Kʼalal laj xa ox spoj lokʼel ta mosoinel ta Ejipto li steklumale, li Jeovae la svaʼan paleetik sventa te xtunik li ta axibalnae. Jech xtok, laj yalbe jlevietik ti akʼo spasik yan abtelaletik li ta chʼul axibalnae. ¿Mi mas van lek chabibilik li buchʼutik te chtunik li ta axibalnae o li buchʼutik te nopol nakalike? Moʼoj. Li Jeovae parejo la xchabian. Li j-israeletik ti te oyik ta takixokol balumile skotolik xuʼ xamigoinik li Jeovae. Kalbetik junuk skʼelobil, li Jeovae laj yakʼbe yil j-israeletik li jvol tok xchiʼuk li jvol kʼokʼ ti te oy ta sba axibalnae (Eks. 40:38). Kʼalal tstots lokʼel li jvol toke, chil skotolik. Vaʼun, ta stsob batel li kʼusitik oy yuʼunike, ta stuki li skarpanaike xchiʼuk chbat skotolik, mu ventauk bu spasoj skarpanaik (Num. 9:15-23). Jaʼ jech li avi eke, mu ventauk ti bu nakalutike, li Jeovae skʼanojutik, tskʼelutik xchiʼuk chchabiutik. w24.06 4 par. 10-12

Xibal sba kʼusi xuʼ snuptan li Davide. Yuʼun li skerem ti Absalon sbie jpʼel ta yoʼonton tskʼan tslokʼes ta yabtel stot sventa jaʼ x-och li stuke (2 Sam. 15:12, 13). Jaʼ yuʼun, li Davide skʼan xjatav lokʼel ta anil li ta Jerusalene. Kʼalal lokʼik xa ox batele, li Davide laj yakʼ venta ti skʼan oyuk buchʼu xkom ta Jerusalen sventa xaʼi li kʼusi snopoj tspas Absalon xchiʼuk ti xchapbate. Jaʼ yuʼun, la stak sutel li Sadok xchiʼuk yan paleetik sventa xbatik ta paʼivaneje (2 Sam. 15:27-29). Pe skʼan xichʼ spʼijilik. Li Davide la skʼanbe koltael Sadok xchiʼuk Usai sventa xkoltaat ta spasel li kʼusi snopoje (2 Sam. 15:32-37). Ta tsʼakale, li Absalone la spat yoʼonton ta stojolal li Usaie. Vaʼun, li Usaie laj yalbe Absalon ti kʼuxi xuʼ xbat stsak ta kʼop li ajvalile. Ti jech la spase jaʼ sventa xuʼ xchapan sba ta paskʼop li Davide. Laje, li Usaie laj yalbe Sadok xchiʼuk Abiatar li kʼusi snopoj tspas Absalone (2 Sam. 17:8-16). Vaʼun, li Sadok xchiʼuk Abiatare la stakbeik batel aʼyej li David sventa spʼijubtasike (2 Sam. 17:21, 22). w24.07 4, 5 par. 9, 10

Junantik yajtuneltak Jeovae chopol-o tajek chaʼi sbaik ta skoj li smul la spasik ta voʼnee akʼo mi muʼyuk toʼox yichʼojik voʼ o mi yichʼojik xa ox. Pe teuk ta joltik ti toj echʼ xa noʼox skʼanojutik li Jeovae, yuʼun la spojutik ta mulil. Jaʼ yuʼun, tskʼan ti akʼo jchʼamtik li matanal taje. Xi chalbutik li Jeovae: «Laʼik, jchapantik li jkʼoptike». Mi jech la jpastike, chchʼay-o ta j-echʼel li jmultike. Ta jtojbetik tajek ta vokol Jeova ti chchʼay ta sjol skotol li jmultike, pe ti jaʼ muʼyuk chchʼay ta sjol li kʼusi lekik ta jpastike (Sal. 103:9, 12; Ebr. 6:10). Sventa mu jaʼuk xavakʼ ta avoʼonton li kʼusi chopol apasoj ta voʼnee, jaʼ akʼo ta avoʼonton li kʼusi chapas avie xchiʼuk li ta jelavele. Li voʼotike mu xa stakʼ jeltik li kʼusi la jpastik ta voʼnee. Pe li kʼusi stakʼ jpastike jaʼ ti xkakʼ ta koʼontontik xkichʼtik ta mukʼ Jeova ti bu kʼalal xuʼ kuʼuntik li avie xchiʼuk ti jmalatik li kʼusi kʼupil sba chakʼ ta jelavele. w24.10 8 par. 8, 9

Kʼalal chachan Avivliae, xuʼ van xachibaj kʼalal chavakʼ venta ti oy kʼusitik skʼan xajel ta akuxlejale. Jnoptik noʼox avaʼi liʼe: jun kʼakʼale, kʼalal la achan jayibuk versikuloe, la avakʼ venta ti mu xtun ti «tʼujbil noʼox buchʼu lek [chavile]» (Sant. 2:1-8). Vaʼun, la achan ti skʼan lekuk xavil skotol krixchanoetike, lek tajek ti jech chapase. Ta yokʼomale, la achan yan teksto ti bu chal ti skʼan xapajtsan avee (Sant. 3:1-12). Yuʼun te la avakʼ venta ti oy kʼusitik chopol chavale xchiʼuk ti maʼuk ta slekil avoʼonton chakʼopoje. Jaʼ yuʼun, la avakʼ ta avoʼonton ti ta slekiluk avoʼonton xakʼopoje xchiʼuk ti spatuk oʼontonale. Li ta xchaʼejale, la achan xtok ti mu xtun xkamigointik li buchʼutik maʼuk yajtuneltak Jeovae (Sant. 4:4-12). Vaʼun, la avakʼ venta ti skʼan oyuk apʼijil ta sventa li kʼusitik chakʼel ta pelikulae xchiʼuk li kʼusitik chavaʼi ta musikae. Li ta xchanibal kʼakʼal une, yikʼaluk van chibajemot xa ta skoj ti ep kʼusitik skʼan xajel ta akuxlejale. Mu me xachibaj. Teuk me ta ajol ti kʼunkʼun onoʼox sventa jlaptik «li achʼ talelale». w24.09 5, 6 par. 11, 12

