Ye kʼo jojun qachʼalal nkajoʼ nkiyaʼ más rqʼij Jehová, ye kʼa ma yekowin ta nkiʼän riʼ rma ya xbʼä kijnaʼ, kʼo kiyabʼil o kʼo jojun ri ma yekowin ta chik nkiʼän. Rkʼë jbʼaʼ ya riʼ nbʼanö chkë chë nkinaʼ chë majun ta chik kiqʼij chwäch Jehová chqä nkiquʼ ya reʼ: «¿Yikʼatzin na komä che rä ryä?». Ri xtzʼibʼan ri Salmo 71 ke riʼ chqä jbʼaʼ xnaʼ. Ryä xuʼij ya reʼ che rä Jehová: «Ma kinayaʼ ta qa taq xtkʼis qa wchqʼaʼ» (Sl 71:9, 18). Ye kʼa ryä ryaʼon wä chwäch ran chë, we nuyaʼ rqʼij Dios, Dios kan xtkʼwaj rbʼey chqä xttoʼ pä. Chqä xqʼax chwäch chë Jehová kan kiʼ rkʼuʼx kikʼë ri winäq ri nkiʼän jontir ri kʼo pa kiqʼaʼ rchë nkiyaʼ rqʼij ryä tapeʼ kʼo ma yekowin ta chik nkiʼän (Sl 37:23-25). We rït ya kʼo chik ajnaʼ, tatjaʼ aqʼij rchë natzʼët qa awiʼ kan achiʼel yaturtzʼët Jehová. Tapeʼ nanaʼ chë kʼo kʼïy ma yakowin ta chik naʼän, Jehová nkowin yaturtoʼ pä rchë yeʼatoʼ nkʼaj chik rchë más jnan nuʼän kiwäch rkʼë ryä (Sl 92:12-15). Pa rkʼexel xa xuʼ naquʼ ri ma yakowin ta chik naʼän, más ütz taquʼ ri kʼa yakowin na naʼän. w24.10 28 peraj 14-16

Ri cristianos ri ma qʼaxnäq ta na chkiwäch achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta, kʼayewal nuʼän chkiwäch nkitzʼët achkë nkʼatzin nkiʼän taq ma nkïl ta chpan le Biblia jun naʼoj ri ntzjon chrij ri nkajoʼ nkiʼän. Taq nbʼanatäj riʼ, rkʼë jbʼaʼ ye kʼo jojun nkiquʼ chë yekowin nkiʼän ri nkajoʼ ryeʼ. Jojun chik nkikʼutuj chë tyaʼöx jun pixaʼ chrij ri nkajoʼ nkiʼän tapeʼ ma nkʼatzin ta. Jun tzʼetbʼäl, ri cristianos aj Corinto achiʼel ta xkiʼij che rä ri apóstol Pablo chë tyaʼ jun pixaʼ ri ntzjon chrij ri rkïl wäy ri tzjun chkiwäch ri tyox. Pa rkʼexel xuʼij chkë achkë kʼo chë nkiʼän, ri apóstol Pablo xuʼij chkë chë pa kiqʼaʼ ryeʼ kʼo wä rchë nkichaʼ achkë nkiʼän. Ryä xtzjoj jojun naʼoj chkë ri xkertoʼ rchë ri xtkichaʼ xtkiʼän ma xtuʼän ta chë xttiʼon kan rma riʼ chqä ma xkertzäq ta ri nkʼaj chik (1Co 8:7-9). Taq ryä xuʼän riʼ, xkʼüt chkiwäch achkë rbʼanik njeʼ kinaʼoj, rchë ke riʼ nqʼalajin chkiwäch achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta. Ke riʼ ryeʼ yechaʼö achkë nkajoʼ nkiʼän y ma nkʼatzin ta na nkikʼutuj chkë nkʼaj chik ri nkʼatzin nkiʼän o chë tyaʼöx jun pixaʼ chrij riʼ. w24.04 5 peraj 14

Pa rqʼij qa Jonás, ri winäq aj Nínive xekowin na xkitzolij kiʼ che rä kimak. Chqä, ma tqamestaj ta chë Jesús xuʼij chë ri winäq ri xkiʼän ri ma ütz ta, «xkekʼasöx pä rchë xtqʼat tzij pa kiwiʼ» (Jn 5:29). Chqä, rkʼë ya reʼ nqʼalajin chqawäch chë rkʼë jbʼaʼ jojun chkë ri winäq aj Sodoma chqä Gomorra xkekʼasöx pä y röj xtqkowin xtqakʼüt chkiwäch chrij Jehová chqä Jesús. Jehová ronojel mul nutzʼët «achkë kʼo pa kan ri winäq chqä achkë nkiquʼ». Taq ryä xttzʼët achkë winäq xkerkʼasoj pä, «chkijujnal xtyaʼ rajäl rkʼexel chkë rma kinaʼoj». We xtkʼatzin, Jehová kan xtuʼän ri rbʼin qa chik, ye kʼa xtpoqonaj chqä kiwäch ri winäq we ryä xttzʼët chë ütz nuʼän riʼ. Rma riʼ majun bʼëy tqaquʼ ta chë jun winäq ma xtkʼasöx ta pä chik; xa xuʼ xtqaʼij riʼ we qataman chë chpan le Biblia nuʼij wä. w24.05 5, 6 peraj 15, 16

Chpan jontir ri jnaʼ ri yeqʼaxnäq pä, ri nuʼij rchʼaʼäl Dios rkʼuqbʼan kikʼuʼx rsamajelaʼ ryä taq kʼo jun samaj chkiwäch ri kʼayewal nkiʼän. Tqatzʼetaʼ ri xbʼanatäj rkʼë ri profeta Jeremías. Taq Jehová xuʼij che rä chë nkʼatzin nbʼeryaʼ jun rtzjol chkë ri winäq, ryä xnaʼ chë ma xtkowin ta xtuʼän ri samaj riʼ, rma riʼ xuʼij reʼ: «Rïn ma ntaman ta achkë xtinbʼeʼij rma kʼa yïn akʼal na» (Jer 1:6). ¿Achkë xtoʼö rchë Jeremías rchë xkowin xuʼän ri samaj xyaʼöx pa rqʼaʼ? Ri rchʼaʼäl Dios ya riʼ xyaʼö rchqʼaʼ ryä. Jeremías xuʼij: «Rchʼaʼäl ryä xuʼän [...] achiʼel jun qʼaqʼ ri kʼo chpan nbʼaqil, y ma xikowin ta chik xinqʼät» (Jer 20:8, 9). Ri winäq ri achoq kikʼë xkʼatzin wä xbʼä Jeremías kan ma katok kikʼë, ye kʼa ri rtzjol ri xkʼatzin xyaʼ chkë ya riʼ xyaʼö rchqʼaʼ rchë xkowin xuʼän rsamaj. Röj, ri cristianos, kan nukʼuqbʼaʼ chqä qakʼuʼx ri nutzjoj Rchʼaʼäl Dios. Ri apóstol Pablo xuʼij chë ri kitaman chpan rchʼaʼäl Dios xkertoʼ rchë xtkikʼwaj «jun kʼaslemal ri nqä chwäch Jehová» chqä rchë xtkiʼän «utziläj taq bʼanobʼäl» (Col 1:9, 10). w24.04 14, 15 peraj 2-4

