Ri qachʼalal ri ye kʼo jaʼäl taq naʼoj kikʼë, ye achiʼel ta jun spanïk pa congregación. Ri qachʼalal ri «ma xa xuʼ ta ri nqä chwäch ryä ya riʼ nrajoʼ chë nbʼan», ma nutïk ta chʼaʼoj chkikojöl nkʼaj chik. We rït nawajoʼ chë ri qachʼalal nkitzʼët chë ma xa xuʼ ta ri nawajoʼ rït ya riʼ nawajoʼ chë nbʼan, kʼo chë nakʼoxaj taq yetzjon chqä natäj aqʼij rchë nqʼax chawäch ri nkinaʼ ryeʼ. Taquʼ na peʼ chë amolon awiʼ kikʼë nkʼaj chik ukʼwäy taq bʼey. Kan jontir bʼaʼ chkë ryeʼ ütz nkitzʼët ri xchʼobʼ nbʼan, y ri chʼobʼoj riʼ ma nuqʼäj ta jun pixaʼ chpan le Biblia. ¿Xkatoʼon rït kikʼë tapeʼ ma ya riʼ ta nawajoʼ chë nbʼan? Pa rkʼexel riʼ ma xa xuʼ ta ri nawajoʼ rït ya riʼ nawajoʼ chë nbʼan, tqʼax chawäch chë taq más ye kʼïy winäq nkiʼij ri nkiquʼ, más ütz ntel jun chʼobʼoj (Gé 13:8, 9; Pr 15:22). Pa rkʼexel yasokon rkʼë ri yeʼaʼij o itzel anaʼoj naʼän kikʼë nkʼaj chik, kan ütz anaʼoj tabʼanaʼ kikʼë, taquʼ na ri naʼij chkë chqä takanuj rbʼanik rchë ri nkʼaj chik ma nkiʼän ta chʼaʼoj, yajün taq ryeʼ kan katajnäq kiyowal (Snt 3:17, 18). Keʼaksaj jaʼäl taq tzij rchë ri nkʼaj chik nqä qa jbʼaʼ rchqʼaʼ kiyowal, yajün ri winäq ri itzel nkinaʼ che rä rtinamit Jehová (Jue 8:1-3; Pr 25:15; Mt 5:23, 24). w24.11 23 peraj 13

Cristo xa jmul xkʼatzin xyaʼ riʼ pa kamïk, ye kʼa, kʼa kʼo na najin nuʼän qmä röj (Ro 6:10). Ryä kʼo kʼïy najin nuʼän rchë nqïl utzil rma rkʼaslemal xyaʼ pa kamïk. Taquʼ rij jontir ri samaj nkʼatzin nuʼän rma ryä Qaqʼatöy Tzij, qaSumo Sacerdote chqä ri nukʼwan bʼey chwäch ri congregación (1Co 15:25; Ef 5:23; Heb 2:17). Yë Jesús nmolö kichë qachʼalal ri yechaʼon rchë yebʼä chkaj chqä ri xtyaʼöx kikʼaslemal chwäch Rwachʼlew. Ryä xtkʼïs ri samaj riʼ taq xa jbʼaʼ chik nrajoʼ rchë nkʼis ri nimaläj tijöj poqonal (Mt 25:32). Chqä, nukanuj rbʼanik rchë jontir ri nkiyaʼ rqʼij Dios nyaʼöx ronojel ri nkʼatzin chkë rchë nkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chrij Jehová chpan re rkʼisbʼäl taq qʼij reʼ (Mt 24:45). Y chqawäch apü, chpan ri Mil Jnaʼ ri Xtqʼät Tzij, kʼa xtsamäj na rchë xtqrtoʼ pä. Achiʼel nqatzʼët, taq Jehová xyaʼ Rkʼajol pa kamïk, ryä ma xa xuʼ ta xuʼän riʼ rchë Rkʼajol xyaʼ rkʼaslemal qmä röj, xa rchë chqä nuyaʼ más utzil pa qawiʼ. w25.01 24 peraj 12

Taq Jehová nqrküy nuchüp qamak chqä nuʼän chë majun bʼëy chik yeqʼalajin ta. Ya reʼ nuʼän chë nqkowin nq·ok ramigos Qatat kʼo chkaj. Ye kʼa ma tqamestaj ta chë, tapeʼ Jehová nqrküy, röj ma taqäl ta chqij chë ryä nuʼän ya riʼ qkʼë chqä ma nqkowin ta nqaʼij che rä chë kʼo chë nuʼän riʼ. Ya riʼ achiʼel ta jun spanïk nuyaʼ ryä chqë rma kowan nqrajoʼ chqä ma nukʼewaj ta nuküy qamak. ¡Röj kan kowan nqtyoxin rma, achiʼel nuʼij Salmo 130:4, Jehová «kantzij» nuküy qamak! (Ro 4:8). Ye kʼa, we nqajoʼ chë ryä nqrküy, kʼo chë nqasmajij ri xuʼij qa Jesús. Ryä xuʼij: «We ma yeʼiküy ta ri nkʼaj chik taq kʼo ma ütz ta nkiʼän chiwä, ri Itataʼ kʼo chkaj ma xtküy ta imak rïx chqä» (Mt 6:14, 15). Rma riʼ, nkʼatzin nqaküy kimak nkʼaj chik achiʼel nuʼän Jehová qkʼë röj. w25.02 13 peraj 18, 19