Li Jesuse snaʼoj ti yiloj Jeova skotol li kʼusi chopol pasbate xchiʼuk spatoj yoʼonton ta stojolal ti tsta yorail chchapane. Kʼalal oy kʼusi chopol chkichʼtik pasbele, xuʼ me jchanbetik stalelal Jesus kʼalal jnaʼojtik bakʼin chijkʼopoj xchiʼuk tsʼijil chijkome. Mi muʼyuk tsots li kʼusi lijpasbate, xuʼ van tsʼijil xijkom sventa mu masuk stsatsaj li kʼope (Ekl. 3:7; Sant. 1:19, 20). Pe yikʼaluk van oy kʼusi skʼan jpastik sventa jpakbetik skʼoplal mi oy buchʼu chil svokol ta skoj ti oy kʼusi chopol tspasbate o ti jpakbetik skʼoplal li kʼusi jchʼunojtike (Ech. 6:1, 2). Pe skʼan ta slekiluk koʼontontik xchiʼuk ichʼvankutik ta mukʼ kʼalal chijkʼopojutike. Xuʼ me jchanbetik stalelal Jesus xtok kʼalal chkakʼ jbatik ta skʼob «li buchʼu tukʼ snaʼ xchapanvane» (1 Ped. 2:23). w24.11 5, 6 par. 10-12

Kʼalal tsutes yoʼonton li jun jpasmulile, xijmuyubaj yuʼun tajek (Luk. 15:7). Pe ¿buchʼu van ti koltavan ta melele? ¿Mi jaʼ li moletik ta tsobobbaile? Teuk ta joltik ti jtakbol Pabloe laj yal ti «xuʼ van xjelbat snopbenik yuʼun Dios» li jpasmuliletike (2 Tim. 2:25). Jaʼ yuʼun, ti jech la sjel snopben xchiʼuk stalelal li jpasmulile, maʼuk ta skoj junuk krixchano, yuʼun jaʼ koliyal li Jeova ti la skolta sventa stam sutel li lekil bee. Laje, li Pabloe laj yalbe skʼoplal li kʼusitik lek chkʼot ta pasel kʼalal oy buchʼu tsutes yoʼontone. Yuʼun li jpasmulile mas to chojtikin li kʼusi chal Vivliae, chvul xchʼulel xchiʼuk xuʼ xjatav lokʼel li ta spetsʼ Diabloe (2 Tim. 2:26). Mi la sutes yoʼonton li buchʼu la spas smule, li moletik ta tsobobbaile jech-o tsvulaʼanik sventa skoltaik yoʼ stsatsub li xchʼunel yoʼontone, ti muuk xa xpʼaj yan velta li ta spetsʼtak Satanase xchiʼuk ti jaʼuk spas batel li kʼusi leke (Ebr. 12:12, 13). w24.08 23 par. 14, 15

Li kʼusi mas oy ta yoʼonton li epal krixchanoetike jaʼ ti xmakʼlinatik yuʼun li Jesuse  xchiʼuk ti x-akʼbatik li kʼusi chtun yuʼunike. Li ta yokʼomale, kʼalal laj yilik ti chʼabal xa ox te oy li Jesus xchiʼuk li yajtakboltake, muyik batel ta varkoetik ti likem talel ta Tiberiadese, vaʼun li epal krixchanoetike batik ta Kapernaum sventa xbat saʼik li Jesuse (Juan 6:22-24). Ti jech la spasike, ¿mi jaʼ van skʼan xal ti oy ta yoʼontonik xchikintael mas ta sventa li Ajvalilal yuʼun Diose? Moʼoj. Yuʼun li kʼusi oy ta yoʼontonike jaʼ ti xmakʼlinatike. ¿Kʼuxi jnaʼojtik taje? Jkʼeltik batel kʼusi kʼot ta pasel kʼalal te la staik Jesus ta stsʼel Kapernaum li epal krixchanoetike. Li Jesuse jamal laj yalanbe ti jaʼ noʼox oy ta yoʼontonik ti x-akʼbatik li kʼusi chtun yuʼunike. Laj yal ti la sveʼik pan xchiʼuk ti lek noj kom xchʼutik li ta «veʼlil ti snaʼ xlaje». Jaʼ yuʼun, li Jesuse la stijbe yoʼonton epal krixchanoetik ti tsots skʼan x-abtejik sventa staik «li veʼlil ti te oy-oe xchiʼuk ti chakʼ kuxlejal sbatel osile» (Juan 6:26, 27). Jech xtok, laj yal ti jaʼ chakʼ Stot li veʼlil taje. w24.12 5 par. 8, 9

Sventa xtojob lek ta chanubtasvanej li jun mol ta tsobobbaile, skʼan ti slokʼes ta Vivlia skotol li kʼusi chakʼ ta chanel ta yeloval yantik o kʼalal tstukʼibtas junuk ermanoe. Skʼan nopemuk xaʼi xchanel Vivlia xchiʼuk li vunetik tslokʼes j-organisasiontike (Prov. 15:28). Kʼalal chchanunaje, tskʼel lek kʼuxi chchapbe smelolal jvuntik li versikuloetik ta Vivlia sventa snaʼ kʼuxi xuʼ xakʼ ta xkuxlejale. Jech xtok, chakʼ persa ti xkʼotuk ta yoʼonton yantik li kʼusi chakʼ ta chanele. Jtos ti kʼusi chkoltaat-o sventa xtojob lek ta chanubtasvaneje jaʼ ti skʼanbe koltael yan moletik ti xtojobik xa leke, vaʼun ti spas li kʼusi ch-albate (1 Tim. 5:17). Li moletik ta tsobobbaile skʼan xtojobikuk lek ta spatbel yoʼonton li ermanoetik xchiʼuk ermanaetike akʼo mi oy bateltik ti skʼan xalbe mantal o stukʼibtas junuke. Pe skʼan me ta slekil yoʼonton spas. Mi oy slekil yoʼonton, mi chkʼuxubinvan xchiʼuk mi te tslokʼes ta Vivlia li kʼusi chakʼ ta chanele, mas me xtojob ta chanubtasvanej. Yuʼun yakal chchanbe li Mukʼta Jchanubtasvanej ti jaʼ li Jesuse (Mat. 11:28-30; 2 Tim. 2:24). w24.11 24 par. 16