Sadoc ma xyaʼ ta qa Jehová tapeʼ ri Sumo Sacerdote Abiatar xa xtoʼ Adonías, ri rkʼajol David, ri xrajoʼ xmäj qa rqʼatbʼäl tzij. Ye kʼa David majun bʼëy xquʼ ta chë Sadoc ke riʼ chqä xtuʼän. Taq xtzjöx che rä David achkë rchʼobʼon nuʼän Adonías, ryä xuʼij che rä Sadoc, Natán chqä Benaya chë tkibʼanaʼ qʼatöy tzij che rä Salomón (1Re 1:32-34). Kantzij na wä chë ri xtoʼö rchë Sadoc ya riʼ ri xkiʼän nkʼaj chik winäq ri xkinmaj rtzij Jehová chqä xkitoʼ ri qʼatöy tzij David, achiʼel Natán. Taq Salomón xok qʼatöy tzij, ryä xyaʼ che rä Sadoc ri samaj nuʼän wä Abiatar (1Re 2:35). ¿Achkë rbʼanik nakʼän anaʼoj rït chrij Sadoc? We jun awachʼalal o jun awamigo nuyaʼ qa Jehová, takʼutuʼ chë rït ma nawajoʼ ta naʼän riʼ (Jos 24:15). Jehová xtyaʼ pä awchqʼaʼ rchë ma xtayaʼ ta qa ryä. Rma riʼ takʼutuj atoʼik che rä y más jnan tbʼanaʼ awäch kikʼë awamigos ri nkinmaj rtzij ryä. Jehová kowan nuloqʼoqʼej chë rït ma nayaʼ ta qa ryä, y xtyaʼ rajäl rkʼexel chawä rma riʼ (2Sa 22:26). w24.07 6, 7 peraj 16, 17

Chpan Salmo 15:2 nuʼij chë ramigo Dios «majun ta mak nilitäj chrij» chqä «nuʼän ri ütz». Ri tzij yeksäx chpan re texto reʼ nkikʼüt chë ri winäq riʼ nkʼatzin majun bʼëy nuyaʼ ta qa rbʼanik riʼ. Ye kʼa, ¿nqkowin komä röj nqakʼwaj jun kʼaslemal ri akuchï majun ta mak nilitäj chqij? Jaʼ, nqkowin. Tapeʼ röj xa kʼo qa mak chqij, Jehová xttzʼet chë qakʼwan jun jïk kʼaslemal chwäch we nqaʼän jontir ri kʼo pa qaqʼaʼ rchë nqanmaj rtzij ryä. Taq nqajäch qiʼ pa rqʼaʼ Dios chqä nqqasäx pa yaʼ, ya riʼ taq röj achiʼel ta nqachäp äl ri bʼey ri nqrtoʼ rchë más jnan nuʼän qawäch rkʼë ryä. Tnatäj chqë chë ojer qa, ma xuʼ ta xkʼatzin chë jun winäq jun israelita rchë xkowin xok ramigo Jehová. Ye kʼo jojun kan xkiʼij chë najin nkiyaʼ rqʼij Dios tapeʼ ma rkʼë ta ronojel kan xkiʼän wä chqä ma xkikʼwaj ta jun jïk kʼaslemal chwäch (Is 48:1). Ye kʼa ri israelitas ri xkajoʼ xkiyaʼ rqʼij Jehová rkʼë ronojel kan, xkʼatzin xkitamaj ri pixaʼ xyaʼ ryä chkë chqä xekismajij. Ke riʼ chqä nbʼanatäj pa qaqʼij komä. We röj nqajoʼ chë Dios kiʼ rkʼuʼx nuʼän qkʼë, ma xuʼ ta nkʼatzin nqqasäx pa yaʼ chqä nq·ok chpan rtinamit, nkʼatzin ronojel mul nqaʼän ri ütz chwäch ryä. w24.06 9, 10 peraj 4, 6

Tqatzʼetaʼ achkë jojun rbʼanik nspan Jehová. Jun rbʼanik ya riʼ taq nuyaʼ ri achkë nkʼatzin chqë. Rkʼë jbʼaʼ ma kan ta xtjeʼ qabʼeyomal, ye kʼa ryä xtuʼän chë kan jontir bʼa chqë röj xtjeʼ ri nkʼatzin chqë, achiʼel qaway, qatzyaq chqä jun qachoch akuchï nqjeʼ wä (Sl 4:8; Mt 6:31-33; 1 Ti 6:6-8). Ye kʼa ryä ma nuʼän ta riʼ xa rma nunaʼ chë kʼo chë nuʼän riʼ. Rchë nqatzʼët achkë rma nqaʼij riʼ, tqatzʼetaʼ ri xuʼij qa Jesús chpan Mateo 6:25, 26. Chkipan re versículos reʼ, Jesús xtzjon chkij ri ajxikʼ taq chköp chqä xuʼij ya reʼ chkë ri xekʼoxan rchë: «Ryeʼ ma yetkonäj ta, ma nkesaj ta rwäch tkoʼn nixta nkikʼöl rwäch tkoʼn». Ye kʼa chrij riʼ xuʼij chik: «Ri Qatataʼ kʼo chkaj kan yertzüq». Chrij riʼ xkʼutuj ya reʼ chkë: «¿Ma más ta komä iqʼij rïx chkiwäch ryeʼ?». Ri xrajoʼ xkʼüt Jesús ya riʼ chë, we Jehová yerchajij ri chköp riʼ, röj ütz nqayaʼ chwäch qan chë ryä chqä xtqrchajij röj. Achiʼel nqatzʼët, rma Jehová ya riʼ Qatat chqä kowan nqrajoʼ, nuyaʼ jontir ri nkʼatzin chqë (Sl 145:16; Mt 6:32). w24.09 26, 27 peraj 4-6

Ri qachʼalal ri yeʼok toʼonelaʼ, kan rkʼë rtoʼik ri loqʼoläj rchqʼaʼ Jehová yechaʼöx wä. Ryeʼ yekitoʼ ri ukʼwäy taq bʼey kikʼë jalajöj samaj ri nkʼatzin yebʼan pa congregación. Ri toʼonelaʼ yekiʼän jalajöj samaj pa congregación, ryeʼ kan jnan rbʼanon kiwäch rkʼë Dios. Nkajoʼ Jehová chqä nkismajij ri naʼoj yeryaʼon qa ryä chpan Rchʼaʼäl. Chqä, kan kowan yekajoʼ jontir qachʼalal (Mt 22:37-39). ¿Achkë nkʼatzin nuʼän jun qachʼalal rchë ntok jun toʼonel? Chpan le Biblia nuʼij achkë najowatäj chrij jun qachʼalal rchë ntok jun toʼonel (1Ti 3:8-10, 12). ¿Achkë ütz naʼän rït rchë nyaʼöx re samaj reʼ chawä? Ri ütz naʼän ya riʼ natzʼët achkë nuʼij le Biblia chë najowatäj chkij ri toʼonelaʼ chqä natäj aqʼij rchë naʼän riʼ. Ye kʼa, naʼäy nkʼatzin naquʼ achkë rma rït nawajoʼ yatok jun toʼonel. w24.11 15 peraj 4, 5

