Li jun nupultsʼakale xmuyubajik tajek kʼalal chvokʼ sneneʼike. Akʼo mi skʼanojik tajek kʼalal neneʼ toʼoxe, mu skʼanik ti jech-o neneʼ xkome, yuʼun mi mu xchʼie chat-o van yoʼontonik. Jaʼ jech li Jeova eke, xmuyubaj tajek kʼalal chilutik ti oy kʼusi ta jpastik sventa xijchʼi ta mantale. Pe mu skʼan ti jech-o xijkom kʼuchaʼal jun olole (1 Kor. 3:1). Yuʼun li kʼusi oy ta yoʼontone jaʼ ti yijubemuk xa lek jnopbentik jkotoltike. Kʼalal chal Vivlia ti lek yij ta mantal li jun krixchanoe, mu jaʼuk noʼox chalbe skʼoplal li sjabilale. Kʼalal «oy xa sjabilal» xi li ta griego kʼope, xuʼ jaʼ chalbe skʼoplal xtok «yij», «tukʼ» xchiʼuk «lek tsʼakal» (1 Kor. 2:6). Kʼalal chijchʼi ta mantal xchiʼuk ti mu xa jechuk jtalelaltik kʼuchaʼal junuk olole, jaʼ skʼan xal ti yijutik xa ta mantale. ¿Mi jaʼ van skʼan xal ti mu xa persauk oy kʼusi spas li buchʼu yij ta mantale? Moʼoj, yuʼun skʼan jech-o chyijub batel (1 Tim. 4:15). w24.04 2 par. 1, 3

A ti oyuk buchʼu xi sjakʼbote: «¿Kʼusi avutoj li Jeovae?». Xuʼ van xi chatakʼe: «Jaʼ kamigo, jaʼ Jdios xchiʼuk jaʼ Jtot». Pe ¿mi anaʼoj ti xuʼ xchʼamot Jeova ta skarpana jech kʼuchaʼal tspas jun yajval nae? Li ajvalil Davide laj yal kʼu yelan tstak ta ikʼel ta skarpana Jeova li buchʼutik tukʼ chtunik ta stojolale. Xi la sjakʼe: «Kajval Jeova, ¿buchʼu van xuʼ xnaki li ta akarpanae? ¿Buchʼu van xuʼ xnaki li ta chʼul vits avuʼune?» (Sal. 15:1). Taje chakʼ ta aʼiel ti xuʼ xij-och ta skarpana Jeovae, jaʼ xkaltik, ti xuʼ xijkʼot ta yamigoe. Li Jeovae stuk toʼox oy kʼalal muʼyuk toʼox buchʼu spasoje. Jaʼ yuʼun, li buchʼu baʼyel och li ta skarpana xkaltike jaʼ li baʼyel Xnichʼone. ¡Xmuyubaj van tajek Jeova ti jaʼ chʼamvane! Li Vivliae chal ti Jeovae skʼanoj tajek li Xnichʼone. Li Jesus eke muyubaj skotol ora ta yeloval li Stote (Prov. 8:30). w24.06 2 par. 1-3

Nopo noʼox avaʼi liʼe: mas ta 340 mil viniketik te stsoboj sbaik ta vitstikaltik ta stsʼel Ebron sventa stikʼik ta ajvalil ta sjunul Israel li Davide. Oxib kʼakʼal te la stsob sbaik, ta nom noʼox xkaʼitik ti xmuyubajike, te chkʼejinik xchiʼuk tspatbe sba yoʼontonik (1 Kron. 12:39). Li vaʼ kʼakʼale, te oy jun kerem ti Sadok sbie, yikʼaluk van mu masuk ojtikinbil. Akʼo mi jech, lek ilat yuʼun li Jeovae xchiʼuk tskʼan ti jnaʼtik ti jaʼo te oy li kerem taj eke (1 Kron. 12:22, 26-28). Li Sadoke jaʼ jun pale ti jmoj abtej xchiʼuk li mero bankilal pale Abiatare. Jech xtok, lek akʼbil spʼijil yuʼun Jeova xchiʼuk xaʼibe smelolal li kʼusi oy ta yoʼonton Jeovae (2 Sam. 15:27). Lek tsots yoʼonton. Avi ti kuxulutik ta slajebal kʼakʼale, li Satanase mas to tskontrainbe li steklumal Diose (1 Ped. 5:8). Yoʼ to mu slajesbe skʼoplal Jeova li Satanas xchiʼuk li kʼusitik chopol oy ta balumile, skʼan tsotsuk koʼontontik (Sal. 31:24). Mi jech la jpastike, xuʼ jchanbetik li stsatsal yoʼonton Sadoke. w24.07 2 par. 1-3

Kʼalal la spas Adan xchiʼuk Eva li Jeovae, oy ox ta yoʼonton ti xmuyubajikuk noʼoxe. Laj yakʼbe skʼupil naik, laj yakʼ ti xnupunike, ti snojesik ta krixchanoetik li balumile xchiʼuk albatik xtok ti spasik ta paraiso spʼejel balumil jech kʼuchaʼal li nichimaltik Edene. Jtos no’ox ti kʼusi albatik ti mu stakʼ spasike xchiʼuk albatik yuʼun Jeova ti ta xchamik mi muʼyuk la xchʼunike. Pe jnaʼojtik xa li kʼusi kʼot ta pasele: jun chopol anjel ti muʼyuk skʼanoj krixchanoetik xchiʼuk li Jeovae oy kʼusi chopol la spas sventa sloʼla li Adan xchiʼuk Evae. Li stukike muʼyuk la spat yoʼontonik ta stojolal li Stotike, jaʼ la xchʼunik kʼusi laj yal li chopol anjele, vaʼun la spas smulik. Jaʼ onoʼox jech kʼot ta pasel li kʼusi yaloj Jeovae. Li vaʼ kʼakʼale, te lik talel li svokolike: malubik, vaʼun chamik (Jen. 1:28, 29; 2:8, 9, 16-18; 3:1-6, 17-19, 24). w24.08 3 par. 3