Xuʼ xkalbetik smukʼulal Jeova ta skoj li kʼusi chkaltik ta stojolale. Chichʼ tijbel yoʼonton yajtuneltak Dios ti akʼo skʼejintabeik kʼejoj li Jeovae, ti skʼupil kʼoptabeik li sbie, ti xalik batel li lekil aʼyejetik sventa kolebale xchiʼuk ti xalik batel ta stojolal mukʼtik lumetik li smukʼulale (Sal. 96:1-3). Kʼalal jech ta jpastike, jaʼ jech chkalbetik smukʼulal li Jtotik ta vinajele. Skotol li judaetik ti tukʼ laj yakʼ sbaik xchiʼuk li yajtsʼaklomtak Kristo ta baʼyel sigloe laj yakʼ yipik sventa spakbeik skʼoplal li sbi Jeovae xchiʼuk ti xalik batel li kʼusitik lek spasoj ta stojolalike (Ech. 4:29). Chkalbetik smukʼulal Jeova kʼalal ta jtunestik li kʼusitik x-ayan kuʼuntik ti ep sbalile. Li melel yajtuneltak Diose jech onoʼox spasojik talel (Prov. 3:9). Li j-israeletike laj yakʼ li kʼusitik x-ayan yuʼunik sventa xichʼ vaʼanel xchiʼuk xichʼ kʼelel li temploe (2 Rey. 12:4, 5; 1 Kron. 29:3-9). Junantik yajchankʼoptak Kristoe laj yakʼ li kʼusitik oy yuʼunik sventa skoltaik li Jesuse xchiʼuk li yajtakboltake (Luk. 8:1-3). Li ta baʼyel siglo xtoke, li yajtsʼaklomtak Kristoe la stakik batel matanal takʼin sventa skoltaik li yermanotakike (Ech. 11:27-29). Li avi kʼakʼal eke xuʼ xkalbetik smukʼulal Jeova kʼalal chkakʼtik matanal takʼin ta sjunul koʼontontike. w25.01 4 par. 8; 5 par. 11

¿Kʼusi koltaat-o Kornelio sventa xichʼ voʼe? Li Vivliae xi chale: «Xiʼtaoj Dios xchiʼuk skotol li yutsʼ yalale [ . . . ] xchiʼuk skotol ora tskʼanbe vokol Dios» (Ech. 10:2). Kʼalaluk albatik lekil aʼyej yuʼun li Pedroe, li Kornelio xchiʼuk li yutsʼ yalale laj yakʼ xchʼunel yoʼontonik ta stojolal li Kristoe xchiʼuk laj yichʼik noʼox voʼ (Ech. 10:47, 48). Ta melel, li Kornelioe oy van kʼusitik lik sjel ta xkuxlejal sventa xuʼ xlik yichʼik ta mukʼ Dios xchiʼuk li yutsʼ yalale (Jos. 24:15; Ech. 10:24, 33). Li Kornelioe lek ojtikinbil ta slumal. Taje xuʼ van jaʼ makat-o jechuk sventa mu xkʼot ta yajtsʼaklom Kristoe. Pe mu tsotsuk skʼoplal laj yil maʼ taje. Li voʼote, ¿mi oy kʼusitik tsots skʼoplal skʼan xajel ta akuxlejal sventa xavichʼ voʼe? Mi jaʼ jeche, teuk ta ajol ti tskoltaot li Jeovae. Ta me xakʼbot sbendision mi chavakʼ avipal sventa xavakʼ ta akuxlejal li beiltaseletik ta Vivliae. w25.03 5 par. 12, 13

Mi laj kaʼitik jecheʼ loʼiletik ta stojolal li j-organisasiontik o ta stojolal li ermanoetik ti jaʼ chbeiltasvanike, teuk me ta joltik li kʼusi la spas li yajkontratak Dios ta stojolal Jesus xchiʼuk ta stojolal li jchʼunolajeletik ta baʼyel sigloe. Jech kʼuchaʼal yaloj xa onoʼox li Vivliae, li krixchanoetike yakal tskontrainik li stestigotak Jeovae xchiʼuk yakal tspukik jecheʼ loʼiletik ta stojolalik (Mat. 5:11, 12). Muʼyuk me chijlaj ta loʼlael mi jnaʼojtik bu chlik talel li jutbil kʼopetike xchiʼuk mi oy kʼusi ta jpastik ta anil yoʼ jchabi jbatike. Jaʼ yuʼun, ¿kʼusi skʼan jpastik sventa jchabi jbatike? Mu me jchikintatik li jecheʼ loʼiletike. Li jtakbol Pabloe jamal laj yal kʼusi skʼan jpastik mi oy laj kaʼitik junuk jecheʼ loʼile. Xi laj yal mantal ta 1 Timoteo 1:3 xchiʼuk 4: «Mu me [xachikintaik] li jecheʼ loʼiletike». Xi to la stojobtas li Timoteoe: «Pʼajo me li jecheʼ loʼiletik ti maʼuk chakʼ ta ichʼel ta mukʼ Diose». Jech oxal, li voʼotike ta jpʼajtik li jecheʼ loʼiletike xchiʼuk jaʼ noʼox ta jchikintatik li «lekil chanubtasel» ta mantale (2 Tim. 1:13). w24.04 11 par. 16; 13 par. 17

