛ mun’n be su ndɛ’n su. Kpɛnngbɛn sɔ’m be nun blu be liɛ’n, srolɛ nga be sroli Kanaanfuɛ mun’n, ɔ yoli dan trali klolɛ nga be kloli Zoova’n. Be seli be wiengu Izraɛlifuɛ’m be kɛ: “E nin sran sɔ mun e kwlá kunman. Afin be wunmiɛn’n tra e liɛ’n lelele.” (Kal. 13:27-31) I yo, klɔ sran’m be ɲrun’n, Kanaanfuɛ’m be wunmiɛn’n tra Izraɛlifuɛ’m be liɛ’n sakpa. Sanngɛ kɛ be seli kɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlá kwlaman be kpɔfuɛ mun’n, i sɔ’n kle kɛ b’a buman Zoova i akunndan kaan sa. w24.07 9 § 5-6

E kwla lafi su kɛ jɔlɛ kwlaa nga Zoova di be’n, ɔ di be klanman. Abraamun wunnin i sɔ liɛ’n i wlɛ. Ɔ wunnin i wlɛ kɛ Zoova m’ɔ ti “asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa be Jɔlɛ Difuɛ’n,” ɔ si aunnvɔɛ dan, ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ, yɛ sa kwlaa ng’ɔ yo’n, fiɛn kaan sa nunmɛn i wun. Ɔ kleli i Wa’n i like. Yɛ ɔ fali jɔlɛ dilɛ’n kwlaa wlɛli i sa nun. (Zan 5:22) Ɲanmiɛn nin i Wa’n be si like ng’ɔ o sran kun i awlɛn’n nun’n. (Mat. 9:4) Ɔ maan kɛ bé dí sran kun i jɔlɛ’n, be yo “sa i nuan su sɛsɛsɛ.” Maan e lafi Zoova su yɛ e lafi ajalɛ kwlaa ng’ɔ fa be’n be su. E liɛ’n e leman atin e diman sran’m be jɔlɛ, sanngɛ i liɛ’n ɔ le atin yo sɔ. (Eza. 55:8, 9 nun) I sɔ’n ti’n, maan e yaci Zoova nin i Wa’n be nun naan be di jɔlɛ’m be kwlaa. Asa’n e si kɛ Zezi m’ɔ ti e Famiɛn’n, ɔ́ yó sa i nuan su sɛsɛsɛ yɛ ɔ́ sí sran aunnvɔɛ kɛ i Si sa cɛ.—Eza. 11:3, 4. w24.05 7 § 18-19

Kpɛ klikli nga Zezi wunnin Natanaɛli’n, ndɛ ng’ɔ kannin’n, ɔ kle kɛ ɔ ti cinnjin kɛ e yo sran m’ɔ ‘di nanwlɛ i awlɛn’n’ nun-ɔn. Kannzɛ bɔbɔ Natanaɛli nin Zezi be nin-a yiaman le’n, sanngɛ kɛ Zezi wunnin i’n ɔ seli kɛ: “An nian, Izraɛlifuɛ kpa kun yɛ, ɔ timan gblɛfuɛ kaan sa.” (Zan 1:47) Zezi si kɛ Natanaɛli di nanwlɛ dan. Fɔ o Natanaɛli nun kɛ e sa sanngɛ ɔ timan gblɛfuɛ. Sa kwlaa nun’n ɔ di nanwlɛ. I sɔ liɛ’n yoli Zezi i fɛ, ɔ maan ɔ yoli Natanaɛli i mo. Ndɛ nga be o Jue Mun 15 nun’n, i dan lika fa e ɲin sie i wafa ng’ɔ fata kɛ e nin e wiengu mun e tran naan Zoova i klun w’a jɔ e wun’n i su. Jue Mun 15:3 kan sran nga Zoova yiɛ i i tannin sua’n nun’n, i ndɛ. Ɔ se kɛ: “Ɔ fɛmɛn i taaman’n tɔnman sran suɛn, ɔ yomɛn i wiengu tɛ, ɔ sacimɛn i janvuɛ’m be wun.” Sɛ e tɔn e wiengu’m be suɛn’n, i sɔ’n kwla yo be abɔlɛ tɛ kpa. Asa’n i sɔ’n kwla yo naan Zoova w’a sɔman e nun i tannin sua’n nun kun.—Zak. 1:26. w24.06 10 § 7, 9; 11 § 10

Sɛ a siesie ɔ wun kpa kwlaa naan w’a wɔ jasin fɛ’n i bolɛ’n, kɛ á kán ndɛ klé sran mun’n, ɔ klun su titiman wɔ dan. Zezi ukɛli i sɔnnzɔnfuɛ mun naan b’a siesie be wun kwlaa naan b’a wɔ jasin fɛ’n i bolɛ. (Lik. 10:1-11) Kɛ mɔ be niannin like nga Zezi kleli be’n su’n ti’n, be dili aklunjɔɛ kpa junman sɔ’n i dilɛ’n nun. ?Wafa sɛ yɛ e kwla siesie e wun naan y’a wɔ jasin fɛ’n i bolɛ-ɔ? Maan e bu ndɛ nga é wá kán’n, ɔ nin wafa nga e kwla kan ndɛ sɔ’n i akunndan. Asa’n maan e bu ndɛ nga sran’m be kwla kan’n i akunndan, yɛ wafa nga e kwla tɛ be su’n maan e bu i akunndan e sie. Yɛ kɛ e ko to sran mun’n, maan e gua e wla ase, e srisri kanngan, yɛ e nin be koko yalɛ kɛ sran kun nin i janvuɛ sa. w24.04 16 § 6-7