Ye kʼo jojun winäq nkiʼij chë kan kʼïy chik mul kiskʼin rwäch kiBiblia. Ye kʼa ¿nkinmaj komä ri naʼoj ye kʼo chpan chqä nkismajij pa kikʼaslemal? Manä, kʼïy chkë ryeʼ ma ke riʼ ta nkiʼän. Ye kʼa röj, ri nqayaʼ rqʼij Jehová, nqatäj qaqʼij rchë nqasmajij ri naʼoj ye kʼo chpan. Tapeʼ kʼayewal nuʼän chqawäch nqaskʼij rwäch Rchʼaʼäl Dios chqä nqasmajij ri naʼoj ye kʼo chpan. Rkʼë jbʼaʼ nqanaʼ chë ma njameʼ ta qawäch rchë nqaskʼij rwäch. O rkʼë jbʼaʼ kan chanin nqaskʼij rwäch y majun ta nkanaj qa pa qajolon. O rkʼë jbʼaʼ ma nqajoʼ ta chik nqaskʼij rma nqatzʼët chë kan kʼïy achkë nkʼatzin nqajäl. Xa bʼa achkë na nbʼanö chawä rït chë kʼayewal nuʼän chawäch nasmajij ri nuʼij le Biblia, Jehová xkaturtoʼ pä rchë xkakowin xtaʼän riʼ. Takʼamaʼ ri toʼïk nuyaʼ ryä chawä rchë tasmajij pan akʼaslemal. Taq más xtaskʼij rwäch Rchʼaʼäl Dios chqä xtasmajij ri naʼoj ye kʼo chpan, más kiʼ akʼuʼx xtaʼän (Snt 1:25). w24.09 7 peraj 15, 16

Taq nqaqʼaxaj jun nüm kʼayewal o kʼo jun ma ütz ta nbʼanatäj qkʼë ri ma nqkowin ta nqamestaj, Jehová nuksaj ri loqʼoläj rchqʼaʼ rchë nukʼuqbʼaʼ qakʼuʼx. We rït kʼo jun najin naqʼaxaj y ya riʼ nuʼän chawä chë poqän nunaʼ awan chqä yabʼison, taʼij che rä Jehová achkë nanaʼ. Ryä yaturkʼoxaj tapeʼ xa bʼa jaruʼ na mul o xa bʼa jaruʼ na tiempo xkatzjon rkʼë (Sl 86:3; 88:1). Ma kakos ta naʼij che rä chë tyaʼ pä ri loqʼoläj rchqʼaʼ chawä. Tatzʼetaʼ na peʼ chë ryä kan xtyaʼ pä chawä ri nakʼutuj che rä. ¿Kʼo komä jun nüm kʼayewal aqʼaxan rït ri nanaʼ chë rkʼison awchqʼaʼ? We ke riʼ, Jehová nkowin nuksaj ri loqʼoläj rchqʼaʼ rchë nuyaʼ pä awchqʼaʼ chqä rchë ma nayaʼ ta qa nayaʼ rqʼij ryä (Ef 3:16). We rït xaʼij yän che rä Jehová chë tyaʼ pä ri loqʼoläj rchqʼaʼ chawä, ¿achkë nkʼatzin naʼän komä? Nkʼatzin yabʼä pa qamoloj chqä natzjoj le Biblia chkë ri winäq, rma Dios nuyaʼ rchqʼaʼ chkë ri winäq ri nkiʼän ya riʼ. Chqä, taskʼij aBiblia ronojel qʼij, rchë ke riʼ xkachʼobʼon chkij ütz taq naʼoj ri ye petenäq rkʼë Jehová (Flp 4:8, 9). Taq xtaskʼij rwäch aBiblia, tatzʼetaʼ achkë winäq xekiqʼaxaj kʼayewal y taquʼ achkë rbʼanik xetoʼöx pä rma Jehová rchë xekiköchʼ ri kʼayewal riʼ. w24.10 9 peraj 12-14

Achiʼel Jehová y Jesús, röj chqä yeqajoʼ ri winäq (Pr 8:31). Nqapoqonaj kiwäch ri winäq ri majun ta ütz kiyoʼen apü chqä «ma kitaman ta rwäch Dios» (Ef 2:12). Rma ryeʼ kʼo kʼïy kʼayewal najin nkiqʼaxaj, nkinaʼ chë achiʼel ta ye kʼo chpan jun nüm jül ri akuchï ma yekowin ta yeʼel pä. Ye kʼa röj, achiʼel ta kʼo ri koloʼ qkʼë rchë nqkowin yeqesaj pä, y ya riʼ ri ütz taq rtzjol chrij Rqʼatbʼäl Tzij Dios. Rma röj yeqajoʼ ryeʼ chqä nqapoqonaj kiwäch, nqaʼän jontir ri kʼo pa qaqʼaʼ rchë nqatzjoj ri ütz taq rtzjol riʼ chkë. Ya riʼ achiʼel ta jun bʼeyomäl nkïl ryeʼ ri xkertoʼ rchë kʼo ütz xtkiyoʼej apü, rchë kiʼ kikʼuʼx xtkiʼän komä y rchë xkekowin xtkïl «ri kʼaslemal ri kantzij chë kʼaslemal», ntel chë tzij, ri kʼaslemal chwäch ri kʼakʼakʼ Rwachʼlew (1Ti 6:19). Ri nqjowan, ya riʼ chqä nbʼanö chqë chë nqaʼij chkë ri winäq chë xa jbʼaʼ chik nrajoʼ rchë xtchup rwäch jontir ri itzelal (Eze 33:7, 8). Röj nqajoʼ chë ryeʼ nkitamaj achkë xtbʼanatäj chpan ri nimaläj tijöj poqonal. Naʼäy, xtchup kiwäch jontir ri religiones ri ma yeqä ta chwäch Dios y chrij riʼ, chpan Armagedón, xtchup rwäch jontir ri ma ütz ta kʼo komä (Ap 16:14, 16; 17:16, 17; 19:11, 19, 20). w24.05 16, 17 peraj 8, 9