Jmojuk tsobolutik xchiʼuk li buchʼutik tukʼ yakʼoj sbaik ta stojolal Jeovae. Li Diose oy ta yoʼonton ti koʼoluk xkichʼtik ta mukʼ xchiʼuk li kermanotaktike. Sventa spas kuʼuntik taje, skʼan xkakʼ ta koʼontontik li kʼusi melele. Li buchʼutik chkʼejpʼujik lokʼel ta sventa li kʼusi melele chchʼak li tsobobbaile. Jaʼ yuʼun, li Diose chalbutik ti mu jchiʼinantik sventa mu snamajesutik ta sventa li kʼusi melele (Rom. 16:17). Lek me oyutik ta mantal mi jnaʼojtik li kʼusi melele xchiʼuk mi kakʼoj lek ta koʼontontike (Efes. 4:15, 16). Mi jech ta jpastike, muʼyuk me chijlaj ta loʼlael xchiʼuk muʼyuk me ta jchʼuntik li kʼusi chakʼ ta chanel li Satanase. Jech xtok, mi lik li mukʼta tsatsal vokolile, ta me xchabiutik li Jeovae. Jaʼ yuʼun, mi chkakʼ ta koʼontontik li kʼusi melele, te me xchiʼukutik-o «li Dios ti chakʼ jun oʼontonale» (Filip. 4:8, 9). w24.07 13 par. 16, 17

Li Jesuse jaʼ mas laj yakʼ ta yoʼonton skoltael li krixchanoetik ti oy smul chaʼi sbaike xchiʼuk laj yalanbe ti akʼo stsʼakliate. Snaʼoj lek ti jaʼ ta skoj mulil chil svokol li krixchanoetike. Jech oxal, la xchiʼinan ta loʼil li buchʼutik nabil ti jaʼik jpasmuliletike. Xi laj yal ta stojolalike: «Muʼyuk bu chtun yuʼunik doktor li buchʼutik muʼyuk ipike, jaʼ noʼox chtun yuʼunik li buchʼutik ipike». Xi to laj yale: «Maʼuk tal jtak ta ikʼel li buchʼutik tukʼike, jaʼ tal jtak ta ikʼel li jpasmuliletike» (Mat. 9:12, 13). Taje jech onoʼox laj yakʼ ta ilel, yuʼun ta slekil yoʼonton la xchʼaybe smul li ants ti ta yaʼlel sat la spokbe yakane (Luk. 7:37-50). Jun velta xtoke, li Jesuse te la sta ta poso jun jsamaria ants, pe oy kʼusitik laj yakʼbe xchan akʼo mi snaʼoj ti jaʼ jmulavil antse (Juan 4:7, 17-19, 25, 26). Ta skoj li mulile, chijcham jkotoltik. Jaʼ yuʼun, li Jeovae laj yakʼbe sjuʼel Jesus sventa xchaʼkuxes li vinik antsetik xchiʼuk li ololetike (Mat. 11:5). w24.08 4 par. 9, 10

¿Kʼuxi ti jutuk xa skʼan smukʼibtasbe skʼoplal sbi li Jeovae? Jaʼ ta skoj ti kʼu yelan chchapanvane. Li stuke jutuk xa skʼan xakʼbe slajeb li Mukʼta Babiloniae, yuʼun li jecheʼ relijionetike ep kʼusi chopol spasojik xchiʼuk ep jutbil kʼopetik chalik ta stojolal li Jeovae (Apok. 17:5, 16; 19:1, 2). Junantik li buchʼutik chilik kʼu yelan chichʼ lajesel li jecheʼ relijionetike xuʼ van xlik yichʼik ta mukʼ Jeova xchiʼuk voʼotik. Ta mas jelavel mi kʼot skʼakʼalil li Armajedone, li Jeovae te tslajesbe skʼoplal li sbalumil Satanase, tslajesbe skʼoplal skotol li buchʼutik chkontrainate xchiʼuk li buchʼutik chikʼubtasbeik sbie. Pe jaʼ chakʼbe skolebal skotol li buchʼutik skʼanojik li Diose, ti chchʼunbeik smantale xchiʼuk ti xmuyubaj chalbeik smukʼulale (Mar. 8:38; 2 Tes. 1:6-10). Mi tsuts xa ox li Ajvalilal ta Jmil Jabil yuʼun Kristo xchiʼuk mi echʼ xa ox li slajeb prevae, chʼul xa ox me ta j-echʼel yuʼun sbi li Jeovae (Apok. 20:7-10). Mi kʼot yorail taje, «li balumile chnoj ta krixchanoetik ti chojtikinbeik li smukʼulal Jeovae jech kʼuchaʼal noj ta voʼ li nabe» (Abak. 2:14). ¡Toj kʼupil xa noʼox sba kʼalal jaʼ xa noʼox chichʼ albel smukʼulal sbi Jeova ta spʼejel balumile! w25.01 7 par. 15, 16

¿Kʼusi koltaatik-o li yajtsʼaklomtak Kristo ta voʼne sventa xkuch yuʼunik li kontrainele? Li jtakbol Pabloe oy ta yoʼonton ti skolta li yermanotak yoʼ xakʼik venta ti xuʼ stabeik sbalil kʼalal chichʼik kontrainele. Jech oxal, la xchapbe smelolal ti kʼalal chil svokolike, xuʼ jaʼ stunes Jeova sventa xtukʼib li stalelalike. Jech oxal, li ermanoetike skʼan jaʼuk xchanubtasel xilik sventa xlekub batel li stalelalike. Mi snaʼoj kʼusi sbalil tstabeik kʼalal chichʼik kontrainele, jaʼ chkoltaatik-o sventa stsal yuʼun li svokolike. Mi jech tspasike, jaʼ jech chchʼiik batel ta mantal (Ebr. 12:11). Li Pabloe la stijbe yoʼonton yajtsʼaklomtak Kristo sventa xkuch yuʼunik xchiʼuk ti muuk xlubtsajike. Oy lek srasonal li kʼusi laj yale. ¿Kʼu yuʼun? Yuʼun li stuke laj toʼox skontrain li yajtsʼaklomtak Kristoe. Jaʼ yuʼun, snaʼoj lek li kʼusi xuʼ snuptanik ta jelavele. Jech xtok, li stuke kuchem xa onoʼox talel yuʼun kontrainel. Yuʼun kʼalal och ta yajtsʼaklom Kristoe, ep ta tos ti kʼu yelan laj yichʼ ilbajinele (2 Kor. 11:23-25). w24.09 12, 13 par. 16, 17