Tqatzʼetaʼ ri xbʼanatäj kikʼë ri winäq aj Sodoma chqä Gomorra. Röj qataman chë chpan ri tinamït Sodoma xjeʼ Lot, jun achï ri jïk rkʼaslemal. Ye kʼa ma qataman ta we ryä xtzjoj chrij Jehová chkë jontir ri winäq aj chriʼ. Kantzij na wä chë ri winäq riʼ kan itzel wä kinaʼoj, ye kʼa ¿qʼaxnäq wä chkiwäch jontir ryeʼ achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta? Achiʼel ta manä, rma le Biblia nuʼij chë jun molaj achiʼaʼ aj Sodoma xkajoʼ xkiʼän tzʼil taq bʼanobʼäl kikʼë ri kaʼiʼ achiʼaʼ ri xeʼapon rkʼë Lot. Chkikojöl ri winäq riʼ ye kʼo wä ri kʼa ye akʼalaʼ na ri rkʼë jbʼaʼ ma kitaman ta wä achkë najin nkiʼän (Gé 19:4; 2Pe 2:7). ¿Nqkowin komä nqaʼij chë Jehová, ri kan nupoqonaj kiwäch ri winäq, ma xkerkʼasoj ta pä chik jojun chkë ri winäq riʼ? Kantzij na wä chë Jehová achiʼel ta xuʼij che rä Abrahán chë chpan ri tinamït riʼ majun ta wä ni 10 winäq ri kikʼwan jun jïk kʼaslemal chwäch ryä (Gé 18:32). Reʼ ntel chë tzij chë ri winäq riʼ ma kikʼwan ta wä jun jïk kʼaslemal, rma riʼ taq Jehová xchüp kiwäch xkʼüt chë kan pa rbʼeyal xqʼät tzij pa kiwiʼ. Ye kʼa, ¿nqkowin komä nqaʼij chë majun ta jun chkë ryeʼ xtkʼasöx pä taq xkekʼasöx ri molaj winäq ri ma xkikʼwaj ta jun jïk kʼaslemal? Ma qataman ta. w24.05 2 peraj 3; 3 peraj 8

Rma komä más kwest najin nuʼän chqawäch nqachʼäk qarajil ye kʼo jojun xkiyaʼ qa kifamilia xa rma jun samaj, ye kʼa taq xqʼax ri tiempo, ye kʼïy chkë ryeʼ kitzʼeton chë ma ütz ta ri xkichaʼ xkiʼän. Rma riʼ taq ntzuj jun qasamaj, ma xa xuʼ ta tqaquʼ jaruʼ päq xtqachʼäk, xa tqaquʼ chqä we ri samaj riʼ xtqrtoʼ na rchë jnan xtuʼän qawäch rkʼë Jehová o manä (Lu 14:28). Tqaquʼ rij ya reʼ: «¿Kʼa jnan na xtuʼän nwäch rkʼë nkʼlaj we rïn kʼa näj xkijeʼ wä? ¿Xkikowin xkibʼä chpan jontir qamoloj, xkinel chutzjoxik le Biblia o xtyaʼ tiempo chwä rchë xkijeʼ kikʼë qachʼalal?». We rït ye kʼo awalkʼwal, nkʼatzin chqä naquʼ rij ya reʼ: «¿Achkë rbʼanik xtinkʼüt chrij Jehová chkiwäch walkʼwal si rïn ma xkijeʼ ta kikʼë?» (Ef 6:4). Taq kʼo jun xtachaʼ xtaʼän, tatjaʼ aqʼij rchë yachʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Dios, y ma tayaʼ ta qʼij chë afamilia o awamigos ri ma nkismajij ta ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia yebʼin chawä achkë nkʼatzin naʼän. w25.03 29 peraj 12

Ri cristianos ri ma qʼaxnäq ta na chkiwäch achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta, kan chaq bʼaʼ yeqʼol kimä winäq ri yekikʼüt tzʼukün taq naʼoj. Rkʼë jbʼaʼ kan nkinmaj ri naʼoj yekikʼüt ri winäq rchë yekitzʼlaʼ nkʼaj chik o nkinmaj ri nkikʼüt ri apóstatas. Rkʼë jbʼaʼ kan itzel nkinaʼ chkë ri nkʼaj chik rma ri kʼo kikʼë, nqä chkiwäch nkiʼän chʼaʼoj, chanin nkatäj kiyowal o kan chaq bʼaʼ yeqä chpan jun mak ri nukʼüt pä riʼ chkiwäch (1Co 3:3). Le Biblia nukʼüt chë ri rbʼanik nkʼïy jun cristiano pa rchʼaʼäl Dios, ntel chë tzij nqʼax chwäch achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta, jnan jbʼaʼ rkʼë rbʼanik nkʼïy qʼanäj jun winäq (Ef 4:15). Jun akʼal kʼo kʼïy ri ma rtaman ta chqä nkʼatzin nchajïx. Jun tzʼetbʼäl. Rkʼë jbʼaʼ jun teʼej nuʼij che rä ti ral chë tchapaʼ chuqʼaʼ taq xtkiräm bʼey. Taq ri ti qʼopoj riʼ xtkʼïy qʼanäj, rkʼë jbʼaʼ ri teʼej xtyaʼ qʼij che rä rchë ryonïl xtuʼän riʼ, ye kʼa, kʼa xtuʼij na che rä chë kʼlan ttzuʼun. Taq ri qʼopoj xtnmär, ya rtaman chik achkë xtuʼän. Ke riʼ chqä nbʼanatäj kikʼë ri cristianos ri qʼaxnäq chik chkiwäch achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta, ryeʼ yechʼobʼon chkij ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia rchë nkitamaj achkë nuquʼ Jehová chrij ri nkajoʼ nkiʼän, rchë ke riʼ xtkichaʼ xtkiʼän ri ütz. w24.04 3 peraj 5, 6

Jehová kan pa ciento chë jnaʼ xa xuʼ xkowin xok kamigos ri ye kʼo rkʼë ryä chlaʼ chkaj. Ye kʼa chrij riʼ, xeruʼän ri winäq chqä xyaʼ qʼij chkë jojun chkë ryeʼ rchë xeʼok pa rachoch, achiʼel Enoc, Noé, Abrahán chqä Job. Chkijujnal ryeʼ xbʼix chkij chë ye ramigos Dios o chë achiʼel ta jnan xebʼiyïn rkʼë ryä (Gé 5:24; 6:9; Job 29:4; Is 41:8). Chpan jontir ri jnaʼ ri ye qʼaxnäq pä, Jehová yerskʼin ramigos rchë yeʼok pa rachoch. Nqaʼij riʼ rma ri nuʼij chpan ri profecía ri nqïl chpan Ezequiel 37:26, 27. Re profecía reʼ nukʼüt chqawäch chë Dios nrajoʼ chë rsamajelaʼ yeʼok ramigos ryä. Jehová xuʼij chë xtuʼän «jun chʼobʼoj kikʼë ryeʼ rchë jnan xtuʼän kiwäch». Ya riʼ xtbʼetzʼaqät taq ri qachʼalal ri yechaʼon rchë yebʼä chkaj chqä ri xtkïl kikʼaslemal chwäch Rwachʼlew «xa jun molaj xtkiʼän» chqä jnan xtuʼän kiwäch chpan rachoch Jehová (Jn 10:16). Re profecía reʼ najin ntzʼaqät pa qaqʼij komä. w24.06 2, 3 peraj 2, 4, 5

