Mi yijutik xa ox ta mantale, mu me jpat koʼontontik, skʼan me jechuk-o xijyijub batel (1 Kor. 10:12). Tsots skʼoplal ti nopolik noʼox jkʼeltik mi jech-o yakal chijchʼi ta mantal. Li ta karta laj yichʼik tsʼibabel batel li ermanoetik ta Kolosase, li jtakbol Pabloe te laj yalbe skʼoplal xtok ti tsots skʼoplal ti xyijubik ta mantal xchiʼuk ti jech-o spasik batele. Akʼo mi yijik xa ox ta mantal li jchʼunolajeletik taje, albatik ti akʼo skʼel sbaik sventa mu xlajik ta loʼlael yuʼun li kʼusi tsnopik li buchʼutik muʼyuk chtunik ta stojolal Diose (Kol. 2:6-10). Li Epafras ti xojtikin lek li ermanoetike nopem xaʼi tspas orasion ta stojolalik sventa lek vaʼalikuk o ti yijikuk ta mantale (Kol. 4:12). ¿Kʼusi chakʼ jchantik taje? Li Pablo xchiʼuk Epafrase snaʼojik ti skʼan xakʼ yipalik xchiʼuk ti xkoltaatik yuʼun Jeova sventa jechuk-o yijik ta mantale. Oy ta yoʼontonik ti jech-o tsotsikuk ta mantal li jkolosasetik manchuk mi xil svokolik. w24.04 6 par. 16, 17

Li xiʼtael Jeovae jaʼ skʼan xal ti jkʼanojtik tajeke xchiʼuk ti muʼyuk ta jpastik li kʼusi xuʼ chopol-o xaʼi sba kuʼuntike. Oy ta koʼontontik ti xkakʼtik venta li kʼusi lek xchiʼuk li kʼusi chopole, li kʼusi melele xchiʼuk li kʼusi mu meleluke. Mi jech la jpastike, lek chilutik li Jeovae (Prov. 2:3-6; Ebr. 5:14). Mi jaʼ xa mas ta jxiʼtatik li krixchanoetik ti jaʼ mu xa masuk li Diose, xuʼ me xlik jnoptik ti mu xa xuʼ yuʼun skoltautik li Jeovae. Kalbetik skʼoplal li 12 ta voʼ viniketik ti ay spaʼiik li Albil Balumil ti yaloj Jeova chakʼbe j-israeletike. Li lajunvoʼ jpaʼivanejetike mu xa masuk skʼanojik li Jeovae, yuʼun jaʼ mas la xiʼtaik li jkanaanetike. Jaʼ yuʼun, xi laj yalike: «Mu xuʼ xbat jtsaktik ta kʼop li krixchanoetike, yuʼun jaʼ mas xuʼ yuʼunik» (Num. 13:27-31). Yileluke, mas onoʼox tsots li jkanaanetike. Pe kʼalal laj yalik ti mu stsal yuʼun li yajkontraike, te laj yakʼik ta ilel ti muʼyuk xa tstsakik ta venta li Jeovae. w24.07 9 par. 5, 6

Xuʼ me jpat koʼontontik ta stojolal Jeova ti tukʼ onoʼox chchapan li krixchanoetike. Jaʼ jech la spat yoʼonton li Abraane. Li voʼotik eke jnaʼojtik ti tukʼ kʼusi tspas «li Jchapanvanej ta spʼejel balumile», ti oy xkʼuxul yoʼontone xchiʼuk ti muʼyuk spajeb li spʼijile. Jech xtok, li Jeovae yakʼojbe sbain Xnichʼon sventa xchapanvan xchiʼuk xchanubtasoj kʼu yelan ta pasel (Juan 5:22). Li Jeova xchiʼuk Xnichʼone xilik li kʼusi oy ta koʼontontike (Mat. 9:4). Jaʼ yuʼun, jaʼ tspasik li kʼusitik tukʼe. Jechuk-o jpat koʼontontik ta stojolal Jeova ti lek kʼusi tspase, yuʼun li stuke xtojob lek ta chapanvanej, mu xkoʼolaj kʼuchaʼal li voʼotike (Is. 55:8, 9). Ti jech jnaʼojtik taje tspat koʼontontik ti lek chchapanvan li Jeova xchiʼuk Xnichʼone. Jech xtok, li Jesus ti jaʼ Ajvalil kuʼuntike jaʼ chchanbe stalelal Stot ti tukʼ chchapanvane xchiʼuk ti chakʼ ta ilel xkʼuxul yoʼontone (Is. 11:3, 4). w24.05 7 par. 18, 19

Tsots me skʼoplal ti meleluk li kʼusi oy ta koʼontontike jech kʼuchaʼal kʼot ta pasel kʼalal laj yojtikin Natanael li Jesuse. Kʼalal laj yikʼ batel Natanael li Felipe sventa xojtikin li Jesuse, oy kʼusi labal sba kʼot ta pasel. Li Jesuse mu toʼox xojtikin li Natanaele, pe xi laj yale: «Kʼelavil, leʼ xtal jun j-israel vinik ti batsʼi mu snaʼ xloʼlavane» (Juan 1:47). Li Jesuse toj labal sba laj yilbe li stalelal Natanaele. Akʼo mi jpasmulil li Natanaele, melel snaʼ xkʼopoj xchiʼuk lek stalelal. Labal sba laj yil Jesus taje, jaʼ yuʼun la skʼupil kʼopta. Jutuk mu skotoluk li kʼusi chal ta Salmo 15 jaʼ chalbe skʼoplal ti kʼu yelan skʼan xkiltik li yantik sventa lekuk xilutik li Jeovae. Li ta Salmo 15:3 chal ti jaʼ noʼox chchʼam ta skarpana Jeova li buchʼu «muʼyuk tstunes yokʼ sventa tsjut mulile, ti muʼyuk kʼusi chopol tspasbe li xchiʼile xchiʼuk ti muʼyuk tsjutbe smul li yamigotake». Xuʼ me xkakʼbetik svokol yantik mi mu jnaʼ jpajes li kokʼtike (Sant. 1:26). w24.06 10 par. 7, 9; 11 par. 10