Like cinnjin kpafuɛ nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n, yɛle kɛ e klo Zoova, yɛ e klo i dunman m’ɔ ti sanwun’n. E wun i wlɛ kɛ jasin fɛ bolɛ’n, ɔ o Ɲanmiɛn mɔ e klo i’n i manmanlɛ’n nun wie. E wun i wlɛ kpa kɛ sɛ be manman Ɲanmiɛn Zoova’n, be yi i ayɛ naan be se kɛ ɔ le tinmin’n, ɔ ti su. Kɛ e yiyi nun e kle sran mun kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ “yili like kwlaa” naan i dunman nun ti yɛ e o lɛ’n, i sɔ’n ti i manmanlɛ nin i ayɛ yilɛ. Kɛ e fa e blɛ’n nin e wunmiɛn’n, ɔ nin e ninnge mun e fa yo e liɛ nga e kwlɛ i yo jasin fɛ bolɛ nun’n, e kle kɛ tinmin’n ti i liɛ. (Mat. 6:33; Lik. 13:24; Kol. 3:23) Ɔ maan sɛ e waan é kpɛ́ i kpe’n, é sé kɛ klolɛ mɔ e klo Ɲanmiɛn’n i ti yɛ e klo i ndɛ kanlɛ-ɔ. Asa’n, e klo kɛ é yó naan sran’m be si i dunman’n, ɔ nin i nzuɛn’n. w24.05 17 §11

Dɔ nga su’n, Zoova yo maan e di alaje, yɛ e wla gua ase. Asa’n, ɔ́ yó sɔ e ɲrun lɔ ekun. E kwla fa e wla’n e guɛ i Zoova su kpa. Afin e si kɛ ɔ kunndɛ kpa kɛ ɔ́ úka e, yɛ ɔ kwla yo sɔ kusu. Kɛ mɔ e si sɔ’n ti’n, e tu e klun e su i, kɛ nga laa i sufuɛ’m be fa yoli’n sa. I sufuɛ sɔ’m be nun kun yɛle Timote. (Ebr. 6:10-12.) Timote fɛli i wla’n guali Ɲanmiɛn m’ɔ lafiman’n su. (1 Tim. 4:10) I sɔ’n ti yɛ ɔ tuli i klun dili junman mannin Zoova nin i wiengu mun-ɔn. ?Junman benin yɛ ɔ dili-ɔ? Akoto Pɔlu wlɛli i fanngan kɛ ɔ miɛn i ɲin kle sran’m be like kpa tra laa’n asɔnun’n nun nin jasin fɛ bolɛ’n nun. Asa’n, ɔ seli Timote kɛ ɔ kle i wiengu Kisifuɛ’m be ajalɛ kpa, naan gbanflɛn nin talua mun nin sran kpɛnngbɛn’m be nian su. Asa ekun’n, be mɛnnin i junman wie mun. Yɛ junman sɔ’m be dilɛ’n timan pɔpɔ. I wie yɛle kɛ ɔ fata kɛ ɔ man aniaan’m be afɔtuɛ blɛ ng’ɔ nin i fata’n nun. (1 Tim. 4:11-16; 2 Tim. 4:1-5) Timote kwla lafi su kɛ Zoova yó i mo.—Rɔm. 2:6, 7. w24.06 22-23 § 10-11

Kɛ Zoova i sufuɛ’m be yo ɲin kekle i su’n, ɔ sunmɛn i nuan ijɔfuɛ’m be sin naan be tu be fɔ, yɛ be uka be naan be kaci be ayeliɛ’n. I wie yɛle kɛ, ɔ seli Zeremin kɛ ɔ se be kɛ: “Ee Izraɛli, ɲin keklefuɛ, sa ɔ sin. N su faman ɔ wun ya. Afin e nin sran e nanti klanman. […] N su faman sa n sieman min klun sa trilili. Ɔ li di i nanwlɛ kɛ a yoli sa tɛ. Afin a yoli ɲin kekle Zoova m’ɔ ti ɔ Ɲanmiɛn’n i su.” (Zer. 3:12, 13) Zoɛli liɛ’n, Zoova seli i kɛ ɔ se be kɛ: “Amun tu amun klun be sa be sin min wun.” (Zoɛ. 2:12, 13) Ɔ sinnin Ezai i lika seli be kɛ: “Amun yo amun wun sanwun, amun yi sa tɛ yolɛ’n min ɲin bo lɛ. Amun yaci sa tɛ’n i yolɛ.” (Eza. 1:16-19) Asa’n Zoova sinnin Ezekiɛli i lika seli be kɛ: “?Kɛ klunwifuɛ’n wu’n yɛ ɔ yo min fɛ-ɔ? ?Kɛ ɔ kaci i ayeliɛ m’ɔ ka nguan nun’n, nɛ́n i sɔ’n yɛ n klo i-ɔ? […] Sran fi i wie’n yoman min fɛ kaan sa. Ɔ maan amun kaci amun ayeliɛ’n naan amun ka nguan nun.” (Eze. 18:23, 32) Kɛ sran’m be kaci be akunndan’n i sɔ’n yo Zoova i fɛ, afin ɔ klo kɛ be ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. w24.08 9 § 5-6

Zoova mɛn i sufuɛ’m be tinuntinun like nga be sa miɛn i wun naan b’a si i naan b’a su i kpa’n. Yɛ ɔ kle be atin kpɛkun ɔ sasa be. Sa kun ekun m’ɔ kle kɛ Zoova kpaman sran nun’n, yɛle kɛ ɔ yo maan asiɛ wunmuan’n su’n, sran’m be kwlaa be kwla kanngan Biblu’n nun andɛ. I klikli nun’n, kɛ Ɲanmiɛn maan bé klɛ́ i nuan ndɛ’n, be klɛli i Ebre, nin Aramun, nin Glɛki’n nun. ?Be nga be kwla kanngan Biblu’n nun aniɛn sɔ’m be nun’n, be nin Zoova be afiɛn kwla mantan kpa tra be nga be kwlá yoman sɔ’n? Cɛcɛ. Nɛ́n i sɔ-ɔ. (Mat. 11:25) Zoova nianman kɛ sran kun dili suklu dan, annzɛ ɔ ti aniɛn nga i nun yɛ i klikli’n nun’n be klɛli Biblu’n naan w’a fɛ i w’a yo i janvuɛ. Zoova fɛ i ngwlɛlɛ’n fa man sran wafawafa kwlaa asiɛ wunmuan’n su. Nán be nga be dili suklu dan’n be ngunmin yɛ ɔ fɛ i ngwlɛlɛ’n fa man be-ɔ. Be kacili Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n aniɛn kpanngban nun. I sɔ’n ti’n, asiɛ’n wunmuan’n su’n, sran’m be kwla si like nga Biblu’n kle’n, ɔ nin like nga be kwla yo naan b’a kaci Ɲanmiɛn i janvuɛ’n.—2 Tim. 3:16, 17. w24.06 6-7 § 13-15

