Kʼïy mul, rtinamit Jehová kʼo naʼoj nuyaʼ pä chqë ri yojkitoʼ rchë nqayaʼ rqʼij Jehová. Kʼo mul yë ri ukʼwäy taq bʼey yeyaʼö ri naʼoj riʼ chqë, o rkʼë jbʼaʼ ri ukʼwäy bʼey rchë circuito, ri sucursal o ri Molaj Ukʼwäy Bʼey. Ye kʼa kʼo mul, rkʼë jbʼaʼ ma nqʼax ta chqawäch ri nkiʼij pä chqë chë nkʼatzin nqaʼän. ¿Achkë xtqaʼän? ¿Xa xuʼ komä xtqaquʼ chë rkʼë jbʼaʼ ma ütz ta xttel chqawäch ri xbʼix pä chqë? ¿Xa xuʼ xtqatzuʼ ri ma ütz ta nkiʼän qachʼalal ri xeyaʼö pä ri naʼoj riʼ chqë? We xtqaʼän riʼ, rkʼë jbʼaʼ xa xtqakʼüt chë qakʼuqbʼan qakʼuʼx chrij ri yeqatzʼët. Taq röj nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij Jehová, nqayaʼ chwäch qan chë ryä rkʼwan bʼey chwäch rtinamit chqä chë rtaman achkë riʼ ri más ütz chqë. Rma riʼ kan chanin nqasmajij ri nuʼij pä rtinamit chqë chqä ma nqakʼewaj ta nqaʼän riʼ (Heb 13:17). Röj qataman chë, we nqanmaj tzij, xtqtoʼon rchë jontir jnan xtuʼän qawäch pa congregación (Ef 4:2, 3). Chqä ma nqamestaj ta chë, tapeʼ ri qachʼalal ri yebʼin chqë achkë nkʼatzin nqaʼän xa kʼo qa mak chkij, Jehová xtyaʼ utzil pa qawiʼ we xtqanmaj tzij (1Sa 15:22). Y, si ryä nutzʼët chë kʼo jun nkʼatzin njal, kan pa rqʼijul xtuʼän riʼ. w25.03 23, 24 peraj 13, 14

¡Röj yoj kʼo chpan jun tiempo ri majun bʼëy xtqamestaj ta! Ronojel qʼij najin nqatzʼët achkë rbʼanik najin yetzʼaqät ri profecías. Jun tzʼetbʼäl, najin nqatzʼët achkë rbʼanik «ri qʼatöy tzij ri kʼo pa norte» chqä «ri qʼatöy tzij ri kʼo pa sur» najin nkiʼän chʼaʼoj chkiwäch rchë nkiqʼät tzij pa rwiʼ jontir Rwachʼlew (Da 11:40, nota). Chqä, najin ntzjöx ri ütz taq rtzjol chrij Rqʼatbʼäl Tzij Dios chpan kʼïy tinamït, y kan pa millón winäq ye oknäq pä chpan rtinamit Jehová rchë nkiyaʼ rqʼij ryä (Is 60:22; Mt 24:14). Y kan pa rqʼijul najin nyaʼöx jontir ri nkʼatzin chqë rchë kuw nuʼän qakʼuqbʼäl kʼuʼx (Mt 24:45-47). Jehová najin nqrtoʼ rchë nqʼax más chqawäch ri xkebʼanatäj chqawäch apü (Pr 4:18). Röj ütz nqayaʼ chwäch qan chë, taq xtchapatäj ri nimaläj tijöj poqonal, ya qataman chik jontir ri nkʼatzin nqatamaj rchë ma xtqayaʼ ta qa Jehová chqä rchë jnan xtuʼän qawäch kikʼë qachʼalal chpan ri tiempo riʼ ri kan kʼayewal xtuʼän. Tapeʼ ke riʼ, nkʼatzin nqʼax chqawäch chë chqawäch apü kʼo jojun xkebʼanatäj ri ma qataman ta. w24.05 8 peraj 1, 2