Mi la achapan aba lek kʼalal chalokʼ ta cholmantale, mas me jun avoʼonton chachiʼin ta loʼil li krixchanoetike. Li Jesuse baʼyel xa onoʼox la xchapan yajchankʼoptak kʼalal muʼyuk toʼox stakanoj batel ta cholmantale (Luk. 10:1-11). Ta skoj ti la spasik li kʼusi albatik yuʼun Jesuse, lek kʼusi kʼot ta pasel yuʼunik li ta cholmantale, jaʼ yuʼun xmuyubajik noʼox. Sventa lekuk chapalutik kʼalal ta jcholtik mantale, jnopbetik lek skʼoplal kʼuxi xuʼ xkal ta jkʼop jtuktik li lekil aʼyejetike. Jech xtok, jtunel me kuʼuntik mi baʼyel ta jnopbetik skʼoplal kʼu yelan nopem xaʼi tstakʼbutik li krixchanoetik bu ta jcholtik mantale xchiʼuk ti jnopbetik skʼoplal kʼuxi ta jtakʼbetike. Vaʼun, kʼalal ta jchiʼintik ta loʼil li krixchanoetike, jun noʼox koʼontontik, xijtseʼet noʼox xchiʼuk chkakʼtik ta ilel ti oy ta koʼontontik li yantike. w24.04 15, 16 par. 6, 7

Li srasonal mas tsots skʼoplal ti ta jcholtik mantale jaʼ ta skoj ti jkʼanojtik li Jeovae xchiʼuk li xchʼul bie. Li ta cholmantale te chkichʼtik ta mukʼ li Dios ti jkʼanojtike. Jchʼunojtik lek ti jaʼ noʼox Jeova sta-o albel smukʼulal, ichʼel ta mukʼ xchiʼuk ti xkakʼbetik juʼeltike. ¿Kʼuxi ti chkakʼbetik juʼeltik o kipaltik li Jeovae? Ta skoj ti skotol xuʼ yuʼune mu stakʼ xkakʼbetik mas sjuʼel, pe xuʼ xkakʼbetik juʼeltik kʼalal ta jtunes jkʼakʼaltik, kipaltik xchiʼuk li kʼusitik x-ayan kuʼuntik sventa jcholtik mantal ti bu kʼalal xuʼ kuʼuntike (Mat. 6:33; Luk. 13:24; Kol. 3:23). Jaʼ xkaltik, ta jkʼupintik yalbel batel skʼoplal li Dios ti jkʼanojtik tajeke. Pe oy ta koʼontontik xtok ti xkalbetik batel skʼoplal li sbie xchiʼuk li kʼusi skʼan xale. w24.05 17 par. 11

Li Jeovae chakʼbutik jun oʼontonal xchiʼuk muyubajel. Ta jelavele, chakʼbutik kuxlejal sbatel osil. Jnaʼojtik lek ti oy ta yoʼonton chakʼ jmotontike xchiʼuk ti oy sjuʼel sventa jech spase. Taje tstij koʼontontik sventa tsotsuk xij-abtej ta stojolal jech kʼuchaʼal la spas li yajtuneltak Dios ta voʼnee. Jkʼeltik kʼusi kʼot ta stojolal li Timoteoe (Ebr. 6:10-12). Li Timoteoe la spat yoʼonton ta stojolal li kuxul Diose (1 Tim. 4:10). Jpʼel ta yoʼonton ti ta onoʼox x-akʼbat smotone. Jaʼ yuʼun, tsots abtej ta stojolal Jeova xchiʼuk ta stojolal yantik. ¿Kʼusi la spas? Li jtakbol Pabloe la stijbe yoʼonton sventa xkʼot ta lekil jchanubtasvanej, ti xtojobuk ta sjelubtasel mantale xchiʼuk ti oyuk kʼusi xakʼbe xchan li keremetik xchiʼuk li buchʼutik oy xa sjabilalike. Akʼbat sbain abtelaletik ti tsotsik ta pasele. Jech kʼuchaʼal ti tstukʼibtas li buchʼu chtun yuʼune, pe ti ta slekiluk yoʼonton spase (1 Tim. 4:11-16; 2 Tim. 4:1-5). Li Timoteoe snaʼoj lek ti ta onoʼox x-akʼbat smoton yuʼun li Jeovae (Rom. 2:6, 7). w24.06 22 par. 10, 11

Li Jeovae laj onoʼox stak batel yaj-alkʼoptak sventa spʼijubtas li steklumale xchiʼuk ti stukʼibtasane. Jech kʼuchaʼal liʼe, xi laj yal ta stojolal li Jeremiase: «Jtoyba Israel, sutan tal [ . . . ]. Muʼyuk ta jpʼajot ta skapemal jol, yuʼun tukʼ kakʼoj jba [ . . . ]. Muʼyuk te jnakʼoj-o sbatel osil li skʼakʼal koʼontone. Jaʼ noʼox tao ta ojtikinel li amule, yuʼun la atoy aba ta stojolal li Jeova ti jaʼ Adiose» (Jer. 3:12, 13). Xi laj yal xtok ta stojolal li Joele: «Sutanik tal ta jtojolal ta sjunul avoʼontonik» (Joel 2:12, 13). Jaʼ jech laj yal li Isaias eke: «Poko abaik, sakubtaso abaik; iktaik spasel li kʼusitik toj chopol chapasik ta yeloval jsate; komtsanik spasel li kʼusi chopole» (Is. 1:16-19). Li Diose xi laj yalbe Esekiel ti akʼo sjakʼe: «¿Mi yuʼun xkuxet xa koʼonton kʼalal chcham li buchʼu toj chopole? ¿Mi mu jaʼuk lek chkaʼi ti xikta komel li kʼusi chopol tspase xchiʼuk ti xkuxie? Muʼyuk bu xkuxet xa koʼonton kʼalal oy buchʼu chchame, jaʼ yuʼun sutanik tal ta jtojolal sventa mu xachamik» (Esek. 18:23, 32). Li Jeovae xmuyubaj tajek kʼalal chil tsutes yoʼonton krixchanoetik ta skoj li kʼusi chopol la spasike, yuʼun tskʼan ti xkuxiik sbatel osile. w24.08 9 par. 5, 6