Röj, rsamajelaʼ Jehová, kan rkʼë ronojel qan nqatoʼ Rqʼatbʼäl Tzij ryä. Ye kʼa kʼo mul nkʼatzin ma nqaxiʼij ta qiʼ nqaʼän riʼ (Mt 6:33). Nqaʼij riʼ rma chpan re tiempo reʼ ri winäq kan itzel kinaʼoj, rma riʼ nkʼatzin ma nqaxiʼij ta qiʼ nqasmajij rpixaʼ Jehová chqä nqatzjoj ri ütz taq rtzjol chrij Rqʼatbʼäl Tzij ryä. Chqä, rma ri winäq jalajöj nkiquʼ chqä nkiʼij chrij ri política, kʼo mul kʼayewal nuʼän chqawäch ma nqayüj ta qiʼ kikʼë (Jn 18:36). Y, ye kʼïy testigos de Jehová kiqʼaxan kʼayewal rma kʼisnäq kirajil, yechʼeyon kimä nkʼaj chik o yeyaʼon pacheʼ rma ma nkajoʼ ta nkiyüj kiʼ rkʼë ri política o ma nkajoʼ ta yeʼok soldados. Ri nqatamaj achkë kibʼanon rsamajelaʼ Jehová rchë kitoʼon Rqʼatbʼäl Tzij ryä, nuyaʼ qachqʼaʼ röj rchë ma nqaxiʼij ta qiʼ nqaʼän riʼ. Jun chkë ryeʼ ya riʼ ri Qaqʼatöy Tzij Jesús, ri ma xrajoʼ ta xtïtzʼ riʼ rkʼë rqʼatbʼäl tzij Satanás (Mt 4:8-11; Jn 6:14, 15). Ryä ronojel mul xkʼutuj rchqʼaʼ che rä Jehová. w24.07 3 peraj 4; 4 peraj 7

Tapeʼ kan nuyaʼ bʼis chqë nqatamaj achkë xbʼanatäj kikʼë Adán y Eva, Jehová xyaʼ qʼij chë xyaʼöx qa chpan le Biblia ri xbʼanatäj rma nrajoʼ chë nqatamaj achkë rma ryä kan itzel nutzʼët ri mak. Ri mak nuʼän chë ma jnan ta nuʼän qawäch rkʼë Jehová y nqrkʼwaj pa kamïk (Is 59:2). Achiʼel nqatzʼët, Satanás kan itzel nunaʼ che rä Jehová chqä chkë ri winäq. Rma riʼ xuʼän chë Adán y Eva xemakun y nukanuj rbʼanik rchë röj chqä nqmakun. Rkʼë jbʼaʼ xquʼ chë pa jardín de Edén xkowin xqʼät ri nrajoʼ Jehová chkë ri winäq. Ye kʼa ma rtaman ta wä chë Jehová kowan yerajoʼ. Dios ma xjäl ta ri rchʼobʼon nuʼän pa kiwiʼ rjatzul Adán y Eva. Rma ryä kan kowan nqrajoʼ, chanin xkanuj rbʼanik rchë ma xqchaʼ ta chiʼ chpan ri mak (Ro 8:20, 21). Ryä rtaman wä chë xkejeʼ winäq ri kan xtkajoʼ chqä kan rkʼë ronojel kan xtkinmaj rtzij. Y rma Jehová kan jun ütz Tataʼaj, xtuʼän wä chë ri winäq riʼ jnan xtuʼän kiwäch rkʼë chqä xkerköl wä chwäch ri mak chqä ri kamïk. w24.08 3 peraj 3, 4

Kan jontir bʼaʼ chqë röj, ri nqayaʼ rqʼij Jehová, kan kʼïy qasamaj kʼo. Yoj kʼïy nkʼatzin nqsamäj rchë nqatzüq qiʼ röj o rchë yeqatzüq qafamilia (1Ti 5:8). Ye kʼïy qachʼalal yekichajij kichʼalal ri ye yawaʼ o ri ya kʼo chik kijnaʼ. Y jontir nkʼatzin nqakanuj achkë nqaʼän rchë ma kan ta nqyawäj. Chqä, nkʼatzin nqaʼän ri samaj yaʼon chqë pa congregación; jun chkë riʼ ya riʼ nqaʼän jontir ri nqkowin rchë nqatzjoj le Biblia. Jun chkë ri kʼo más rqʼij chqawäch röj ri cristianos, ya riʼ nqaskʼij rwäch le Biblia, rma riʼ nkʼatzin nqatäj qaqʼij rchë nqaʼän riʼ. Ri wuj Salmos nuʼij chë ri winäq ri «kan bʼenäq ran chrij rpixaʼ Jehová, y paqʼij chë chaqʼaʼ nuskʼij rwäch chqä nchʼobʼon chrij» kan kiʼ rkʼuʼx (Sl 1:1, 2). Rkʼë ya reʼ nqatzʼët chë nkʼatzin nqajäm qawäch rchë nqaskʼij rwäch le Biblia. Ye kʼa ¿achkë hora más ütz nqaʼän riʼ? Chqajujnal röj nqtzʼetö achkë hora más ütz nuʼän chqawäch. Ye kʼa nkʼatzin nqachaʼ jun hora ri nqanaʼ röj chë xtqkowin xtqaʼän riʼ ronojel qʼij. w24.09 3 peraj 5, 6