Ri salmista xtzjon chrij jun winäq ri ma nutzʼük ta tzij chkij ri nkʼaj chik. Ye kʼa ¿achkë rma jun winäq nutzʼük tzij chrij jun chik? Ryä nuʼän riʼ rma nrajoʼ chë ri nkʼaj chik itzel nkitzʼët ri winäq riʼ. Salmo 15:3 nuʼij chqä chë ri winäq ri kʼo pa rachoch Jehová, «majun ta itzelal nuʼän chkë ri nkʼaj chik chqä ma itzel ta ntzjon chkij ramigos» (Sl 15:1). ¿Achkë rbʼanik rkʼë jbʼaʼ xa nqtzjon itzel chkij qamigos? Kʼo mul rkʼë jbʼaʼ ma nqanaʼ ta taq yë ri ma ütz ta nqatzjoj chrij jun qachʼalal. Tqaquʼ rij ya reʼ: 1) jun qachʼalal ixöq nuyaʼ qa rprecursorado, 2) jun kʼlaj qachʼalal yeʼel pä pa Betel o 3) nyaʼöx rtzjol chë jun qachʼalal ma ukʼwäy bʼey ta chik o ma toʼonel ta chik. ¿Ütz komä nqaʼän qa chqawäch röj chë qataman achkë rma xbʼanatäj ya riʼ y nqatzjoj chkë nkʼaj chik ri nqaquʼ chrij riʼ? Rkʼë jbʼaʼ ma qataman ta jontir ri xbʼanatäj. Y ma tqamestaj ta chë ri winäq ri kʼo pa rachoch Jehová «majun ta itzelal nuʼän chkë ri nkʼaj chik chqä ma itzel ta ntzjon chkij ramigos». w24.06 11, 12 peraj 11-13

Jun ri xtqtoʼö rchë xtqaxiʼij más qiʼ chwäch Jehová, ya riʼ nqatzʼët na achkë nqä chwäch ryä taq kʼo jun nqachaʼ nqaʼän. Taq xtaskʼij jun peraj chpan le Biblia, tachʼobʼoʼ rij ya reʼ: «Xa ta rïn xijeʼ chriʼ, ¿achkë ta xinbʼän?». Tqabʼanaʼ che rä chë najin nakʼoxaj ri ma ütz ta rtzjol najin nkiyaʼ ri achiʼaʼ ri xkibʼetzʼetaʼ ri ilew ri xtzüj Jehová chkë ri israelitas. ¿Xtanmaj komä kitzij ryeʼ chqä xtaxiʼij awiʼ chkiwäch ri winäq? ¿O ma xtaʼän ta riʼ rma kowan nawajoʼ Jehová chqä nawajoʼ naʼän ri nqä chwäch ryä? Kan jontir bʼaʼ chkë ri israelitas ri xkikʼoxaj rtzjol riʼ ma xqʼalajin ta chkiwäch chë Josué chqä Caleb kantzij wä najin yetzjon. ¿Achkë xbʼanatäj kikʼë ri israelitas riʼ? Jontir ryeʼ ma xeʼok ta chwäch ri ilew ri xtzüj Jehová chkë (Nú 14:10, 22, 23). w24.07 10 peraj 7

