Kaqchikel occidental
Junio
/assets/ct/fa815d8e9f/images/syn_placeholder_sqr.png
es26 ruxaq 57-67

Junio

Lunes 1 de junio

Junio

Rma rït, nimaläj Jehová, kan ütz anaʼoj chqä ma nakʼewaj ta yakyun (Sl 86:5).

Komä ya najin chik nqïl utzil rma rkʼaslemal xyaʼ Jesús pa kamïk. Jun chkë ri utzil riʼ ya riʼ chë Jehová nuküy qamak. Ryä ma nuʼän ta riʼ xa rma nunaʼ chë ya riʼ kʼo chë nuʼän, Jehová nuʼän riʼ rma kan ya riʼ nrajoʼ nuʼän (Sl 103:3, 10-13). Ye kʼo jojun nkinaʼ chë ma taqäl ta chkij nkuy kimak rma Jehová. Ye kʼa nqkowin nqaʼij chë majun ta jun chqë röj taqäl chrij nkuy rmak rma Dios. Ri apóstol Pablo kan ke riʼ chqä xnaʼ. Ryä xuʼij ya reʼ: «Ma taqäl ta chwij nbʼix apóstol chwä». Ye kʼa chrij riʼ xuʼij: «Ye kʼa rma ri rtzil Dios ri ma taqäl ta chwij nkʼül, yikowin nbʼän ri najin nbʼän» (1Co 15:9, 10). Taq röj nqatzolij qiʼ che rä qamak, Jehová kan nqrküy. ¿Achkë rma ryä nuʼän riʼ? Ma rma ta chë taqäl chqij, xa rma kowan nqrajoʼ. Rma riʼ, we nqanaʼ chë ma taqäl ta chqij nkuy qamak rma Jehová, ma tqamestaj ta chë ryä ma xtäq ta pä Rkʼajol kimä winäq ri majun ta kimak, ryä xtäq pä Rkʼajol kimä winäq ri kʼo qa mak chkij chqä nkitzolij kiʼ che rä kimak (Lu 5:32; 1Ti 1:15). w25.01 26, 27 peraj 3, 4

Ri achï ri ütz rnaʼoj kan kʼo ütz nrïl, ye kʼa ri winäq ri itzel rnaʼoj ryonïl ntzʼlaʼ riʼ (Pr 11:17).

Röj ma nqkowin ta nqaʼij chkë nkʼaj chik achkë kʼo chë nkiʼij o achkë kʼo chë nkiʼän. Ye kʼa pa qaqʼaʼ röj kʼo wä achkë xtqaʼän taq ryeʼ kʼo jun xtkiʼij o kʼo jun xtkiʼän chqë ri ma ütz ta. Y, ri más ütz nqaʼän, ya riʼ nqaküy kimak. ¿Achkë rma? Rma nqajoʼ Jehová, y ryä nrajoʼ chë röj nqkyun. Chqä, si röj njeʼ na qayowal che rä jun winäq ri xqrsök y ma nqaküy ta rmak, rkʼë jbʼaʼ kʼo jun ma ütz ta xtqaʼän chqä xa xtqïl qayabʼil (Pr 14:17, 29, 30). Taq röj ma nqakʼöl ta qa pa qan ri nbʼan chqë, ma chaq xuʼ ta qayowal xtqaʼän. Chqä, xtqamestaj ri ma ütz ta xbʼan chqë chqä kiʼ chik jmul qakʼuʼx xtqaʼän. ¿Achkë xkatoʼö rchë xtamestaj ri xbʼan chawä chqä rchë ma poqän ta chik xtnaʼ awan rma riʼ? Jun ri xkatoʼö ya riʼ nayaʼ qʼij chë nqʼax jbʼaʼ tiempo. Tqaquʼ rij jun winäq ri nrïl jun accidente. Tapeʼ ryä nbʼä rkʼë doctor, kʼa xtkʼwaj na jbʼaʼ tiempo chwäch rchë xtkʼachöj. Ke riʼ chqä röj, nkʼatzin tiempo chqë rchë nqamestaj ri ma ütz ta xbʼan chqë chqä rchë nqkyun (Ec 3:3; 1Pe 1:22). Jun chik ri xkatoʼö ya riʼ naʼij che rä Jehová chë katurtoʼ pä rchë yakyun. w25.02 15, 16 peraj 8-11

Ri naʼoj ri achiʼel ta kan wäy, ya riʼ kichë ri winäq ri kʼuqül chik kikʼuʼx pa rchʼaʼäl Dios (Heb 5:14).

Jojun ri nkʼatzin nqatamaj chrij Cristo ya riʼ ri nqatzolij qiʼ che rä qamak, ri nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij Dios, ri nqqasäx pa yaʼ chqä nqanmaj chë xkekʼastäj na pä ri kamnaqiʼ (Heb 6:1, 2). Jontir ri cristianos nkʼatzin nkitamaj ri naʼoj riʼ. Rma riʼ ri apóstol Pedro xtzjoj ya riʼ taq xtzjon chkiwäch ye kʼïy winäq pa Pentecostés (Hch 2:32-35, 38). Rchë nq·ok rtzeqelbʼëy Cristo nkʼatzin yeqanmaj ri naʼoj riʼ. Ri apóstol Pablo xuʼij chë, we röj ma nqanmaj ta chë xkekʼastäj na pä ri kamnaqiʼ, ya riʼ xa achiʼel ta najin nqakʼüt chë ma qakʼuqbʼan ta qakʼuʼx chrij Dios (1Co 15:12-14). Ye kʼa röj ma xa xuʼ ta ri naʼoj riʼ nkʼatzin yeqatamaj. Röj chqä yekʼut naʼoj chqawäch ri ye achiʼel ta kan wäy. Chpan ri naʼoj riʼ ma xa xuʼ ta yeʼok rpixaʼ Jehová, xa yeʼok chqä ri naʼoj yeryaʼ ryä ri yojkitoʼ rchë nqchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon ryä. Rchë nqïl ri utzil ri nkikʼäm pä ri naʼoj riʼ pa qawiʼ, nkʼatzin nqaskʼij rwäch le Biblia, nqchʼobʼon chrij chqä nqatäj qaqʼij rchë nqasmajij ri nqatamaj. Ya riʼ xtqrtoʼ rchë xtqachaʼ xtqaʼän ri nqä chwäch Jehová. w24.04 5 peraj 12, 13

Ri qʼij taq xtqʼat tzij pa kiwiʼ ri winäq, ri winäq aj Nínive jnan xkekʼastäj pä (Mt 12:41).