Li Diose tsmakʼlinot ta mantal, tsbeiltasot xchiʼuk chchabiot jech kʼuchaʼal tspas ta stojolal skotol li yajtuneltake. Ti kʼu yelan chakʼ ta ilel Jeova ti mu snaʼ xtʼujvane, jaʼ ti yakʼojbe Svivlia li krixchanoetik ta spʼejel balumile. Li Chʼul Tsʼibetike laj yichʼ tsʼibael ta ebreo kʼop, ta arameo xchiʼuk ta griego. ¿Mi jaʼ van mas lek xil sbaik xchiʼuk Jeova li buchʼu tskʼelik li Skʼop Dios ta ebreo, arameo o ta griegoe? Mu jechuk (Mat. 11:25). Sventa lekuk xilutik li Jeovae, maʼuk tstsak ta venta mi lek chanunajemutik o mi jnaʼtik li kʼopetik laj yichʼ tsʼibael-o li Vivliae. Jech xtok, maʼuk noʼox chakʼbe spʼijil li buchʼutik lek chanunajemike, yuʼun chakʼbe spʼijil skotol krixchanoetik mu ventauk ti bu to kʼalal chanunajemike. Li Skʼope yichʼoj jelubtasel ta smilal xa noʼox jeltos kʼopetik. Jaʼ yuʼun, li krixchanoetik ta skotol lumetike xuʼ stabeik sbalil li chanubtaseletik tee xchiʼuk ti xkʼotik ta yamigotak li Diose (2 Tim. 3:16, 17). w24.06 6, 7 par. 13-15

Poʼot xa xichʼ lajesel Jerusalen jech kʼuchaʼal yaloj Jesuse. Manchuk mi mu snaʼik bakʼin chichʼ lajesel jteklum Judea li Pablo xchiʼuk li yajtsʼaklomtak Kristoe, jaʼo yorail sventa stsatsubtas li xchʼunel yoʼontonike xchiʼuk ti xkuch yuʼunik yoʼ lekuk chapalike (Ebr. 10:25; 12:1, 2). Li voʼotik eke oy kʼusi poʼot jnuptantik ti mas to tsots jech kʼuchaʼal la snuptan li yajtsʼaklomtak Kristo ti jaʼ j-ebreoetike (Mat. 24:21; Apok. 16:14, 16). Ti kʼu yelan la stojobtas yajtsʼaklomtak Kristo ta voʼne li Jeovae, jtunel kuʼuntik li avi eke. Li ta karta la stsʼiba li jtakbol Pabloe, la stijbe yoʼonton li j-ebreoetik ti akʼo xchanik lek li Xchʼul Kʼop Diose (Ebr. 5:14–6:1). Jech xtok, la stunes li Tsʼibetik ta Ebreo Kʼop sventa xalbe li jchʼunolajeletik ti jaʼ mas lek ti kʼu yelan chichʼik ta mukʼ li Jeovae, ti jaʼ mu jechuk kʼuchaʼal tspas li judaetike. Jech xtok, li Pabloe snaʼoj ti kʼalal mas to ch-epaj li yojtikinobil yuʼunike xchiʼuk mi laj yaʼibeik lek smelolal li Chʼul Tsʼibetike, jaʼ chkoltaatik-o yoʼ xakʼik venta li jecheʼ chanubtaseletike xchiʼuk ti spʼajike. Vaʼun, jaʼ chkoltaatik-o sventa mu xiktaik li mantale. w24.09 8 par. 2, 3; 10 par. 6

¿Kʼu yuʼun skʼanik patbel yoʼonton li yajchankʼoptak Jesuse? Yuʼun junantike laj yikta snaik, yutsʼ yalalik xchiʼuk laj yikta yabtelik sventa stsʼakliik li Jesuse (Mat. 19:27). Yantik xtoke laj yichʼik ilbajinel ta skoj ti ochik ta yajchankʼop Jesuse (Juan 9:22). Jpʼel ta yoʼonton oy kʼusitik la spasik, yuʼun xchʼunojik ti jaʼ Mesias li Jesuse (Mat. 16:16). Pe kʼalal laj yichʼ milel li Jesuse, chʼabal xa spatobil yoʼonton komik xchiʼuk tsvul tajek yoʼontonik. Li Jesuse snaʼoj ti stalel onoʼox ti jech chaʼi sba jchankʼopetik ti tsvul yoʼontonik ta skoj ti chame. Snaʼoj xtok ti maʼuk ta skoj ti chʼabal xchʼunel yoʼontonike. Jech oxal, lik spatbe yoʼonton yamigotak kʼalal laj yichʼ chaʼkuxesele. Laj yakʼ sba ta ilel ta stojolal Maria Magdalena kʼalal te x-okʼolet ta spat mukinale (Juan 20:11, 16). Laj yakʼ sba ta ilel xtok ta stojolal li chaʼvoʼ yajchankʼoptak ti batik ta Emause. Jech xtok, laj yakʼ sba ta ilel ta stojolal li jtakbol Pedroe. w24.10 13 par. 5, 6

Totil meʼil, koltao avalab anichʼnab sventa chapaluk lek ta spakbel skʼoplal ti oy jun Jpasvaneje. Xuʼ van xasaʼik mantaletik ta jw.org ti bu chal: «¿Mi ta kʼunkʼun kʼataj talel li kuxlejale o mi laj yichʼ pasel?». Laje, jakʼbo li kʼusi mas jtunel yuʼun chil sventa xalbe yantik ti kʼu yuʼun oy ta melel jun Jpasvaneje xchiʼuk chanilanik sventa snaʼ kʼuxi chchapbe smelolal. Mi oy buchʼu tskʼan tsnabe smelolale, xuʼ kʼun noʼox xalbe smelolal xchiʼuk ti xrasonaj xchiʼuke. Jech kʼuchaʼal liʼe, mi oy junuk xchiʼil ta chanun ti xi chale: «Li voʼone jaʼ noʼox jchʼunoj li kʼusi chkile, pe muʼyuk bu kiloj-o li Diose». Li kerem o li tseb ti jaʼ yajtsʼaklom Kristoe xuʼ xi stakʼe: «Jnoptik noʼox ti chbat xanavan ta teʼtike, jaʼ toe te chata jun poso ti lek meltsanbile, ¿mi ta van xanop ti te noʼox meltsaj stuke o mi oy van buchʼu la spas? Mi oy buchʼu la spas li poso taje, mas to oy srasonal xuʼ jchʼuntik ti oy buchʼu la spas li balumile xchiʼuk li kʼusitik kuxajtik tee». w24.12 18 par. 16