Gómer xkanuj rkʼexel ri profeta Oseas. ¿Kan xchaʼ komä chiʼ re ixöq reʼ chwäch Jehová? Ryä, ri nutzʼët achkë kʼo pa qan, xuʼij reʼ che rä Oseas: «Ri ixöq ri xaturyaʼ qa chqä najowäx rma jun chik achï, y kʼo rkʼë ri achï riʼ, takʼamaʼ chik jmul y takʼutuʼ chwäch chë nawajoʼ. Ke riʼ rbʼanik nwajoʼ rïn, Jehová, ri tinamït Israel, ye kʼa ryeʼ xa xinkiyaʼ qa y xa tyox chik xkiyaʼ kiqʼij» (Os 3:1; Pr 16:2). Achiʼel nqatzʼët, Gómer kʼa najin na nmakun. Tapeʼ ke riʼ, Jehová xuʼij che rä Oseas chë tkyuʼ rmak chqä tkʼamaʼ chik jmul. Rkʼë ri xbʼanatäj rkʼë Oseas, Jehová xkʼüt chwäch rtinamit achkë wä nunaʼ chkij. Tapeʼ kʼa najin na yekiʼän nmaʼq taq mak, ryä kʼa yerajoʼ na. Rma riʼ xertäq na rprofetas rchë xertoʼ rchë nkitzolij kiʼ chqä rchë nkijäl kikʼaslemal. Ya reʼ nukʼüt chqawäch chë Jehová, ri ntzʼetö «achkë kʼo pa kan jontir winäq», xtkanuj rbʼanik rchë nutoʼ jun winäq rchë nutzolij riʼ tapeʼ kʼa najin na nuʼän jun mamaʼ mak. w24.08 10 peraj 7

Ri cristianos ri achoq chkë xtzʼibʼan wä Pablo ye kʼo wä chpan kireligión ri judíos, ye kʼa xkiyaʼ qa ri religión riʼ y xeʼok cristianos. Kantzij na wä chë kʼayewal xuʼän chkiwäch xkiʼän riʼ. Nqaʼij riʼ rma ojer ri judíos ye rtinamit wä Dios. Chqä, ri tinamït Jerusalén kan kʼo wä rqʼij chkiwäch ryeʼ, rma chriʼ xejeʼ wä ri qʼatöy taq tzij ri xkiqʼät tzij pa rbʼiʼ Jehová chqä chriʼ kʼo wä ri templo. Chpan ri tiempo riʼ, jontir ri judíos nkismajij wä Rpixaʼ Moisés chqä jontir ri nkʼut wä chkiwäch kimä ri kʼamöl taq bʼey judíos. Ryeʼ bʼin wä chkë achkë rkïl wäy ütz nkitäj, achkë kinaʼoj nkʼatzin nkiʼän kikʼë ri ma ye kiwinaq ta chqä chë nkʼatzin wä nkiqpij jbʼaʼ rchʼakul jun ti kʼajol akuchï nchlun wä. Jontir ya reʼ rkʼulun wä chkë nkiʼän ri judíos, y rma riʼ kʼayewal xuʼän chkiwäch xkiyaʼ qa rbʼanik taq xeʼok cristianos (Heb 10:1, 4, 10). Yajün ri cristianos ri kan kikʼuqbʼan wä kikʼuʼx chrij Dios, achiʼel ri apóstol Pedro, kʼayewal xuʼän chkiwäch taq xjal jontir riʼ (Hch 10:9-14; Gál 2:11-14). Y ma xa xuʼ ta riʼ, ri kʼamöl taq bʼey judíos xkichäp xkiyaʼ kʼayewal pa kiwiʼ ri cristianos rma xkijäl ri nkinmaj. w24.09 9 peraj 4

Taq Jehová nuyaʼ jun samaj pa kiqʼaʼ rsamajelaʼ, ryä nrajoʼ chë kan pa rbʼeyal nkiʼän che rä (1Co 14:33). Jun tzʼetbʼäl. Ryä nrajoʼ chë ri ütz taq rtzjol ntzjöx chwäch jontir le Rwachʼlew (Mt 24:14). Y ryä rchaʼon Jesús rchë npaʼeʼ pa rwiʼ ri samaj riʼ. Y Jesús rbʼanon chë jontir kan pa rbʼeyal nbʼan che rä. Pa naʼäy siglo, ri apóstoles chqä ri ukʼwäy taq bʼey ri ye kʼo wä Jerusalén nkitzʼët wä achkë rbʼanik nbʼan che rä ri samaj yaʼon qa pa kiqʼaʼ chqä nkiʼij wä äl chkë ri congregaciones achkë kʼo chë nkiʼän (Hch 15:2; 16:4). Chpan ri congregaciones riʼ, yechaʼöx wä ukʼwäy taq bʼey rchë nkikʼwaj bʼey chkiwäch ri cristianos chqä rchë nkiʼij chkë achkë kibʼin äl ri achiʼaʼ ri ye kʼo Jerusalén (Hch 14:23). Rma ri cristianos kan nkiʼän wä ri nbʼix chkë, «ri ye kʼo chkipan ri congregaciones xkʼuqeʼ más kikʼuʼx chpan ri rchʼaʼäl Dios chqä más xekʼiyär» (Hch 16:5). w24.04 8 peraj 1