Jehová xnataj che rä Jonás chë ri winäq aj Nínive «ma kitaman ta achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta» (Jon 1:1, 2; 3:10; 4:9-11). Kʼïy jnaʼ chrij riʼ, Jesús xernataj ri winäq aj Nínive rchë xkʼüt chë Jehová kan pa rbʼeyal nuqʼät tzij chqä chë nupoqonaj kiwäch ri winäq taq nuʼän riʼ. ¿Achoq chrij xtzjon wä Jesús taq xuʼij «ri qʼij taq xtqʼat tzij pa kiwiʼ ri winäq»? Kʼo jun qʼij, ryä xtzjon chrij ri qʼij taq xkekʼasöx pä jojun winäq «rchë xtqʼat tzij pa kiwiʼ», y ya riʼ xtbʼanatäj chqawäch apü (Jn 5:29). Reʼ ntel chë tzij chë Jesús najin wä ntzjon chrij ri Mil Jnaʼ ri Xtqʼät Tzij ryä, taq xkekʼastäj pä «ri kamnaqiʼ ri xkikʼwaj jun jïk kʼaslemal chqä ri ma xkikʼwaj ta jun jïk kʼaslemal» (Hch 24:15). Ri winäq ri ma xkikʼwaj ta jun jïk kʼaslemal, ri qʼij riʼ «xtqʼat tzij pa kiwiʼ», rma Jehová chqä Jesús xtkitzʼët we ryeʼ xtkinmaj tzij chqä tkismajij ri xtkʼut chkiwäch o manä. We jun winäq aj Nínive xtkʼasöx pä y ma nrajoʼ ta nuyaʼ rqʼij Jehová, xtchup rwäch taq xtkʼis ri tiempo ri xtqʼat tzij pa rwiʼ (Is 65:20). Ye kʼa we ryä nrajoʼ nuyaʼ rqʼij Jehová, xtyaʼöx rkʼaslemal ri majun bʼëy xtkʼis ta (Da 12:2). w24.05 5 peraj 13, 14

Ri Rkʼajol ri Achï xpë rchë nbʼerkanuj ri sachnäq chqä rchë nbʼerkoloʼ (Lu 19:10).

Jesús kan xpoqonaj kiwäch ri winäq, kan achiʼel nuʼän Rtataʼ (Jn 14:9). Rkʼë ri xeruʼän chqä ri xeruʼij, xkʼüt chë Jehová kowan nqrajoʼ chqä nupoqonaj qawäch, y nrajoʼ nqrtoʼ chwäch ri mak. Jesús xuʼän chë ri winäq ri kikʼwan wä jun itzel kʼaslemal nkirayij wä nkijäl kinaʼoj chqä yeʼok rtzeqelbʼëy (Lu 5:27, 28). Jesús rtaman wä chë xtkʼatzin xtyaʼ rkʼaslemal pa kiwiʼ ri winäq. Kan kʼïy mul xuʼij chkë rtzeqelbʼëy chë xtkʼayïx pa kiqʼaʼ ri winäq chqä chë xttzeqebʼäx na chwäch jun cheʼ (Mt 17:22; 20:18, 19). Ryä chqä rtaman wä chë ri xtuʼän xtresaj wä ri mak chkij ri winäq. Jesús chqä xuʼij chë taq xtyaʼ rkʼaslemal pa kamïk, jalajöj kiwäch winäq xtkikʼuqbʼaʼ kikʼuʼx chrij (Jn 12:32). Ri xkebʼanö riʼ chqä xtkiʼän ri xuʼän ryä ütz wä xketzʼet rma Dios chqä xkekol «pa rqʼaʼ ri mak» (Ro 6:14, 18, 22; Jn 8:32). Jesús ma xkʼewaj ta xqʼaxaj jun itzel kamïk xa xuʼ rchë nqrköl (Jn 10:17, 18). w24.08 5 peraj 11, 12

Naʼäy kʼo chë ntzjöx ri ütz taq rtzjol chpan jontir tinamït (Mr 13:10).

Taquʼ chqä achkë xanaʼ taq najin wä natjoj awiʼ chrij le Biblia. Ri qʼij riʼ rït xatamaj chë Jehová kowan yatrajoʼ y nrajoʼ chë yatok chpan rfamilia. Chqä xatamaj chë ryä rbʼin chë xtchüp rwäch ri itzelal chqä xtuʼän chë ma xtqatäj ta chik poqän chqä chë chwäch ri kʼakʼakʼ Rwachʼlew xkerkʼasoj pä awachʼalal ri ye kamnäq äl (Mr 10:29, 30; Jn 5:28, 29; Ro 8:38, 39; Ap 21:3, 4). Jontir riʼ kan xapon pan awan (Lu 24:32). Rït kan xaloqʼoqʼej jontir ri najin wä natamaj chqä kan xarayij xatzjoj chkë nkʼaj chik winäq (tajnamaj rkʼë Jeremías 20:9). We röj nqaloqʼoqʼej ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia, kan xtqajoʼ xtqatzjoj ri naʼoj riʼ chkë ri nkʼaj chik (Lu 6:45). Xtqaʼij achiʼel xkiʼij ri cristianos pa naʼäy siglo. Ryeʼ xkiʼij: «Ma nqkowin ta nqayaʼ qa rtzjoxik ronojel ri qatzʼeton pä chqä ri qakʼoxan pä» (Hch 4:20). Röj kowan nqaloqʼoqʼej ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia, rma riʼ nqajoʼ nqatzjoj chkë xa bʼa jaruʼ winäq nqkowin. w24.05 15 peraj 5; 16 peraj 7

Kan kiʼ ikʼuʼx tiyaʼ rqʼij Jehová (Sl 100:2).

Röj nqatzjoj le Biblia rma kowan nqajoʼ Qatat kʼo chkaj chqä nqajoʼ chë ri winäq nkitamaj rwäch ryä. Ye kʼa jojun chik ma kan ta kiʼ kikʼuʼx nkiʼän taq nkiʼän riʼ. ¿Achkë rma ke riʼ nkinaʼ? Ye kʼo jojun ma kan ta nqä chkiwäch yetzjon, rma riʼ nkixiʼij kiʼ yetzjon kikʼë ri winäq. Ye kʼo chik jojun ma jaʼäl ta nkinaʼ chaq tzij yeʼapon chkachoch ri winäq. Nkʼaj chik kowan nkiquʼ we ri winäq xtkiyaʼ kixkïn chkë o manä. Y jojun chik kʼutun chkiwäch achkë ütz nkiʼän rchë ma nkiʼän ta chʼaʼoj kikʼë ri winäq. Jontir ryeʼ kʼayewal nuʼän chkiwäch nkitzjoj le Biblia chkë winäq ri ma kitaman ta kiwäch. ¿Y rït? ¿Kʼayewal nuʼän chawäch kiʼ akʼuʼx naʼän taq natzjoj le Biblia? We kʼo jmul nbʼanatäj ya riʼ awkʼë, ma tuʼän ta kaʼiʼ akʼuʼx. Ri nbʼanö chawä chë ma kiʼ ta akʼuʼx naʼän, rkʼë jbʼaʼ nukʼüt chë rït ma nanaʼ ta awiʼ. Rkʼë jbʼaʼ ma nawajoʼ ta chë ri winäq yatkitzʼët o ma nawajoʼ ta naʼän chʼaʼoj kikʼë. Chqä majun ta jun chqë röj nqä chwäch chë ri winäq itzel kinaʼoj nkiʼän rkʼë, y más taq ri nqajoʼ röj ya riʼ yeqatoʼ. Ri Qatat kʼo chkaj rtaman achkë nanaʼ rït y nrajoʼ yaturtoʼ pä (Is 41:13). w24.04 14 peraj 1, 2

Ri winäq ri nqʼax chwäch chë ma jontir ta nkowin nuʼän nukʼüt chë kan kʼo rnaʼoj (Pr 11:2).