Ri cristianos ri qʼaxnäq chik chkiwäch achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta kʼo mul nkʼatzin nkikʼutuj kitoʼik. Ye kʼa ryeʼ ma nkiʼän ta achiʼel nkiʼän ri cristianos ri nkiyoʼej chë ri nkʼaj chik yebʼin chkë achkë kʼo chë nkiʼän. Ri cristianos riʼ nkikʼän kinaʼoj chkij qachʼalal ri kʼïy chik jnaʼ kiyaʼon pä rqʼij Jehová chqä nkikʼän ri naʼoj nyaʼöx chkë, ye kʼa kitaman chë yë ryeʼ yechaʼö achkë nkajoʼ nkiʼän. Achiʼel ri winäq ma ye jnan ta jontir, ri cristianos chqä, tapeʼ qʼaxnäq chik chkiwäch achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta, ma jnan ta ri naʼoj kʼo kikʼë. Jojun chkë ryeʼ kʼo más kinaʼoj chkiwäch ri nkʼaj chik, jojun chik ma nkixiʼij ta kiʼ nkiqʼalajsaj ri nkinmaj, nkʼaj chik kowan yespan, y ye kʼo jojun kan nqʼax chkiwäch ri nkinaʼ ri nkʼaj chik. Chqä, rkʼë jbʼaʼ kaʼiʼ chkë ri cristianos riʼ kʼo jun xtkiqʼaxaj ri xa jnan jbʼaʼ y xtkʼatzin xtkichaʼ achkë xtkiʼän. Tapeʼ rkʼë jbʼaʼ ma jnan ta ri xtkichaʼ xtkiʼän —ye kʼa ma nkiqʼäj ta jun pixaʼ chpan le Biblia— che kaʼiʼ ma xketzjon ta itzel chrij ri xchaʼ xuʼän ri jun chik, xa xtkitäj kiqʼij rchë jnan xtuʼän kiwäch (Ro 14:10; 1Co 1:10). w24.04 4 peraj 7, 8

¿Achkë ütz naʼän rchë ma naquʼ ta chë rït majun ta aqʼij? Ri ütz naʼän ya riʼ naskʼij jojun textos ri nkikʼüt chawäch chë kʼo aqʼij chwäch Jehová chqä yachʼobʼon chkij ri textos riʼ. We rït kʼo jun ma xakowin ta xaʼän o ma yakowin ta naʼän ri nkiʼän nkʼaj chik, ma kabʼison ta chqä ma taquʼ ta chë kan majun ta yakowin naʼän. Jehová rtaman achkë yakowin naʼän rït y ma nukʼutuj ta chawä ri ma yakowin ta naʼän (Sl 103:13, 14). We kʼo jun winäq kan itzel rnaʼoj xuʼän awkʼë ojer o kʼo jun xuʼän chawä ri ma ütz ta, ma taquʼ ta chë rït kʼo amak chë ryä ke riʼ rnaʼoj xuʼän awkʼë; ya riʼ ma amak ta rït. Chqä, tnatäj chawä chë Jehová xtkʼutuj na cuentas chkë ri winäq ri nkiʼän ri ma ütz ta, y ma chkë ta ri yetjö poqän pa kiqʼaʼ (1Pe 3:12). Tapeʼ kʼo mul ma nanmaj ta, Jehová nkowin yaturksaj rït rchë yertoʼ nkʼaj chik. Ryä ryaʼon qij chawä rchë yatoʼon chutzjoxik le Biblia (1Co 3:9). Rkʼë jbʼaʼ rma jontir ri aqʼaxan pä chpan akʼaslemal, komä nqʼax más chawäch achkë nkinaʼ nkʼaj chik winäq, y rït yakowin yeʼatoʼ ri winäq riʼ. w24.10 7, 8 peraj 6, 7

Jehová kan nutzʼët pä achkë kinaʼoj nkiʼän nkʼaj chik qkʼë. Ryä «kan nqä chwäch chë pa rbʼeyal nbʼan che rä jontir» (Sl 37:28). Jesús xuʼij chë Dios kan pa rqʼijul «xtuʼän chë kan pa rbʼeyal xtqʼat tzij pa kiwiʼ» ri yeyaʼö rqʼij ryä. Y xa jbʼaʼ chik apü, ryä xtresaj jontir ri nbʼanö chqë chë nqatäj poqän chqä ma xtyaʼ ta chik qʼij chë kʼo jun ma ütz ta xtbʼan chqë (Sl 72:1, 2). Loman nqayoʼej ri qʼij taq ma xtjeʼ ta chik itzelal, Jehová nukʼüt chqawäch achkë nkʼatzin nqaʼän taq nkʼaj chik kʼo ma pa rbʼeyal ta nkiʼän qkʼë (2 Pe 3:13). Ryä nukʼüt chqawäch achkë kʼo chë nqaʼän rchë ma nqaʼän ta más nüm che rä ri kʼayewal riʼ. Chqä xtäq pä Rkʼajol chwäch Rwachʼlew rchë röj nqakʼän qanaʼoj chrij. Y, chpan le Biblia yeryaʼon qa jojun naʼoj ri ütz yeqasmajij taq kʼo jun ma ütz ta nbʼan chqë. w24.11 3 peraj 3, 4

¿Achkë rbʼanik xkertzüq Jesús jun ye 5,000 achiʼaʼ? Y si yejläx ri ixoqiʼ chqä ri akʼalaʼ, rkʼë jbʼaʼ ri qʼij riʼ ye kʼo wä jun 15,000 winäq chriʼ (Mt 14:21). Rma riʼ Andrés xuʼij: «Aweʼ kʼo jun akʼal ri kʼo 5 kaxlanwäy rkʼë ri bʼanon rkʼë cebada chqä kaʼiʼ kär. Ye kʼa ya reʼ ma xtqʼiʼ ta rchë xketzuq jontir re winäq reʼ» (Jn 6:9). Ri kaxlanwäy ri nbʼan rkʼë cebada, kan ya riʼ wä nkitäj ri winäq chqä ma nüm ta más rajäl, y ri kaʼiʼ kär ri rkʼwan wä ti akʼal riʼ rkʼë jbʼaʼ ye chaqiʼj chqä ye tzäy. Tapeʼ ke riʼ, ya riʼ ma xtqʼiʼ ta wä rchë xketzuq jontir ri winäq riʼ. Rma Jesús kan ütz rnaʼoj xrajoʼ xuʼän kikʼë ri winäq, ryä xuʼij chkë chë tkijachaʼ kiʼ pa molaj chqä chë ketzʼyeʼ pa rwiʼ qʼayis (Mr 6:39, 40; Jn 6:11-13). Le Biblia nuʼij chë Jesús xtyoxij ri kaxlanwäy chqä ri kär che rä Rtat. Kan ütz chë ryä xuʼän riʼ, rma kan yë wä Dios xyaʼö kiway ri winäq. Ya reʼ nunataj chqë chë nkʼatzin nqatyoxij qaway che rä Jehová taq nqwaʼ, achiʼel xuʼän Jesús. Chrij riʼ Jesús xuʼän chë xjach kiway ri winäq, y ryeʼ xewaʼ chqä xenuj. w24.12 3 peraj 3, 4