Ri qʼij 16 de nisán, jun molaj ixoqiʼ kan nmaqʼaʼ yän xebʼä akuchï xmuq wä Jesús (Lu 24:1, 10). Jun chkë ryeʼ ya riʼ María Magdalena. Taq ryä xapon akuchï xmuq wä Jesús, xtzʼët chë Jesús majun ta chik chriʼ. Rma riʼ xkʼäq äl anin rchë xbʼeruʼij che rä Pedro chqä Juan. Taq ryeʼ xkikʼoxaj riʼ, xkikʼäq äl anin rchë xkibʼetzʼetaʼ, y María xbʼä äl chkij. Taq xeʼapon, Pedro y Juan xkitzʼët chë kan majun ta wä chik Jesús chriʼ, rma riʼ xetzolin äl chkachoch, ye kʼa María ma xbʼä ta äl. Ryä xkanaj qa chriʼ chqä xroqʼej Jesús. Tapeʼ ryä ma rtaman ta, Jesús najin nutzʼët pä. Taq Jesús xtzʼët chë re ixöq reʼ najin wä ntoqʼ, ryä kan xrajoʼ xkʼuqbʼaʼ rkʼuʼx. Rma riʼ xkʼüt riʼ chwäch María chqä kʼo jun xuʼän ri kan kowan xkʼuqbʼaʼ rkʼuʼx. Ryä xtzjon rkʼë chqä xyaʼ jun samaj pa rqʼaʼ ri kan kowan rqʼij: nbʼeruʼij chkë rchʼalal Jesús o rtzeqelbʼëy chë ryä xkʼasöx yän pä chkikojöl ri kamnaqiʼ (Jn 20:17, 18). w24.10 13 peraj 7

Moisés xok profeta, juez chqä kʼamöl bʼey. Ryä xkʼwaj bʼey chkiwäch ri israelitas taq xeʼelesäx pä Egipto y xtzʼët kʼïy milagros ri xeruʼän Jehová. Dios xksaj re achï reʼ rchë xertzʼibʼaj ri naʼäy 5 libros chpan le Biblia. Chqä xksaj rchë xtzʼibʼaj ri Salmo 90 y rkʼë jbʼaʼ ri Salmo 91. Rkʼë jbʼaʼ yë chqä ryä xtzʼibʼan ri wuj Job. Taq Moisés kʼo wä 120 rjnaʼ —taq xa jbʼaʼ wä chik nrajoʼ chë nkäm—xermöl jontir ri israelitas rchë xnataj chkë jontir ri kitzʼeton pä chqä ri kiqʼaxan pä. Ryeʼ xkitzʼët ri milagros xeruʼän Jehová chqä taq xyaʼ kʼayewal pa kiwiʼ ri winäq aj Egipto (Éx 7:4). Ryeʼ xeqʼax chpan ri mar Rojo chqä xkitzʼët achkë rbʼanik xechʼak rsoldados faraón (Éx 14:29-31). Taq ye kʼo wä chik chwäch ri tzʼiran ilew, xkitzʼët achkë rbʼanik xechajïx rma Jehová (Dt 8:3, 4). Y taq ri israelitas yeʼok chwäch ri ilew tzjun chkë, Moisés xkʼuqbʼaʼ kikʼuʼx. w24.11 8, 9 peraj 3, 4