Taq naskʼij rwäch aBiblia, jun ri xkatoʼö ya riʼ nqʼax chawäch chë, tapeʼ nawajoʼ nasmajij jontir ri naskʼij, kʼo mul ma xkakowin ta xtaʼän riʼ. Rma riʼ ütz naʼän ya reʼ: tatzʼibʼaj jontir ri nkʼatzin nasmajij. Chrij riʼ tachaʼ achkë nawajoʼ nasmajij naʼäy y ri nkʼaj chik tayaʼ chawäch nasmajij chawäch apü. ¿Achkë rbʼanik natamaj achkë nkʼatzin nasmajij naʼäy? Naʼäy tatzʼetaʼ achkë ma kʼayewal ta xtuʼän chawäch xtasmajij o achkë nkʼatzin nasmajij yän. Taq ataman chik achkë nawajoʼ naʼän, takanuj más anaʼoj chpan qapublicaciones. Kachʼö rkʼë Jehová y taʼij che rä chë tbʼanaʼ chawä chë narayij naʼän ri ayaʼon chawäch chqä chë tyaʼ pä awchqʼaʼ rchë naʼän riʼ (Flp 2:13). Chrij riʼ tasmajij ri naʼoj xatamaj qa. Taq xtatzʼët ri utzil nawïl taq nasmajij ri natamaj, kan xtawajoʼ chqä xtaʼän nkʼaj chik ri ayaʼon chawäch. Y rkʼë jbʼaʼ ya riʼ xkatoʼö rchë ma kʼayewal ta chik xtuʼän chawäch xtajäl nkʼaj chik ri nkʼatzin. w24.09 6 peraj 13, 14

Rkʼë ronojel reʼ xiʼän chë majun ta chik jun mak ntzʼet chiwij (2Co 7:11).

Rkʼë jbʼaʼ kan itzel nunaʼ awan o ma ütz ta nanaʼ taq nnatäj chawä chë ri xaʼän ojer xkʼäm pä kʼayewal pa kiwiʼ nkʼaj chik winäq. ¿Achkë ütz naʼän taq ke riʼ nanaʼ? Kan rkʼë ronojel awan takʼutuj kuyubʼäl amak chqä tabʼanaʼ jontir ri kʼo pan aqʼaʼ rchë nasöl ri xbʼanatäj. Taʼij che rä Jehová chë kertoʼ ri winäq ri xkïl kʼayewal rma ri xaʼän rït. Ryä xkaturtoʼ pä rït chqä xkertoʼ ryeʼ rchë ma xtiyaʼ ta qa niyaʼ rqʼij ryä chqä rchë ma xtchʼpü ta chik ikʼuʼx chrij riʼ (ma xtimäy ta chik). Ma taʼän ta chik ri xaʼän ojer y tayaʼ qʼij chë Jehová yaturksaj rchë naʼän ri nrajoʼ ryä. Tnatäj chawä ri xuʼän Jonás. Pa rkʼexel xbʼä Nínive, achiʼel xuʼij Dios che rä, Jonás xa xanmaj äl y xbʼä jkʼan chik tinamït. Ye kʼa taq xqʼil rma Jehová, ryä xqʼax chwäch chë ma ütz ta ri xuʼän (Jon 1:1-4, 15-17; 2:7-10). Jehová ma xuʼij ta chë ma xtksaj ta chik Jonás, pa rkʼexel riʼ, ryä xuʼij chik jmul che rä chë tbʼä Nínive, y Jonás kan xnmaj rtzij. Tapeʼ ryä xtiʼon ran rma ri xuʼän, ma xyaʼ ta qʼij chë ya riʼ xbʼanö che rä chë ma ta xkʼän chik ri samaj xyaʼ Jehová che rä (Jon 3:1-3). w24.10 8, 9 peraj 10, 11

Titzolij iwiʼ chqä tijalaʼ ri bʼey ikʼwan rchë ke riʼ xtkuytäj imak. We xtiʼän riʼ, kan yë Jehová xtbʼanö chë jaʼäl xtnaʼ iwan (Hch 3:19).

Jehová ma xa xuʼ ta nuʼij chqë chë ma nkʼatzin ta chik nqatöj qakʼas che rä, ryä kan nuchüp äl qakʼas. Ya reʼ rkʼë jbʼaʼ nuʼän chë npë pa qajolon jun winäq ri nujüchʼ rwäch jun kʼas ri tzʼibʼatäl chwäch jun wuj. Tapeʼ juchʼun chik ri kʼas riʼ, kʼa yeqʼalajin na ri números chwäch ri wuj. Ye kʼa Jehová ma xa xuʼ ta nujüchʼ qakʼas kʼo rkʼë, xa kan nuchüp äl. Rchë nqʼax más ya reʼ chqawäch, tnatäj chqë chë ojer, ri tinta ri xkiksaj ri winäq rchë xetzʼibʼan, xa rkʼë carbón, goma chqä yaʼ xbʼan wä, y kan chaq bʼaʼ nchup äl rkʼë jun esponja ri xeqʼäl jbʼaʼ. Rma riʼ, taq nchup jun kʼas chwäch jun wuj, ma nqʼalajin ta chik, majun ta retal nkanaj qa y majun ta achkë nnaʼen we chwäch ri wuj riʼ xtzʼibʼäx jun kʼas. Riʼ xa achiʼel ta majun bʼëy xbʼan ta ri kʼas riʼ. ¡Kan kowan nqtyoxin che rä Jehová rma, taq ryä nqrküy, kan nuchüp qamak! (Sl 51:9). w25.02 10 peraj 11

Ma tmeqʼeʼ ta awkʼë rchë ma naʼän ta jun itzelal (Sl 37:8).

We jun winäq ma yë ta ri ütz nuquʼ chqij o itzel rnaʼoj nuʼän qkʼë, tqayaʼ chwäch qan chë Jehová rtaman achkë qanaʼoj röj chqä achkë najin nqaʼän. Ya riʼ nqrtoʼ rchë nqaköchʼ ri nkiʼän nkʼaj chik chqë, rma qataman chë kʼo jun qʼij Jehová xtsöl ri kʼayewal riʼ. Taq nqayaʼ qa jontir pa rqʼaʼ ryä, röj chanin nqʼax qayowal y ma nqakʼöl ta qa pa qan ri nbʼan chqë. Ye kʼa we röj ma nqʼax ta qayowal chqä xa nqakʼöl qa pa qan ri nbʼan chqë, rkʼë jbʼaʼ kʼo jun ma ütz ta xtqaʼän, ma kiʼ ta chik qakʼuʼx xtqaʼän chqä xa xtqatzʼlaʼ qachbʼilanïk rkʼë Jehová. Röj qataman chë ma nqkowin ta nqaʼän kan achiʼel xuʼän Jesús, rma kʼo mul rkʼë jbʼaʼ kʼo xtqaʼij o kʼo xtqaʼän ri ma ütz ta (Snt 3:2). Chqä, ri nkiʼän nkʼaj chik chqë ri ma pa rbʼeyal ta, kʼo mul ma xtqkowin ta xtqesaj pa qajolon chqä kʼa poqän na xtnaʼ qan taq xkenatäj pä chqë. We ke riʼ najin nbʼanatäj awkʼë rït, ma tamestaj ta chë Jehová rtaman achkë najin naqʼaxaj. Y Jesús, ri kan kʼïy ma pa rbʼeyal ta xbʼan rkʼë, nqʼax chwäch achkë nanaʼ rït (Heb 4:15, 16). Taq kʼo ma pa rbʼeyal ta nbʼan qkʼë, röj kan kiʼ qakʼuʼx nqanaʼ chë Jehová nuksaj Rchʼaʼäl rchë nuyaʼ nkʼaj chik naʼoj chqë. w24.11 6 peraj 12, 13

Ya reʼ nrajoʼ Dios: chë rïx nikʼüt chë ikʼuqbʼan ikʼuʼx chwij rïn, ri yitaqon pä rma ryä (Jn 6:29).