Li Jeova xchiʼuk li skʼanbil Nichʼone tskʼanik ti xijmuyubajuk noʼoxe. Xi chal Salmo 119:2: «Xmuyubajik noʼox li buchʼutik tstsakik ta venta li tojobtasel yuʼune, li buchʼutik ta sjunul yoʼonton tsaʼike». Xi laj yal li Jesus eke: «¡Xmuyubajik li buchʼutik chaʼiik li skʼop Diose xchiʼuk ti tspasik li kʼusi chale!» (Luk. 11:28). Xijmuyubaj noʼox li yajtunelutik Jeova kʼalal ta jkʼeltik skotol kʼakʼal li Skʼop Diose xchiʼuk ti chkakʼ kipaltik ta yakʼel ta jkuxlejaltike (Sant. 1:22-25). Jaʼ jech xmuyubaj noʼox kuʼuntik li Jeovae (Ekl. 12:13). Yan xtoke, kʼalal ta jchʼuntik li kʼusi chal li Skʼop Diose, jaʼ me tskoltautik sventa lekuk xkil jbatik xchiʼuk li kutsʼ kalaltike xchiʼuk ti lekuk xkil jbatik xchiʼuk li kermanotaktike. Jech xtok, muʼyuk me ta jtikʼ jbatik ta vokoliletik jech kʼuchaʼal tsnuptanik yantik ta skoj ti muʼyuk chchʼunbeik smantaltak Jeovae. Yuʼun li ajvalil Davide xi laj yal kʼalal laj yalbe skʼoplal smantal Jeova, li kʼusitik chale xchiʼuk ta sventa li kʼusitik tsnope: «Mukʼ me smoton tstaik mi la xchʼunike» (Sal. 19:7-11). w24.09 2 par. 1-3

Li Jeovae yakʼoj lek venta li kʼusitik ta jnuptantike. Yiloj kʼalal xijmuyubajutike xchiʼuk kʼalal ta jvul koʼontontike (Sal. 37:18). Jech xtok, xmuyubaj tajek ta jtojolaltik kʼalal chil ti chkakʼtik persa chijtun ta stojolal akʼo mi jaʼo chkil jvokoltike. Pe maʼuk noʼox, yuʼun oy ta yoʼonton tskoltautik xchiʼuk tspat koʼontontik. Li ta Salmo 147:3 te chal ti chpixbat syayijemalik yuʼun Jeova li buchʼutik yayijem yoʼontonike. Li ta teksto liʼe, chal kʼu yelan ta xkʼuxul yoʼonton chchabiatik yuʼun Jeova li buchʼutik chat yoʼontonike. ¿Kʼusi skʼan jpastik sventa jtabetik sbalil ti kʼu yelan chchabivan li Jeovae? Kalbetik junuk skʼelobil. Mi oy buchʼu yayije, chbat ta jun lekil doktor. Pe sventa xkole, skʼan xchʼun li kʼusi ch-albate. Li Jeovae tstunes Skʼop sventa skʼopon li buchʼutik yayijem yoʼontonike xchiʼuk ta slekil yoʼonton chakʼbe tojobtaseletik. w24.10 6 par. 1, 2

¿Kʼusi chkʼot ta stojolalik li buchʼutik lajesatik yuʼun Jeova ta skoj ti muʼyuk tukʼ kʼusi la spasike? Li ta voʼnee, yichʼoj toʼox alel ti muʼyuk ta xchaʼkuxiike. Oy ep loʼiletik ta Vivlia ti chalbe skʼoplal ti la slajes krixchanoetik Jeova ta skoj ti muʼyuk kʼusi lek la spasike. Jech kʼuchaʼal liʼe, kʼalal tal Nojelal ta voʼe, cham skotol li krixchanoetike jaʼ xa noʼox kuxul kom li Noe xchiʼuk yutsʼ yalale. Ta mas tsʼakale, li Jeovae laj yalbe j-israeletik ti akʼo bat slajesik li vukub jteklumetik ti te oy ta Albil Balumile. Jun velta xtoke, li yaj-anjel Jeovae ta jun noʼox akʼobal la smil 185 mil soltaroetik ti jaʼik j-asiriaetike (Deut. 7:1-3; Is. 37:36, 37). Li Vivliae muʼyuk xa mas chalbe skʼoplal mi lajesatik-o yuʼun Jeova ta sbatel osil li krixchanoetik taje xchiʼuk mi muʼyuk xa chichʼik chaʼkuxesel. Akʼo mi jnaʼojtik ti laj yichʼik lajesel yuʼun Jeova li krixchanoetik taje, mu jnaʼtik kʼu yelan ilatik yuʼun Jeova ta jujuntal, mi laj yojtikinik xchiʼuk mi la sutes yoʼontonik. w24.05 3 par. 5-7

Li Jesuse laj yal jun lokʼolkʼop ta stojolal jun ants ti chamem smalal ti jech-o tskʼanilanbe jchapanvanej ti akʼo xchapanate. Laj van yaʼibeik smelolal ta anil jchankʼopetik ti kʼu yelan laj yaʼi sba li antse, yuʼun li vaʼ orae ep buchʼutik chopol kʼusi tspasbatik (Luk. 18:1-5). Xkaʼibetik smelolal ti kʼu yelan laj yaʼi sba li antse, yuʼun oy onoʼox kʼusi chopol kichʼojtik pasbel. Li avie, li krixchanoetike ta xpʼajvanik, chʼabal slekil yoʼontonik xchiʼuk jaʼ batem ta yoʼontonik li kʼusi tskʼan stukike, jaʼ yuʼun oy onoʼox van kʼusi chopol chkichʼtik pasbel (Ekl. 5:8). Pe jaʼ mas van chopol chkaʼitik kʼalal jaʼ chopol kʼusi tspasbutik junuk ermano o junuk ermanae. Melel onoʼox ti mu xkoʼolajik xchiʼuk li buchʼutik tskontrainik mantale. Pe ta skoj ti jaʼik jpasmuliletik eke, bateltike xuʼ van oy kʼusi chopol tspasbutik. Li Jesuse oy kʼusi lek chakʼ jchantik ti kʼu yelan laj yakʼ ta ilel stalelal kʼalal chopol kʼusi pasbat yuʼun li yajkontratake. Li voʼotike chkakʼtik persa sventa mu jpakbetik sutel li kʼusi chopol tspasbutik li kajkontratike, ¿mi jaʼ xa van ta jpakbetik sutel li kermanotaktike? w24.11 2 par. 1, 2