Ri xuʼij Jesús chkë rapóstoles taq xuʼän ri rkʼisbʼäl waʼin kikʼë rtzeqelbʼëy ma jnan ta rkʼë ri xuʼij chkë ri judíos ri ye kʼo wä Galilea. Taq ryä xtzjon kikʼë ri judíos riʼ najin wä nuquʼ kij ye kʼïy winäq. Taq Jesús kʼo wä Galilea chpan ri jnaʼ 32, xtzjon kikʼë judíos ri nkajoʼ wä nyaʼöx kiway rma ryä. Ye kʼa Jesús kʼo jun xtzjoj chkë ri kʼo más utzil xtkʼäm pä pa kiwiʼ chwäch ri utzil nkïl taq yewaʼ: xtzjoj chkë achkë xtbʼanö chë xtkïl kikʼaslemal ri ma xtkʼis ta. Chqä xuʼij chkë chë ri winäq ri xkekäm, xkekʼasöx pä chpan rkʼisbʼäl qʼij chqä majun bʼëy chik xkekäm ta. Ryä ma najin ta wä ntzjon chrij jun utzil ri xa xuʼ jun koʼöl molaj winäq xkewlö, Jesús najin wä ntzjon chrij jun utzil ri kan jontir winäq xkekowin xkewlö rchë. w24.12 11 peraj 10, 11

Jehová kan itzel yertzʼët ri winäq ri yechʼeyon (Sl 11:5). Y kan ma nqä ta chwäch chë ri achiʼaʼ nkichʼäy kixjayil (Mal 2:16). We jun achï itzel rnaʼoj nuʼän rkʼë rxjayil, rachbʼilanïk rkʼë Dios xa nchaʼ chiʼ. Rkʼë jbʼaʼ Jehová nixta nukʼoxaj taq nchʼö rkʼë (1Pe 3:7). Ye kʼo jojun achiʼaʼ kan rkʼë kiyowal yetzjon rkʼë kixjayil chqä kan yekisök rkʼë ri nkiʼij chkë. Ye kʼa Jehová kan itzel nutzʼët taq jun winäq ma nuqʼät ta ryowal, nüm pa rchiʼ nuʼän chkij nkʼaj chik chqä yeruʼij tzij ri yesokon (Ef 4:31, 32). Ri achï ri nuʼij poqän taq tzij che rä rxjayil chqä itzel rnaʼoj nuʼän rkʼë, ma xa xuʼ ta nutzʼlaʼ rkʼlanen, xa nutzʼlaʼ chqä rachbʼilanïk rkʼë Dios (Snt 1:26). Ke riʼ chqä nbʼanatäj rkʼë ri achï ri yertzʼët tzʼil taq achbʼäl, rma nutzʼlaʼ rachbʼilanïk rkʼë Jehová chqä nuqasaj rqʼij rxjayil. Jehová nrajoʼ chë ri achiʼaʼ xa xuʼ kikʼlaj tkajoʼ, ye kʼa ma xa xuʼ ta nkʼatzin nkikʼüt riʼ rkʼë ri yekiʼän, xa rkʼë chqä ri nkiquʼ. Jesús xuʼij chë ri achï ri nurayij rwäch jun chik ixöq «ya xmakun yän rkʼë ri ixöq riʼ pa ran» (Mt 5:28, 29). w25.01 9, 10 peraj 6-8