Blɛ sɔ’n nun’n, nn Zerizalɛmun i nunnunlɛ mɔ Zezi kɛnnin i ndɛ’n w’a mantan koko kpa. I yo, Pɔlu ɔ nin Klisifuɛ nga be tran Zide lɔ’n, be siman blɛ trele nga i nun yɛ sa sɔ’n jú’n. Sanngɛ kwlaa naan blɛ sɔ’n w’a ju’n, be kwla suan nzuɛn wie’m be nglo yilɛ naan b’a kwla jran kekle. Be wie yɛle Ɲanmiɛn sulafilɛ nin be awlɛn tralɛ. (Ebr. 10:25; 12:1, 2) Ɲrɛnnɛn ng’ɔ́ wá tɔ́ e su’n, i dan trá ɲrɛnnɛn ng’ɔ tɔli Klisifuɛ nga be ti Ebre’n be su’n. (Mat. 24:21; Ngl. 16:14, 16) Ɔ maan, maan e fa e ɲin e sie i afɔtuɛ nga Zoova mannin be mɔ be kwla uka e wie’n be su. Lɛtri nga Pɔlu klɛli ko mannin Ebre mun’n i nun’n, ɔ wlali be fanngan kɛ be fa be ɲin be sie i Ɲanmiɛn i ndɛ’n i nun ninnge nga be bo ti kploun’n, be su kpa. (Ebr. 5:14–6:1) Pɔlu fali Ɲanmiɛn ndɛ nga i bo bolɛ’n nun be klɛli i Ebre nun’n, fa kleli kɛ wafa nga Klisifuɛ’m be su Ɲanmiɛn’n, ɔ ti kpa tra wafa nga Zifu onga’m be su Ɲanmiɛn’n lelele. Pɔlu wlɛli i wiengu Klisifuɛ’m be fanngan kɛ be si Ɲanmiɛn ndɛ’n i kpa. I liɛ’n, bé kwlá wún like nga sran’m be kle m’ɔ timan su’n i wlɛ kpɛkun bé kpálo be. w24.09 8-9 § 2-3; 10 § 6

Zezi i sɔnnzɔnfuɛ wie’m be jasoli be awlo’m be nun, be kpɔcili be awlofuɛ mun, yɛ be yacili be junman’m be dilɛ naan b’a kwla su Zezi su titi. (Mat. 19:27) Wie’m be liɛ’n, kɛ be kacili Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n, sran’m be yoli be finfin. (Zan 9:22) Kɛ mɔ be lafili su kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n i ti yɛ be kpɔcili ninnge kwlaa sɔ mun-ɔn. (Mat. 16:16) Sanngɛ kɛ be kunnin Zezi’n, be wla boli be wun yɛ be sa sin bubuli be. Afin be buli i kɛ like nga be lafili su’n w’a kpi ase. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ be wla be fanngan. Zezi w’a bumɛn i kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be lafiman Ɲanmiɛn su ti yɛ be wla w’a bo be wun-ɔn. Sanngɛ ɔ wunnin i wlɛ kɛ i wie’n m’ɔ yo be ya’n ti-ɔ. I sɔ’n ti’n, cɛn kunngba ng’ɔ cɛnnin nguan’n, ɔ boli i sɔnnzɔnfuɛ’m be fanngan wlalɛ bo. I wie yɛle kɛ, kɛ Mari m’ɔ fin Magdala’n ɔli i ndia’n su lɔ m’ɔ́ sún’n, ɔ fiteli i ɲrun. (Zan 20:11, 16) Asa’n ɔ fiteli i sɔnnzɔnfuɛ nɲɔn nga be su kɔ Emaisi’n be ɲrun. Kpɛkun ɔ fiteli akoto Piɛli ɲrun wie. w24.10 13 § 5-6

Siɛ nin niɛn mun, amun uka amun wa’n naan ɔ kan sa nga ti yɛ ɔ lafi su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ’n, i ndɛ kle sran uflɛ. Amun kwla fa ba’n i ɲin sie i jw.org su ndɛ nga be kle kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge kwlakwla’n be su. I wie yɛle video nga be flɛ i kɛ Lafi su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ, ɔ nin video nga be flɛ i kɛ ?Ɲanmiɛn o lɛ sakpa? Kpɛkun wafa nga ɔ kwla yiyi ndɛ’n nun kle i wiengu mun naan b’a wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge kwlaa’n, amun koko su yalɛ. Yɛ sɛ sran kun kunndɛ kɛ ɔ́ sí ndɛ’n nun’n, maan wafa nga ɔ́ yíyí nun klé i’n i wlɛ wunlɛ yo pɔpɔ. Wienun-ɔn, i janvuɛ kun se i kɛ: “N nin-a wunman Ɲanmiɛn le. Min liɛ’n like nga n wun i’n yɛ n lafi su-ɔ.” Ɔ kwla tɛ i su kɛ: “Maan e se kɛ a su nanti bo ble kun nun, kpɛkun w’a fite gbo kun su. ?Á sé sɛ? ?Gbo’n bɔbɔ yɛ ɔ kpɛli i wun annzɛ sran yɛ ɔ kpɛli-ɔ? I kunngba’n yɛle ninnge nga be o nglo lɔ nin asiɛ’n su’n. Saan sran kun yɛ ɔ yili be-ɔ.” w24.12 18 § 16