Mas to skʼan xkakʼ ta koʼontontik li cholmantal avie, yuʼun jutuk xa tajek yorail kuʼuntik. Jnopbetik skʼoplal li kʼusi laj yal Jesus ta sventa li cholmantal chichʼ pasel ta slajebal kʼakʼale. Li loʼil ti te ta jtatik ta Mateo ti xkoʼolaj kʼuchaʼal chal ta Markos 13:10, li Jesuse laj yal ti chichʼ pukel ta spʼejel balumil li lekil aʼyej yoʼ to mu xtal «li slajebe» (Mat. 24:14). Taje jaʼ skʼoplal ti chichʼ lajesel li sbalumil Satanase. Li Jeovae yakʼojbe xa «skʼakʼalil xchiʼuk yorail» sventa xakʼbe slajeb (Mat. 24:36; Ech. 1:7). Taje poʼot xa xkʼot ta pasel (Rom. 13:11). Yoʼ to mu xtal li slajebe, skʼan jech-o jcholtik mantal. Tsots skʼoplal ti xiuk jnopbetik skʼoplal jkotoltike: ¿kʼu yuʼun ta jcholtik li lekil aʼyejetike? Jaʼ ta skoj ti kʼanvanemutike. Kʼalal ta jcholtik mantale, chkakʼtik ta ilel ti jkʼanojtik li lekil aʼyejetike, ti jkʼanojtik li krixchanoetike, ti jkʼanojtik tajek Jeova xchiʼuk li sbie. w24.05 14, 15 par. 2, 3

Totil meʼil, tijbo yoʼonton avalab anichʼnab sventa skʼel lek li kʼusitik pasbile. K’alal chabatik ta xanbal ta osiltik o cha-abtejik ta osiltike, akʼbo yil li kʼusitik labalik sba pasbil ti parejo xvinaj spasbenale. Li kʼusitik pasbile jaʼ svinajeb ti oy jun Jpasvanej ti pʼij tajeke. Jech kʼuchaʼal liʼe, ta epal jabil li sientifikoetike xchanojbeik skʼoplal junantik kʼusitik x-ayan ti stsʼototet o ti setetet xvinaj spasbenale. Jech kʼuchaʼal chal li sientifiko Nicola Fameli ti kʼalal chichʼ kʼelel ti kʼu yelan stsʼototet o ti kʼu yelan setetet li kʼusitik pasbile, te chvinaj ti koʼol li spasbenale, taje ojtikinbil kʼuchaʼal la sucesión de Fibonacci. Taje oy ep kʼusitik jech pasbil jech kʼuchaʼal junantik galaksiaetik, li sna tʼotʼe, junantik yanal teʼetik xchiʼuk li xnich girasole. w24.12 16 par. 7

Li Moises, David xchiʼuk Juane voʼne xa kuxiik xchiʼuk jelel tajek xkuxlejalik kʼuchaʼal avie. Akʼo mi jech, oy kʼusi ti xijkoʼolajutik-o xchiʼukike. Li stukike laj yichʼik ta mukʼ li melel Diose, taje jaʼ jech ta jpastik ek. Yuʼun ta jkʼopontik Jeova, jpatoj koʼontontik ta stojolal xchiʼuk chijnopaj ta stojolal sventa sbeiltasutik. Jech xtok, jech kʼuchaʼal la spasik li viniketik ta voʼnee, jpʼel ta koʼontontik ti ep ch-akʼbatik bendision yuʼun Jeova li buchʼutik chchʼunbeik smantale. Jaʼ yuʼun, jtsaktik ta venta li kʼusi slajeb xa laj yalik komel li viniketik ti oy xa sjabilalike xchiʼuk ti jchʼunbetik smantaltak li Jeovae. Mi jech ta jpastike, lek me chbat kuʼuntik skotol li kʼusi ta jpastike. Jal chijkuxiutik, jaʼ xkaltik, chijkuxi ta sbatel osil. Xuʼ me xmuyubaj yoʼonton kuʼuntik li Jtotik ta vinajele ti jaʼ jun Dios ti tspas skotol li kʼusi yaloje. ¡Mu xa noʼox xnop kuʼuntik li bendisionetik xchapanojbutik ta jelavel li Jeovae! (Efes. 3:20). w24.11 13 par. 20, 21

Li ta baʼyel sigloe, oy junantik ermanoetik ti laj yichʼik biiltasel kʼuchaʼal siervo ministerialetike (1 Tim. 3:8). Taje jaʼik van li buchʼutik «tskoltaik yantik» ti laj yalbe skʼoplal li jtakbol Pabloe. La skolta sbaik sventa xuʼ lekuk spas bal yabtel li moletik ta tsobobbail jech kʼuchaʼal ti xchanubtasvanik xchiʼuk ti skʼelik lek ti lekuk noʼox oy li ermanoetike. Yikʼaluk van la skolta sbaik ta slokʼtael li Chʼul Tsʼibetike o xbat smanik talel li kʼusitik chtun sventa xuʼ slokʼtaike. Kalbetik skʼoplal kʼusitik tspasik li siervo ministerialetik avi kʼakʼale (1 Ped. 4:10). Junantike tskolta sbaik ta skʼelel li takʼin ta tsobobbaile, li territorioetike, ti stakik ta kʼanel li vunetike xchiʼuk ti spukbeik li ermanoetike, tskʼelik li audio xchiʼuk videoe, chtunik ta akomodadoretik o tskolta sbaik ta skʼelel mi oy kʼusitik sokanuk li ta Salon sventa Tsobobbaile. Skotol taje jaʼ sventa lekuk oy li tsobobbaile (1 Kor. 14:40). w24.10 19 par. 4, 5