Taq Jehová xtöj qamak, röj kan chöj qakʼaslemal nqtzʼet rma ryä. Ntel chë tzij chë chwäch Jehová achiʼel ta majun ta chik qamak. ¿Achkë rma Jehová nkowin nuʼij chë röj kan chöj qakʼaslemal chwäch si röj xa kʼo qa mak chqij? Ma tqamestaj ta chë qayonïl röj ma nqkowin ta nqaʼän chë Jehová kan jïk qakʼaslemal nqrtzʼët. Chqä, ryä ma chaq ütz ta che rä chë röj nqmakun chwäch. Ye kʼa taq nutzʼët chë qakʼuqbʼan qakʼuʼx chrij ri xuʼän ryä chqä Jesús rchë xojkiköl, kan nuküy qamak (Ro 3:24). ¿Achkë utzil nqïl rma kan chöj qakʼaslemal nqtzʼet rma Jehová? Jun utzil, ya riʼ chë ye kʼo jojun cristianos yechaʼon rchë nkiqʼät tzij rkʼë Jesús chlaʼ chkaj chqä ye oknäq ralkʼwal Dios (Tit 3:7; 1 Jn 3:1). Ryeʼ ya xkuy yän kimak; chwäch Jehová, ryeʼ achiʼel ta majun bʼëy xemakun ta. Rma riʼ xtyaʼöx qʼij chkë rchë xtkiqʼät tzij chpan Rqʼatbʼäl Tzij Dios (Ro 8:1, 2, 30). Nkʼaj chik cristianos kiyoʼen nkïl kikʼaslemal ri ma nkʼis ta chwäch Rwachʼlew chqä ye oknäq ramigos Dios. Ryeʼ chqä ya xkuy yän kimak (Snt 2:21-23). w25.02 5 peraj 17, 18

Kʼo jun qʼij ri apóstol Pedro xkʼüt chë rbʼanik nchʼobʼon ryä ma jnan ta rkʼë rbʼanik nchʼobʼon Jehová. Ri qʼij riʼ Jesús xuʼij chkë rapóstoles chë kʼo chë nbʼä Jerusalén, ri akuchï xtyut kimä ri kʼamöl taq bʼey judíos, y chrij riʼ xtchʼay chqä xtkamsäx (Mt 16:21). Pedro rtaman wä chë Jesús ya riʼ ri Mesías ri xtkolö rtinamit Dios. Rkʼë jbʼaʼ rma riʼ kwest xqʼax chwäch chë Jehová xtyaʼ qʼij chë xtkamsäx Jesús (Mt 16:16). Rma riʼ, Pedro pä ryonïl xuʼij ya reʼ che rä Jesús: «¡Ajaw, tajyowaj qa awäch! Ya riʼ majun bʼëy xtbʼanatäj ta awkʼë rït» (Mt 16:22). Rma Pedro ma xchʼobʼon ta achiʼel nchʼobʼon Jehová, ri xchʼöbʼ ryä ma jnan ta rkʼë ri nuquʼ wä Jesús. Ryä rtaman wä chë, rchë xtuʼän ri nqä chwäch Jehová, ma chaq jontir ta ütz xtuʼän chwäch. Chqä rtaman wä chë xtkʼatzin xttäj poqän chqä xtkamsäx. Rma riʼ ma xkʼän ta ri naʼoj xyaʼ Pedro che rä, tapeʼ Pedro rkʼë jbʼaʼ kan yë wä ri ütz xrajoʼ che rä. Ke riʼ rbʼanik xtamaj ri apóstol riʼ chë kʼo wä chë nchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Jehová. w25.03 9 peraj 5, 6

¿Kʼo komä jun awachʼalal o jun awamigo xyaʼ bʼis pan awan? Tapeʼ jun winäq kan itzel rnaʼoj nuʼän awkʼë, tayaʼ ya reʼ chwäch awan: ¡Jehová kowan yatrajoʼ! We jun awachʼalal o jun awamigo kʼo jun ma ütz ta xuʼän chawä, xtkʼuqbʼaʼ chqä akʼuʼx ri xtzʼibʼaj qa David chpan ri texto rchë komä. Kʼo jun libro nuʼij chë ri tzij «ri kan kowan najin yebʼison» ütz chqä nbʼan traducir ke reʼ: «ri majun ta jun ütz kiyoʼen apü». ¿Achkë rbʼanik yertoʼ Jehová ri winäq ri ke riʼ kinaʼon? Ri texto riʼ nuʼij chë ryä «naqaj kʼo wä chkë» ri kan poqän rnaʼon kan, rkʼë jbʼaʼ rma kʼo jun ma ütz ta xbʼan chkë o kʼo jun xyaʼö bʼis pa kan. Jehová achiʼel jun tataʼaj ri nuchʼelej chqä nubʼuchiʼij ralkʼwal taq ntoqʼ. Ryä kan poqän nunaʼ ran taq nutzʼët chë röj nqatäj poqän chqä kan chanin nqrtoʼ pä. Ryä nrajoʼ nukʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chqä nqrtoʼ rchë ma kan ta nqbʼison chik. Chqä, nuʼij chqë chë chqawäch apü xtqïl jun ütz kʼaslemal, ke riʼ rbʼanik nqrtoʼ rchë yeqaköchʼ ri kʼayewal qlon komä (Is 65:17). w24.12 23 peraj 13, 14