Jkotoltik ta onoʼox jkʼantik beiltasel kʼalal oy kʼusi tsots ta jnop ta jpastike. Li moletik ta tsobobbail xchiʼuk li yan yajtuneltak Jeova ti yijik ta mantale xuʼ me ep skoltautik. Manchuk mi mas xa ep sjabilalik kʼuchaʼal li voʼotike, mu me jnoptik ti muʼyuk xa jtunel kuʼuntik li kʼusi chalike. Li Jeovae tskʼan ti oyuk kʼusi jchantik ta stojolalik li buchʼutik oy xa sjabilalike. Yuʼun ep xa kʼusi yiloj ta xkuxlejalik, mas xa oy kʼusi xaʼibeik smelolal xchiʼuk mas xa oy spʼijilik. Li ta voʼnee, li Jeovae la stunes viniketik ti oy xa sjabilalik xchiʼuk ti tukʼ laj yakʼ sbaik sventa stsatsubtasbeik yoʼonton xchiʼuk ti sbeiltasik li steklumale, jech kʼuchaʼal Moises, David xchiʼuk li jtakbol Juane. Li stukike jeltos ti kʼusi ora kuxiike xchiʼuk mu xkoʼolaj li xkuxlejalike. Kʼalal jutuk xa ox skʼan xchamike, la stojobtasik komel li buchʼutik mas to kerem tsebike. Li oxvoʼ viniketik taje jaʼ mas laj yalik ti toj tsots skʼoplal ti jchʼunbetik smantal Diose. Mu ventauk mi kerem tsebutik o mi oy xa jabilaltik, jkotoltik ta jtabetik sbalil li tojobtasel laj yakʼike (Rom. 15:4; 2 Tim. 3:16). w24.11 8 par. 1, 2

Li ta skʼakʼalil Noee, li Diose yaloj xa onoʼox mantal ti mu stakʼ xichʼ tiʼel li chʼichʼe (Jen. 9:3, 4). Ta mas tsʼakale, kʼalal akʼbatik Mantal li j-israeletike, te laj yal ti mu stakʼ slajesik eke. Skotol li buchʼutik tslajesik li chʼichʼe skʼan xichʼik milel (Lev. 7:27). Li Jesuse laj yalbe judaetik ti skʼan xchʼunik li Mantal laj yakʼ Jeova ta stojolal li Moisese (Mat. 5:17-19). Jaʼ yuʼun, mu jnoptik ti ta batsʼi melel laj yalbe epal judaetik ti xtibat li sbekʼtal xchiʼuk ti x-uchʼbat xchʼichʼele. Jaʼ noʼox ta lokʼolkʼop chkʼopoj li Jesuse. Maʼuk to sba velta ti jech tspase, jvules ta joltik ti laj yalbe jun ants ti likem ta Samaria ti chakʼ kuxlejal sbatel osil li voʼ chak’e (Juan 4:7, 14). Li Jesuse maʼuk la skʼan laj yalbe ti tsta-o xkuxlejal sbatel osil mi laj yuchʼbe yaʼlel li poso taje. Jaʼtik jech laj yalbe ek li epal krixchanoetik ta Kapernaum li Jesuse, yuʼun maʼuk skʼan xal ti jaʼ to tstaik kuxlejal sbatel osil mi tstibeik ta melel li sbekʼtale xchiʼuk mi chuchʼbeik li xchʼichʼele. w24.12 9 par. 4-6

Li malaliletik ti jaʼik yajtsʼaklomtak Kristoe skʼan skʼel sbaik ti mu xchanbeik stalelal li krixchanoetik ti kʼu yelan chilik li antsetike. ¿Kʼu yuʼun? Yuʼun li kʼusi ta jnoptike xuʼ me xkʼot ta pasel kuʼuntik. Kalbetik skʼoplal li tsobobbail ta Roma ta baʼyel sigloe, ti te skʼoplal yajtsʼaklomtak Kristo ti tʼujbil chbatik ta vinajele. Kʼalal echʼem xa ox kʼuk sjalil laj yichʼ vaʼanel li tsobobbaile, li Pabloe xi la stsʼibabe batele: «Mu xa me jechuk xapasik kʼuchaʼal tspas skotol li kʼusitik oy ta balumile» (Rom. 12:1, 2). Li kʼusi la stsʼiba batele chakʼ ta ilel ti oy xa ox buchʼutik lik xchanik li kʼusi nopem xaʼi tspasik xchiʼuk ti kʼu yelan stalelal li krixchanoetik ta balumile. Jech oxal, li Pabloe laj yalanbe batel ti skʼan sjel li kʼusi tsnopike xchiʼuk li stalelalike. Li tojobtasel taje skʼan stsakik ta venta li malaliletik avi kʼakʼal eke. Kʼux ta alel, pe oy junantik yajtsʼaklomtak  Kristoe jaʼ xa jech tsnopik kʼuchaʼal li krixchanoetik ta balumile xchiʼuk ti ilbaj chut li yajnilike. w25.01 9 par. 4