Taq Jesús xjeʼ chwäch Rwachʼlew, ryä kan kʼïy rbʼanik xyaʼ rqʼij Rtat. Taq yeruʼän wä milagros, ryä nuʼij wä chkë ri winäq chë kan rkʼë rchqʼaʼ Jehová xeruʼän wä (Mr 5:18-20). Chqä xyaʼ rqʼij Rtat rkʼë rbʼanik xtzjon chrij chqä rkʼë rnaʼoj xuʼän kikʼë ri winäq. Kʼo jun qʼij, Jesús xkʼüt rchʼaʼäl Dios chpan jun sinagoga, ntel chë tzij, chpan jun jay akuchï nkimöl wä kiʼ ri judíos rchë nkiyaʼ rqʼij Dios. Chkikojöl ri winäq riʼ kʼo wä jun ixöq ri rkʼwan wä chik 18 jnaʼ ri kʼo jun demonio rkʼë. Rma ri demonio riʼ, ryä luklïk wä rij, rma riʼ ma nkowin ta wä chöj npaʼeʼ. Ri ixöq riʼ kan kowan wä najin nutäj poqän. Taq Jesús xtzʼët, xpoqonaj rwäch, kan ütz rnaʼoj xuʼän rkʼë y xuʼij che rä: «Komä xkakʼachöj che rä ayabʼil». Chrij riʼ xyaʼ rqʼaʼ chrij ri ixöq, y kan xa xuʼ xuʼän riʼ, ri ixöq xkʼachöj rij y «xyaʼ rqʼij Dios» (Lu 13:10-13). Ri ixöq riʼ kan kʼo rma xyaʼ rqʼij Dios. Röj chqä kʼo rma nqaʼän riʼ. w25.01 3 peraj 3, 4

Qayonïl röj ma nqkowin ta nqïl jontir ri xyaʼöx chkë Adán y Eva (Sl 49:7-9). Ma ta xqtoʼöx, ma ta qayoʼen jun kʼaslemal chqawäch apü ri ma xtkʼis ta chqä ma ta qayaʼon chwäch qan chë xtqkʼasöx pä we xtqkäm. Xa xtbʼanatäj ta riʼ qkʼë achiʼel nbʼanatäj kikʼë ri chköp (Ec 3:19; 2Pe 2:12). Ri Qatat Jehová, ri kowan nqrajoʼ, xyaʼ jun spanïk chqë rchë xtöj ri mak xyaʼ qa Adán chqij. Jesús xuʼij achkë chë spanïk riʼ. Ryä xuʼij: «Rma Dios kan kowan xerajoʼ ri winäq, xyaʼ Rkʼajol xa kimä ryeʼ rchë xa bʼa achkë winäq ri nukʼüt chë rkʼuqbʼan rkʼuʼx chrij ma xtchup ta rwäch, xa kan xtrïl rkʼaslemal ri majun bʼëy xtkʼis ta» (Jn 3:16). Re spanïk reʼ chqä nuʼän chë nqkowin jnan nuʼän qawäch rkʼë Jehová. Kan kʼïy utzil nqïl rma re jun nüm spanïk reʼ ri nuʼän chë nkuy qamak. w25.02 3 peraj 3-6

¿Achkë xtoʼö rchë Saulo rchë xqasäx pa yaʼ? Taq Jesús, ri kʼo chkaj, xtzjon pä rkʼë Saulo, jun saqïl ri kowan rchqʼaʼ xuʼän chë Saulo xmoyïr (Hch 9:3-9). Oxiʼ qʼij ma xwaʼ ta, y rkʼë jbʼaʼ chpan ri oxiʼ qʼij riʼ xquʼ rij ri xbʼanatäj rkʼë. Ryä xyaʼ chwäch ran chë Jesús ya riʼ ri Mesías chqä chë ri cristianos ya riʼ ri religión ri nqä chwäch Dios. Ri xuʼän Saulo kan kʼïy nukʼüt qa chqawäch röj. Ryä xkowin ta xnaʼ riʼ chqä xyaʼ ta qʼij chë ri xbʼïn·ïl (xibʼirïk) xuʼän ta che rä chë ma ta xqasäx pa yaʼ. Ye kʼa ma xyaʼ ta qʼij chë ya riʼ xqʼatö rchë. Saulo xok cristiano tapeʼ rtaman wä chë xtyaʼöx kʼayewal pa rwiʼ (Hch 9:15, 16; 20:22, 23). Taq xqasäx yän pa yaʼ, ryä xerqʼaxaj jalajöj kʼayewal, ye kʼa xkʼuqbʼaʼ rkʼuʼx chë Jehová xttoʼ pä chkiwäch ri kʼayewal riʼ (2Co 4:7-10). Taq rït xkaqasäx pa yaʼ chqä xkatok testigo de Jehová, rkʼë jbʼaʼ xtaqʼaxaj chqä kʼayewal o xtyaʼöx kʼayewal pan awiʼ, ye kʼa ma ayonïl ta xkajeʼ. Jehová y Jesús ronojel mul xkejeʼ awkʼë rchë xkatkitoʼ (Flp 4:13). w25.03 4 peraj 8, 9