Ri ukʼwäy taq bʼey ütz nkiyaʼ chwäch kan chë Jehová nutzʼët chqä nuloqʼoqʼej ri samaj nkiʼän. Ryeʼ yekichajij qachʼalal ri ye kʼo pa congregación, nkikʼüt Rchʼaʼäl Dios chkiwäch chqä nkitzjoj le Biblia chkë ri winäq. Ye kʼa ye kʼïy chkë ryeʼ yetoʼon chqä pa construcción o yekitoʼ qachʼalal ri xkïl jun qʼeqäl jöbʼ, jun nüm slonel o xa bʼa achkë chik jun kʼayewal achiʼel riʼ. Jojun chik yebʼä kikʼë ri molaj qachʼalal ri nkibʼetzʼetaʼ jun qachʼalal ri kʼo pan hospital o ye kʼo chpan ri Comités de Enlace con los Hospitales. Ri ukʼwäy taq bʼey kitaman chë ri congregación rchë Jehová. Ryeʼ rkʼë ronojel kan nkiʼän kisamaj chqä kitaman chë Dios xtyaʼ rajäl rkʼexel chkë rma riʼ (Col 3:23, 24). Ma jontir ta nqkowin nq·ok ukʼwäy taq bʼey, ye kʼa jontir kʼo jun ri nqkowin nqayaʼ che rä Jehová. Ryä nuloqʼoqʼej chë rït nayaʼ akchaj rchë natoʼ ri samaj najin nbʼan chwäch jontir Rwachʼlew tapeʼ nanaʼ chë xa jbʼaʼ ok ri najin nayaʼ. Y kan kiʼ rkʼuʼx nuʼän taq naküy rmak jun qachʼalal ri xatursök. Tayaʼ chwäch a wan chë ryä nuloqʼoqʼej ri yakowin naʼän. Ryä yatrajoʼ y xtyaʼ rajäl rkʼexel chawä rma ri najin naʼän (Lu 21:1-4). w24.06 23 peraj 12, 13

Ri xuʼij Salomón chpan ri texto rchë komä nukʼüt chqawäch chë rkʼë jbʼaʼ ke riʼ xtbʼanatäj rkʼë jun rsamajel Jehová. Rkʼë jbʼaʼ nqä chpan jun nüm mak y chrij riʼ nunaʼ chë chaq kʼateʼ xbʼanatäj jontir. Rkʼë jbʼaʼ nuʼij ya reʼ: «Ma ntaman ta achkë rma xinbʼän riʼ». Tapeʼ ke riʼ, taq ryä majanä tuʼän ri mak riʼ, rkʼë jbʼaʼ kʼo jojun xeruʼän ri xkiʼän che rä chë ma xkowin ta chik xqʼät riʼ chwäch. Rkʼë jbʼaʼ xkʼwaj riʼ kikʼë itzel taq ramigos, xkʼastan chrij ri ma ütz ta, xbʼä akuchï ma ütz ta wä nbʼä y xok chkipan páginas pa internet ri akuchï ma ütz ta ntok. Chqä, rkʼë jbʼaʼ ma nchʼö ta wä chik rkʼë Jehová, ma nuskʼij ta wä chik rBiblia, ma nbʼä ta wä chik pa qamoloj ni chutzjoxik le Biblia. Rkʼë jbʼaʼ ma «chaq kʼateʼ» ta xkʼüt pä riʼ jun mak chwäch chqä xqä chpan, achiʼel xbʼanatäj rkʼë ri kʼajol ri nutzjoj Proverbios. ¿Achkë naʼoj nqatamaj qa chrij ri xqatzjoj qa? Chë ma xa xuʼ ta nkʼatzin nqaqʼät qiʼ chwäch jun mak, xa nkʼatzin chqä ma nqaʼän ta xa bʼa achkë jun ri nuʼän chqë chë nqqä chpan ri mak riʼ. Ya riʼ ri naʼoj xkʼüt Salomón taq xtzjoj yän ri xbʼanatäj rkʼë ri kʼajol chqä ri ixöq ri rkʼwan jun tzʼil kʼaslemal (Mt 5:29, 30). w24.07 16 peraj 10, 11