Rchë nqïl qakʼaslemal ri ma xtkʼis ta, nkʼatzin nqakʼüt chë qakʼuqbʼan qakʼuʼx chrij Jesús, ri xtaq pä rma Dios aweʼ chwäch Rwachʼlew. (Jn 3:16-18, 36, 17:3). Kʼïy judíos ri xetzuq rma Jesús ma xkinmaj ta taq ryä xuʼij chkë achkë «nrajoʼ Dios». Rma riʼ xkikʼutuj che rä: «¿Y achkë milagro xtaʼän rït rchë xtqanmaj atzij?» (Jn 6:30). Chrij riʼ xkitzjoj che rä chë ri katiʼt kimamaʼ pa rqʼij qa Moisés xyaʼöx maná chkë, ri ütz chqä njnamäx rkʼë kaxlanwäy (Ne 9:15; Sl 78:24, 25). Rkʼë ya riʼ xqʼalajin chë ryeʼ kʼa najin wä nkiquʼ rij kiway, rma riʼ majun ta xkikʼutuj che rä Jesús taq ryä xtzjoj chkë chrij «ri kaxlanwäy rchë chkaj», ri xa achiʼel ta maná ri nqä pä chkaj chqä nuyaʼ kʼaslemal (Jn 6:32). Rma ryeʼ xa xuʼ kiway xkiquʼ, ma xqʼax ta chkiwäch achkë xrajoʼ xkʼüt Jesús chkiwäch. w24.12 5, 6 peraj 10, 11

Ri xbʼanö jontir ya riʼ Dios (Heb 3:4).

Pan escuela, ri iwalkʼwal xtkitamaj achkë chik nkʼaj rbʼanik xbʼan qa chkë ri ye kʼo chkaj chqä chwäch le Rwachʼlew. Qtzjon chkij ri cheʼ. Kʼïy chkë ri cheʼ xa jnan jbʼaʼ kibʼanik. Taq yekʼïy pä, yeʼel nmaʼq taq rqʼaʼ; chkë rqʼaʼ ya riʼ yeʼel nkʼaj chik rqʼaʼ, y chkë ya riʼ yeʼel más koköj taq rqʼaʼ. Ri rbʼanik yekʼïy pä ri cheʼ chqä kiforma nuʼän, nbʼix fractal che rä. Kan ke riʼ chqä kibʼanik nkʼaj chik ri ye kʼo chwäch Rwachʼlew. Ye kʼa, ¿achkë xbʼanö kichë? ¿Achkë xbʼanö chë ri ye kʼo chwäch Rwachʼlew kʼo jun kiforma ri kan jaʼäl yeqʼalajin? We ri iwalkʼwal nkiquʼ rij ya riʼ, rkʼë jbʼaʼ ya riʼ xtbʼanö chë xtkiyaʼ chwäch kan chë yë Dios xbʼanö jontir ri kʼo. Y taq ütz nuʼän, ütz nikʼutuj ya reʼ chkë: «Si Dios xbʼanö qchë ¿ma ütz ta komä nqanmaj chë ri naʼoj ri nuyaʼ ryä chqë nqrtoʼ rchë kiʼ qakʼuʼx nqaʼän?». Chrij riʼ ütz nikʼüt ri naʼoj riʼ chkiwäch ri ye kʼo chpan le Biblia. w24.12 16 peraj 8

Chikojöl rïx kʼo jun achï ri rkʼwan jun tzʼil kʼaslemal ri yajün ri ma nkiyaʼ ta rqʼij Dios itzel nkitzʼët. Ri achï riʼ rkʼwan riʼ rkʼë rxjayil rtataʼ (1Co 5:1).

Jehová xuʼän chë ri apóstol Pablo xtzʼibʼaj äl jun carta ri akuchï xuʼij chë tesäx qa pa congregación jun achï ri ma rtzolin ta riʼ (1Co 5:13). Y ¿achkë wä kinaʼoj nkʼatzin nkiʼän ri nkʼaj chik cristianos rkʼë? Pablo xuʼij chkë chë ma tkikʼwaj ta chik kiʼ rkʼë y nixta kewaʼ chik rkʼë (1Co 5:11). Taq nqwaʼ rkʼë jun winäq, kʼïy mul ya riʼ nuʼän chë nqtzjon rkʼë chqä nqjeʼ más tiempo rkʼë. Rma riʼ Pablo xrajoʼ xuʼij chë ri ye kʼo pa congregación kʼo ta chë ma nkikʼwaj ta kiʼ rkʼë. Ya riʼ xtuʼän chë ri ye kʼo chpan ri congregación ma xtkikʼän ta rnaʼoj (1Co 5:5-7). Ya riʼ chqä rkʼë jbʼaʼ xtuʼän chë ri achï riʼ xtqʼax chwäch chë xuʼän chë Jehová xbʼison, chë xttiʼon ran rma ri xuʼän chqä chë xttzolij riʼ. w24.08 15 peraj 4, 5

Rma Dios kowan xerajoʼ ri winäq, xiryaʼ rïn, ri Rkʼajol (Jn 3:16).

Ojer qa, chpan ri Qʼij rchë Kuyubʼäl Mak, ri nbʼan wä jmul pa jun jnaʼ, ri sumo sacerdote yerporoj wä chköp chwäch Jehová rchë nkuy kimak ri israelitas. Ye kʼa ri sacrificios riʼ ma yekowin ta wä nkiʼän chë nchup kimak ri israelitas, rma ri chköp ma más ta kiqʼij chkiwäch ri winäq. Ye kʼa Jehová xrajoʼ xerküy, ri xkʼatzin xkiʼän ryeʼ ya riʼ nkitzolij kiʼ che rä kimak chqä nkiʼän ri sacrificios ri xkʼutuj ryä chkë (Heb 10:1-4). Ri sacrificios riʼ, xnataj chkë ri israelitas chë xa kʼo qa mak chkij, chqä chë kʼo jun nkʼatzin chkë rchë nchup kimak. Tapeʼ ke riʼ, ¿achkë xchʼöbʼ xuʼän Jehová rchë xchüp kimak ri winäq? Ryä xuʼän chë Rkʼajol «xa jmul xtzüj apü rkʼaslemal chwäch [ryä] rchë xkʼwaj äl kimak ye kʼïy winäq» (Heb 9:28). Jesús xyaʼ «rkʼaslemal pa kamïk pa kikʼexel ye kʼïy winäq» (Mt 20:28). w25.02 4 peraj 9, 10

Ma kixwär ta chqä chaq taqïl kixchʼö rkʼë Dios rchë ma yixqä ta pa mak (Mt 26:41).