Ütz qayaʼon chqawäch nqaskʼij rwäch qaBiblia. Ye kʼa, we röj kʼo naʼoj nqajoʼ nqatamaj qa chpan, kʼo chik jun ri nkʼatzin nqaʼän. Tqaquʼ rij ya reʼ. Ri jöbʼ kan kowan nkʼatzin rchë yekʼïy pä ri qʼayis, ri cheʼ, ri tkoʼn chqä ri kotzʼiʼj. Ye kʼa we kan kowan chik jöbʼ nuʼän y xa pa jbʼaʼ tiempo, ri ilew xa xtrmeʼ pa yaʼ, y ya riʼ majun ta utzil xtkʼäm pä. Más ütz chë ma kan ta kowan rchqʼaʼ jöbʼ nuʼän rchë ri ilew eqal eqal nubʼïqʼ ri yaʼ y yekʼïy pä xa bʼa achkë jun chwäch. Ya reʼ nukʼüt chqawäch achkë nkʼatzin nqaʼän röj taq nqaskʼij rwäch le Biblia. Nkʼatzin nqatäj qaqʼij rchë ma chanin ta nqaskʼij rwäch, rma we xtqaʼän riʼ, rkʼë jbʼaʼ xa xtqamestaj ri naʼoj xtqaskʼij y ma xtqkowin ta xtqasmajij pa qakʼaslemal (Snt 1:24). Tqabʼanaʼ che rä chë najin naskʼij rwäch le Biblia y nanaʼ chë kan chanin najin naskʼij rwäch. ¿Achkë ütz naʼän? Tatjaʼ aqʼij rchë eqal naskʼij rwäch, rchë ke riʼ xkakowin xkachʼobʼon chrij ri najin naskʼij o chrij ri xaskʼij qa. Ütz nayaʼ jbʼaʼ rwiʼ ri tiempo ri naksaj rchë natjoj awiʼ chrij le Biblia rchë naksaj jojun minutos rchë yachʼobʼon chrij ri naskʼij. w24.09 4 peraj 7-9

Ri ukʼwäy taq bʼey nkiskʼij ri nuʼij pä rtinamit Dios chkë y chrij riʼ nkitäj kiqʼij rchë nkismajij. Jun tzʼetbʼäl. Ryeʼ nbʼix chkë achkë rbʼanik nbʼan chkë ri asignaciones chqä ri chʼonïk pa qamoloj y achkë rbʼanik nkʼatzin yekichajij qachʼalal. Taq ri ukʼwäy taq bʼey nkiʼän jontir ri nuʼij pä rtinamit Jehová chkë, ri qachʼalal nkinaʼ chë yejowäx chqä chë najin yechajïx rma Jehová. Taq ri ukʼwäy taq bʼey kʼo jun nkiʼij chqë chë tqabʼanaʼ, ri ütz nqaʼän ya riʼ ma nqakʼewaj ta nqaʼän riʼ, rchë ke riʼ yeqatoʼ rchë ma kʼayewal ta nuʼän chkiwäch nkiʼän kisamaj. Le Biblia nuʼij chë nkʼatzin nqanmaj kitzij ri yekʼwayon bʼey chqawäch (Heb 13:7, 17). Kʼo mul, kʼayewal nuʼän chqawäch nqaʼän reʼ, rma ri ukʼwäy taq bʼey xa kʼo qa mak chkij. Ye kʼa ma tqamestaj ta chë, we xa xuʼ ri ma ütz ta yekiʼän ya riʼ nqatzʼët y ma yë ta ri ütz yekiʼän, xa xtqaʼän ri nqä chkiwäch ri winäq ri itzel nkinaʼ chqë. ¿Achkë rma nqaʼij riʼ? Rma, we xa yë ri ma ütz ta nqaquʼ chkij ri ukʼwäy taq bʼey, rkʼë jbʼaʼ ma xtqakʼuqbʼaʼ ta chik qakʼuʼx chrij rtinamit Dios. w24.04 10 peraj 11, 12

¿Achkë xtbʼanatäj kikʼë jontir ri winäq ri xkekäm chpan ri nimaläj tijöj poqonal? ¿Kan jurayil xtchup kiwäch chqä ma xkekʼasöx ta pä chik? Le Biblia nuʼij chë ri winäq ri ma xkekʼasöx ta pä chik, ya riʼ ri xtchup kiwäch rma Jehová chqä r·ángeles chpan Armagedón rma xtkipabʼaʼ kiʼ chwäch ryä (2Te 1:6-10). Ye kʼa ¿achkë xtbʼanatäj kikʼë ri winäq ri xkekäm chpan ri nimaläj tijöj poqonal rma xtbʼä kijnaʼ, xtkïl jun yabʼil, jun accidente o xkekamsäx kimä nkʼaj chik winäq? (Ec 9:11; Zac 14:13). ¿Xkekʼasöx pä jojun chkë ryeʼ taq xkekʼasöx pä ri molaj winäq «ri ma xkikʼwaj ta jun jïk kʼaslemal»? (Hch 24:15). Ma qataman ta. Ye kʼa kʼo kʼïy achkë jun qataman chrij ri xkebʼanatäj chqawäch apü. Röj qataman chë chpan Armagedón ri winäq xtbʼan kikʼë achiʼel xkiʼän ryeʼ kikʼë rchʼalal Cristo (Mt 25:40). Ri winäq xekitoʼ ri qachʼalal ri yechaʼon rchë yebʼä chkaj chqä xetoʼon rkʼë Cristo, xtbʼix karneʼl chkë. (Ap 12:17). w24.05 10, 11 peraj 9-11

Le Biblia nuʼij chë pa qaqʼij komä «janina kʼayewal xkejeʼ y kan kʼayewal xtuʼän kikʼwaxik» (2Ti 3:1). Chpan re tiempo reʼ jontir winäq kʼo kʼayewal nqïl, ye kʼa röj, rsamajelaʼ Dios, yeqïl chqä kʼayewal xa rma nqayaʼ rqʼij ryä. ¿Achkë xtqtoʼö rchë ma xtqayaʼ ta qa ryaʼik rqʼij ryä tapeʼ kʼo kʼayewal yeqaqʼaxaj? Jun ri xtqtoʼö ya riʼ nnatäj chqë chë Jehová ya riʼ «ri kʼaslïk Dios» (Jer 10:10; 2Ti 1:12). Jehová kantzij kʼo chqä nukanuj rbʼanik rchë nqrtoʼ pä taq yeqaqʼaxaj kʼayewal (2Cr 16:9; Sl 23:4). Ri nnatäj chqë chë yë ryä ri kʼaslïk Dios xtyaʼ qachqʼaʼ rchë xtqaköchʼ xa bʼa achkë kʼayewal. w24.06 20 peraj 1, 2