Ri apóstol Pablo xuʼij chkë ri cristianos chë tkiyaʼ qʼij «chë yë Dios» ntzolin rkʼexel chkë ri winäq ri kʼo ma pa rbʼeyal ta nkiʼän kikʼë. Röj chqä ütz nqaʼän riʼ y nqayaʼ qʼij chë yë Jehová nqʼatö tzij pa kiwiʼ ri winäq ri kʼo ma ütz ta nkiʼän chqë, rma qataman chë ryä kan pa rqʼijul xtuʼän riʼ. Kan ya riʼ xuʼän Juan taq jun qachʼalal kʼo jun ma ütz ta xuʼän che rä. Ryä xuʼij: «Xkʼatzin xinqʼät wiʼ rchë ma xinbʼän ta jun ri ma ütz ta. Romanos 12:19 xirtoʼ rchë xinqʼät nyowal chqä rchë xinkʼuqbʼaʼ nkʼuʼx chrij Jehová». Ri más ütz ya riʼ nqayaʼ qa jontir pa rqʼaʼ Jehová. We xtqaʼän riʼ, ma xtchʼpü ta chik qakʼuʼx chqä ma kowan ta xtqaquʼ achkë rbʼanik xtqasöl ri kʼayewal qlon. Jehová nrajoʼ nqrtoʼ pä. Ryä achiʼel ta nuʼij chqë: «Tayaʼ qa ya riʼ chwä rïn; rïn xkichojmin rchë». Jehová nuʼij chë yë ryä xtchojmin ri najin nbʼan chqë, y taq ryä xtuʼän riʼ, kan más ütz xtuʼän che rä chqawäch röj. We nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij ri nuʼij ryä chqë, ya riʼ xtqrtoʼ rchë xtqʼax qayowal che rä jun winäq ri kʼo jun ma ütz ta xuʼän chqë. w24.11 6 peraj 14, 15

Jontir ri yeqaʼän pa qakʼaslemal kʼo chë ma ya riʼ ta njeʼ más rqʼij. Ya riʼ xnataj ri apóstol Pablo chkë ri cristianos pa naʼäy siglo. Ryä xtzjoj chkë achkë bʼanatajnäq pä kikʼë ri israelitas, achiʼel ri xbʼanatäj kikʼë chunaqaj ri jyuʼ Sinaí. Chqä xuʼij chkë chë ma tkirayij ta «ri ma ütz ta», achiʼel xkiʼän ri israelitas (1Co 10:6, 7, 11). Ryeʼ xa xuʼ xkajoʼ xkitäj ri nkajoʼ, rma riʼ chkiwäch ryeʼ achiʼel ta «ma ütz ta» ri xyaʼ Jehová chkë (Nú 11:4-6, 31-34). Kan ya riʼ chqä xkiʼän taq xkimöl kiʼ rchë xewaʼ, xekʼuyaʼ chqä xkiyaʼ rqʼij ri aläj wakx ri xbʼan rkʼë oro (Éx 32:4-6). Pablo xnataj ya reʼ chkë ri cristianos taq xa jbʼaʼ wä chik nrajoʼ rchë nbʼeqä ri jnaʼ 70, taq ri romanos xepë chkij ri judíos. Ryä xtzjoj ya riʼ chkë rchë nkitamaj achkë nkʼatzin nkiʼän. Pa qaqʼij röj chqä, xa jbʼaʼ chik nrajoʼ rchë nchup rwäch jontir ri itzelal, rma riʼ ütz nqasmajij ri naʼoj xeryaʼ Pablo. w24.12 6 peraj 13

Jehová ya riʼ «ri Dios ri kʼo kiʼkʼuxlal rkʼë», y ryä nrajoʼ chë röj chqä kiʼ qakʼuʼx nqaʼän (1Ti 1:11). Kʼo kʼïy rspan chqë rchë kiʼ qakʼuʼx nqaʼän pa qakʼaslemal (Snt 1:17). Jun chkë riʼ, ya riʼ ri kʼlanen. Taq jun achï chqä jun ixöq yekʼleʼ, nkiʼij chkiwäch chë xtkajoʼ kiʼ, ma xtkiqasaj ta kiqʼij chqä xtkichajij kiʼ. Taq jnan nuʼän kiwäch pa kikʼlajil, ryeʼ kan kiʼ kikʼuʼx nkiʼän. Pa qaqʼij komä, ye kʼïy kʼlan taq winäq ma nkiʼän ta ri xkiʼij chkiwäch taq xekʼleʼ, rma riʼ ma kiʼ ta kikʼuʼx. ¿Achkë kinaʼoj ri achiʼaʼ nrajoʼ Jehová chë nkiʼän rkʼë kikʼlaj? Jehová nuʼij chë ri achiʼaʼ nkʼatzin nkiyaʼ kiqʼij kixjayil. Röj ma nqaqasaj ta rqʼij jun winäq taq kʼo rqʼij chqawäch, y ya riʼ kan nqʼalajin rkʼë qanaʼoj nqaʼän rkʼë. Jun achï nuyaʼ rqʼij rxjayil taq ütz rnaʼoj nuʼän rkʼë chqä nukʼüt chwäch chë nrajoʼ (1Pe 3:7). w25.01 8 peraj 1, 2; 9 peraj 4, 5

Kantzij na wä chë ri wuj ri xtzʼibʼaj ri apóstol Pablo chkë ri hebreos kowan xertoʼ ryeʼ rchë xkiköchʼ ri kʼayewal xkïl chkiwäch apü. Pablo xuʼij chkë chë nkʼatzin nkitjoj más kiʼ chrij Rchʼaʼäl Dios chqä nqʼax más chkiwäch ri naʼoj ye kʼo chpan. Xa xuʼ ke riʼ xkekowin xtkitzʼët achkë naʼoj xa xtuʼän chkë chë ma xtkikʼuqbʼaʼ ta chik kikʼuʼx chrij Jehová. Chqä xuʼij chkë chë nkʼatzin nkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chrij Dios, rchë ke riʼ xtkinmaj rtzij Jesús chqä xtkinmaj kitzij ri yekʼwayon bʼey chwäch ri congregación. Y xkʼüt chkiwäch chë, we xtqʼax chkiwäch chë ri kʼayewal kilon xkertoʼ rchë xkejeʼ más ütz taq naʼoj kikʼë, ryeʼ ma kʼayewal ta xtuʼän chkiwäch xkekiköchʼ ri kʼayewal riʼ. We röj chqä yeqasmajij ri naʼoj xyaʼöx chkë ri hebreos, xtqkowin chqä xtqaköchʼ xa bʼa achkë kʼayewal xtpë chqij (Heb 3:14). w24.09 12 peraj 17, 13 peraj 19

Le Biblia nukʼüt chë chwäch Jehová, ri winäq kʼo jun nkʼatzin chkë rchë ntoj kimak, rchë ke riʼ yekowin jnan chik jmul nuʼän kiwäch rkʼë Dios. ¿Achkë rma? Tnatäj chqë chë Adán y Eva majun ta wä mak chkij chqä xyaʼöx qʼij chkë rchë yekʼaseʼ y majun bʼëy yekäm ta. Ye kʼa rma xemakun, ma xkïl ta chik ri kʼaslemal riʼ. Reʼ ntel chë tzij chë, rchë ntoj kimak ri winäq, nkʼatzin jun kʼaslemal achiʼel ri kʼaslemal xkitzʼlaʼ Adán y Eva (1Ti 2:6). We jun achï nrajoʼ nutöj ri mak riʼ, ryä kʼo chë majun ta mak chrij, kʼo rkʼaslemal ri majun bʼëy nkʼis ta chqä nrajoʼ nuyaʼ rkʼaslemal pa kamïk qmä röj. Tqatzʼetaʼ oxiʼ rma ri nqkowin nqaʼij chë Jesús xkowin xtöj qamak: 1) ryä majun ta wä mak chrij, «majun ta mak xuʼän», 2) rma riʼ kʼo wä rkʼaslemal ri majun bʼëy nkʼis ta y 3) nrajoʼ wä nuyaʼ rkʼaslemal pa kamïk qmä röj (1Pe 2:22; Heb 10:9). w25.02 4 peraj 11, 12