Kɛ ɔ ko yo naan y’a fa ajalɛ cinnjin wie mun’n, ɔ fata kɛ be kle e atin. I lɛ nun’n, asɔnun kpɛnngbɛn mun nin Klisifuɛ onga nga b’a tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, be kwla uka e kpa. Sɛ be ti kpɛnngbɛn tra e’n, nán maan e ka lɛ e se kɛ be blɛ liɛ w’a sin, naan afɔtuɛ nga be man e’n be kwlá yoman e ye andɛ. Zoova kunndɛ kɛ e fa e wun mantan be nga b’a yo kpɛnngbɛn’n naan be kle e like. Kɛ mɔ b’a yo kpɛnngbɛn’n ti’n, be si ninnge kpanngban tra e, yɛ be si ngwlɛlɛ. Laa’n, Zoova sinnin i sufuɛ wie mɔ b’a yo kpɛnngbɛn’n be lika naan w’a wla i nvle’n nunfuɛ’m be fanngan, naan kusu w’a kle be atin. I sufuɛ sɔ’m be wie yɛle Moizi, nin Davidi, ɔ nin akoto Zan. B’a tranman blɛ kunngba’n nun, yɛ be su sa’n timan kun. Kɛ ɔ ka kan bé wá wú’n, be mannin sran wie’m be afɔtuɛ. Be tinuntinun be kleli kɛ ɔ ti cinnjin kɛ be fa ndɛ nga Ɲanmiɛn kan’n su. Sɛ e ti kpɛnngbɛn-o, annzɛ e timan kpɛnngbɛn-o, e kwla ɲan afɔtuɛ nga be mannin’n i su ye.—Rɔm. 15:4; 2 Tim. 3:16. w24.11 8 § 1-2

Kɛ ɔ fɛ i Nowe blɛ su lele’n, Ɲanmiɛn seli sran’m be kɛ nán be di mmoja. (Bob. 9:3, 4) Kɛ Zoova fɛ́ i Mmla’n mán Izraɛlifuɛ mun’n, ɔ seli be ekun kɛ nán be di mmoja. Sran kwlaa ng’ɔ di mmoja’n, ɔ fata kɛ “be kun i.” (San. 7:27, jnd.) Zezi kusu seli Zifu’m be kɛ be di mmla kwlaa nga Ɲanmiɛn fa mannin be’n su. (Mat. 5:17-19) I sɔ’n ti’n, ɔ su kunndɛman le kɛ be di i wunnɛn’n annzɛ be nɔn i mmoja’n sakpasakpa. Akunndan nun ndɛ yɛ Zezi kannin-ɔn. Laa kun’n, kɛ ɔ nin Samari bla’n bé kókó yalɛ’n, i sɔ yɛ ɔ yoli-ɔ. Ɔ seli bla’n kɛ: “Nzue nga ń fá mán sran sɔ’n, […] ɔ́ mɛ́n i nguan m’ɔ leman awieliɛ’n.” (Zan 4:7, 14) Zezi i ndɛ sɔ’n nun’n, nán kɛ ɔ su se kɛ nzue kpakpa wie o lɛ naan sɛ bla’n nɔn’n, ɔ́ ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n niɔn. I wafa kunngba’n, i nun m’ɔ́ kán ndɛ klé sran mun Kapɛɛnaɔmun lɔ’n, nán kɛ ɔ su se be kɛ sɛ be di i wunnɛn ba’n naan be nɔn i mmoja kpakpa’n, bé ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n niɔn. w24.12 9 § 4-6

Ɔ fata kɛ Klisifuɛ nga w’a ja bla’n, ɔ niɛn i wun su naan w’a buman bla’m be wun akunndan nga mɛn nunfuɛ’m be bu’n i wie. Afin blɛ sunman’n akunndan nga sran kun bu’n, i nuan su sa yɛ ɔ yo-ɔ. Akoto Pɔlu seli Klisifuɛ nga be kpali be sieli be ngunmin mɔ be o Rɔmun lɔ’n be kɛ ‘nán be fa mɛn nga nunfuɛ’m be ayeliɛ’n kun.’ (Rɔm. 12:1, 2) Kɛ Pɔlu klɛ́ Rɔmunfuɛ’m be fluwa’n, nn be takali lɔ asɔnun’n w’a di afuɛ nɲɔn kun. Sanngɛ Pɔlu i ndɛ sɔ’n kle kɛ, asɔnun sɔ’n i nunfuɛ wie’m be ayeliɛ’n nin akunndan nga be bu’n, ɔ te fa mɛn’n nunfuɛ’m be liɛ’n. I sɔ’n ti’n, ɔ wlali be fanngan kɛ be kaci be akunndan nin be ayeliɛ’n. Afɔtuɛ sɔ’n ti andɛ Klisifuɛ nga b’a ja bla’n be liɛ wie. Akunndan nga mɛn nunfuɛ’m be bu’n w’a saci Klisifuɛ wie mun. I kpa bɔbɔ’n, be yo be yi’m be tɛtɛ. w25.01 9 § 4

Andɛ kusu’n asɔnun kpɛnngbɛn’m be di junman kekle kpa. Be bo jasin fɛ’n. (2 Tim. 4:5) Jasin fɛ bolɛ’n nun’n be kle ajalɛ kpa. Be siesie jasin fɛ bolɛ’n be jasin bowlɛ’n nun lɔ, yɛ be kle aniaan’m be like naan be si jasin’n i bo kpa. Ɔ ju wie’n be di aniaan’m be jɔlɛ. I sɔ yolɛ nun’n, be kle kɛ be si aunnvɔɛ naan be yo sa i nuan su. (1 Kor. 5:12, 13; Gal. 6:1) Kɛ Klisifuɛ kun yo sa tɛ dan wie’n, be mian be ɲin be ukɛ i naan ɔ nin Zoova be afiɛn sɛ ekun. Sanngɛ kusu’n be mian be ɲin naan asɔnun’n w’a ka sanwun titi. (1 Kor. 5:12, 13; Gal. 6:1) Like cinnjin kpafuɛ nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo’n yɛle kɛ be nian Ɲanmiɛn i bua fa’n i lika. (1 Piɛ. 5:1-3) Be ijɔ nzra nun, be mian be ɲin naan b’a si asɔnun’n nunfuɛ’m be kwlaa, yɛ be ko nian aniaan’m be osu be wla be fanngan. Asɔnun kpɛnngbɛn wie mun be nin aniaan nga be kplan e Ɲanmiɛn sulɛ sua mun mɔ be nian be lika’n be di junman likawlɛ. Wie’m be o aniaan nga be siesie e aɲia dandan mun’n be nun wie. Asɔnun kpɛnngbɛn wie’m be o Komite ng’ɔ nin Dɔɔtrɔfuɛ’m be di junman’n nun. Wie mun ekun be o aniaan nga be nian tukpacifuɛ’m be osu’n be nun, annzɛ be di junman uflɛ wie mun. Nanwlɛ, asɔnun kpɛnngbɛn’m be di junman be man e. w24.10 20 § 9