Li avi kʼakʼale, li moletik ta tsobobbaile ep kʼusitik sbainojik spasel. June jaʼ ti chcholik lekil aʼyeje (2 Tim. 4:5). Lek ta chanbel ti kʼu yelan chcholik mantale, chchapanik li cholmantal ta territorioetike, chchanubtasvanik kʼuxi xuʼ jcholtik mantal xchiʼuk kʼuxi xuʼ xkakʼtik chanubtasel. Jech xtok, jaʼik jchapanvanejetik ti chakʼ ta ilel xkʼuxul yoʼontonik xchiʼuk ti muʼyuk chtʼujvanike. Kʼalal oy buchʼu tsots tspas smule, chakʼik persa skoltael sventa lekuk xil sbaik yan velta xchiʼuk Jeova. Pe yakʼoj ta yoʼontonik xtok sventa lekuk-o sak li tsobobbaile (1 Kor. 5:12, 13; Gal. 6:1). Pe li kʼusi mas yakʼoj ta yoʼontonike, jaʼ ti xchabibeik xchijtak li Jeovae (1 Ped. 5:1-3). Tsjelubtasik mantaletik, chakʼik persa yojtikinel li ermanoetike xchiʼuk chbat svulaʼanik sventa spatbeik yoʼonton. Jech xtok, junantik moletike chkoltavanik ta svaʼanel xchiʼuk skʼelel li Salonetik sventa Tsobobbaile, chchapanik li asamblea rejionale, chkoltavanik ta Komite ti Tsbeiltasvan batel ta Ospitaletike, ta Grupo ti Tsvulaʼanik ta Ospital li Ermanoetik ti Ipike xchiʼuk oy kʼusitik yan sbainojik. ¡Ep tajek kʼusitik tspasik ta jtojolaltik! w24.10 20 par. 9

Li Vivliae chal ti ta skoj ti tojbil xa li jmultike, avie pojbilutik xa ta lajelal xchiʼuk ta mulil. Xi laj yal li jtakbol Pedro ta sventa taje: «Anaʼojik ti kʼalal laj avichʼik koltael lokʼel [literal, «laj avichʼik pojel», «laj avichʼik manel»] ta stojolal li kʼusi muʼyuk sbalil ta akuxlejalik ti laj yiktaboxuk komel li amoltotakike, maʼuk la skoltaoxuk lokʼel li kʼusitik snaʼ xkʼaʼe, li platae o li oroe. Moʼoj, jaʼ la skoltaoxuk lokʼel li chʼichʼ ti toj ep sbalile, jech kʼuchaʼal xchʼichʼel chʼiom chij ti chʼabal spaltail xchiʼuk ti chʼabal xchopolale ti jaʼ xchʼichʼel li Kristoe» (1 Ped. 1:18, 19; tsʼib ta yok vun). Koliyal li pojelale, xuʼ kolem xijkom li ta mulil xchiʼuk ta lajelal ti toj ep chakʼ jvokoltike (Rom. 5:21). Ta melel, ta jtojbetik tajek ta vokol Jeova ti la spojutike xchiʼuk ti la spojutik ta xchʼichʼel li Jesuse. w25.02 5 par. 15, 16

¿Kʼusi xuʼ jpastik sventa mu xijtsʼuj ta spasel li kʼusi chopole? Jkʼeltik kʼusi chakʼ jchantik li kapitulo 7 ta Proverbiose. Te chalbe skʼoplal jun kerem ti mulivaj xchiʼuk jun jmulavil antse. Li ta versikulo 22, chal ti kereme ta anil noʼox te napʼal bat ta spat li antse. Pe li ta versikuloetik ta slikeb kapituloe, chal ti oy kʼusitik jaytos la spas ti jaʼ ta kʼunkʼun tijbat-o yoʼonton sventa xmulivaje. ¿Kʼusitik ti la spase? Baʼyel, «kʼalal chʼayem xa ox batel li kʼakʼale», «te echʼ ta kaye ti te nopol ta s-eskinail sna li jmulavil antse». Laje, te bat ta sbelel sna li antse (Prov. 7:8, 9). Jech xtok, kʼalal laj yil li antse, muʼyuk sut batel xchiʼuk muʼyuk namaj. Laj yakʼ sba ta tsʼutsʼel xchiʼuk lek xa laj yaʼi ti albat ti jaʼ to ay yakʼ milbil matanal sventa jun oʼontonale, taje jaʼ van chakʼ aʼiel ti lek yoʼontone (Prov. 7:13, 14, 21). Ti manchukuk jech la spase, muʼyuk xmulivaj jechuke. w24.07 16 par. 8, 9; 19 par. 19

Muʼyuk lek chil Jeova li buchʼu tsots tspas smul li ta steklumale. Junantike tsnopik ti ta skoj ti toj echʼ xa noʼox xkʼuxul yoʼonton li Jeovae, muʼyuk la tslokʼes ta tsobobbail li buchʼu tsots la spas smule. Pe taje mu jechuk, melel onoʼox ti oy xkʼuxul yoʼonton li Jeovae, pe maʼuk skʼan xal ti lek noʼox chil skotole o ti muʼyuk chopol chil mi muʼyuk ta jchʼunbetik smantaltake (Jud. 4). Yuʼun ti teuk noʼox skʼeloj li buchʼu muʼyuk tsutes yoʼontone, muʼyuk chakʼ ta ilel xkʼuxul yoʼonton, yuʼun xuʼ xakʼ ta vokol li tsobobbaile (Prov. 13:20; 1 Kor. 15:33). Li Jeovae mu skʼan ti oyuk buchʼu xbat ta lajele, yuʼun li kʼusi oy ta yoʼontone, jaʼ ti stauk skolelik li krixchanoetike. Chakʼbe ta ilel xkʼuxul yoʼonton li buchʼutik tsjel stalelalik xchiʼuk ti chakʼik persa sventa lekuk xil sbaik yan veltae (Esek. 33:11; 2 Ped. 3:9). Jaʼ yuʼun, kʼalal la sutes yoʼonton xchiʼuk ti laj yikta spasel kʼusi chopol li vinik ta tsobobbail ta Korintoe, li Jeovae la stunes li jtakbol Pablo sventa xalbe tsobobbail ti akʼo xakʼik ta pertone xchiʼuk ti xchʼamik yan veltae. w24.08 17 par. 7; 18, 19 par. 14, 15