Li Vivliae chal ti toj tsots skʼoplal chilik pan li krixchanoetik ta voʼnee (Jen. 14:18; Luk. 4:4). Yuʼun kʼalal chalbe skʼoplal pan li Vivliae, bateltike jaʼ chalbe skʼoplal skotol li veʼliletike (Mat. 6:11). Jech xtok, li Jesuse la stunes pan li ta chib skʼelobil juʼelal la spas ti lek ojtikinbile (Mat. 16:9, 10). Kʼalal laj xa ox yoʼontonik xcholel mantal li jtakboletike, li Jesus xchiʼuk li yajtakboltake la xtuchʼik jelavel ta varko li nab Galileae sventa xbat xkuxik ti bu stsʼijlan noʼox ti te nopol xkom ta Betsaidae (Mar. 6:7, 30-32; Luk. 9:10). Pe ta anil noʼox te kʼot ta smilal xa noʼox krixchanoetik sventa skʼelik li Jesuse. Li stuke la stsakanan ta venta, ta slekil yoʼonton laj yalbe skʼoplal li Ajvalilal yuʼun Diose xchiʼuk la xpoxta li buchʼutik ipike. Ta skoj ti chmal xa ox batel kʼakʼale, li yajchankʼoptake lik sjakʼbe sbaik bu van tsta sveʼelik li epal krixchanoetike. Junantike xuʼ van yichʼoj batel yuni veʼelik, pe jutuk mu skotolikuke skʼan xbatik ta bikʼtal lumetik sventa xbat sman li sveʼelike (Mat. 14:15). w24.12 2 par. 1, 2

Li baʼyel jtot jmeʼtik Adan xchiʼuk Evae tukʼik toʼox xchiʼuk te toʼox nakalik ta jun kʼupil sba paraiso (Jen. 1:27; 2:7-9). Xuʼ ox xkuxiik ta sbatel osil ti xmuyubajik noʼox xchiʼuk ti jun noʼox yoʼontonike, pe chʼay yuʼunik skotol. Mu xa stakʼ ti te xnakiik li ta kʼupil sba paraisoe xchiʼuk mu xa xuʼ xkuxiik sbatel osil. ¿Kʼusi li xrexto laj yiktabe komel li yalab xnichʼnabtake? Xi chal li Vivliae: «Ta jun noʼox vinik [Adan] och talel li mulil ta balumile, jech ta skoj mulil och talel ek li lajelale, jaʼ yuʼun chcham skotol krixchanoetik ta skoj ti jpasmulil kʼot skotolike» (Rom. 5:12). Li jrextotik laj yiktabutik li Adane jaʼ li mulil ti chijcham-o yuʼune. Li mulil la jkuchintike xkoʼolaj ta epal ilil ti muʼyuk buchʼu xtoj yuʼune (Sal. 49:8). Li Jesuse la skoʼoltas ta ilil li mulile (Mat. 6:12; Luk. 11:4). Kʼalal ta jpas jmultike, xkoʼolaj ti ta jsaʼ kiltik ta stojolal Jeova ti persa skʼan jtojtike. Ti chʼabaluk kʼusi spasoj sventa xchʼay li kiltike, jaʼ noʼox xuʼ xtoj kuʼuntik mi lijchamutike (Rom. 6:7). w25.02 2, 3 par. 2, 3

Jaʼ jun mukʼta matanal ti xuʼ xkalbetik krixchanoetik ta sventa li Ajvalilal yuʼun Diose, yuʼun mu buchʼuuk noʼox xuʼ jech spas. Kʼalal liʼ toʼox ta balumil li Jesuse, muʼyuk laj yakʼ ti x-albat skʼoplal yuʼun li pukujetike (Luk. 4:41). Li avi kʼakʼale, li buchʼu tskʼan chchol mantal xchiʼuk li stestigotak Jeovae oy kʼusitik baʼyel skʼan spas. ¿Kʼuxi xuʼ xkakʼtik ta ilel ti ep sbalil chkiltik ti xuʼ jcholtik mantale? Jaʼ ti ta skotoluk ora jcholtik mantale. Oy ta koʼontontik ti jchanbetik kʼusi la spas li Jesuse. Jaʼ yuʼun, chkakʼ ta koʼontontik li cholmantale xchiʼuk ti jchanubtastik li yantike (Mat. 13:3, 23; 1 Kor. 3:6). Jaʼ jech tspas li j-organisasiontik avie, yuʼun chakʼ persa ta yalbel krixchanoetik kʼusi sbi li Diose. Li kʼusi tstunesik sventa spas yuʼunik taje jaʼ li Xchʼul Kʼop Dios sventa Achʼ Balumil ti jelubtasbil mas ta 270 kʼopetik ta sliklej o ta jvokʼ noʼoxe. Li ta Vivlia taje te laj yichʼ tsʼibabel yan velta li sbi Dios ti bu toʼox tsʼibabil ta orijinale. w24.04 9 par. 8, 9

Junantik malaliletik ti xmuyubaj noʼox xchiʼuk li yajnilike, jaʼ ti nopem xaʼi jujun kʼakʼal chakʼbe yil snup xchiʼil ti skʼanoje (1 Juan 3:18). ¿Kʼuxi xuʼ xakʼ ta ilel ti skʼanoj li yajnile? Jaʼ ti stsakbe skʼobe o ti smeye. Jech xtok, xuʼ stsʼibabe batel junuk mensaje ti xi chalbee: «Ta jnaʼot xa» o «¿Kʼu me avelan?». Bateltik xtoke xuʼ xichʼbe batel xnichim o ti oyuk kʼusi skʼelanbee. Kʼalal jech tspas li malalile, jaʼ jech chakʼ ta ilel ti chichʼ ta mukʼ li yajnile xchiʼuk mas to me lek xil sbaik. Li jun malalile chichʼ ta mukʼ yajnil kʼalal chalbe ti ep sbalil chile xchiʼuk ti oy kʼusi chalbe sventa junuk yoʼonton xaʼi sbae. Jech kʼuchaʼal ti stojbe ta vokol skotol li kʼusitik tspas sventa xkoltaate (Kol. 3:15). Kʼalal tskʼupil kʼopta li yajnile, jun yoʼonton chaʼi sba, ichʼbil ta mukʼ xchiʼuk kʼanbil chaʼi sba. w25.01 11 par. 15; 13 par. 16