Xa bʼa achkë na xtkʼatzin xtaʼän o xtayaʼ qa rbʼanik rchë yaqasäx pa yaʼ, tayaʼ chwäch awan chë Jehová kowan yatrajoʼ chqä nrajoʼ chë rït yatok chpan rfamilia. Jesús xuʼij ya reʼ chkë ye kʼïy rtzeqelbʼëy: «We ri ikʼuqbʼäl kʼuʼx achiʼel ta jun ijaʼtz rchë mostaza, xtiʼij che rä re jyuʼ reʼ: ‹Kaqʼax ke laʼ apü›, y kan xtqʼax; majun ta jun ri ma ta xkixkowin xtiʼän» (Mt 17:20). Ri rtzeqelbʼëy Jesús xa kʼa riʼ wä jun kayoxiʼ jnaʼ ye kʼo rkʼë Jesús, rma riʼ nkʼatzin wä nkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chë Dios xkertoʼ pä. Tapeʼ ke riʼ, Jesús xuʼij chkë chë, we ryeʼ xtkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chrij Jehová, Jehová xkertoʼ pä rchë xkeqʼax chkiwäch nmaʼq taq kʼayewal ri ye achiʼel ta mamaʼ taq jyuʼ. ¡Y Jehová chqä kan xkaturtoʼ pä rït! We kʼo jun najin nqʼatö awchë rchë yaqasäx pa yaʼ, ma tayoʼej ta chik más tiempo. Tajäch awiʼ pa rqʼaʼ Jehová chqä yaqasäx pa yaʼ. ¡Ya riʼ ri más ütz xtaʼän pan akʼaslemal! w25.03 7 peraj 18-20

Achiʼel David, röj xtqkowin xkeqaköchʼ ri kʼayewal we nnatäj chqë chë ri kʼaslïk Dios nrajoʼ nqrtoʼ pä. Xtqakʼuqbʼaʼ más qakʼuʼx chrij riʼ we nqaquʼ rij ri rbʼanon chik ryä ojer (Is 37:17, 33-37). Chqä, tatzʼetaʼ jojun peraj chpan jw.org ri nukʼüt achkë rbʼanik Jehová yertoʼon qachʼalal pa qaqʼij komä. Y, tnatäj chawä achkë rbʼanik yaturtoʼon pä Jehová chpan akʼaslemal rït. We rbʼanik yaturtoʼon pä ryä ma achiʼel ta rbʼanik xtoʼ David, majun taquʼ ta, ri kʼo más rqʼij ya riʼ chë Jehová kʼo kʼïy rbʼanon pä awmä rït. Ryä yaturbʼanon invitar rchë yatok ramigo (Jn 6:44). Rma riʼ, jun ri ütz naʼän ya riʼ naʼij che rä chë katurtoʼ pä rchë nnatäj chawä achkë rbʼanik ryaʼon pä chawä ri akʼutun che rä, achkë rbʼanik ryaʼon pä atoʼik taq más nkʼatzin chawä o ryaʼon awchqʼaʼ rchë yeʼaköchʼ ri kʼayewal. Ri yachʼobʼon chrij ri rbʼanon Jehová awmä rït, xkaturtoʼ rchë xtayaʼ más chwäch awan chë ryä ronojel mul xkaturtoʼ pä. w24.06 21 peraj 8

Röj rkʼë jbʼaʼ qayaʼon chwäch qan chë ma xtqayaʼ ta qʼij chë kʼo jun nbʼanö chqë chë nqayaʼ qa Jehová. Ye kʼa röj xa kʼo qa mak chqij, rma riʼ kʼo mul xa xtqajoʼ xtqaʼän ri ma ütz ta (Ro 7:21-23). Rkʼë jbʼaʼ chaq kʼateʼ xtkʼüt pä riʼ jun mak chqawäch ri akuchï kʼayewal xtuʼän chqawäch xtqaqʼät qiʼ chwäch. We röj nqajoʼ nqanmaj rtzij Jehová chqä Rkʼajol, nkʼatzin nqaʼän ri xuʼij qa Jesús; nkʼatzin nqachajij qiʼ rchë ma nqaʼän ta jun mak. Jontir röj nkikʼüt pä kiʼ jojun mak chqawäch, ye kʼa chqajujnal qataman achkë mak más kʼayewal nuʼän chqawäch nqaqʼät qiʼ chwäch. Rkʼë jbʼaʼ ye kʼo jojun najin nkitäj kiqʼij rchë ma yeqä ta chpan jun nüm mak, achiʼel ri tzʼil taq bʼanobʼäl. Jojun chik kʼayewal nuʼän chkiwäch nkiqʼät kiʼ chkiwäch nkʼaj chik tzʼil taq bʼanobʼäl, achiʼel ri nkichäp qa kichʼakul o nkitzʼët pornografía. Y nkʼaj chik, rkʼë jbʼaʼ najin nkitäj kiqʼij rchë ma nkinaʼ ta kiʼ, ma nkixiʼij ta kiʼ chkiwäch ri winäq chqä rchë ma chanin ta nkatäj kiyowal. w24.07 14 peraj 3; 15 peraj 5

Taquʼ rij reʼ: ¿achkë ta komä xbʼanatäj xa ta ri ukʼwäy taq bʼey ma ta xkiyaʼ qʼij che rä jun qachʼalal rchë ntzolin pä pa congregación tapeʼ xtzolij yän riʼ? o ¿achkë ta xbʼanatäj xa ta ri qachʼalal ma ta xkikʼüt chwäch chë nkajoʼ? «Ri mamaʼ bʼis ri nunaʼ» ri achï riʼ rkʼë jbʼaʼ xuʼän ta chë xkanaj qa. Rkʼë jbʼaʼ xquʼ ta chë majun bʼëy chik xtkowin ta xtyaʼ rqʼij Jehová chqä chë Jehová majun bʼëy xtküy ta rmak, y chë majun chik nkʼatzin wä nujäl rkʼaslemal. Y xa ta ya riʼ xbʼanatäj, kʼo ta chik jun kʼayewal más nüm ri xpë ta pa rwiʼ ri congregación. Xa ta ryeʼ ma ta xkiküy rmak ri achï riʼ, ya riʼ xuʼän ta chë Jehová rkʼë jbʼaʼ ma ta ütz chik xertzʼët. ¿Achkë rma? Rma xkikʼüt ta chë ma kikʼamon ta kinaʼoj chrij Jehová, ri yerküy ri winäq ri nkitzolij kiʼ. Pa rkʼexel riʼ, ryeʼ xkikʼüt ta chë xa chrij Satanás kikʼamon wä kinaʼoj, ri kan itzel rnaʼoj chqä ma nupoqonaj ta kiwäch ri winäq. Ryeʼ xkiyaʼ ta qʼij chë ri Diablo xerksaj rchë nkiʼän chë ri achï riʼ ma ta nuyaʼ chik rqʼij Jehová (2Co 2:10, 11; Ef 4:27). w24.08 17 peraj 7, 10, 11