Jesús xuʼij: «Rïx niwajoʼ niʼän ri ütz, ye kʼa ri ichʼakul xa majun rchqʼaʼ ta» (Mt 26:41b). Kikʼë re tzij reʼ, ryä xkʼüt chë rtaman wä chë röj, ri winäq, xa kʼo qa mak chqij chqä chë kʼo mul xa nqsach, ye kʼa xuʼij chqä chë nkʼatzin nqachajij qiʼ rchë ma nqakʼuqbʼaʼ ta qa qakʼuʼx chqij. Jun kayoxiʼ horas taq majanä tuʼij riʼ, ri rtzeqelbʼëy xkiʼij che rä chë majun bʼëy xtkiyaʼ ta qa ryä (Mt 26:35). Ryeʼ nkajoʼ wä nkiʼän ri ütz, ye kʼa ma kitaman ta wä chë, taq nawïl jun kʼayewal, kʼo mul ma chaq bʼaʼ ta nuʼän chawäch naʼän ri xaʼij pa naʼäy. Rma riʼ Jesús xyaʼ rbʼixik chkë rkʼë ri tzij ri nqïl chpan ri texto rchë ri qʼij komä. ¿Achkë xkiʼän rtzeqelbʼëy Jesús taq ryä xchap äl kimä ri winäq? Rma ryeʼ ma xkiʼän ta ri xuʼij Jesús chkë, xa xkiʼän ri xkiʼij pa naʼäy chë ma xtkiʼän ta. Ryeʼ ma xkinaʼej ta taq xpë kʼayewal chkij y xkiyaʼ qa Jesús (Mt 26:56). w24.07 14 peraj 1, 2

Rma rkamik Rkʼajol Dios, röj jnan chik jmul xuʼän qawäch rkʼë Dios (Ro 5:10).

Adán y Eva ma xa xuʼ ta ma xekowin ta chik xkïl kikʼaslemal ri ma nkʼis ta, ryeʼ chqä ma jnan ta chik xuʼän kiwäch rkʼë Jehová. Taq ryeʼ majanä wä kemakun, kʼa ye kʼo na wä chpan rfamilia Dios (Lu 3:38). Ye kʼa taq xkiqʼäj rtzij Jehová, ryä xeresaj qa chpan rfamilia. Ya riʼ xbʼanatäj taq majanä wä kejeʼ kalkʼwal (Gé 3:23, 24; 4:1). Rma riʼ jontir röj, ri yoj kalkʼwal ryeʼ, nkʼatzin jnan chik jmul nuʼän qawäch rkʼë Jehová (Ro 5:10, 11). Kʼo jun libro nuʼij chë, taq chpan re textos reʼ ntzjöx rij ri jnan chik jmul nuʼän qawäch rkʼë Dios, nksäx jun tzij pa chʼaʼäl griego ri ntel chqä chë tzij «naʼän chë jun akʼulel ntok jun awamigo». Ri kʼo más rqʼij aweʼ ya riʼ chë kan yë Jehová xkanun rbʼanik rchë jnan chik jmul nuʼän qawäch rkʼë. ¿Achkë rbʼanik xuʼän riʼ? Jehová kʼo jun xchʼöbʼ xuʼän rchë röj nqkowin jnan chik jmul nuʼän qawäch rkʼë ryä. Ye kʼa rchë nbʼanatäj riʼ, ryä kʼo jun xkʼatzin xyaʼ ri jnan rqʼij rkʼë ri xtzʼlaʼ Adán. w25.02 3, 4 peraj 7, 8

Ri bʼis ri nqä chwäch Dios nuʼän chë nqatzolij qiʼ y xtqkolotäj (2Co 7:10).

Ri apóstol Pablo xuʼij reʼ: «Jontir bʼaʼ chiwä rïx ya xiʼän yän jontir ri nkʼatzin nbʼan rkʼë ri achï riʼ rma ri xuʼän» (2Co 2:5-8). Achiʼel nqatzʼët, ri xbʼan rkʼë ri achï ri rkʼwan wä riʼ rkʼë ryijteʼ kan kʼo utzil xkʼäm pä (1Co 5:1). ¿Achkë chë utzil riʼ? Xuʼän chë xtzolij riʼ (Heb 12:11). Chrij riʼ, Pablo xuʼij che rä ri congregación achkë nkʼatzin nkiʼän rkʼë ri achï ri xmakun. Ryä xuʼij reʼ: «Kʼo chë ma nikʼewaj ta niküy rmak chqä nkʼatzin nikʼuqbʼaʼ rkʼuʼx». Ryä chqä xuʼij: «Nwajoʼ nbʼij chiwä chë tikʼutuʼ chwäch chë niwajoʼ». Achiʼel nqatzʼët, Pablo ma xa xuʼ ta xuʼij chkë chë tkiyaʼ qʼij che rä rchë ntzolin pa congregación, xa kan tkikʼutuʼ chqä chwäch rkʼë ri nkiʼij chqä rkʼë ri nkiʼän chë xkiküy rmak chqä chë nkajoʼ. Ya riʼ xtuʼän chë ri achï riʼ xtnaʼ chë ri cristianos kiʼ kikʼuʼx rma xtzolin rkʼë Jehová. w24.08 15 peraj 4; 16, 17 peraj 6-8

Kan chkiwäch ri winäq xixyoqʼ wä chqä xyaʼöx kʼayewal pan iwiʼ (Heb 10:33).

Ri apóstol Pablo xuʼij chkë ri cristianos chë ma ütz ta nkikʼuqbʼaʼ qa kikʼuʼx chkij ryeʼ; ri ütz nkiʼän ya riʼ nkikʼuqbʼaʼ kikʼuʼx chrij Jehová. Kan ya riʼ xuʼän ryä taq xuʼij: «Jehová ya riʼ ri ntoʼö wchë. Ma xtinxiʼij ta wiʼ» (Heb 13:6). Pa qaqʼij komä ye kʼo chqä qachʼalal ri najin yekiköchʼ ri kʼayewal yaʼon pa kiwiʼ. Y röj nqkowin nqakʼüt chkiwäch chë yeqajoʼ taq nqchʼö rkʼë Jehová pa kiwiʼ, y we ütz nuʼän, yeqatoʼ rkʼë ri nkʼatzin chkë. Le Biblia kan chöj nuʼij ya reʼ: «Jontir ri nkajoʼ nkikʼwaj jun chöj kʼaslemal chwäch Dios, rkʼë Cristo Jesús, xtyaʼöx chqä kʼayewal pa kiwiʼ» (2Ti 3:12). Ya reʼ ntel chë tzij chë jontir röj nkʼatzin nqatzʼët apü achkë xtqaʼän taq xtyaʼöx kʼayewal pa qawiʼ. Röj nkʼatzin nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij Jehová chqä nqayaʼ chwäch qan chë ryä xtqrtoʼ pä rchë xtqaköchʼ xa bʼa achkë kʼayewal xtpë chqij. Jehová kan pa rqʼijul xtkʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri nkiyaʼ rqʼij ryä (2Te 1:7, 8). w24.09 12, 13 peraj 17, 18

Kʼïy chkë ri aj Corinto ri xkikʼoxaj chqä xkinmaj ri xtzjöx chkë, xeqasäx pa yaʼ (Hch 18:8).