Ti jnaʼojtik ti kuxul li Jeovae xchiʼuk ti ta onoʼox skoltautike xuʼ me xkuch kuʼuntik, mu ventauk kʼusi jnuptantik. Jaʼ li Buchʼu skotol xuʼ yuʼune xchiʼuk xuʼ xakʼ kipaltik sventa xkuch kuʼuntik kʼusiuk vokolil. Jaʼ yuʼun, ep srasonal kuʼuntik sventa junuk noʼox koʼontontik xkuch kuʼuntik li kʼusi ta jnuptantike. Kʼalal chkiltik kʼu yelan tskoltautik Jeova kʼalal mu masuk tsots li kʼusi ta jnuptantike, mas to ta jchʼuntik ti ta onoʼox skoltautik kʼalal tsots kʼusi ta jnuptantike. Jkʼeltik chaʼtosuk li kʼusi la snuptan li ajvalil Davide xchiʼuk ti jaʼ koltaat-o sventa masuk to spat yoʼonton ta stojolal Jeovae. Kʼalal jchabichij toʼoxe, tal jkot leon xchiʼuk tsakbat batel li xchij stote, ta yan velta xtoke tal jkot oso ti tsakbat batel li xchije. Li Davide laj yakʼ ta ilel ti tsots yoʼonton kʼalal ay spoj tal li xchijtake. Snaʼoj ti jaʼ akʼbat yip yuʼun Jeova sventa spas yuʼun taje, jaʼ yuʼun maʼuk la skʼan ichʼel ta mukʼ (1 Sam. 17:34-37). Kʼalal la snopbe skʼoplal li Davide, mas to la xchʼun ti ta onoʼox x-akʼbat stsatsal yoʼonton ta tsʼakal yuʼun li kuxul Diose. w24.06 21 par. 5, 6

Jutukuk mu skotoluk velta kʼalal oy kʼusi ta jakʼtike, jaʼ tskoltautik ta snabel skʼoplal kʼalal oy kʼusi ta jnop ta jpastike. Jnopbetik skʼoplal ti la stakikot ta ikʼel ta jun reunion sosiale. ¿Mi ta van xabat? Mi mu xavojtikin lek li buchʼu sbainoje xchiʼuk mi mu xanaʼ lek li kʼusi tspasike, xuʼ van xi xajakʼbee: «¿Bu chapasik xchiʼuk bakʼin chatsob abaik? ¿Kʼu yepal chatsob abaik? ¿Buchʼu sbainoj skʼelel? ¿Buchʼutik chkʼotik? ¿Kʼusitik anopoj chapasik li ta kʼine? ¿Mi chavakʼik pox?». Mi la anabe xa ox li stakʼobiltake, jaʼ me tskoltaot sventa lekuk li kʼusi xkʼot ta nopel avuʼune. Nopbo me lek skʼoplal akʼo mi anaʼoj xa ox lek li kʼusi chakʼan chanabe skʼoplale. Jech kʼuchaʼal liʼe, ¿mi ta van xabat mi laj avaʼi ti te chkʼot krixchanoetik ti muʼyuk tstsakik ta venta li beiltaseletik ta Vivliae o ti chʼabal buchʼu vaʼanbil sventa skʼel kʼu yepal chichʼ uchʼel poxe? ¿Mi xuʼ van chopol kʼusi xlik spasik ti muʼyuk xa smelolale? (1 Ped. 4:3). Mi laj xa ox avaʼi li kʼusi chichʼ pasele, jaʼ tskoltaot sventa lekuk kʼusi xkʼot ta nopel avuʼun. Taje jaʼ li kʼusi baʼyel skʼan xapase. w25.01 14, 15 par. 4, 5

Koliyal li pojelal laj yakʼ Jesuse, xuʼ xkichʼtik tupʼbel li jmultik mi la jsutes koʼontontike. Kʼalal bonol ta kuxul tsoj li jlik pokʼe, vokol tajek ta chukʼel. Kʼalal jech laj yal li Jeovae, chakʼ ta aʼiel ti xuʼ yuʼun spokel lokʼel skotol li jmultike. Li mulil xtoke xkoʼolaj ta ilil (Mat. 6:12; Luk. 11:4). Jaʼ yuʼun, kʼalal ta jpas jmultik jujukoje, xkoʼolaj ti chmuy kiltik ta stojolal Jeovae. Pe kʼalal chakʼutik ta pertone, xkoʼolaj ti chchʼay kiltik ti stsoboj xa sba tajeke, jaʼ xkaltik, ti mu xa persauk ta jtojtike. Taje jaʼ skʼan xal ti muʼyuk tsujutik Jeova sventa jtoj li jmultike, yuʼun yakʼojutik xa ta perton. ¡Tspat tajek koʼontontik ti jech chakʼutik ta perton li Jeovae! w25.02 10 par. 9, 10

Kʼalal chyijubik batel li totil meʼiletike, chtun onoʼox yuʼunik ti xichʼik koltael yuʼun li yalab xnichʼnabike xchiʼuk ti xichʼik akʼbel takʼine. Epal alab nichʼnabiletike ta sjunul yoʼontonik tskolta li stot smeʼike (1 Tim. 5:4). Pe li kʼusi mas xmuyubaj-o li yajtsʼaklomtak Kristo ti jaʼik totil meʼiletike, jaʼ ti skoltaik sventa xtunik ta stojolal Jeova li yalab xnichʼnabike, maʼuk ti ep spasik kanal takʼin sventa xuʼ xchabiatike (3 Juan 4). Totil meʼiletik, oyuk kʼusi lek xavakʼbeik xchan avalab anichʼnabik kʼalal chakoltaik sventa snaʼik kʼuxi xuʼ saʼ stakʼinike xchiʼuk koltaik sventa spat yoʼontonik ta stojolal Jeova. Ta sbikʼtaluk noʼox xavakʼbe yil avalab anichʼnabik ti kʼu yuʼun tsots skʼoplal skʼan tsots xij-abteje (Prov. 29:21; Efes. 4:28). Kʼalaluk chchʼi batel li avalab anichʼnabike, koltaik sventa xakʼ ta yoʼontonik li xchanunike. Saʼik beiltaseletik ta Vivlia ti lokʼem ta jvuntik yoʼ xtojobuk snopel bu kʼalal chchanunajik. Li kʼusi skʼan oyuk ta avoʼontonike jaʼ ti xakolta avalab anichʼnabik sventa sta junuk yabtelik xchiʼuk ti oyuk yorail yuʼunik sventa xlokʼik ta cholmantal o ti xlik tunikuk ta prekursore. w25.03 30, 31 par. 15, 16