Biblu’n se kɛ, kɛ mɔ be kpɔli e ti’n ti’n, be deli e naan y’a ɲan e ti. Akoto Piɛli kɛnnin i sɔ liɛ’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Amun si kɛ nán sika annzɛ sika ɔkwlɛ mɔ be saci’n yɛ be fa deli [annzɛ yɛ be fa kpɔli amun ti] amun ninnge ngbɛnngbɛn mɔ amun nannan’m be kleli amun’n be nun-ɔn. Sanngɛ Klisi m’ɔ ti kɛ bua ba mɔ lɛ nin fɔ kaan sa nunmɛn i wun sa’n, i mmoja m’ɔ ti kpa dan’n yɛ be fa deli amun-ɔn.” (1 Piɛ. 1:18, 19; jnd) E ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, e kwla ɲan e ti sa tɛ’n nin wie mɔ i ti’n e wun ɲrɛnnɛn’n be sa nun. (Rɔm. 5:21) Nanwlɛ, Zoova nin Zezi be asenna’n ɔ su wieman e nuan nun le. Afin Zezi fɛli i mmoja m’ɔ ti kpa dan’n fa deli e. w25.02 5 § 15-16

?É yó sɛ naan y’a nian e wun su? Maan e fa e ɲin e sie i gbanflɛn nga be kɛn i ndɛ Ɲanndra Mun ndɛ tre 7 nun’n i su. Ɔ nin bla kun m’ɔ ti bian kunndɛfuɛ’n be lali. Ndɛ mma 22 se kɛ gbanflɛn’n suli bla’n su “be ja nun lɛ.” Sanngɛ ndɛ mma 8 lele m’ɔ́ fá jú 21 kle kɛ ɔ dun mmua fali ajalɛ tɛtɛ wie mun. Ajalɛ sɔ’m be ti’n, ɔ wa yoli sa tɛ dan. ?Ajalɛ tɛtɛ benin yɛ ɔ dun mmua fali be-ɔ? I klikli’n yɛle kɛ ɔ sinnin cɔnjɔ nga be bli naan b’a to akpɔ ng’ɔ o kan bla sɔ m’ɔ ti bian kunndɛfuɛ’n tran lɛ’n su. I sin’n ɔ fali bla’n i awlo atin’n. (Ɲan.7:8, 9) Asa’n kɛ ɔ wunnin bla’n, w’a bliman w’a ko sinman lika uflɛ. Ɔ yacili bla’n lɛ ɔ fɛli i nuan’n boli i fuka’n su. Asa’n kɛ bla’n kán bo kun yolɛ tɛ m’ɔ yili be’n i ndɛ’n ɔ o lɛ yɛ ɔ tie-ɔ. Atrɛkpa’n bla’n kannin sɔ naan gbanflɛn’n w’a bumɛn i kɛ ɔ ti sran tɛ. (Ɲan.7:13, 14, 21) Sɛ ɔ ti kɛ w’a faman ajalɛ tɛtɛ sɔ mun’n nn i konvi w’a sɔman sa tɛ yolɛ’n naan se kɛ ɔ́ tɔ́ nun. w24.07 16 § 8-9; 19 § 19

Ndɛ sɔ’n kle kɛ Zoova kloman kɛ sa tɛ yofuɛ ng’ɔ kacimɛn i akunndan’n, ɔ ka asɔnun’n nun. Ɔ su seman le kɛ ɔ si aunnvɔɛ dan ti’n, ɔ fata kɛ i sɔfuɛ’n kɛ i sufuɛ’m be afiɛn. I yo, Zoova si aunnvɔɛ sakpa. Sanngɛ ɔ timan kɛ siɛ kun m’ɔ blu sa tɛtɛ kwlaa nga i mma’m be yo’n su’n sa. Asa’n, sa kpa’n nin sa tɛ’n be su mmla ng’ɔ kpɛli be’n be kaciman. (Zid. 4) Sɛ Zoova yaci sa tɛ yofuɛ nga be kaciman be akunndan’n i sufuɛ’m be afiɛn’n, i sɔ’n timan sran aunnvɔɛ silɛ. Afin i sɔ’n sáci asɔnun’n. (Ɲan. 13:20; 1 Kor. 15:33) Sanngɛ e si kɛ Zoova kunndɛman kɛ sran ba kun sa nunnun. Ɔ klo kpa kɛ ɔ́ dé sran mun. Be nga be kaci be akunndan mɔ be kunndɛ kɛ be nin i be afiɛn sɛ’n, ɔ si be aunnvɔɛ. (Eze. 33:11; 2 Piɛ. 3:9) Kɛ Korɛnti lɔ bian’n kacili i akunndan m’ɔ yacili sa tɛ yolɛ’n, Zoova maan akoto Pɔlu yiyili nun kleli asɔnun’n nunfuɛ’m be kɛ ɔ fata kɛ be yaci be cɛ i, naan be sɔ i nun klanman. w24.08 17 § 7; 18-19 § 14-15