Xi tstsuts li Salmo 15: «Buchʼuuk noʼox ti jech tspas kʼuchaʼal taje mi jaʼuk onoʼox bu chichʼ vuyilanel». Li kʼusi laj yal li jtsʼibajom yuʼun salmoe chakʼ ta ilel ti kʼu yuʼun jech tskʼanbutik li Jeovae, yuʼun tskʼan ti xijmuyubaj noʼoxe. Jaʼ yuʼun, chchanubtasutik sventa jnaʼtik kʼuxi xuʼ jtatik li bendisione xchiʼuk ti xchabiutike. Li buchʼutik te oyik li ta skarpana Jeova ti tukʼ-o chakʼ sbaike oy kʼusi lek tstaik ta jelavel. Li buchʼutik tʼujbilike chbatik ta vinajel, ti bu xchapanoj Jesus li yavilik ti bu stakʼ xnakiike (Juan 14:2). Li yan yajtsʼaklomtak Kristo ti liʼ chnakiik ta balumile ta skʼupinik li bendisionetik chal ta Apokalipsis 21:3. ¡Jaʼ jun mukʼta matanal ti jaʼutik yamigo Jeovae! ¡Xuʼ te xijnaki-o ta sbatel osil li ta skarpanae! (Sal. 15:1-5). w24.06 13 par. 19, 20

Kʼalal «smukʼulal» xi li ta Vivliae, xuʼ van jaʼ chalbe skʼoplal kʼalal oy buchʼu labal sba kʼusi tspase. Kʼalal mu toʼox jaluk slokʼelik ta mosoil ta Ejipto li j-israeletike, li Jeovae toj labal sba ti kʼu yelan laj yakʼ ta ilel smukʼulale. Jnoptik avaʼi liʼe: ta smiyonal xa noʼox j-israeletik te tsobolik ta yok vits Sinai sventa xchikintaik li kʼusi chal Diose. Laj une, te tal ikʼal tok li ta sba vitse. Vaʼun, lik nikuk li balumile, lik lokʼuk xchʼailal li vitse, xkʼavlajet noʼox likel chauk xchiʼuk xjaplajet noʼox saksevul xchiʼuk tsots bakʼ jun kachu (Eks. 19:16-18; 24:17; Sal. 68:8). Ta melel, li j-israeletike labal van sba tajek laj yilik ti kʼu yelan laj yakʼ ta ilel smukʼulal li Jeovae. Li avie, xuʼ xkalbetik smukʼulal Jeova kʼalal chkalbetik yantik ti toj labal sba li sjuʼele xchiʼuk ti toj kʼupilik sba li stalelaltake. Jech xtok, chkalbetik smukʼulal Jeova kʼalal ta jtoybetik skʼoplal ta skotol li kʼusitik ta jpastike, yuʼun jaʼ chakʼ kipaltik sventa spas kuʼuntik (Is. 26:12). w25.01 2 par. 2, 3

Kʼalal jaʼo yakal chanavik batel ta Albil Balumil li j-israeletike, junantik viniketik ti tsots yabtel yichʼojike lik bikʼtal kʼopojikuk ta stojolal Moises xchiʼuk ta skoj li kʼusi akʼbil sbain yuʼun Jeovae. Xi laj yalike: «Chʼul sjunul li tsobobbaile, [maʼuk noʼox li Moisese] chʼul skotolik xchiʼuk te oy ta stojolalik li Jeovae» (Num. 16:1-3). Melel onoʼox ti chʼul chil sjunul tsobobbail li Jeovae, pe jaʼ la stʼuj Moises sventa xbeiltasvan. Jaʼ yuʼun, kʼalal bikʼtal kʼopojik ta stojolal li Moisese, jaʼ bikʼtal kʼopojik ta stojolal li Jeovae. Maʼuk la spasik li kʼusi oy ta yoʼonton li Diose, yuʼun jaʼ la spasik li kʼusi tskʼan stukike, jaʼ xkaltik, ti lekuk ojtikinbilik xchiʼuk ti tsotsuk yabtelike. Li Jeovae la slajes li jtoyba viniketik taje xchiʼuk ta smilal xa noʼox j-israeletik te kapal lajik ta skoj ti la spas ta jmoj sjolik xchiʼukike (Num. 16:30-35, 41, 49). Li avi eke, jamal xvinaj ti muʼyuk lek chil Jeova li buchʼu muʼyuk tstsakik ta venta ti kʼu yelan chbeiltasvan li s-organisasione. w24.07 11 par. 11

Avie, mu xchʼunik ti poʼot xa xtal li slajebal kʼusitike xchiʼuk jaʼ noʼox chlabanvanik ta skoj ti jaʼ jech jchʼunojtike (2 Ped. 3:3, 4). Akʼo mi oy to ep kʼusitik ti mu jnaʼtike, skʼan jchʼuntik lek ti ta onoʼox xkʼot ta pasel yuʼun Jeova ti kʼusi ora yaloj sventa slajes li kʼusitik liʼe xchiʼuk skʼan jchʼuntik ta sjunul koʼontontik ti ta onoʼox xchabiutike. Skʼan jtsatsubtas xchʼunel koʼontontik xtok sventa jchʼuntik ti jaʼ tstunes Jeova «li tukʼil xchiʼuk pʼijil mosoil» sventa sbeiltasutik li avie (Mat. 24:45). Xuʼ van xkichʼtik albel mantaletik sventa kuxul xijkom kʼalal mi tal li mukʼta tsatsal vokolile. Avie, jaʼ xa yorail ti jpat koʼontontik ta stojolal li buchʼutik tsbeiltasik li s-organisasion Jeovae. Mi muʼyuk ta jchʼunbetik smantalik xchiʼuk mi muʼyuk ta jpat koʼontontik ta stojolalike, mas me vokol chkaʼitik ta jchʼuntik li mantaletik chakʼik kʼalal jaʼo yakal li mukʼta tsatsal vokolile. w24.09 11 par. 11, 12