Röj kʼo kʼïy rma ri ütz nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij rtinamit Jehová. Taq ri qachʼalal ri kikʼwan bʼey chwäch rtinamit Dios nkitzʼët chë nkʼatzin nqajäl ri nqanmaj chrij jun naʼoj ri kʼo chpan le Biblia o nkʼatzin nqajäl jojun rbʼanik ri najin nqayaʼ rqʼij Jehová, ryeʼ ma nkikʼewaj ta nkiʼän riʼ. Y nkiʼän riʼ rma nkajoʼ nkiʼän ri nqä chwäch Jehová. Chqä, nkiʼän jontir ri kʼo pa kiqʼaʼ rchë jontir ri nkichaʼ nkiʼän nukʼwaj riʼ rkʼë ri nuʼij Rchʼaʼäl Dios. Ya riʼ chqä nkʼatzin nqaʼän jontir röj, ri yoj rsamajelaʼ Jehová. Ri apóstol Pablo xyaʼ re naʼoj reʼ chqë: «Ma tayaʼ ta qa kisamajxik ri kantzij taq naʼoj» (2Ti 1:13). ¿Achkë riʼ «ri kantzij taq naʼoj» ri xertzjoj Pablo? Ya riʼ ri naʼoj xerkʼüt qa Jesús ri ye kʼo chpan le Biblia (Jn 17:17). Ri naʼoj riʼ ya riʼ rxeʼel jontir ri nqanmaj. Ri rtinamit Jehová rkʼutun chqawäch chë nkʼatzin yeqasmajij jontir ri naʼoj riʼ. We röj xtqaʼän riʼ, kan ütz xtqbʼä pa qakʼaslemal. w24.07 11, 12 peraj 12, 13

Ri apóstol Pedro kan rtaman achkë nunaʼ jun winäq ri nutzolij riʼ chqä nkuy rmak. Rma riʼ xkowin xkʼüt chkiwäch ri nkʼaj chik ri xtamaj qa ryä. Taq jbʼaʼ tqʼax qa ri Nmaqʼij rchë ri Pentecostés, ryä xuʼij chkë jun molaj judíos chë yë ryeʼ xekamsan ri Mesías. Tapeʼ ke riʼ, xkʼuqbʼaʼ kikʼuʼx kikʼë re tzij reʼ: «Titzolij iwiʼ chqä tijalaʼ ri bʼey ikʼwan rchë ke riʼ xtkuytäj imak. We xtiʼän riʼ, kan yë Jehová xtbʼanö chë jaʼäl xtnaʼ iwan» (Hch 3:14, 15, 17, 19). Kikʼë re tzij reʼ, Pedro xkʼüt chë ri winäq ri nutzolij riʼ nkʼatzin nujäl ri bʼey rkʼwan. Ntel chë tzij, nujäl rbʼanik nchʼobʼon, nuyaʼ qa kibʼanik ri ma ütz ta najin nuʼän chqä nuchäp rbʼanik jontir ri nqä chwäch Dios. Ri apóstol xuʼij chë Jehová xtküy kimak, kan achiʼel ta nuyüj äl ri ma ütz ta xkiʼän.¡Kan jaʼäl nunaʼ qan taq nqatamaj chë Jehová ma nukʼewaj ta nuküy qamak tapeʼ kan mamaʼ taq mak xeqaʼän! w24.08 12 peraj 14

We nqayaʼ chwäch qan chë Jehová ya xtchüp rwäch ri itzelal, ya riʼ xtqrtoʼ rchë ma xtbʼä ta qan chrij päq. Chpan ri nimaläj tijöj poqonal, ri päq majun xtkʼatzin wä. Le Biblia nuʼij chë ri winäq «xtkiroqij kiplata pa taq bʼey» taq xtkitzʼët chë «ri kiplata chqä ri kiʼoro majun xkekʼatzin wä chkë taq xtbʼeqä ri qʼij taq Jehová xtkatäj ryowal» (Eze 7:19). Pa rkʼexel nqakamsaj qiʼ pa samaj rchë nqachʼäk más päq, ri más ütz nqaʼän ya riʼ nqakʼwaj jun kʼaslemal ma kan ta achkë rbʼanik. Ye kʼa rchë nqaʼän riʼ, nkʼatzin ma nqatïtzʼ ta qiʼ pa kʼas chqä ma nqaksaj ta qatiempo xa xuʼ rchë nqachʼäk más päq. Chqä nkʼatzin nqachajij qiʼ rchë ri achkë kʼo qkʼë ma ya riʼ ta njeʼ más rqʼij pa qakʼaslemal (Mt 6:19, 24). Rkʼë jbʼaʼ taq más xtqajan pä ri qʼij ri xtchup rwäch ri itzelal, más xtkʼatzin xtqakʼüt we qakʼuqbʼan qakʼuʼx chrij Jehová o xa chrij ri achkë kʼo qkʼë. w24.09 11 peraj 13, 14

Rkʼë jbʼaʼ jojun chkë ri xeqaʼän ojer ri ma ye ütz ta, komä ma yeqaʼän ta chik. Ye kʼa jojun chik, kʼayewal nuʼän chqawäch nqayaʼ qa kibʼanik. Tqatzʼetaʼ ri xbʼanatäj rkʼë ri apóstol Pedro. Rma ryä xxiʼij riʼ chkiwäch ri winäq, oxiʼ mul xuʼij chkë chë ma rtaman ta rwäch Jesús (Mt 26:69-75). Ye kʼa jbʼaʼ chrij riʼ, ryä ma xxiʼij ta riʼ xtzjon chkiwäch ri ye kʼo chpan ri Sanedrín. Achiʼel ta xqʼalajin chë ryä ma xxiʼij ta chik riʼ chkiwäch ri winäq (Hch 5:27-29). Tapeʼ ke riʼ, jojun jnaʼ chrij riʼ, ryä ma xwaʼ ta chik kikʼë ri cristianos ri ma ye judíos ta «rma nuxiʼij wä riʼ chkiwäch ri judíos» (Gál 2:11, 12). Pedro xuʼän chik jmul ri xyaʼ yän qa rbʼanik. Ma qataman ta we ryä majun bʼëy chik xxiʼij ta riʼ chkiwäch ri winäq. Ke riʼ chqä röj, rkʼë jbʼaʼ nkʼatzin nqatäj qaqʼij rchë ma nqaʼän ta chik jun ri xqaquʼ röj chë xqayaʼ yän qa rbʼanik. Ye kʼa, ri xtqtoʼö rchë ma xtqayaʼ ta qʼij chë ri kʼayewal xtbʼanö chqë chë xtqqä chpan jun mak, ya riʼ nqaʼän ri xuʼij Jesús: «Ma kixwär ta» (Mt 26:41). Tapeʼ rït nanaʼ chë ma xkeʼaʼän ta chik ri ma ütz ta xeʼaʼän ojer, tachajij awiʼ rchë ma naʼän ta xa bʼa achkë jun ri nuʼän chawä chë yaqä chpan jun mak. Ma tayaʼ ta qa rbʼanik ri achkë yaturtoʼon pä rchë naqʼät awiʼ chwäch ri ma ütz ta (2 Pe 3:14). w24.07 18, 19 peraj 17-19