Bua nin boli’m be su ndɛ’n nun’n, Zezi kleli kɛ, sɛ sran kun suan be nga be kpali be sieli be ngunmin’n be bo annzɛ ɔ yoman sɔ’n, i su yɛ bé jrán bé dí i jɔlɛ-ɔ. (Mat. 25:31-46) ‘Ɲrɛnnɛn dan’n nun’n,’ ka naan Aamagedɔn alɛ’n w’a bo i bo’n yɛ Zezi wá dí i sɔ jɔlɛ liɛ’n niɔn. (Mat. 24:21) Blɛ sɔ’n nun’n, sran nga be suannin be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n be bo’n, ɔ́ kpá be síe be bue kun, yɛ be nga b’a yoman sɔ’n, ɔ́ síe be bue uflɛ su, kɛ nga bua tafuɛ’n ɔ fa bubu bua nin boli’m be nun’n sa. Biblu’n se kɛ sran nga Zoova sieli i kɛ ɔ di jɔlɛ’n mɔ yɛle Zezi’n ɔ́ dí jɔlɛ nanwlɛ su titi. (Eza. 11:3, 4) Zezi fɛ i ɲin sie i ndɛ nga sran’m be kan’n, ɔ nin like nga be yo’n ɔ nin akunndan nga be bu’n i su. Wafa nga be bu i niaan nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n, ɔ fɛ i ɲin sie su wie. (Mat. 12:36, 37; 25:40) Be nga be suɛnnin i niaan’m be bo’n ɔ́ wá síe be nzɔliɛ. Like kun mɔ sran kun kwla yo naan w’a kle kɛ ɔ suan Zezi i niaan’m be bo’n yɛle jasin fɛ bolɛ’n. w24.09 20-21 § 3-4

Ɔ fata kɛ e fa akunndan nga e bu’n e sunnzun ndɛ nga Biblu’n kan’n. Wienun-ɔn, gbanflɛn annzɛ talua kun lafiman su kpa kɛ i ndɛ lo Zoova. Sɛ ɔ bu i sɔ’n ɔ fataman kɛ ɔ tran lɛ sa ngbɛn. Ɔ fata kɛ ɔ “bu sa kwlaa sin nian.” Yɛle kɛ ɔ suan Biblu’n nun like naan ɔ́ wún i wun akunndan nga Zoova bu i sakpasakpa’n i wlɛ. Kɛ é kánngan Biblu’n nun’n, ɔ ti kɛ Zoova su kan ndɛ kle e sa. Sanngɛ sɛ e waan é sí akunndan ng’ɔ bu i sa trele wie’m be su’n, ɔ fata kɛ e mian e ɲin e yo ninnge wie mun. Biblu’n nun ndɛ nga be kwla uka e naan y’a wun kosan nga e fa usa e wun’n be su tɛlɛ’n ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie su kpa. Sa ng’ɔ kle e yalɛ’n e kwla kunndɛ i su like fluwa nga anuannzɛ’n yili be’n be nun. (Ɲan. 2:3-6) Ɔ fata kɛ e srɛ Zoova naan ɔ uka e naan e wun kosan nga e fa usa e wun’n i su tɛlɛ’n. I sin’n maan e kunndɛ Biblu’n nun ndɛ nga be nin e su sa’n be kɔ likawlɛ’n, ɔ nin afɔtuɛ nga be kwla uka e’n. w24.10 25 § 4-5

Sran kwlaa nga i wun dandan yolɛ ti yɛ ɔ yo ninnge mun’n, Zoova su yrɛmɛn i su. (1 Kor. 10:24, 33; 13:4) Zezi i janvuɛ kpa mun bɔbɔ’n, wie liɛ’n akunndan nga be buli mɔ i ti yɛ be kunndɛli kɛ bé dí junman wie mun’n ɔ timan kpa. I wie yɛle akoto Zan nin akoto Zaki be liɛ’n. Be seli Zezi kɛ ɔ man be tranwlɛ kpa Ɲanmiɛn Sielɛ’n nun lɔ. Zezi w’a seman kɛ like kpa yɛ be kunndɛ-ɔ, naan i ti’n ɔ́ yó be mo. I kpa bɔbɔ’n, ɔ seli akoto 12 mun be kɛ: “Sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó amun nun sran dan’n, ɔ fata kɛ ɔ yo amun sufuɛ. Yɛ sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó amun su kpɛn’n, ɔ fata kɛ ɔ yo amun kwlaa amun kanga.” (Mar. 10:35-37, 43, 44) Aniaan ng’ɔ bu akunndan kpa mɔ i wiengu’m be ukalɛ ti yɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó asɔnunfuɛ’m be ukafuɛ’n, aniaan’m bé ɲɛ́n i junman’n i su ye.—1 Tes. 2:8. w24.11 15-16 § 7-8

Sran m’ɔ klo sran’n, ɔ bu “i wiengu” mun be akunndan titi, yɛ ɔ kle kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ. (1 Kor. 10:23, 24, 32; 1 Tim. 2:9, 10) Ajalɛ kwlaa ng’ɔ fa’n, ɔ kle kɛ ɔ klo sran, naan i ɲin yi sran sakpa. Sɛ ɔ fata kɛ a fa ajalɛ cinnjin kun’n, like nga á yó naan sɛ a fa ajalɛ sɔ’n w’a kwla yo i nuan su sa’n, bu i akunndan. Zezi seli kɛ e dun mmua e bu ajalɛ nga é fá’n i akunndan kpa. (Lik. 14:28) Bu blɛ nga á fá’n nin sika nga á yí naan w’a kwla yia ajalɛ nga ɔ waan á fá’n i nuan’n i akunndan. Wie liɛ’n ɔ fata kɛ a nin ɔ awlofuɛ’m be koko ajalɛ sɔ’n i su yalɛ naan be tinuntinun be si like nga be kwla yo naan b’a suan ɔ bo’n. ?Ngue ti yɛ i kwlaa sɔ’n i yolɛ’n ti cinnjin-ɔn? Yɛle kɛ i sɔ’n kwla kle kɛ ɔ fata kɛ a kaci ajalɛ nga ɔ waan á fá’n i kan, annzɛ kusu a fa ajalɛ uflɛ. Asa kusu’n kɛ a usa ɔ awlofuɛ’m be ngwlɛlɛ afɛ’n, be kwla uka wɔ naan w’a yo ajalɛ nga á fá’n i nuan su sa. w25.01 18-19 § 14-15