Kʼo jun chik spanïk xyaʼ Jesús chkë ri congregaciones. Pa naʼäy siglo, ryä xuʼän chë ri ukʼwäy taq bʼey ri ye kʼo wä Jerusalén xkitäq Pablo, Bernabé chqä nkʼaj chik cristianos rchë xekibʼechʼaʼej ri congregaciones (Hch 11:22). ¿Achkë samaj xkibʼebʼanaʼ re achiʼaʼ reʼ? Ryeʼ xkibʼebʼanaʼ ri samaj ri najin wä chik nkiʼän ri ukʼwäy taq bʼey chqä ri yetoʼö kichë: nkikʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri cristianos ri ye kʼo pa taq congregaciones (Hch 15:40, 41). Ri ukʼwäy taq bʼey rchë circuito ma yexlan ta chkichʼbʼexik ri congregaciones. Kʼo mul, ryeʼ kan nüm bʼey nkʼatzin nkiʼän rchë yeʼapon pa jun chik congregación. Ronojel semanas yekiyaʼ tzijonem, yekibʼechʼaʼej qachʼalal rchë nkikʼuqbʼaʼ kikʼuʼx chqä nkikʼwaj bʼey chpan ri moloj nkiʼän kikʼë ri precursores, kikʼë ri ukʼwäy taq bʼey chqä kikʼë jontir qachʼalal taq yeʼel chutzjoxik le Biblia. Chqä nkitjoj kiʼ chkij ri tzijonem yekiyaʼ chpan ri moloj rchë jun qʼij chqä rchë oxiʼ qʼij, y nkʼatzin nkitzʼët achkë samaj nkʼatzin yebʼan chkipan ri moloj riʼ. Chqä, yë ryeʼ yeyaʼö ri tjonïk nkikʼül ri precursores, nkitzʼët ajän (jampeʼ) nkimöl kiʼ kikʼë jontir ri precursores ri ye kʼo chpan kicircuito chqä yekiʼän nkʼaj chik samaj ri nuyaʼ ri sucursal chkë; kʼo mul jojun chkë ri samaj riʼ kan nkʼatzin yebʼan yän. w24.10 21 peraj 12, 13

Kan yë Jehová xbʼin che rä ri profeta Jeremías ri tzij rchë ri texto rchë komä. Ri apóstol Pablo xksaj ri texto riʼ taq xuʼij: «Ma xtinnataj ta chik kimak» (Heb 8:12). ¿Achkë ntel chë tzij ri tzij riʼ? Taq le Biblia nuksaj ri tzij «nanataj», ma ronojel ta mul ntzjon chrij taq nnatäj chawä jun ri xaʼän o xbʼan ojer. Kʼo mul ntzjon chrij ri nkʼatzin naʼän taq kʼo jun nbʼan chawä, kʼo jun nkʼutüx chawä o natzʼët chë kʼo jun nkʼatzin nbʼan. Tqatzʼetaʼ achkë rma nqaʼij riʼ. Jun chkë ri alqʼomaʼ ri xtzeqebʼäx chwäch cheʼ chuxkïn Jesús, xuʼij ya reʼ che rä Jesús: «Kinatäj chawä taq xkatok chpan ri Aqʼatbʼäl Tzij» (Lu 23:42, 43). Ri achï riʼ ma najin ta wä nuʼij che rä Jesús chë xa xuʼ tnatäj ryä che rä taq xtqʼät tzij. Y rkʼë ri xuʼij Jesús che rä, xkʼüt chë ryä kʼo jun xtuʼän rkʼë ri achï riʼ: xtkʼasoj pä chkikojöl ri kamnaqiʼ. Rma riʼ, taq Jehová nuʼij chë ma xtnatäj ta chik qamak che rä, ryä nrajoʼ nuʼij chë ma xtyaʼ ta kʼayewal pa qawiʼ rma ri mak riʼ chqä chë majun bʼëy xtkraj ta chqapaläj ri xqaʼän, rma ryä ya xqrküy yän. w25.02 10, 11 peraj 14, 15

Rchë nqʼax chqawäch achkë rnaʼoj Jehová, nkʼatzin nqatamaj achkë jaʼäl taq naʼoj ye kʼo rkʼë ryä, achkë rchʼobʼon nuʼän, achkë nqä chwäch y achkë kan itzel nutzʼët. Taquʼ rij ya reʼ: «Rkʼë ri ntaman chrij Jehová, ¿achkë chkë ri xtinchaʼ xtinbʼän xtqä chwäch ryä?» (Ef 5:17). Rchë nqaʼän ri nqä chwäch Jehová, kʼo mul xtkʼatzin xtqaʼän ri ma xtqä ta chkiwäch qafamilia chqä qamigos. Qchʼobʼon chrij reʼ. Rkʼë jbʼaʼ ye kʼo jojun teʼej tataʼaj nkitäj kiqʼij chrij kalkʼwal rchë nkʼleʼ rkʼë jun qachʼalal achï ri kʼo rrajil tapeʼ ma jnan ta rbʼanon rwäch rkʼë Jehová. Kantzij na wä chë ryeʼ ma nkajoʼ ta chë kalkʼwal nutäj poqän. Ye kʼa ¿achkë xttoʼö ryä rchë más jnan xtuʼän rwäch rkʼë Dios? ¿Achkë nuquʼ Jehová chrij riʼ? Mateo 6:33 nukʼüt chqawäch achkë nuquʼ Jehová, rma chriʼ nuʼij chë jontir ri cristianos nkʼatzin nkikanuj «naʼäy ri Rqʼatbʼäl Tzij Dios». Tapeʼ nqanmaj kitzij qateʼ qatat chqä ma nqaqasaj ta kiqʼij ri winäq pa qatinamit, ri kʼo más  rqʼij chqawäch röj ya riʼ nqaʼän chë Jehová kiʼ rkʼuʼx nuʼän. w25.01 17 peraj 9, 10