Li Jesuse laj yal ti kʼalal chchapan ta jujuntal li krixchanoetike jaʼ tstsak ta venta mi la skoltaik li yermanotak Jesus ti chbatik ta vinajele (Mat. 25:31-46). ¿Kʼusi ora chal Jesus ti xkoʼolaj ta chij o ta tentsun li jun krixchanoe? Jaʼo kʼalal yakal li «mukʼta tsatsal [vokolile]», kʼalal jutuk xa skʼan xlik li Armajedone (Mat. 24:21). Jech kʼuchaʼal jun jchabichij ti parte chakʼ li chijetik xchiʼuk li tentsunetike, li Jesus eke jaʼ jech parte chakʼ li buchʼutik la skoltaik li buchʼutik chbatik ta vinajele xchiʼuk parte chakʼ li buchʼutik muʼyuk xkoltavanike. Li Vivliae chal ti laj yichʼ vaʼanel ta jchapanvanej li Jesuse xchiʼuk ti tukʼ chchapanvane (Is. 11:3, 4). Li stuke tstsak ta venta li kʼusi tspasik ta jujuntal li krixchanoetike, li kʼusi tsnopike xchiʼuk li kʼusi chalike. Te me smakojbe skʼoplal xtok ti kʼu yelan tskoltaik li yermanotak Kristoe (Mat. 12:36, 37). Li stuke snaʼoj li buchʼutik la skoltaik li buchʼutik chbatik ta vinajele xchiʼuk li kʼusitik la spasike. Jtos ti kʼu yelan toj tsots skʼoplal tskolta sbaike, jaʼ li ta cholmantale. w24.09 20, 21 par. 3, 4

Skʼan jkʼeltik ta Vivlia mi lek li kʼusi ta jnoptike. Kalbetik skʼoplal jun kerem ti mu snaʼ mi lek ch-ilat yuʼun li Jeovae. ¿Mi lek van ti te xnaʼet chkom-oe? Moʼoj, li kʼusi mas lek xuʼ spase jaʼ ti skʼel ta Vivlia ti kʼu yelan ch-ilat ta melel yuʼun li Jeovae. Kʼalal ta jkʼeltik li Vivliae, xkoʼolaj ti chchiʼinutik ta loʼil li Jeovae. Pe sventa jnaʼtik lek kʼusi tsnop Jeova ta sventa li kʼusi xijnaʼete, mu baluk noʼox ti naka ta jkʼeltik li Vivliae. Yuʼun skʼan jsaʼtik tekstoetik ta Vivlia ti jaʼ chalbe skʼoplal li kʼusi ta jvul-o koʼontontike xchiʼuk ti jsabetik skʼoplal ta jvuntike (Prov. 2:3-6). Toj tsots me skʼoplal ti jkʼanbetik Jeova ti sbeiltasutik kʼalal oy kʼusi ta jsabetik smelolale xchiʼuk ti skoltautik ta stabel stakʼobil li kʼusitik ta jakʼbe jbatike. Mi laj xa ox jchantike, jsaʼtik beiltaseletik ta Vivlia xchiʼuk yan mantaletik ti jaʼ tskoltautike. w24.10 25 par. 4, 5

Li Jeovae muʼyuk me chak’be bendision li buchʼu tsots skʼoplal chaʼi sbaik o ti jtoybaetike (1 Kor. 10:24, 33; 13:4). Bakʼintike, kʼalal ta yamigotak Jesus laj yakʼik persa stael junuk abtelal ta skoj ti tskʼan tsots skʼoplal x-ilatike. Taje jaʼ jech kʼot ta stojolal Santiago xchiʼuk Juan. Yuʼun la skʼanbeik Jesus ti tsots x-akʼbat yabtelik li ta Ajvalilal yuʼun Diose. Pe li Jesuse muʼyuk lek laj yil, jaʼ yuʼun xi laj yalbe li 12 ta voʼ yajtakboltake: «Li buchʼu tskʼan mukʼ skʼoplal avuʼunike skʼan baʼyel xkʼot ta avajtunelik xchiʼuk li buchʼu baʼyel tskʼan chkʼot avuʼunike skʼan xkʼot ta mosoil avuʼun akotolik» (Mar. 10:35-37, 43, 44). Li ermanoetik ti oy ta yoʼonton chtunik ta stojolal li yantike ep ta tos kʼu yelan xuʼ xkoltavanik li ta tsobobbaile (1 Tes. 2:8). w24.11 15, 16 par. 7, 8

Ti jnaʼ xijkʼanvane jaʼ tskoltautik sventa jaʼuk jsaʼtik li kʼusi lek chaʼi li yantike xchiʼuk ti oyuk smelolal ti kʼu yelan ta jlap jkʼuʼ jpokʼtike (1 Kor. 10:23, 24, 32; 1 Tim. 2:9, 10). Mi jech ta jpastike, chkakʼtik ta ilel ti kʼanvanemutike xchiʼuk ti ta jtsaktik ta venta li yantike. Mi toj tsots skʼoplal li kʼusi chanop chapase, nopo kʼusitik skʼan xapas sventa xkʼot ta pasel avuʼun. Li Jesuse la xchanubtasutik ti skʼan baʼyeluk jchotan jbatik sventa jkʼeltik ti kʼu yepal chlaj kuʼuntike (Luk. 14:28). Jaʼ yuʼun, nopbo skʼoplal kʼu yepal skʼan xavakʼ avipal, kʼu sjalil chichʼ xchiʼuk kʼu yepal chlaj atakʼin sventa spas avuʼun li kʼusi chkʼot ta nopel avuʼune. Bateltike mas onoʼox lek ti xavalbe avutsʼ avalal yoʼ skoltaoxuk sventa xkʼot ta pasel avuʼun li kʼusi anopoj chapase. ¿Kʼu yuʼun lek ti jech chapase? Yuʼun bateltike xuʼ xalboxuk ti oy kʼusi skʼan xajele o ti oy kʼusi mas lek xuʼ xapase. Jech xtok, mi la achikintabe lek li kʼusi tsnop avutsʼ avalale, mas me kʼun chaʼiik sventa skoltaikot yoʼ lekuk xkʼot ta pasel li kʼusi anopoj chapase. w25.01 18, 19 par. 14, 15