¿Achkë xtoʼö kichë ri winäq aj Corinto rchë xeqasäx pa yaʼ? (2Co 10:4, 5). Dios xksaj Rchʼaʼäl chqä ri loqʼoläj rchqʼaʼ rchë xertoʼ rchë xkijäl rbʼanik kikʼaslemal (Heb 4:12). Ri winäq aj Corinto ri xkinmaj ri ütz taq rtzjol xtzjöx chkë, xekowin xkiyaʼ qa rbʼanik ri ma ütz ta, achiʼel ri qʼabʼarïk, ri eläqʼ chqä ri tzʼil taq bʼanobʼäl chkiwäch kaʼiʼ achiʼaʼ (1Co 6:9-11). Tapeʼ jojun winäq aj Corinto kʼo kʼïy xkʼatzin xkijäl pa kikʼaslemal rchë xeqasäx pa yaʼ, ryeʼ ma xkiquʼ ta chë ma xkekowin ta xkeʼok cristianos. Ryeʼ xkiʼän jontir ri kʼo pa kiqʼaʼ rchë xebʼä chpan ri bʼey ri yerkʼwaj chpan ri kʼaslemal (Mt 7:13, 14). ¿Y rït? ¿Najin natäj aqʼij chë nayaʼ qa jun vicio o jun bʼanobʼäl ri ma nqä ta chwäch Dios? We ke riʼ, ¡ma tikʼo ta akʼuʼx! Taʼij che rä Jehová chë tyaʼ pä rchqʼaʼ chawä rchë nayaʼ qa rbʼanik ri ma ütz ta chqä rchë ma yaqä ta chik chpan. w25.03 6 peraj 15-17

We kʼo jun chiwä rïx nkʼatzin rnaʼoj, ttjaʼ rqʼij chukʼutxik che rä Dios (Snt 1:5).

Jehová nuʼij chë nuyaʼ kinaʼoj «xa bʼa achkë winäq chqä taq nuʼän riʼ, ma nukraj ta chë apaläj». Ri qanaʼoj nuyaʼ Dios nqrtoʼ rchë nqatzʼët we ri xtqachaʼ xtqaʼän xtqä chwäch ryä o manä. Taq xakʼutuj yän atoʼik che rä Jehová, tatzʼetaʼ achkë rbʼanik nuyaʼ pä chawä ri xakʼutuj che rä. Tqaquʼ rij ya reʼ. Tqabʼanaʼ che rä chë yït kʼo chpan jun chik tinamït y xasach. Rkʼë jbʼaʼ xtakʼutuj atoʼik che rä jun winäq ri kʼo chpan ri tinamït riʼ. Ye kʼa, ¿tapeʼ chë xtayoʼej na achkë xtuʼij chawä? Rït kan xtakʼoxaj jontir ri xtuʼij ri winäq riʼ chawä. Ke riʼ chqä tabʼanaʼ taq yachʼö rkʼë Jehová. Taq xakʼutuj yän anaʼoj che rä, tatjaʼ aqʼij rchë «nakʼoxaj» ri xtuʼij ryä chawä. Jun rbʼanik naʼän riʼ, ya riʼ taq natzʼët achkë naʼoj chpan le Biblia kikʼwan kiʼ rkʼë ri nawajoʼ naʼän. Jun tzʼetbʼäl, tabʼanaʼ che rä chë rït xachʼöbʼ yabʼä pa jun reunión social, ütz natzʼët achkë nuʼij le Biblia chkij ri nmaqʼij ri kan nqʼax rwiʼ yebʼan chpan, chkij ri itzel taq amigos o chrij rbʼanik nayaʼ naʼäy Rqʼatbʼäl Tzij Dios pan akʼaslemal chwäch ri nawajoʼ rït (Mt 6:33; Ro 13:13; 1Co 15:33). w25.01 16 peraj 6, 7

¡Titzʼetaʼ! Ri nsamajelaʼ xkewaʼ, ye kʼa rïx xtitäj nmïk (Is 65:13).

Ri profeta Isaías xkʼüt achkë nkïl ri winäq ri ye kʼo chwäch ri jaʼäl ilew y achkë nkïl ri ma ye kʼo ta chwäch ri ilew riʼ. Jontir röj, rsamajelaʼ Jehová, kʼo jontir ri nkʼatzin chqë rma yë ryä nyaʼö pä chqë. Ryä nuyaʼ ri loqʼoläj rchqʼaʼ pa qawiʼ, ryaʼon pä Rchʼaʼäl chqë y ryaʼon pä ri nkʼatzin chqë rchë más kuw nuʼän qakʼuqbʼäl kʼuʼx. Rkʼë jontir riʼ, röj nqkowin achiʼel ta nqwaʼ chqä kiʼ qakʼuʼx nqaʼän (tajnamaj rkʼë Apocalipsis 22:17). Ye kʼa ri winäq ri ma ye kʼo ta chwäch re jaʼäl ilew reʼ ma ke riʼ ta nbʼanatäj kikʼë. Ryeʼ achiʼel ta «nkitäj nmïk», «nchaqiʼj kichiʼ» chqä «nkitzäq kikʼïx». Ri winäq riʼ majun ta ntoʼö kichë rchë jnan nuʼän kiwäch rkʼë Dios (Am 8:11). Jehová xtyaʼ ri nkʼatzin chkë rsamajelaʼ rchë yewaʼ, achiʼel ri trigo, ri vino chqä ri aceite de oliva (Joe 2:21-24). Rkʼë ya reʼ, ryä xrajoʼ xuʼij chë Jehová ma xa xuʼ ta xtyaʼ ri nkʼatzin chkë rsamajelaʼ rchë yewaʼ, xa xtyaʼ chqä ri nkʼatzin chkë rchë más kuw nuʼän qakʼuqbʼäl kʼuʼx. ¿Achkë rbʼanik rbʼanon Jehová ya riʼ pa qaqʼij komä? Ryä ryaʼon pä le Biblia chqë, ri qapublicaciones, ri qasitio pa internet, nuyaʼ qʼij chqë nqamöl qiʼ pa qaSalón chqä yeqaʼän nmaʼq taq moloj. Rma ryä rbʼanon riʼ, röj nqkowin achiʼel ta nqwaʼ ronojel qʼij chqä njeʼ pä más qachqʼaʼ. w24.04 21 peraj 5, 6

Ronojel mul jaʼäl rbʼanik kixtzjon (Col 4:6).