Ezai kannin sa nga ti yɛ e mɔ e o lika klanman’n nun’n, e ‘kpan aklunjɔɛ kpanlɛ yɛ e klun jɔ’n’ i ndɛ. Zoova bɔbɔ yɛ ɔ kpɛli lika sɔ’n i ba-ɔ. (Eza. 65:18, 19) I sɔ’n ti’n, Zoova sin e lika uka sran mun naan be jaso mɛn’n nun anuannzɛ tɛtɛ mɔ be kleman be ndɛ nanwlɛ’n be nun, naan be blɛ i lika klanman’n nun. E ɲan ndɛ nanwlɛ mɔ e si’n i su ye kpanngban. Yɛ i sɔ’n yo e fɛ dan. Ɔ maan e kunndɛ kpa kɛ é kán ndɛ nanwlɛ sɔ’n é klé e wiengu mun. (Zer. 31:12) E mɔ e o lika klanman’n nun’n, like nga e wla o su’n ti’n e klun jɔ. Biblu’n se kɛ: ‘É kplán sua mun yɛ é trán be nun, é tá viɲin mun yɛ é dí be su mma mun.’ É “su fɛman ngbɛn” afin ‘Zoova yrá e su.’ Ɲanmiɛn ta e nda kɛ e klun su titiman e yɛ e klun jɔ́. Ɔ si like nga e sa miɛn i wun’n, yɛ ɔ́ “mán ninnge nga be o nguan nun’n be like ng’ɔ ju be’n.”—Eza. 65:20-24; Jue. 145:16. w24.04 22-23 § 11-12

Kɛ e fa e wla e guɛ i Zoova su mlɔnmlɔn’n, e kle kɛ e fɛ i e yo e fiawlɛ. E lafi su kɛ blɛ kekle nun bɔbɔ’n sɛ e nanti ndɛ ng’ɔ kan’n su’n, é ɲán su ye. (Eza. 48:17, 18) Kɛ sa’m be o e su mɔ e wun wafa nga Zoova uka e’n, e fa e wla’n e guɛ i su kpa e tra laa’n. Ɔ maan e lafi su kpa kɛ kannzɛ sa nga be tɔ e su’n be ti sɛ ti sɛ’n, Zoova ngunmin yɛ ɔ́ kwlá yó naan y’a jran be ɲrun kekle-ɔ. Zoova ti kɛ yɔbuɛ dan kun annzɛ oka kun m’ɔ o i osu’n nun m’ɔ kaciman’n sa. I nzuɛn’n kaciman le, yɛ like ng’ɔ se kɛ ɔ́ yó’n ɔ kacimɛn i le. (Mal. 3:6) I wie yɛle kɛ, kɛ Adan nin Ɛvu be yoli ɲin kekle Edɛnin fie’n nun lɔ’n, like nga Zoova seli kɛ ɔ́ yó mán klɔ sran mun’n w’a kacimɛn i. Yɛ kɛ nga akoto Pɔlu fa klɛli’n sa’n “ndɛ ng’ɔ kan’n, ɔ di su titi.” (2 Tim. 2:13) I sɔ’n kle kɛ kannzɛ sa nga be ju’n, annzɛ like nga sran’m be yo’n ɔ ti sɛ ti sɛ’n, Zoova su kaciman le. Asa’n ɔ su kaciman like ng’ɔ sunnzunnin kɛ ɔ́ yó’n ɔ nin i mmla mun le. Kɛ mɔ e si kɛ Zoova kaciman le’n ti’n, e si kɛ blɛ kekle nun’n ɔ́ úka e. Kpɛkun nda ng’ɔ tali be’n cɛn wie lele’n ɔ́ yía be nuan.—Jue. 62:6, 7. w24.06 27-28 § 7-8

?Sɛ a nin aniaan kun be su nian be wiengu nzuɛn’n, sɛ ɔ fata kɛ amun ja annzɛ amun titi nun’n, ngue yɛ ɔ kwla uka ɔ naan w’a wun i wlɛ-ɔ? Fa ɔ ɲin sie i ɔ wiengu’n i nzuɛn’n su naan si i kpa. I yo, kwlaa naan a nin i b’a san nun’n, atrɛkpa’n a tili i su ndɛ wie mun. Sanngɛ siɛn’n, ɔ fata kɛ a si sran ‘wafa ng’ɔ fa ti i klun lɔ’n.’ I sɔ’n kle kɛ ɔ fata kɛ a si wafa ng’ɔ su Ɲanmiɛn’n, nin i nzuɛn’n, ɔ nin akunndan ng’ɔ bu’n i kpa. I liɛ’n, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, sɛ sran sɔ’n ti ɔ liɛ su’n, á wún i wlɛ. (Ɲan. 31:26, 27, 30; Efɛ. 5:33; 1 Tim. 5:8) Asa’n, sɛ sran sɔ’n kwla klo wɔ guɛ i ti nin i bo’n, yɛ sɛ kusu a kwla yo sɔ wie i lika’n, á wún i wlɛ. Yɛ sɛ amun kwla tra amun awlɛn amun wiengu wun’n, á wún i wlɛ wie. (Rɔm. 3:23) Kɛ amún sí amun wiengu kɔ́’n, maan ɔ wla kpɛn ndɛ nga su. Yɛle kɛ like ng’ɔ ti cinnjin m’ɔ fata kɛ a fa ɔ ɲin sie su’n, nɛ́n i yɛle ninnge nga amun nuan sɛ be su’n. Sanngɛ kɛ amun nuan sɛman ninnge wie’m be su’n, wafa nga amun kwla tra amun awlɛn amun wiengu wun’n, yɛ ɔ fata kɛ a fa ɔ ɲin sie su kpa-ɔ. w24.05 27 § 5