Li Isaiase laj yalbe skʼoplal li srasonaltak ti kʼu yuʼun xijmuyubaj ti chijtun ta stojolal Diose. Li ta paraiso bu oyutike jaʼ la spas stuk li Jeovae (Is. 65:18, 19). Jech oxal, tstunesutik sventa jkoltatik li krixchanoetik yoʼ xlokʼik talel li ta organisasionetik ta balumil ti xkoʼolaj ta takixokol balumile, vaʼun ti x-ochik li ta stsobobbail yajtsʼaklomtak Kristo ti xkoʼolaj ta sat voʼ li ta takixokol balumile. ¡Xijmuyubaj tajek ti xkojtikintik xa li kʼusi melele! Jech oxal, oy ta koʼontontik ti xkalbetik yantik ta sventa li bendisionetik taje (Jer. 31:12). Ta jtojbetik tajek ta vokol Jeova ti te oyutik li ta paraiso xkaltike xchiʼuk xijmuyubajutik ta skoj li spatobil koʼontontik yakʼoje. Xi jamal chal li Vivliae: «Ta xlik svaʼan snaik sventa te chnakiik, ta stsʼun s-uvaik sventa tslobeik sat». Jech xtok, «mu jecheʼuk noʼox ti tsots ch-abtejike», yuʼun ch-akʼbatik bendision yuʼun li Jeovae. Li Diose jamal chal ti mas xa ta jkʼupin jkuxlejaltik, ti jun koʼontontik xchiʼuk ti xijmuyubaj noʼoxe. Li Diose snaʼoj xa onoʼox li kʼusitik chtun yuʼunike xchiʼuk chakʼbe li «kʼusi tskʼan yoʼontonik skotol li kʼusitik kuxajtike» (Is. 65:20-24; Sal. 145:16). w24.04 22 par. 11, 12

Ti kʼuxi xuʼ xkʼot ta Mukʼta ton kuʼuntik li Jeovae jaʼ ti jpat koʼontontik ta stojolale. Jnaʼojtik lek ti ta jtabetik sbalil mi ta jchʼunbetik kʼusitik chalbutik manchuk mi oy kʼusitik tsots ta jnuptantike (Is. 48:17, 18). Kʼalal chkiltik kʼu yelan tskoltautik jujukoj li Jeovae, mas to ta jpat koʼontontik ta stojolal. Taje jaʼ me chchapanutik sventa stsal kuʼuntik kʼusiuk noʼox preva ti mu stsal kuʼuntik ta jtuktik noʼoxe. Jech kʼuchaʼal jpʼej mukʼta ton o jpʼejuk vitse, li Jeovae mu stakʼ bakʼesel xchiʼuk mu snaʼ xjel. Li stalelaltak xchiʼuk li kʼusitik oy ta yoʼontone muʼyuk jelem-o (Mal. 3:6). Kʼalal la stoy sbaik li Adan xchiʼuk Evae, li Jeovae muʼyuk la sjel li kʼusi oy ta yoʼonton ta stojolal li krixchanoetike. Li jtakbol Pabloe xi laj yal ta stojolal li Jeovae: «Mu stakʼ smuk li skʼoplal stuke» (2 Tim. 2:13). Taje jaʼ skʼan xal ti mu ventauk kʼusi xkʼot ta pasel o ti kʼusiuk spas li yantike, li Jeovae muʼyuk chjel li stalelale, li kʼusi oy ta yoʼonton tspase xchiʼuk muʼyuk tsjel li smantaltake. Kʼalal jech jnaʼojtike, jaʼ tskoltautik sventa jechuk-o jpat koʼontontik ta stojolal ti ta onoʼox skoltautik kʼalal ta jnuptan jvokoltike xchiʼuk ti ta onoʼox xkʼot ta pasel yuʼun skotol li kʼusitik yaloj tspase (Sal. 62:6, 7). w24.06 27 par. 7, 8

¿Kʼuxi xuʼ xanaʼ mi ta onoʼox xanupun xchiʼuk li anovio o anoviae? Baʼyuk me ojtikino lek. K’alal skʼan to’ox xanovioin abaike, oy onoʼox kʼusitik lek laj avilbe. Li avie, jaʼ xa me yorail ti xavojtikin li kʼusi oy ta yut yoʼontone. Taje jaʼ me skʼan xal ti skʼan xavojtikin kʼu yelan oy ta mantale, k’u yelan stalelal xchiʼuk li kʼusi tsnope, vaʼun te chavakʼ venta ti xtakʼ xa avuʼun li sjakʼobiltak li’e: «¿Mi jaʼ van jun lekil ajnilal o lekil malalil? ¿Mi lek van chbat li jnupunelkutike?» (Prov. 31:26, 27, 30; Efes. 5:33; 1 Tim. 5:8). «¿Mi xuʼ van jkʼan jbakutik xchiʼuk jkʼuxubin jbakutik? ¿Mi stsʼikbe van kuʼun li spaltailtake?» (Rom. 3:23). Teuk me ta ajol ti maʼuk mas tsots skʼoplal li kʼusi koʼol tajek chakʼupinik spasele, yuʼun li kʼusi mas tsots skʼoplale jaʼ ti xavaʼibe abaik ti kʼu yelan chanopik ta jujuntale. w24.05 27 par. 5