Li totil meʼiletike snaʼojik ti mu ta jechuk noʼox ch-ayan xchʼunel koʼontontik ta stojolal Diose. Jaʼ yuʼun, stalel onoʼox ti xi chlik sjakʼik li avalab anichʼnabike: «¿Kʼuxi xuʼ jnaʼ ti oy ta melel li Diose? ¿Mi xuʼ jpat koʼonton ta sventa li kʼusi chal Vivliae?». Li Vivliae tstijbe yoʼonton skotol li yajtsʼaklomtak Kristo ti akʼo xtojobikuk lek snopele xchiʼuk ti skʼelik lek skotol li kʼusi tspasike (Rom. 12:1; 1 Tes. 5:21). Jaʼ yuʼun, ¿kʼuxi xuʼ xakolta li avalab anichʼnabik sventa stsatsub li xchʼunel yoʼontonike? Koltao sventa xakʼik venta stukik ti melel li kʼusi jchʼunojtike. Kʼalal oy kʼusi tsjakʼ li avalab anichʼnabike, koltaik kʼuxi ta sabel stakʼobil li ta Índice de las publicaciones Watch Tower xchiʼuk li ta Saʼobil sventa xchanik mas li stestigotak Jeovae. Li ta Saʼobil sventa xchanik mas li stestigotak Jeovae xuʼ saʼik ti bu chal: «Li Vivliae», laje xuʼ saʼik «Yakʼoj ta naʼel Dios». Yuʼun tee chakʼ ta ilel ti maʼuk noʼox viniketik la stsʼibaik li Vivliae, yuʼun jaʼ «li skʼop Diose» (1 Tes. 2:13). w24.12 14, 15 par. 4, 5

¿Kʼuxi xuʼ xchanbeik stalelal Jesus li moletike? Jaʼ ti xchanubtasik xchiʼuk ti skoltaik li ermanoetike, ti te skʼoplal li keremetik sventa oyuk kʼusi xlik sbainike. Li moletike skʼan teuk ta sjolik ti maʼuk tukʼil krixchanoetik li ermanoetike. Jaʼ yuʼun, ta slekil yoʼonton tstojobtasik li keremetik sventa oyuk kʼusi xchanik batele, ti bikʼit xakʼ sbaike, ti xuʼuk jpat koʼontontik ta stojolalike xchiʼuk ti xlokʼ ta yoʼonton skoltaik li yantike (1 Tim. 3:1; 1 Ped. 5:5). Li Jesuse maʼuk noʼox laj yakʼbe sbain yajchankʼoptak ti xcholik mantale, yuʼun laj yalanbe ti xchanubtasvanik batele. Li jchankʼopetike yikʼaluk van la snopik ti mu spas yuʼunik li abtelale. Pe li Jesuse spatoj yoʼonton ta stojolalik ti spas yuʼunike. Jaʼ yuʼun, ta sjunul yoʼonton xi laj yalanbee: «Jech kʼuchaʼal la stakun tal li Totile jaʼ jech yakal ta jtakoxuk batel ek» (Juan 20:21). w24.10 16 par. 15; 17 par. 17

Li Davide tun kʼuchaʼal ajvalil ta stojolal li steklumal Jeovae xchiʼuk tukʼ tun ta stojolal Dios. Jaʼ toʼox jun jtij son xchiʼuk jkʼejimol, la stsʼiba nichimal kʼopetik, tun ta soltaroal xchiʼuk ta j-alkʼop. Ep kʼusitik la snuptan. Ta epal jabil jech kuxi kʼuchaʼal jun jatvil vinik ta skoj ti chjatav ta stojolal li j-itʼix oʼonton ajvalil Saule. Kʼalal ochem xa ox ta ajvalile, jatav xtok ta stojolal li xnichʼon ti Absalon sbie, yuʼun tskʼan ox chpojbat li yabtel ta ajvalilale. Akʼo mi oy kʼusitik la snuptan xchiʼuk ti oy kʼusitik toj chopol la spase, tukʼ-o tun ta stojolal Jeova ti kʼu sjalil kuxie. Jech oxal, xi laj yal li Jeovae: «Jun vinik ti kʼu yelan tskʼan koʼontone». Kʼuchaʼal chkakʼtik ventae, xlokʼ venta ti jchikintatik li kʼusi laj yal Davide (1 Rey. 15:5). Kalbetik skʼoplal li kʼusi laj yalbe Salomon li Davide, ti jaʼ xnichʼon xchiʼuk ti jaʼ och ta xkʼexol ta ajvalilale. Yuʼun li Jeovae jaʼ la stʼuj Salomon sventa xvaʼanbat junuk templo ti bu xuʼ xichʼ ichʼel ta mukʼe (1 Kron. 22:5). Li Salomone ta onoʼox snuptan vokoliletik. ¿Kʼu yelan la stojobtas xnichʼon li Davide? Li Davide laj yalbe xnichʼon ti mi jech-o chchʼunbe smantal Jeovae, lek chbat li xkuxlejale (1 Rey. 2:2, 3). w24.11 10 par. 9-11

Li malalil ti tsmaj yajnil o ti kʼuxik xa kʼusi chalbee skʼan oy kʼusitik spas sventa lekuk xil sba yan velta xchiʼuk Jeova xchiʼuk li yajnile. ¿Kʼusitik skʼan spas? Baʼyel, ti xakʼ venta stuk ti oy kʼusitik chopol tspase, li Jeovae chʼabal kʼusi nakʼal ta sat (Sal. 44:21; Ekl. 12:14; Ebr. 4:13). Xchibal, ti xikta yilbajinel li yajnile xchiʼuk ti sjel li stalelale (Prov. 28:13). Yoxibal, ti xakʼ venta ti oy kʼusi chopol tspasbe yajnil xchiʼuk li Jeovae xchiʼuk ti skʼanbe perton ta jujuntale (Ech. 3:19). Skʼan xvokolet ta stojolal Jeova sventa spajtsan li kʼusitik chopol tsnope, li kʼusitik chopol chale xchiʼuk li kʼusitik tspase. Jech xtok, ti xtijbat yoʼonton sjel stalelale (Sal. 51:10-12; 2 Kor. 10:5; Filip. 2:13). Xchanibal, ti jechuk spas li kʼusi tskʼan ta s-orasione, ti spʼaj li kʼusitik toj kʼuxik chale xchiʼuk ti spʼaj li majvaneje (Sal. 97:10). Svoʼobal, ti saʼ koltael ta anil ta stojolal li moletik ta tsobobbaile, ti ta slekil yoʼonton chkoltavanike (Sant. 5:14-16). Svakibal, ti oyuk kʼusi spas sventa mu xchaʼpas li kʼusitik chopole. w25.01 11 par. 14