Famiɛn Davidi yoli sa tɛ dan. Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Natan kannin sa ng’ɔ yoli’n i ndɛ kleli i’n, Davidi kacili i sa. (Jue. 51:3, 4, 17, i su fitilɛ.) Famiɛn Ezekiasi kusu yoli sa tɛ. (2 Ɲol. 32:25) Kɛ Davidi sa’n, Ezekiasi kusu kacili i ayeliɛ’n. (2 Ɲol. 32:26) ?Wafa sɛ yɛ Zoova buli Famiɛn Ezekiasi-ɔ? ‘Zoova ɲrun’n ɔ yoli sa ng’ɔ ti kpa’n titi.’ (2 Fam. 18:3) ?Ngue yɛ ndɛ sɔ’m be kle e-ɔ? Sɛ e yo sa tɛ wie naan be tu e fɔ’n, maan e kaci e sa. Yɛ e yo like kwlaa nga e kwla yo naan y’a yoman sa sɔ’n kun’n. ?Yɛ sɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be man e afɔtuɛ ninnge nga e kwla bu i kɛ be timan cinnjin sɔ liɛ’n be su’n nin? ?Ngue yɛ é yó-ɔ? I lɛ nun’n nán e bu i kɛ Zoova kloman e, annzɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m b’a fa be ɲin b’a ci e. Izraɛli famiɛn nga Zoova i klun jɔli be wun bɔbɔ’n, blɛ wie nun’n, be mannin be afɔtuɛ yɛ be tuli be fɔ. (Ebr. 12:6) Kɛ be tu e fɔ’n ɔ fata kɛ e sɔ nun klanman, e kaci e sa yɛ e tu e klun e su Zoova titi. Sɛ e yoli sa tɛ naan e kaci e sa’n Zoova yáci cɛ́ e.—2 Kor. 7:9, 11. w24.07 21 § 8; 22 § 9, 11

Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be uka sa tɛ yofuɛ’n i lele naan ɔ kacimɛn i akunndan’n, be tu i asɔnun’n nun. (2 Fam. 17:12-15) Sran sɔ’n kleli kɛ ɔ kunndɛman kɛ ɔ́ fá Zoova i mmla’m be su. (Mml. 30:19, 20) Be bo su kle nzrafuɛ’m be kɛ ɔ timan Zoova i Lalofuɛ kun. Nɛ́n i ɲin ase gualɛ ti yɛ be yo sɔ-ɔ. Sanngɛ i sɔ’n uka asɔnun’n nunfuɛ mun naan b’a kwla nian Biblu’n nun ndɛ kun su b’a nanti. Biblu’n se kɛ ‘nán e nin i sɔfuɛ’n e san nun kun. Yɛ nán e nin i e di like bɔbɔ.’ (1 Kor. 5:9-11) Nán ngbɛn ti yɛ Zoova mannin mmla sɔ’n niɔn. Akoto Pɔlu seli kɛ: “Levii kaan sa wla sanmlɛn nga be fɔtɔli’n i wunmuan’n.” (1 Kor. 5:6) Sɛ b’a tuman sa tɛ yofuɛ ng’ɔ kacimɛn i akunndan’n asɔnun’n nun’n, i sɔ’n kwla bubu be nga be mian be ɲin be fa Zoova i mmla’m be su’n be sa sin.—Ɲan. 13:20; 1 Kor. 15:33. w24.08 27 § 3-4

E kwlá manman e wiengu’m be wunmiɛn kɛ ng’ɔ fa yo’n sa. Sanngɛ e kwla fa e wunmiɛn’n e yo ninnge wie mun e fa uka e wiengu mun. I wie yɛle kɛ e kwla uka aniaan nga b’a yo oke’n ɔ nin be nga be kwlaman nun’n naan b’a di be awlo’n nun junman wie mun. Annzɛ e kwla di be gua’n man be. Annzɛ e kwla fa e wun e wla Ɲanmiɛn Sielɛ sua’n i yɛinyɛin yolɛ’n ɔ nin i ye siesielɛ junman’n nun. Nán e wla fi su kɛ ndɛ nga e kan’n ɔ kwla ɲan ta e wiengu’m be su. ?A si sran kun mɔ sɛ a tu ɔ klun yo i mo’n, i sɔ’n úkɛ i kpa’n? ?A si sran kun m’ɔ fata kɛ be fɔnvɔ i-ɔ? Sɛ ɔ ti sɔ’n, a kwla fa ajalɛ wie mun naan w’a wun i wlɛ kɛ i ndɛ lo wɔ. I wie yɛle kɛ a kwla ko niɛn i osu, a kwla flɛ i annzɛ a kwla klɛ i mesazi. Nán koko ndɛ nga á wá kán’n i ti dan. Kannzɛ bɔbɔ ndɛ nga á kán’n ɔ ti kpe kan sa’n, sanngɛ ɔ kwla uka ɔ niaan’n naan w’a kwla jran kekle, annzɛ ɔ kwla ukɛ i naan i wla w’a gua ase.—Ɲan. 12:25; Efɛ. 4:29. w24.09 28 § 8-10

Sɛ a ti asɔnunfuɛ’m be ukafuɛ w’a cɛ kan’n, atrɛkpa’n a mian ɔ ɲin fa nzuɛn wie m’ɔ fata kɛ be wun be aniaan kun i lika naan b’a kwla sie i asɔnun kpɛnngbɛn’n. ?A kunndɛ kpa kɛ á dí “junman” nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be di’n wie? ?Junman benin yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be di-ɔ? Be fa jasin fɛ bolɛ’n i nun ta. Be mian be ɲin be nian aniaan’m be lika, yɛ be kle be like. Ajalɛ nga be kle’n ɔ nin ndɛ nga be kan’n, ɔ wla asɔnun’n nunfuɛ’m be fanngan naan b’a lafi Ɲanmiɛn su kpa. I sɔ’n ti yɛ Biblu’n se kɛ be ti ‘sran mɔ be fa be mannin’n’ niɔn. (Efɛ. 4:8) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ aniaan kun yo naan b’a kwla sie i asɔnun kpɛnngbɛn-ɔn? Nán like nga sran kun si i yo’n, i ngunmin su yɛ be nian naan b’a sie i asɔnun kpɛnngbɛn-ɔn. Mɛn’n nun’n blɛ sunman’n, kwlaa naan b’a man sran kun i junman’n, be nian like ng’ɔ si i yo’n. Sanngɛ asɔnun’n nun’n liɛ’n, ɔ timan sɔ. Yɛle kɛ nán jasin fɛ mɔ aniaan kun si i bo’n, annzɛ like m’ɔ si i kle’n, i ngunmin su yɛ be jran naan b’a sie i asɔnun kpɛnngbɛn-ɔn. Ɔ fata kɛ be wun kɛ aniaan sɔ’n yo ninnge nga be kan be ndɛ 1 Timote 3:1-7 ɔ nin Titi 1:5-9 nun. w24.11 20 § 1-3