We rït nawajoʼ natamaj más rwäch jun qachʼalal, rkʼë jbʼaʼ ütz yatzjon rkʼë ri qachʼalal riʼ akuchï ye kʼo ye kʼïy winäq, naskʼij äl pa teléfono o naʼän äl jun videollamada che rä. Kan chöj taʼij che rä achkë nanaʼ chqä chë nawajoʼ natamaj más rwäch (1Co 14:9). We ryä nuʼij chawä chë nrajoʼ na nuquʼ achkë xtuʼän, tayaʼ tiempo che rä (Pr 15:28). Ye kʼa we nuʼij chawä chë ma ya riʼ ta ri nrajoʼ ryä, ma tatäj ta aqʼij chrij. ¿Achkë ütz naʼän we jun qachʼalal nuʼij chawä chë nrajoʼ nutamaj más awäch? Ma tamestaj ta chë ryä ma chaq bʼaʼ ta xuʼän chwäch xtzjon awkʼë, rma riʼ kan ütz anaʼoj tabʼanaʼ rkʼë. We nkʼatzin na naquʼ ri nawajoʼ naʼän, taʼij che rä. Ye kʼa ma tayaʼ ta qʼij chë nqʼax kʼïy tiempo rchë naʼij che rä achkë xaquʼ (Pr 13:12). We rït majun ta nawajoʼ rkʼë ri qachʼalal riʼ, kan chöj taʼij che rä, ye kʼa kan pa rbʼeyal tabʼanaʼ riʼ. Ye kʼa we rït nawajoʼ natamaj más rwäch ri qachʼalal riʼ, taʼij che rä achkë nanaʼ y achkë nawajoʼ chë nbʼanatäj chpan inoviazgo. Rkʼë jbʼaʼ ri niyoʼej chë xtbʼanatäj chpan inoviazgo ma jnan ta. w24.05 23, 24 peraj 12, 13

Rïn yichʼeyon awkʼë pa rbʼiʼ Jehová, ri Dios ri ukʼwayon bʼey chkiwäch ri soldados (1Sa 17:45).

Taq David rkʼë jbʼaʼ kʼa kʼajol na, xbʼä akuchï ye kʼo wä ri soldados israelitas. Ryä xtzʼët chë ri soldados riʼ kixiʼin wä kiʼ rma Goliat, jun achï ri kan nüm raqän, najin wä nuʼij ya reʼ chkë: «¡Re qʼij reʼ yïn petenäq rchë nbʼän chʼaʼoj kikʼë ri soldados aj Israel!» (1Sa 17:10, 11). Ri soldados riʼ kixiʼin wä kiʼ rma najin nkitzʼët chë Goliat kan nüm raqän y rma ri najin wä nuʼij chkë (1Sa 17:24, 25). Ye kʼa David ma ya riʼ ta xyaʼ pa rjolon. Chwäch ryä, ri xuʼij Goliat kan achiʼel ta chkë rsoldados ri kʼaslïk Dios xuʼij wä y ma xa xuʼ ta chkë ri soldados aj Israel (1Sa 17:26). David kan yë wä Jehová kʼo pa rjolon. Ryä rkʼuqbʼan wä rkʼuʼx chë ri Dios ri xtoʼö rchë xerköl ri karneʼl, xttoʼ chqä komä chwäch re kʼayewal reʼ. Rkʼë rtoʼik Jehová, ryä xuʼän chʼaʼoj rkʼë Goliat, y achiʼel qataman, ¡xchʼakon chrij ri achï riʼ! (1Sa 17:45-51). w24.06 21 peraj 7

Ma taxiʼij ta awiʼ, rma rïn yïn kʼo awkʼë. Ma tchʼpü ta akʼuʼx, rma rïn yïn aDios. Rïn xtinyaʼ awchqʼaʼ chqä xkatintoʼ. Rïn kan xkatinchäp rkʼë ri nqʼaʼ derecha (Is 41:10).

Tqaquʼ rij achkë ta kʼaslemal rkʼë jbʼaʼ qakʼwan ta xa ta ma najin nqayaʼ rqʼij Jehová. Ri nqaʼän riʼ xtqrtoʼ rchë ronojel mul xtqajoʼ xtqanmaj rtzij Jehová chqä rchë xtqaʼij achiʼel xuʼij ri salmista: «Ri yijelun rkʼë Dios kan janina ütz chwä rïn» (Sl 73:28). Röj xtqkowin xtqaköchʼ xa bʼa achkë kʼayewal xtqïl chkipan re qʼij reʼ, rma yoj rsamajelaʼ jun kantzij chqä kʼaslïk Dios (1Te 1:9). Ryä kantzij kʼo, nutzʼët ri najin nqaqʼaxaj chqä ronojel mul nrajoʼ nqrtoʼ pä. Ke riʼ xuʼän kikʼë rsamajelaʼ ojer y kan ke riʼ chqä xtuʼän pa qaqʼij komä. Xa jbʼaʼ chik apü, xtqïl jun nüm kʼayewal ri majun bʼëy bʼanatajnäq ta chwäch Rwachʼlew. Ye kʼa ma qayonïl ta xtqjeʼ. Rma riʼ kan rkʼë ronojel qan nqkowin nqaʼij ya reʼ: «Jehová ya riʼ ri ntoʼö wchë. Ma xtinxiʼij ta wiʼ» (Heb 13:5, 6). w24.06 25 peraj 17, 18

Rïx xkixkowin xtitzʼët achkë winäq kan chöj rkʼaslemal y achkë kan jun itzel winäq (Mal 3:18).

Le Biblia yertzjoj más ye 40 achiʼaʼ ri xkiqʼät tzij pa kiwiʼ ri israelitas. Ri ütz qʼatöy taq tzij xkiʼän ri ma ütz ta, achiʼel David. Röj qataman chë ryä xok jun ütz qʼatöy tzij. Nqaʼij riʼ rma Jehová xuʼij ya reʼ chrij ryä: «Xa xuʼ ri nqä chi nwäch rïn ya riʼ xuʼän ryä rkʼë ronojel ran» (1Re 14:8). Tapeʼ ke riʼ, ryä xwär rkʼë jun ixöq ri ya kʼlan chik y xkanuj rbʼanik rchë xkamsäx rchjil ri ixöq riʼ chpan jun chʼaʼoj (2Sa 11:4, 14, 15). Ye kʼa xejeʼ chqä itzel qʼatöy taq tzij ri xkiʼän ri ütz. Tqatzʼetaʼ ri xuʼän Rehoboam. Röj qataman chë Jehová ma ütz ta xtzʼët ri qʼatöy tzij riʼ. Nqaʼij riʼ rma ryä xuʼij ya reʼ chrij ryä: «Xuʼän ri ma ütz ta» (2Cr 12:14). Tapeʼ ke riʼ, xnmaj tzij taq Jehová xuʼij che rä chë ma tbʼerbʼanaʼ ta chʼaʼoj kikʼë ri 10 ijatzul rchë Israel chqä chë tyaʼ qʼij chkë rchë nkichaʼ jun kiqʼatöy tzij. Chqä, xeryäk más tzʼaq chkij jojun tinamït rchë yekowin nkitoʼ kiʼ chwäch kikʼulel (1Re 12:21-24; 2Cr 11:5-12). ¿Achkë rma jojun chkë ryeʼ kan ütz xetzʼet rma Jehová y jojun chik manä? Rma jojun chkë ryeʼ xkajoʼ ryä rkʼë ronojel kan, xkitzolij kiʼ che rä kimak y kan pa rbʼeyal xkiyaʼ rqʼij. w24.07 20 peraj 1-3

Kan keʼitjoj rkʼë ri pixabʼanïk chqä ri naʼoj yeryaʼ Jehová (Ef 6:4).