Pa qaqʼij komä, ye kʼo chqä winäq ri ma nkajoʼ ta yojkikʼoxaj o itzel nkinaʼ chqë, rma riʼ nkʼatzin rtoʼik Jehová chqë rchë ma nqayaʼ ta qa rbʼanik rsamaj (Ap 12:17). ¿Achkë rma ütz nqayaʼ chwäch qan chë Jehová kan chqajujnal xtqrtoʼ pä? Rma ri oración ri xuʼän Jesús ri nqïl chpan ri capítulo 17 rchë Juan. Ryä xuʼij che rä Rtat chë kerchajij rapóstoles, y Jehová kan xkʼoxaj ri xuʼij che rä. Ri wuj Hechos nutzjoj chë Dios xertoʼ ri apóstoles rchë xkitzjoj ri ütz taq rtzjol tapeʼ ye kʼo winäq ma xkajoʼ ta xekikʼoxaj o xekatäj pä chkij. Chpan roración, Jesús chqä xuʼij che rä Jehová chë kerchajij ri winäq ri xtkikʼuqbʼaʼ kikʼuʼx chrij ri xtkitzjoj ri apóstoles chkë. Y röj chqä najin nqaʼän ri samaj ri xkiʼän ri apóstoles riʼ. Rma riʼ, ütz nqayaʼ chwäch qan chë Jehová kʼa xtuʼän na ri xkʼutuj Jesús che rä y xtqrtoʼ pä achiʼel xuʼän kikʼë ri apóstoles (Jn 17:11, 15, 20). Taq más xtqajan pä ri qʼij rchë xtchup rwäch ri itzelal, rkʼë jbʼaʼ más kwest xtuʼän chqawäch xtqayaʼ qan chrij rtzjoxik le Biblia. Ye kʼa Jesús xuʼij chë xtyaʼöx qatoʼik (Lu 21:12-15). w25.03 18 peraj 13, 14

Ri cristianos kan rkʼë ronojel kan yetyoxin che rä Dios. Rma riʼ, kan kiʼ kikʼuʼx. ¿Achkë rma ryeʼ ke riʼ nkinaʼ? Rma nkitamaj jojun naʼoj chpan Rchʼaʼäl Dios chqä nkitamaj achkë rtzjun ryä chkë ri kan nukʼuqbʼaʼ kikʼuʼx. Chqä kiyoʼen apü jun ütz kʼaslemal ri kantzij xtbʼanatäj rma Jesús xyaʼ rkʼaslemal pa kamïk. Ryeʼ kan kiʼ kikʼuʼx nkiʼän taq yetzjon chrij jontir reʼ (Sl 34:8; 133:1-3). Kaʼiʼ ri nbʼanö chë ri jaʼäl ilew kan jaʼäl nqʼalajin ya riʼ chë ri ye kʼo chwäch majun ta chʼaʼoj chkiwäch chqä nkajowalaʼ kiʼ. Ri rbʼanik nqajoʼ qiʼ chqawäch, ri ya riʼ nbʼanö chë jnan nuʼän qawäch, nqrtoʼ rchë nqatzʼët achkë rbʼanik xtuʼän qakʼaslemal chwäch ri kʼakʼakʼ Rwachʼlew. Chriʼ kan más na chik jnan xtuʼän qawäch chqä kan más na chik xtqajowalaʼ qiʼ chwäch komä (Col 3:14). Ri winäq ri nrajoʼ kiʼ rkʼuʼx nuʼän chpan rkʼaslemal kʼo chë ntok chwäch ri jaʼäl ilew. Tapeʼ xa bʼa achkë na xtkiʼij ri winäq chqij, röj kan ütz nqtzʼet rma Jehová chqä rfamilia (Is 65:15). w24.04 21 peraj 7, 8

¿Achkë ütz nqaʼän jontir röj rchë yeqatoʼ qachʼalal ri nkajoʼ yekʼleʼ? Ri ütz nqaʼän naʼäy ya riʼ nqachajij qiʼ rkʼë ri nqaʼij chkë (Ef 4:29). Tqaquʼ rij ya reʼ: «¿Rkʼulun chwä yennäq ri ma ye kʼlan ta? Taq ntzʼët chë jun qachʼalal achï najin ntzjon rkʼë jun qachʼalal ixöq, ¿nbʼän qa chi nwäch chë ryeʼ nkajoʼ kiʼ?» (1Ti 5:13). Chqä, majun bʼëy tqaʼän ta chë jun qachʼalal nuquʼ chë nkʼatzin nkʼleʼ rchë kiʼ rkʼuʼx nuʼän. Kantzij na wä chë ri más ütz nqaʼän ya riʼ nqakanuj rbʼanik rchë nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx rkʼë ri nqaʼij chkë. ¿Y si röj nqatzʼët chë jun qachʼalal achï kan nnmäj nkʼleʼ rkʼë jun qachʼalal ixöq ri qataman rwäch? Le Biblia nuʼij chë nkʼatzin nqaquʼ rij ri nkinaʼ ri nkʼaj chik (Ro 15:2). Ye kʼïy qachʼalal ri ma ye kʼlan ta ma nkajoʼ ta chë ri nkʼaj chik yekikʼäm pä nkʼaj chik qachʼalal kikʼë rchë nkitamaj kiwäch, y röj ma ütz ta nqaʼän ya riʼ we ryeʼ ma nkajoʼ ta (2Te 3:11). Nkʼaj chik nkajoʼ yetoʼöx, ye kʼa xa xuʼ tqabʼanaʼ riʼ we ryeʼ nkikʼutuj chqë (Pr 3:27). w24.05 24, 25 peraj 14, 15

Röj yoj kʼo chpan jun tiempo ri akuchï kan chaq kʼo yeqïl pa qakʼaslemal. Rma riʼ, kan kowan nukʼuqbʼaʼ qakʼuʼx nqatamaj chë nqkowin nqaʼij che rä Jehová chë tqrtoʼ pä. Ronojel mul ri nuyaʼ pä qatoʼik, röj nqayaʼ más chwäch qan chë «Jehová kan kʼäs», achiʼel xuʼij David chpan Salmo 18:46. Ye kʼa taq David xuʼij yän ya riʼ, ryä xuʼij «Wabʼäj» che rä Jehová. ¿Achkë rma xjnamaj rkʼë jun abʼäj ri majun ta rkʼaslemal? Le Biblia nujnamaj Jehová rkʼë jun abʼäj rchë nqʼax chqawäch jojun chkë ri naʼoj ye kʼo rkʼë ryä. Ojer qa, taq rsamajelaʼ Jehová xkiyaʼ rqʼij ryä rma ri jaʼäl taq naʼoj ye kʼo rkʼë, ryeʼ xkiʼij chë ryä achiʼel jun abʼäj. Ri naʼäy texto ri nuʼij chë Jehová ya riʼ «ri Abʼäj» ya riʼ Deuteronomio 32:4. Chrij riʼ, taq Ana xchʼö rkʼë Jehová, ryä xuʼij ya reʼ: «Majun ta chik jun abʼäj achiʼel qaDios» (1 Sa 2:2). Habacuc xuʼij «Wabʼäj» che rä Jehová (Hab 1:12). Ri xtzʼibʼan ri Salmo 73 xuʼij ya reʼ chrij Dios: «Ya riʼ ri abʼäj ri nchajin wan» (Sl 73:26). Chqä, kan yë Jehová xbʼin chë yë ryä ri «Abʼäj» (Is 44:8). w24.06 26 peraj 1, 3