¿Mi akʼanoj Jeova ti jaʼ yakʼojbot skotol li kʼusitik lekik ti xuʼ xakʼupine, jech kʼuchaʼal li akuxlejale? ¿Mi oy ta avoʼonton chavakʼbe yil ti akʼanoje? Ti kʼuxi xuʼ xavakʼbe yile, jaʼ ti xavakʼbe akuxlejale xchiʼuk ti xavichʼ voʼe. Mi jech la apase, chakʼot ta yutsʼ yalal Jeova. Vaʼun, jaʼ xa yuʼunot chakʼot, ta skoj taje chkʼot ta Atot xchiʼuk ta Avamigo, vaʼun tsbeiltasot xchiʼuk chchabiot (Sal. 73:24; Is. 43:1, 2). Jech xtok, mi chavakʼbe akuxlejal li Dios xchiʼuk mi laj avichʼ voʼe, xuʼ me xakuxi ta sbatel osil (1 Ped. 3:21). Pe xuʼ van oy kʼusi tsmakot sventa xavichʼ voʼ. Mi jaʼ jeche, mu xavul avoʼonton, yuʼun mu atukuk ti jech chavaʼi abae. Ta smiyonal noʼox krixchanoetik jech laj yaʼi sbaik ek, yuʼun persa oy kʼusi la sjel ta stalelalik xchiʼuk ti kʼu yelan tsnopik sventa xuʼ xichʼik voʼe. Pe avie, xmuyubajik xa xchiʼuk ta sjunul yoʼontonik chtunik ta stojolal Jeova. w25.03 2 par. 1, 2

Li ta Vivliae, ep ta velta tskoʼoltas kʼuchaʼal ta alal ikatsil li mulile. Taje jaʼ onoʼox jech laj yal li ajvalil Davide: «Kʼot xa kʼalal jol li jpaltailtake; xkoʼolaj kʼuchaʼal alal ikatsil ti mu xa xlik kuʼune» (Sal. 38:4). Akʼo mi jech, li ta Salmo 25:18 xchiʼuk 32:5 chal ti Jeovae chakʼ ta «perton» li buchʼu tsutes yoʼontone. Kʼalal chakʼ ta «perton» xi li ta versikuloetike, li ta ebreo kʼope jaʼ skʼan xal «chkuch batel» o «chchech batel», taje chakʼ jnoptik ti xkoʼolaj ta jun tsatsal vinik li Jeovae, ti tskajan batel ta snekeb li jmultike xchiʼuk ti chkuch batele. Vaʼun chaʼa, ¿bu to kʼalal chkuch batel jmultik li Jeovae? Sventa xkaʼibetik smelolale, xi chal li ta Salmo 103:12: «Jech kʼuchaʼal toj nom xil sbaik li slokʼeb kʼakʼal xchiʼuk smaleb kʼakʼale, jaʼ jech nom tajek yakʼoj batel ta jtojolaltik li jmultike». Li slokʼeb kʼakʼal xchiʼuk li smaleb kʼakʼale nom tajek xil sbaik, mu stakʼ pʼisel kʼu snamal xil sbaik. Jaʼ yuʼun, li versikulo liʼe chakʼ kiltik ti nom tajek chkuch batel jmultik Jeova kʼalal chakʼutik ta pertone. ¡Taje tspat tajek koʼontontik! w25.02 9 par. 5, 6

Li jtakbol Pedroe la xchanbe Jesus ti bikʼit yakʼoj sbae. Kʼalal sut xa ox batel ta vinajel li Jesuse, li Pedroe la xpoxta ta skʼelobil juʼelal jun vinik ti koxo xa onoʼox kʼalal vokʼe (Ech. 1:8, 9; 3:2, 6-8). Ta skoj ti jech la spase, labal sba tajek laj yil li krixchanoetike (Ech. 3:11). ¿Kʼusi van tspas li Pedroe? Teuk ta joltik ti bu likeme toj tsots skʼoplal chilik ti lekuk ojtikinbilike. Jaʼ yuʼun, ¿mi tskʼan van ichʼel ta mukʼ ti jech la spase? Moʼoj, yuʼun bikʼit laj yakʼ sba xchiʼuk jaʼ laj yakʼ ta ichʼel ta mukʼ li Jeova xchiʼuk Jesuse. Xi laj yal ta stojolal li Jesuse: «Jaʼ yuʼun, ta sventa li sbie xchiʼuk li xchʼunel koʼontonkutik ta sbie, kolem xa li vinik liʼ akʼelojike xchiʼuk ti xavojtikinike» (Ech. 3:12-16). Jech kʼuchaʼal li Pedroe, xuʼ me bikʼit xkakʼ jbatik ek. K’alal oy kʼusitik ta jpastik ta stojolal yantike, jaʼ ta skoj ti jkʼanojtik Jeova xchiʼuk li jchiʼiltaktike, maʼuk ta skoj ti ta jkʼantik kʼupil kʼoptaele. Ta me xkakʼtik ta ilel ti bikʼit chkakʼ jbatik mi xijmuyubaj noʼox chijtun ta stojolal Jeova xchiʼuk ta stojolal kermanotaktik akʼo mi mu xakʼik venta li yantike (Mat. 6:1-4). w25.03 10 par. 11, 12