Li ta Isaias kapitulo 65, li Jeovae chal kʼu yelan li jkuxlejaltik ta paraiso ta mantale. Li kʼusitik la stsʼiba li j-alkʼope kʼot ta pasel ta sba velta li ta sjabilal 537 kʼalal muʼyuk toʼox talem Jesuse. Li vaʼ kʼakʼale, li judaetik ti sutesoj yoʼontonike kolik lokʼel li ta Babiloniae xchiʼuk sutik batel ta slumalik. Ta skoj ti koltaatik yuʼun Jeovae, la xchaʼvaʼanik li Jerusalen ti lilijem toʼoxe, vaʼun pas yan velta ta jun kʼupil sba jteklum. Jech xtok, la xchaʼvaʼanik li templo sventa te xchaʼichʼik ta mukʼ Jeova jech kʼuchaʼal tspasik toʼoxe (Is. 51:11; Sak. 8:3). Li xchibal velta kʼot ta pasel li kʼusi chal li Isaiase jaʼ li ta jkʼakʼaltike. Lik ta 1919 kʼalal kolik lokʼel ta Mukʼta Babilonia li yajtuneltak Jeovae. Vaʼun, li paraiso ta mantale chʼi batel ta spʼejel balumil. Li ermanoetike xmuyubajik noʼox la slikesik epal tsobobbailetik. Epal vinik antsetik ti toj simaronik toʼoxe xchiʼuk ti chopol toʼox tajek stalelalike, chʼiik ta mantal xchiʼuk la slapik «li achʼ talelal ti jech laj yichʼ pasel jech kʼuchaʼal la skʼan yoʼonton li Diose». w24.04 20, 21 par. 3, 4

Ta junantik lume, jaʼ sbainojik totil meʼil o junuk yutsʼ yalal ti oy xa sjabilal ta stʼujbel snup xchiʼil li jun kerem o jun tsebe. Ta yan lumetik xtoke jaʼ sbainojik li utsʼ alalil o li amigoiletike, jaʼ tskʼelik kʼuxi xuʼ xojtikin sbaik, vaʼun tskʼelik mi snup-o sbaik. Mi oy jech laj kichʼtik albel ti akʼo jpastike, jtsaktik ta venta ti kʼu yelan chaʼi sbaik ta jujuntale xchiʼuk li kʼusi chtun yuʼunike. Mi laj xa jtatik buchʼu xuʼ xkʼot ta snup xchiʼil li kamigotik o kutsʼ kalaltike, kojtikintik lek, jkʼelbetik lek li stalelale xchiʼuk mi tsots ta mantal. Jaʼ mas tsots skʼoplal ti lekuk xil sba xchiʼuk li Jeovae, maʼuk ti jkʼulej, ti lek chanunajem o ti lek ojtikinbile. Teuk ta joltik ti jaʼ tsnop stuk li tojol kerem xchiʼuk li tojol tseb mi ta onoʼox xnupunike. w24.05 23 par. 11

Ti kʼuxi xuʼ jkoltatik li buchʼu snovio sbaike jaʼ ti jkʼeltik lek li kʼusi chkaltike. Bateltike, skʼan onoʼox jpajtsan jbatik xchiʼuk ti mu kʼusi xkaltike (Prov. 12:18). Jech kʼuchaʼal liʼe, yikʼaluk van ta jkʼan xa chkalbetik yantik ti oy xa buchʼu lik snovioin sbaike, pe xuʼ van jaʼ oy ta yoʼonton stukik chalik batel. Jaʼ yuʼun, mu me jloʼiltatik batel o ti jtikʼ jbatik ta xkuxlejalike (Prov. 20:19; Rom. 14:10; 1 Tes. 4:11). Jech xtok, mu me kʼusi xkaltik xchiʼuk jakʼtik ti chakʼ ta aʼiel ti ta onoʼox xnupunike. Mi oy buchʼu laj yikta sbaike, mu me jakʼtik o jnoptik ti jaʼ ta smul li kerem o li tsebe (1 Ped. 4:15). Jech xtok, maʼuk me skʼan xal ti muʼyuk sbalil ti kʼu sjalil la snovioin sbaike. Yuʼun jaʼ koltaatik-o sventa lekuk li kʼusi xkʼot ta nopel yuʼunike. Pe kʼux onoʼox me chaʼiik. Jaʼ yuʼun, teuk noʼox me jsatik sventa jkoltatik. w24.05 31 par. 15, 16

Kʼalal chlokʼ ta mantal junuk kutsʼ kalaltik o kamigotike, jaʼ li kʼusi mas toj kʼux chkaʼitike (Sal. 78:40). Mas to me tsots chkaʼitik kʼalal lek jkʼopon jbatik xchiʼuke. Mi jaʼ jech yakal chanuptane, jaʼ me tskoltaot ti kʼu yelan tukʼ laj yakʼ sba li Sadoke. Kʼalal mol xa ox xchiʼuk ti jutuk xa ox skʼan xcham li Davide, oy jun skerem ti Adonias sbie tskʼan ox ch-och ta ajvalil akʼo mi jaʼ xa onoʼox stʼujoj Jeova ti jaʼuk x-och ta ajvalil li Salomone (1 Kron. 22:9, 10). Li Sadoke tukʼ laj yakʼ sba ta stojolal Jeova, pe jaʼuk li yamigo ti Abiatar sbie la spas ta jmoj sjol xchiʼuk li Adoniase, jaʼ xa muʼyuk la skolta li Davide (1 Rey. 1:5-8). Ti jech la spase, te vinaj ti muʼyuk tukʼ yakʼoj sba ta stojolal David, Sadok xchiʼuk ta stojolal li Jeovae. Li Sadok xchiʼuk Abiatare oy xa ox mas ta 40 jabil ti jmoj abtejik ta paleale (2 Sam. 8:17; 15:29; 19:11-14). w24.07 6 par. 14, 15