Ri qʼatöy taq tzij rchë Israel ri kan ütz xetzʼet rma Jehová xkiyaʼ rqʼij ryä rkʼë ronojel kan. Le Biblia nuʼij ya reʼ chrij Josías: «Majun ta jun qʼatöy tzij ri xjeʼ naʼäy chwäch ryä ri xuʼän ta achiʼel xuʼän ryä, rma ryä kan rkʼë ronojel ran [...] xtzolin pä rkʼë Jehová» (2Re 23:25). Ye kʼa Salomón ma ke riʼ ta xuʼän, rma taq ya nkʼis rqʼatbʼäl tzij xuʼän ri ma ütz ta y «ma xyaʼ ta rqʼij Jehová rDios rkʼë ronojel ran» (1Re 11:4). Y ke riʼ chqä nuʼij le Biblia chrij Abiyam, jun chik qʼatöy tzij ri ma ütz ta xtzʼet rma Jehová. Ryä «ma xyaʼ ta rqʼij Jehová rDios rkʼë ronojel ran» (1Re 15:3). Kʼïy mul, taq le Biblia ntzjon chrij ran jun winäq najin ntzjon chrij ri nurayij, ri yerquʼ, ri yeruʼän, ri nunaʼ chqä ri nrajoʼ nuʼän ri winäq riʼ. ¿Achkë ntel chë tzij nqayaʼ rqʼij Jehová rkʼë ronojel qan? Ntel chë tzij nqayaʼ rqʼij ryä rma kowan nqajoʼ chqä nqajoʼ nqaʼän ri nqä chwäch, y ma xuʼ ta rma qataman chë ya riʼ kʼo chë nqaʼän. Chqä ntel chë tzij ronojel mul nqajoʼ Jehová y ma nqayaʼ ta qa rbʼanik riʼ. w24.07 21 peraj 4, 5

Chpan Isaías 44:22, Jehová nuksaj jun ejemplo rchë nukʼüt chqawäch achkë nuʼän kikʼë qamak. Ryä nuʼij: «Xtinbʼän chë achiʼel ta jun sutzʼ xkerküch jontir ri ma ütz ta ye abʼanon rchë ma xkeqʼalajin ta chik, y xtinbʼän chë achiʼel ta jun mamaʼ sutzʼ xkerküch amak». Taq Jehová nqrküy, ryä achiʼel ta yerküch jontir qamak rkʼë jun mamaʼ sutzʼ rchë ma yeqʼalajin ta chik. ¿Achkë nqatamaj qa chkij jontir ri ejemplos xeqatzjoj qa? Taq Jehová nqrküy, ma ütz ta nqaquʼ chë ri mak xeqaʼän ojer kʼa ye kʼo na chqij chqä chë majun bʼëy xkechup ta. Rma rkikʼel Jesús ya xtöj yän jontir qamak, röj ma nkʼatzin ta chik yeqatöj ri mak riʼ, rma Jehová ya xerchüp yän. Chwäch ryä, achiʼel ta majun bʼëy xqmakun ta. Ya riʼ nuʼän Jehová taq röj nqatzolij qiʼ che rä qamak: ryä kantzij nqrküy. Taq nuʼän riʼ, röj ütz nqayaʼ chwäch qan chë ryä ntok chik jmul qamigo. Ri nqatamaj riʼ nqrtoʼ rchë ma ntiʼon ta chik qan rma ri mak xeqaʼän ojer. w25.02 10 peraj 11-14

Ri ukʼwäy taq bʼey ri yejeʼ chkipan comités nkitäj kiqʼij rchë chʼajchʼöj njeʼ ri congregación, rma kan ya riʼ nukʼutuj Jehová chkë (1Co 5:7). Ye kʼa nkajoʼ chqä nkitoʼ ri cristiano ri xmakun rchë nutzolij riʼ. Rma riʼ, taq najin nkitoʼ, nkiyoʼej chë xtjäl rnaʼoj chqä xtzolij riʼ, ke riʼ xtkikʼän kinaʼoj chrij Jehová, ri «kan kowan nqrajoʼ chqä kan nupoqonaj qawäch» (Snt 5:11). Ri apóstol Jn kowan xajowan, rma riʼ xtzʼibʼaj reʼ: «Walkʼwal, ntzʼibʼaj reʼ chiwä rchë ma yixqä ta pa mak. Ye kʼa, we kʼo jun chiwä rïx nqä pa mak, kʼo jun ri ntoʼö qchë ri kʼo chuxkïn ri Tataʼaj: Jesucristo, jun ri kan pa rbʼeyal nuʼän che rä ronojel» (1Jn 2:1). Kʼo mul, ri cristiano ri xqä pa mak ma nrajoʼ ta nutzolij riʼ. Taq nbʼanatäj riʼ, nkʼatzin nesäx qa pa congregación. w24.08 25 peraj 19, 20

Rkʼë jbʼaʼ rït kʼo ta nawajoʼ naʼän ri nkiʼän nkʼaj chik, ye kʼa tatjaʼ aqʼij rchë ma najnamaj ta awiʼ kikʼë. ¿Achkë rma? Rma Jehová majun bʼëy nqrjnamaj ta kikʼë nkʼaj chik winäq (Gál 6:4). Tqaquʼ na peʼ ri xkiʼän kaʼiʼ ixoqiʼ ri yetzjöx chpan le Biblia. Ri naʼäy ya riʼ María, ri ranaʼ Lázaro. Ryä xyaʼ jun jubʼül aceite chrij raqän Jesús ri kan nüm rajäl (Jn 12:3-5). Ri rkaʼn ya riʼ jun malkaʼn ixöq. Ryä xa xuʼ xkowin xyaʼ kaʼiʼ taq päq chpan ri kax kʼo pa templo rchë xyaʼ rkchaj (Lu 21:1-4). Tapeʼ ryeʼ ma jnan ta xkiyaʼ, chwäch Jesús, ri xkiʼän re kaʼiʼ ixoqiʼ reʼ xkʼüt chë kikʼuqbʼan kikʼuʼx chrij Dios. Ya reʼ nukʼüt chqawäch chë Jehová, Rtat Jesús, nuloqʼoqʼej jontir ri naʼän rït rchë nayaʼ rqʼij tapeʼ nanaʼ chë ma kan ta achkë najin naʼän, rma ryä nutzʼët chë najin naʼän riʼ rma kowan nawajoʼ. Jontir röj kʼo mul kʼo yepë pa qajolon ri nkiʼän chqë chë nqbʼison o nuʼän kaʼiʼ qakʼuʼx. Ye kʼa, Rchʼaʼäl Dios nkowin nqrtoʼ. Jehová kowan yatrajoʼ, nuloqʼoqʼej jontir ri najin naʼän rchë nayaʼ rqʼij ryä chqä xttzolij rajäl rkʼexel chawä. Y majun bʼëy tamestaj ta ya reʼ: Jehová yerajoʼ chqä yerchajij jontir ri nkiyaʼ rqʼij ryä. w24.10 25 peraj 3; 29 peraj 17, 18