Mi jkʼanojtik tajek li Jeova xchiʼuk li jchiʼiltaktike mas to me xijmuyubaj li ta cholmantale (Mat. 22:37-39). Nopo noʼox avaʼi kʼu to yelan xmuyubaj Jeova kʼalal chil ta jcholtik mantale xchiʼuk ti kʼu to yelan xmuyubajik li krixchanoetik kʼalal chlik xchanik Vivliae. Teuk me ta ajol ti tsta skolebalik li buchʼutik chchʼamik mantale (Juan 6:40). Mi mu stakʼ xalokʼ ta anae, akʼo persa ti bu kʼalal xuʼ avuʼun sventa xavakʼ ta ilel ti akʼanoj li Jeova xchiʼuk li krixchanoetike. Kʼalal jaʼo li COVID-19, li Samuel xchiʼuk Daniae la sbaj sba ta snaik. Akʼo mi vokol tajek laj yaʼiik, la xcholik mantal ta telefono, la stsʼibaik kartaetik xchiʼuk laj yakʼik estudio ta Zoom. Melel onoʼox ti oy kʼusitik vokol laj yaʼiik spasel li Samuel xchiʼuk Daniae, pe ta skoj ti laj yakʼ yipalik ti bu kʼalal xuʼ yuʼunike, xmuyubajik noʼox. w24.04 18 par. 15, 16

Sventa xijmuyubaje, mu persauk nupunemutik. Pe oy epal ermanoetik xchiʼuk ermanaetik ti jeltos sjabilalike oy ta yoʼonton chnupunik. Li buchʼu oy ta yoʼonton jeche, skʼan skʼel mi xmakʼlij yuʼun li buchʼu chkʼot ta snup xchiʼile, ti lekuk oy ta mantale xchiʼuk ti xtojobuk xa lek snopele (1 Kor. 7:36). Kʼalal muʼyuk to buchʼu chlik alekomine, tsots skʼoplal ti baʼyuk xanopbe skʼoplal kʼu yelan stalelal chakʼan li buchʼu chkʼot ta anup achiʼile. Yuʼun mi mu jechuk la apase, xuʼ van mu xavakʼ venta li buchʼu xuʼ lek xkʼot ta anup achiʼile o xuʼ van xlik anovioin abaik xchiʼuk li buchʼu mu masuk lek stalelale. Jtos ti kʼusi skʼan xatsak ta ventae jaʼ ti yichʼojuk voʼe (1 Kor. 7:39). Pe taje maʼuk skʼan xal ti buchʼuuk xa noʼox chanupun xchiʼuk ta skoj ti yichʼoj voʼe. Jaʼ yuʼun, lek ti xiuk xanopbe skʼoplale: «¿Kʼusitik oy ta koʼonton ta jkʼan ta jpas? ¿Kʼu yelan stalelal ta jkʼan li buchʼu chkʼot ta jnup jchiʼile? ¿Mi ta rason chibat ti kʼu yelan ta jnope?». w24.05 20 par. 1, 3

Oy kʼusi skʼan stsakik ta venta mi lik skʼopik li buchʼu slekom sbaike. Mi oy chlik akʼopik bakʼintike, ¿mi jaʼ van skʼan xal ti muʼyuk akʼanoj abaike? Taje mu jechuk. Yuʼun li nupultsʼakaletike ta onoʼox xlik skʼopik. Sventa jechuk-o lek xil sbaik li jun nupultsʼakale, skʼan stsakik ta venta li kʼusi lek chaʼiik ta jujuntale. Yuʼun ti kʼu yelan xavil abaik xchiʼuk li anovio o anovia avie, jaʼ me jech chavil abaik mi lanupunik xa oxe. Xi xanopbe skʼoplale: «¿Mi ta slekil koʼonton ta jchiʼin jbakutik ta loʼil xchiʼuk mi chkichʼ jbakutik ta mukʼ? ¿Mi chkakʼkutik noʼox venta ti oy kʼusi muʼyuk lek chbat ta pasel kuʼunkutike xchiʼuk mi chkakʼkutik persa ti xlekub li jtalelalkutike? ¿Mi jaʼ ta jpas li kʼusi lek chaʼi li jnovio o jnoviae, mi jnaʼ skʼanel perton xchiʼuk yakʼel perton?» (Efes. 4:31). Pe mi jech-o chlik akʼopik xchiʼuk mu xchapaj avuʼunike, mu me xanopik ti jaʼ to chlekub mi lanupunike. Mi laj avakʼ venta ti maʼuk anup achiʼil chavile, jaʼ me mas lek ti xavikta abaike. w24.05 30 par. 12

Lek me kʼusi chchanik ta jtojolaltik yantik mi ta jchʼunbetik skotol smantaltak li Jeovae xchiʼuk mi ta jtsaktik ta venta li beiltaseletik ta Vivlia kʼalal oy kʼusi ta jnop ta jpastike. Mi ta jchantik li Vivliae xchiʼuk mi ta jtsatsubtastik li xchʼunel koʼontontike, mas me tsots oyutik ta mantal. Vaʼun, muʼyuk me te xijnaʼet o ti sjel jnopbentik li chanubtaseletik chakʼ balumile (Efes. 4:14; Sant. 1:6-8). Jech xtok, xuʼ me jkoltatik yantik kʼalal oy kʼusi tsnuptanike (1 Tes. 3:2, 3). Li moletike skʼan oyuk spʼisol li kʼusi nopem xaʼiik spasele, oyuk lek xchʼulelik, xtojobikuk lek ta snopel xchiʼuk ti xchapetuk lek li kʼusi tspasike. Sventa junuk yoʼonton li tsobobbaile, li moletike skʼan lek snapʼan sbaik ta stojolal li tukʼil kʼope (Tito 1:9; 1 Tim. 3:1-3). Kʼalal lek chakʼ ta ilel stalelalik xchiʼuk ti chchabiik li ermanoetike, jaʼ chkoltaatik-o li ermanoetik sventa mu xchʼay sbaik li ta tsobajeletike, li ta cholmantale xchiʼuk ti xchan Svivliaike. Kʼalal oy kʼusitik tsnuptanik li ermanoetik ti chchibajik-o xchiʼuk ti mu xa snaʼ kʼusi tspasike, li moletike tstijbeik yoʼonton sventa teuk ta sjolik li kʼusi snopoj tspas ta jelavel li Jeovae xchiʼuk ti te chiʼinbilik-oe. w24.06 31 par. 16-18