¿Achkë nkiʼän ri ukʼwäy taq bʼey taq ri xqä pa mak majanä tuʼän 18 rjnaʼ ye kʼa qasan chik pa yaʼ? We ke riʼ, ri ukʼwäy taq bʼey rchë rcongregación xtkichaʼ chkikojöl ryeʼ kaʼiʼ ukʼwäy bʼey rchë yetzjon rkʼë ri kʼajol o ri qʼopoj chqä kikʼë rteʼ rtataʼ we ye Testigos. Re ukʼwäy taq bʼey reʼ xtkikʼutuj chkë ri teʼej tataʼaj achkë toʼïk najin chik nkiyaʼ che rä kalkʼwal rchë nujäl rnaʼoj chqä rchë nutzolij riʼ. We ri kʼajol o ri qʼopoj najin nukʼän ri toʼïk riʼ, ri ukʼwäy taq bʼey rkʼë jbʼaʼ xtkitzʼët chë ma xtkʼatzin ta xtbʼan jun comité chrij. ¿Achkë rma? Rma Jehová pa kiqʼaʼ ri teʼej tataʼaj ryaʼon wä qa rchë pa rbʼeyal yekiqʼïl kalkʼwal (Dt 6:6, 7; Pr 6:20; 22:6; Ef 6:2-4). Taq ryeʼ xkiʼän yän riʼ, ri ukʼwäy taq bʼey xketzjon na kikʼë rteʼ rtataʼ ri kʼajol o ri qʼopoj nkʼaj chik mul rchë nkitzʼët we kʼa najin na nyaʼöx ri toʼïk ri nkʼatzin che rä. Ye kʼa, ¿achkë xtbʼan we ri kʼajol o ri qʼopoj ma nutzolij ta riʼ chqä ma nujäl ta rnaʼoj? We ke riʼ, ri ukʼwäy taq bʼey xtkiʼän jun comité rchë xketzjon rkʼë ri kʼajol o ri qʼopoj riʼ chqä kikʼë rteʼ rtataʼ we ye Testigos. w24.08 24 peraj 18

Más kiʼ akʼuʼx nanaʼ taq yaspan chwäch ri nakʼül jun spanïk (Hch 20:35).

Kantzij na wä chë kan kiʼ qakʼuʼx nqanaʼ taq kʼo nspäx chqë, ye kʼa kan más na chik kiʼ qakʼuʼx nqaʼän taq röj kʼo nqaspaj chkë nkʼaj chik o taq yeqatoʼ. Rma ya reʼ ntel chë tzij chë Jehová pa qaqʼaʼ röj xyaʼ wä qa we nqajoʼ kiʼ qakʼuʼx nqaʼän. We nqakanuj más rbʼanik rchë kʼo nqaspaj chkë nkʼaj chik o rchë yeqatoʼ, kʼo más xtbʼanö chqë chë kiʼ qakʼuʼx xtqaʼän. ¿Tapeʼ chë kan jaʼäl chë Jehová ke riʼ rbʼanik xuʼän qa chqë? (Sl 139:14). Le Biblia nuʼij chë ri winäq ri yespan kan kiʼ kikʼuʼx. Komä nqʼax chqawäch achkë rma Jehová ya riʼ «ri Dios ri kʼo kiʼkʼuxlal rkʼë» (1Ti 1:11). Yë ryä ri naʼäy xspan, y majun ta chik jun winäq nspan más chwäch ryä. Achiʼel xuʼij ri apóstol Pablo, «rma ryä röj kʼo qakʼaslemal, nqslon chqä yoj kʼo aweʼ» (Hch 17:28). Y ma xa xuʼ ta riʼ, le Biblia chqä nuʼij chë «jontir ri jaʼäl taq spanïk» rkʼë Jehová yepë wä (Snt 1:17). ¿Achkë ütz nqaʼän we nqajoʼ más kiʼ qakʼuʼx nqanaʼ taq nqspan? Achiʼel xtqatzʼët chpan re tjonïk reʼ, ütz nqakʼän qanaʼoj chrij Jehová (Ef 5:1). w24.09 26 peraj 1-4

Ma tqayaʼ ta qa rkʼwaxik ri bʼey riʼ tapeʼ kʼuqül chik qakʼuʼx chpan rchʼaʼäl Dios (Flp 3:16).

Komä ke xqatzʼët yän achkë najowatäj chkij qachʼalal achiʼaʼ rchë yeʼok ukʼwäy taq bʼey, rkʼë jbʼaʼ ye kʼo jojun toʼonelaʼ pa congregación nkiquʼ chë majun bʼëy xkekowin ta xtkiʼän riʼ. Ye kʼa kʼo chë ma nkimestaj ta chë Jehová chqä rtinamit ma nkiyoʼej ta chë ryeʼ kan tzʼaqät nkiʼän che rä jontir (1Pe 2:21). Chqä, Jehová nkowin nuksaj ri loqʼoläj rchqʼaʼ rchë yertoʼ pä rchë yeʼok ukʼwäy taq bʼey (Flp 2:13). Y rït, ¿kʼo jun naʼoj xatzʼët ri nanaʼ chë nkʼatzin yasamäj más chrij? We ke riʼ, kachʼö rkʼë Jehová, takanuj más anaʼoj chrij riʼ chqä takʼutuj anaʼoj chkë ri ukʼwäy taq bʼey. Tatjaʼ aqʼij rchë yatok ukʼwäy bʼey. Taʼij che rä Jehová chë katurtjoj chqä chë katurtoʼ pä rchë yejeʼ más ütz taq naʼoj awkʼë, rchë ke riʼ ryä xtkowin xkaturksaj más pa congregación (Is 64:8). Kantzij na wä chë ryä kan xkaturtoʼ pä rchë xkakowin xkatok ukʼwäy bʼey. w24.11 25 peraj 17, 18

Dios ma itzel ta rnaʼoj y ma numestaj ta ri samaj ibʼanon pä chqä ri ajowabʼäl ikʼutun pä chrij ri rbʼiʼ, rma xeʼitoʼ ri ralkʼwal Dios y rma ma iyaʼon ta qa rbʼanik riʼ (Heb 6:10).

Tapeʼ kan kʼïy chik jnaʼ qayaʼon pä rqʼij Jehová, ma ütz ta nqaquʼ chë rma riʼ kan taqäl chqij nkuy qamak rma ryä. Kantzij na wä chë Jehová kan nuloqʼoqʼej jontir ri qabʼanon pä chuyaʼik rqʼij. Ye kʼa taq xtäq pä Rkʼajol qmä röj, ma xtäq ta pä rchë nutöj chqë ri najin nqaʼän rma ryä. Ya riʼ kan jun spanïk xyaʼ ryä chqë. We röj nqaquʼ chë kan taqäl chqij chë Dios nuküy qamak, ya riʼ xa achiʼel ta najin nqaʼij chë ma xkʼatzin ta chë Jesús xkäm qmä röj (tajnamaj rkʼë Gálatas 2:21). Ri apóstol Pablo rtaman wä chë, tapeʼ xtuʼän jontir ri kʼo pa rqʼaʼ rchë xtyaʼ rqʼij Jehová, ryä majun bʼëy xtkowin ta xtuʼij chë taqäl chrij nkuy rmak rma Dios. ¿Achkë kʼa rma xtäj rqʼij rchë xyaʼ rqʼij Jehová? Rma nrajoʼ wä nutyoxij che rä Dios chë xküy rmak (Ef 3:7). Ke riʼ chqä röj, nqatäj qaqʼij rchë nqayaʼ rqʼij Jehová, ma rma ta chë nqajoʼ nqaʼij chë taqäl chqij chë ryä nuküy qamak, xa rma nqajoʼ nqtyoxin che rä rma nqrküy. w25.01 27 peraj 5, 6