Majun ta chik jun winäq nspan o yertoʼ nkʼaj chik achiʼel nuʼän Jesús. Taq ryä xjeʼ chwäch Rwachʼlew, xeruʼän milagros rchë xertoʼ ye kʼïy winäq (Lu 9:12-17). Chqä xyaʼ jun nüm spanïk chqë taq xyaʼ rkʼaslemal pa kamïk qmä röj (Jn 15:13). Y kan xa xuʼ xkʼasöx pä chkikojöl ri kamnaqiʼ kʼa komä, ryä najin na nspan chqä najin na nqrtoʼ pä. Achiʼel xuʼij qa chkë rtzeqelbʼëy, ryä rbʼin che rä Jehová chë tksaj ri loqʼoläj rchqʼaʼ rchë nqrtjoj chqä rchë nukʼuqbʼaʼ qakʼuʼx (Jn 14:16, 17, nota; 16:13). Chqä, Jesús nuksaj qamoloj rchë nukʼüt chqawäch achkë rbʼanik yeqatjoj ri winäq chwäch jontir Rwachʼlew (Mt 28:18-20). Ri apóstol Pablo xuʼij chë, taq Jesús xbʼä chkaj, ryä xeryaʼ qa jojun achiʼaʼ ri «achiʼel ta jun spanïk xeryaʼ qa» (Ef 4:7, 8). Pablo xuʼij chë Jesús xeryaʼ qa ri achiʼaʼ riʼ rchë jalajöj rbʼanik nkitoʼ ri congregación (Ef 1:22, 23; 4:11-13). Kantzij na wä chë ryeʼ xa kʼo qa mak chkij chqä kʼo akuchï yesach wä (Snt 3:2). Ye kʼa Jesús yerksaj re achiʼaʼ reʼ rchë nqrtoʼ pä röj. w24.10 18 peraj 1, 2

David xuʼij che rä rkʼajol Salomón chë we nunmaj rtzij Jehová, jontir ütz xttel chwäch. Ye kʼa taq ryä ya xbʼä rjnaʼ, xa xyaʼ kiqʼij nkʼaj chik dioses. Jehová ma xqä ta chwäch ri xuʼän Salomón, rma riʼ ma xyaʼ ta chik rnaʼoj rchë kan pa rbʼeyal nuqʼät tzij pa kiwiʼ ri israelitas chqä rchë ütz rnaʼoj nuʼän kikʼë (1Re 11:9, 10; 12:4). ¿Achkë nqatamaj qa röj? Ri nqanmaj tzij xtuʼän chë jontir ütz xttel chqawäch (Sl 1:1-3). Kantzij na wä chë Jehová ma xtyaʼ ta qabʼeyomal chqä ma xtuʼän ta chë xttamatäj qawäch achiʼel xuʼän rkʼë Salomón. Ye kʼa we röj nqanmaj rtzij, xtyaʼ qanaʼoj rchë yë ri ütz xtqachaʼ xtqaʼän (Pr 2:6, 7; Snt 1:5). Ri naʼoj ryaʼon qa ryä chpan Rchʼaʼäl nqrtoʼ rchë nqatzʼët na achkë samaj xtqaʼän, achkë qestudios xtjeʼ, achoq chrij ütz nqkʼastan wä chqä achkë rbʼanik kʼo chë nqatzʼët ri päq. We yeqasmajij ri naʼoj yeryaʼ Jehová chqë, ma xtqakanuj ta qa kʼayewal chqij (Pr 2:10, 11). Xkejeʼ ütz qamigos chqä xtqatamaj achkë nkʼatzin nqaʼän rchë kiʼ qakʼuʼx xtqaʼän rkʼë qafamilia. w24.11 10, 11 peraj 11, 12

Ri teʼej tataʼaj kʼo kʼïy rbʼanik yekowin nkitzjoj le Biblia chkë kalkʼwal o yekitoʼ rchë nkikʼuqbʼaʼ kikʼuʼx chrij Dios. Ütz nkiʼän riʼ taq ye kʼo pa jun museo. Taq xtiʼän riʼ, ütz yixtzjon chrij jun ri xtitzʼët chpan ri museo riʼ o chrij jun ri xbʼanatäj ojer rchë yeʼitoʼ iwalkʼwal rchë xtkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chrij le Biblia. ¿Kitaman iwalkʼwal chë rbʼiʼ Dios tzʼibʼatäl chwäch jun abʼäj ri nbʼix piedra moabita che rä ri xbʼan jun 3,000 jnaʼ qa? Chqä kʼo jun copia rchë ri abʼäj riʼ chpan ri exposición «Le Biblia chqä rbʼiʼ Dios» ri kʼo chpan ri central mundial kichë ri testigos de Jehová chlaʼ Warwick (Nueva York). Chwäch ri abʼäj riʼ tzʼibʼatäl chë Mesá, ri qʼatöy tzij rchë Moab, xpabʼaʼ riʼ chwäch Israel. Y kan ya riʼ nuʼij le Biblia (2Re 3:4, 5). Ri iwalkʼwal xtkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chrij Jehová taq kan yë ryeʼ yetzʼetö chë le Biblia kantzij ntzjon. w24.12 14 peraj 4, 6