Kʼalal ay xchol mantal li Jesuse, laj yakʼbe xchan krixchanoetik ti ta onoʼox x-akʼvan ta perton li Jeovae. Kalbetik skʼoplal li lokʼolkʼop ta sventa li chʼayemal kereme. Li kerem taje kʼot ta nopel yuʼun ti chikta komel li snae, vaʼun la spas skotol li kʼusi xal yoʼontone. Pe ta mas tsʼakale, vul xchʼulel, vaʼun sut talel. ¿Kʼu van yelan laj yaʼi sba li stote? Li Jesuse laj yal ti «kʼalal nom to skʼan xkʼote, taat ta ilel yuʼun li stote, [ . . . ] li totile, bat snup ta be ta anil, la smey xchiʼuk la skʼunil tsʼutsʼ». Li keremile laj yalbe stot ti jaʼuk xa noʼox xkʼot ta mosoile, pe li totile oy tajek ta yoʼonton ti xakʼ ta pertone xchiʼuk ti xchʼam ta yutsʼ yalal yan veltae. Xi laj yale: «Li jnichʼon liʼe, chʼayem toʼox, pe laj xa yichʼ tael» (Luk. 15:11-32). Kʼalal skʼan toʼox xtal ta balumil li Jesuse, ep ta velta laj yil kʼu yelan chakʼ ta ilel xkʼuxul yoʼonton Jeova ta stojolal li jpasmuliletik ti sutesoj xa yoʼontonike. Li kʼusi laj yal Jesuse tspat tajek koʼontontik xchiʼuk chakʼ ta ilel ti toj j-echʼ xa noʼox xkʼuxul yoʼonton li Jtotik Jeovae. w24.08 11, 12 par. 11, 12

Kʼalal oy kʼusi ta jnop ta jpastike, skʼan me xkakʼtik ta ilel ti jaʼ jech ta jnoptik kʼuchaʼal tsnop li Jeovae. Jech xtok, teyuk me ta joltik ti jaʼ mas tsots skʼoplal ti lekuk xkil jbatik xchiʼuk li Jeovae. Mi oy lek jchʼuleltike, chkakʼtik venta ti oy kʼusitik mu jnaʼtik spasele, muʼyuk ta jnoptik ti jnaʼtik xa skotole. Jech xtok, ta jkʼanbetik koltael Jeova ta orasion sventa sbeiltasutik. Jnaʼojtik onoʼox ti skʼan jkʼanbetik beiltasel li Jeovae akʼo mi jaʼ ta jpastik li kʼusi mu vokoluk chkaʼitik spasele. Pe mas to me jech skʼan jpastik kʼalal oy kʼusi tsots skʼoplal ta jnop ta jpastike, yuʼun li Jeovae jaʼ snaʼoj li kʼusi lek ta jtojolaltike. Ta jtojbetik tajek ta vokol Jeova ti toj echʼ xa noʼox lek la spasutike, yuʼun xuʼ jchanbetik li stalelaltake (Jen. 1:26). Jnaʼojtik onoʼox ti mu xchanbe kuʼuntik jech tajek kʼuchaʼal li stalelaltake (Is. 55:9). w25.03 11 par. 13; 13 par. 17, 18

Mu kʼusi chopol xanop ta stojolal li yantike. Mi oy kʼusi la jpastik ta stojolal yantik, pe mi chʼabal kʼusi xalbutik sventa stojbutik ta vokole, xuʼ van xi ta jnoptike: «¿Mi ta melel muʼyuk sbalil chil li kʼusi la jpas ta stojolale o mi jaʼ noʼox van ti chʼay xaʼi stoj ta vokole?». Yikʼaluk van oy yan srasonaltak ti kʼu yuʼun muʼyuk stoj ta vokole. Junantike, akʼo mi tskʼan tstojik ta vokol, vokol chaʼiik ti xal li kʼusi oy ta yoʼontonike. Yantik xtoke, chkʼexavik kʼalal chichʼik koltaele, mas to mi jaʼ toʼox jech chkoltavanik li ta voʼnee, pe ti mu xa spas yuʼunik li avie. Pe mi jkʼanojtik ta melel li krixchanoetike, muʼyuk kʼusi chopol ta jnoptik ta stojolalik xchiʼuk jech-o xijmuyubaj chkakʼtik li kʼusi x-ayan kuʼuntike (Efes. 4:2). Oyuk smalael avuʼun. Li ajvalil Salomone xi laj yal ta sventa li slekil oʼontonale: «Akʼo batel ta ba voʼ li apane, yuʼun chata yan velta mi echʼ xa ox epal kʼakʼaletike» (Ekl. 11:1). Taje jaʼ skʼan xal ti oy junantik krixchanoetike, jaʼ to tstojik ta vokol kʼalal «mi echʼ xa ox epal kʼakʼaletike». w24.09 30 par. 18, 19

Bateltike, chjelav jun aʼyej ta tsobajel ti oy jun ermano ti laj yichʼ pasel sensurar o ti laj yichʼ tukʼibtasele. Kʼalal jech chkʼot ta pasele, xuʼ me jchiʼintik li ermanoe, yuʼun jnaʼojtik ti sutesoj xa yoʼonton xchiʼuk ti yiktaoj xa spasel li mulile. Ta skoj ti jaʼo kermanotike, jtunel me tajek yuʼun ti jechuk-o jtijbetik yoʼonton yoʼ spas li kʼusi tukʼe (Ebr. 10:24, 25). Pe jelel me tajek kʼalal oy buchʼu chichʼ lokʼesel ta tsobobbaile, yuʼun mu xa stakʼ jchiʼintik mi jaʼuk ti jchiʼintik ta veʼele (1 Kor. 5:11). Pe ¿mi jaʼ skʼan xal ti muʼyuk xa ta jtsaktik ta venta jutebuke? Mu jechuk. Melel onoʼox ti muʼyuk xa kʼusi jmoj ta jpastik xchiʼukike. Pe mi xakʼ sjol yoʼonton li jun ermanoe, xuʼ me stak ta ikʼel sventa xtal ta tsobajel li buchʼu lokʼesbil ta tsobobbaile, yikʼaluk van jaʼ junuk yutsʼ yalal o jaʼ toʼox yamigo. w24.08 30 par. 13, 14