Li ajvalil Davide oy kʼusi tsots la spas. Pe kʼalal ay chiʼinatuk ta loʼil yuʼun Natan ta skoj li kʼusi la spase, bikʼit laj yakʼ sba xchiʼuk la sutes yoʼonton (Sal. 51:3, 4, 17, sloʼilal). Li ajvalil Esekias eke la saʼ smul ta stojolal Jeova (2 Kron. 32:25). Li Esekiase bikʼit laj yakʼ sba xchiʼuk la sutes yoʼonton jech kʼuchaʼal la spas li Davide (2 Kron. 32:26). Ta skoj taj une, ¿kʼu van yelan ilat yuʼun li Jeovae? Tukʼil ajvalil ilat. Xi chal li Vivliae: «Jaʼ la spas-o li kʼusi tukʼ chil ta sat [Jeovae]» (2 Rey. 18:3). ¿Kʼusi chakʼ jchantik? Jaʼ ti skʼan jsutes koʼontontik mi oy la jpas jmultike xchiʼuk kakʼtik persa ti mu jpastik yan veltae. Pe mi laj kichʼtik tojobtasel yuʼun moletik akʼo mi uni jsetʼjuteb noʼox yilel li kʼusi la jpastike, mu me jnoptik ti muʼyuk xa lek chilutik Jeova o ti chopol xa chilutik li moletik ta tsobobbaile. Yuʼun li ajvaliletik ta Israel ti tukʼ echʼike, laj onoʼox yichʼik tojobtasel xchiʼuk tukʼibtasel (Ebr. 12:6). Jaʼ yuʼun, ¿kʼusi skʼan jpastik mi laj kichʼtik tukʼibtasele? 1) Skʼan bikʼit xkakʼ jbatik, 2) jel jtalelaltik xchiʼuk 3) jechuk-o xijtun ta stojolal Jeova ta sjunul koʼontontik.  Mi la jsutes koʼontontike, ta me xakʼutik ta perton li Jeovae (2 Kor. 7:9, 11). w24.07 21 par. 8; 22 par. 9, 11

Chichʼ lokʼesel ta tsobobbail li buchʼu tsots la spas smul mi yolbaj muʼyuk la xchʼam li koltael akʼbat yuʼun li moletike akʼo mi oy jayibuk velta chiʼinat ta loʼil (2 Rey. 17:12-15). Li kʼusitik tspase jamal chakʼ ta ilel ti muʼyuk ta yoʼonton chchʼunbe smantaltak li Jeovae (Deut. 30:19, 20). Chichʼ jelubtasel jun aʼyej ta tsobajel sventa xichʼ alel ti maʼuk xa stestigo Jeovae. Ti jech chichʼ pasele, maʼuk sventa xichʼ kʼexlaltasel, jaʼ sventa stsakik ta venta ermanoetik li mantal chal ta Vivlia ti xikta sbaik ta xchiʼinel xchiʼuk ti mi jaʼuk xchiʼinik ta veʼele (1 Kor. 5:9-11). Oy lek srasonal yuʼun Jeova ti jech laj yakʼ li mantal taje. Li jtakbol Pabloe xi la stsʼibae: «Tspuk sba ta skotol votsʼbil arina akʼo mi jutuk noʼox li levadurae» (1 Kor. 5:6). Ti muʼyukuk chichʼ lokʼesel ta tsobobbail li buchʼu mu skʼan sutes yoʼontone, li ermanoetike xuʼ van xkʼot ta nopel yuʼunik ti mu persauk xakʼ ta xkuxlejalik li stukʼil mantaltak Jeovae (Prov. 13:20; 1 Kor. 15:33). w24.08 27 par. 3, 4

Xuʼ jtunes kipaltik sventa jkoltatik li kermanotaktike. Jech kʼuchaʼal liʼe, mi oy junuk ermano ti oy xa sjabilal o ti ip noʼox chaʼie, xuʼ me xbat jmanbetik tal li kʼusitik chtun yuʼune o ti jkoltatik ta xchʼubael li snae. O xuʼ me jkolta jbatik ta xchʼubael li Salon sventa Tsobobbaile o ti jkolta jbatik ta smeltsanel ti butik tsokanuke. Mu me xchʼay xkaʼitik ti xuʼ jpatbetik-o yoʼonton yantik kʼalal lek ta jtunes li jkʼopojeltike. ¿Mi oy van buchʼu skʼan patbel yoʼonton xanaʼ o ti oyuk kʼusi xichʼ tojbel ta vokole? Mi jeche, ¿kʼu yuʼun mu xbat avulaʼan, xakʼopon batel ta telefono, ti xatakbe batel jlikuk tarjeta o xatakbe batel junuk mensajee? Mu persauk ti labaluk xa sba ta aʼiel li kʼusi chavalbee, jaʼ noʼox venta mi lokʼ ta avoʼontone. Kʼalal ta sjunul koʼonton ta jpatbetik yoʼonton li yantike, jaʼ me chkoltaatik-o sventa tukʼ xakʼ sbaik o sventa xpatetuk yoʼontonik (Prov. 12:25; Efes. 4:29). w24.09 28 par. 8-10

Mi oy xa kʼuk sjalil chatun ta siervo ministeriale, xuʼ van oy xa jayibuk avuʼun li talelal chal Vivlia sventa xakʼot ta mol ta tsobobbaile. ¿Mi xuʼ van mas xavakʼ avipal sventa spas avuʼun li «jun lekil abtelal» taje? ¿Kʼusi tspasik li moletik ta tsobobbaile? Jaʼ chnitvanik ta cholmantal, tsots ch-abtejik sventa svulaʼanik li ermanoetike, chchanubtasvanik xchiʼuk tstsatsubtasbeik yoʼonton yantik ta skʼopojelik xchiʼuk li ta kʼusitik tspasike. Jaʼ yuʼun, oy srasonal ti xi ch-albat skʼoplalik ta Vivliae: «Viniketik jech kʼuchaʼal matanal» (Efes. 4:8). Sventa xichʼ biiltasel ta mol ta tsobobbail jun ermanoe, mu xkoʼolaj kʼuchaʼal li kʼusitik chichʼ kʼanbel li buchʼu tsaʼ yabtele. Yuʼun kʼalal oy buchʼu tsaʼ yabtele, bal noʼox mi xtojob spasel li kʼusi tskʼan li yajval abtele. Pe sventa xichʼ biiltasel ta mol ta tsobobbail li jun ermanoe, mu baluk noʼox ti xtojob lek ta cholmantal xchiʼuk ta chanubtasvaneje. Yuʼun skʼan spas li kʼusitik chal ta 1 Timoteo 3:1 kʼalal ta 7 xchiʼuk Tito 1:5 kʼalal ta 9. w24.11 20 par. 1-3