¿Mi oy sbalil mi laj kakʼ kipaltik ti vikʼiluk-o jsatik sventa mu xijpʼaj ta spasel kʼusi chopole? ¡Oy sbalil! Yuʼun mi jaʼ la jpastik li mulile, jlikel noʼox ta jkʼupintik, pe mi jaʼ la jchʼunbetik smantaltak li Jeovae, muʼyuk spajeb ti kʼu yelan xijmuyubaje (Ebr. 11:25; Sal. 19:8). Yuʼun ti kʼu onoʼox yelan spasojutik li Jeovae jaʼ sventa xijtun ta stojolal (Jen. 1:27). Mi jech la jpastike, jun noʼox koʼontontik xchiʼuk xuʼ xijkuxi sbatel osil (1 Tim. 6:12; 2 Tim. 1:3; Jud. 20, 21). Melel onoʼox ti kʼunutike, pe taje maʼuk skʼan xal ti mu xa kʼusi stakʼ pasele (Mat. 26:41). Yuʼun li Jeovae ta onoʼox skoltautik (2 Kor. 4:7). Teuk me ta joltik ti chakʼbutik li juʼelal ti mu kʼusi xkoʼolaj-oe. Pe skʼan onoʼox xkakʼ kipaltik, jaʼ xkaltik, ti jchabi jbatik jujun kʼakʼal sventa mu xijtsʼuj ta spasel li kʼusi chopole. Mi jech ta jpastike, mas to me chakʼ kipaltik Jeova jech kʼuchaʼal ta jkʼanbetik ta orasione (1 Kor. 10:13). Jaʼ tskoltautik Jeova sventa vikʼiluk jsatik xchiʼuk ti mu xijpʼaj ta spasel li kʼusi chopole. w24.07 19 par. 19-21

Li jtakbol Pabloe laj yalbe Timoteo ti jaʼ mol ta tsobobbail eke ti akʼo xalbe mantal o stukʼibtas ta «sat krixchanoetik» li buchʼu tspas smulike, jech kʼuchaʼal chal li teksto avi kʼakʼale. ¿Buchʼutik skʼoplal taje? Xuʼ van maʼuk skʼoplal sjunul li tsobobbaile, xuʼ jaʼ noʼox skʼoplal li ermanoetik ti snaʼojik li kʼusi la spase, ti laj yil ta sat stukik o ti albatik li kʼusi la spase. Li moletik ta tsobobbaile jaʼ noʼox chalbeik li ermanoetik ti snaʼojik li kʼusi kʼot ta pasele. Chalbeik ti laj xa skʼelbeik skʼoplale xchiʼuk ti laj xa stukʼibtasik li ermanoe. Bateltike, li ermanoetik ta tsobobbaile snaʼojik ti oy buchʼu tsots la spas smule o ti xuʼ xkʼot ta xchikinik ta mas tsʼakale. Kʼalal jech chkʼot ta pasel taje, xuʼ xkaltik ti snaʼoj xa sjunul tsobobbail li mulile. Jech oxal, jun mol ta tsobobbail tsjelubtas jun aʼyej ta tsobobbail ti bu chal ti laj yichʼ spasel sensurar o tukʼibtasel li jun ermanoe. ¿Kʼu yuʼun jech chichʼ pasel? Li Pabloe laj yal ti jaʼ «sventa xpʼijubik li yantike» xchiʼuk ti mu spasik tsatsal mulil eke. w24.08 23, 24 par. 16, 17

Jechuk-o baxbolutik ta spasbel yabtel Jeova kʼalal to ta slajeb. Jech xtok, li Jesuse laj yakʼ ta chanel ti skʼan vikʼiluk-o satik li buchʼutik chbatik ta vinajel sventa x-ochik li ta Ajvalilal ta vinajele (Mat. 24:40). Li stukike oy xa tajek ta yoʼontonik ti xkʼot yorail ti xichʼik ikʼel batel ti bu oy li Jesuse. Kʼalal mi echʼ xa ox li Armajedone, chkʼotik ta slekom li «Chʼiom Chije», vaʼun chnupunik (2 Tes. 2:1). Jutuk xa tajek skʼan xchapanutik li Jesuse, pe muʼyuk srasonal sventa xijxiʼutik. Mi tukʼ kakʼoj jbatik ta stojolal li Jtotik Jeovae, chakʼbutik li juʼelal ti mu kʼusi xkoʼolaj-o sventa teuk vaʼalutik «ta stojolal li Xnichʼon Krixchanoe» (Luk. 21:36; 2 Kor. 4:7). Jaʼ yuʼun, mu ventauk mi jpatoj koʼontontik chijkuxi ta vinajel o mi liʼ chijkuxi ta balumile, jtsaktik ta venta li pʼijubtasel laj yal Jesus li ta lokʼol kʼopetike. Mi jech ta jpastike, lek me chilutik li Jtotik Jeovae xchiʼuk ta skoj ti skʼanojutik tajeke, te me tsakal chkom jbitik li ta slivroal kuxlejale (Dan. 12:1; Apok. 3:5). w24.09 25 par. 19, 20

Li voʼote xuʼ me jun avoʼonton. ¿Kʼuxi xuʼ xata taje? Jaʼ ti xanopbe skʼoplal li kʼusitik oy avuʼun avie xchiʼuk li akʼulejal atsoboj ta vinajele. Pe jaʼuk li buchʼutik muʼyuk chtunik ta stojolal Jeovae, kʼajomal oy yuʼunik li kʼusitik chakʼ li balumil liʼe. Yuʼun jaʼ noʼox spatoj yoʼontonik li kʼusi xuʼ staik avie. Chʼabal kʼusi xuʼ staik ta jelavel, pe li Jeovae jamal chal ti ep kʼusi chakʼbot ta jelavele (Sal. 145:16). Ti melel xkaltike, mu stakʼ jnaʼtik kʼu yelan jkuxlejaltik jechuk ti yanuk-o kʼusi kʼot ta nopel kuʼuntike. Pe oy kʼusi ti jnaʼojtik leke: li buchʼutik chkʼot ta nopel yuʼunik ti chtunik ta stojolal Jeova ta skoj ti skʼanojik xchiʼuk ti skʼanojik li krixchanoetike, ch-akʼbatik li kʼusitik chtun yuʼunik sventa masuk to xmuyubajike. w24.10 27 par. 12, 13