¿Achkë riʼ ri bʼeyomäl xtzjoj Pablo? Ya riʼ rtzjoxik ri ütz taq rtzjol chrij Rqʼatbʼäl Tzij Dios, jun samaj ri xkertoʼ ri winäq rchë xkekolotäj qa (2Co 4:1). ¿Y achkë riʼ ri kʼojlibʼäl ri yebʼanon rkʼë ilew? Ya riʼ jontir röj, rsamajelaʼ Dios, ri nqatzjoj ri ütz taq rtzjol riʼ. Pa rqʼij qa Pablo, ri kʼayinelaʼ yekiyaʼ wä äl rkïl wäy, vino chqä päq chpan kʼojlibʼäl ri yebʼanon rkʼë ilew. Ri yeyaʼöx wä äl chkipan ri kʼojlibʼäl riʼ kan kowan wä kiqʼij. Komä chqä Jehová ryaʼon qa jun samaj pa qaqʼaʼ ri kan kowan rqʼij, y ya riʼ rtzjoxik ri ütz taq rtzjol chrij Rqʼatbʼäl Tzij ryä. Rkʼë rtoʼik Jehová, röj xtjeʼ qachqʼaʼ rchë xtqkowin xtqatzjoj ri ütz taq rtzjol riʼ. Kʼo mul, rkʼë jbʼaʼ kowan nqaquʼ chë ri winäq ma xkojkikʼoxaj ta o nqaxiʼij qiʼ chkiwäch. ¿Achkë ütz nqaʼän? Tqaquʼ rij ri xkiʼij ri apóstoles che rä Dios taq xbʼix chkë chë ma tkitzjoj ta chik chrij Jesús chkë ri winäq. Pa rkʼexel xkixiʼij kiʼ, ryeʼ xkiʼij che rä Jehová chë kertoʼ pä rchë ma nkixiʼij ta kiʼ nkitzjoj rchʼaʼäl. Y ryä kan chanin xuʼän ri xkikʼutuj che rä (Hch 4:18, 29, 31). We röj nqanaʼ chë xa nqaxiʼij qiʼ chkiwäch ri winäq, tqakʼutuj qatoʼik chë Jehová tqrtoʼ pä rchë yeqajoʼ ri winäq, rchë ke riʼ ma xtqaxiʼij ta qiʼ chkiwäch. w24.04 16 peraj 8, 9

Rma nqajoʼ Jehová, röj nqajoʼ nqachʼajchʼobʼej rbʼiʼ. Y nqaʼän riʼ taq nqakʼüt chkiwäch ri winäq jontir ri tzʼukün taq tzij rbʼanon Satanás chrij ryä (Gé 3:1-5; Job 2:4; Jn 8:44). Rma riʼ taq nq·el chutzjoxik le Biblia, röj nqatzjoj ri kantzij chrij Jehová chkë jontir ri nkajoʼ nkiyaʼ kixkïn chqë. Nqajoʼ chë jontir winäq nkitamaj chë ryä kowan najowan, kan pa rbʼeyal nuqʼät tzij chqä chë Rqʼatbʼäl Tzij ya xtchüp rwäch jontir ri ma ütz ta kʼo komä y xtuʼän chë ri winäq ma xtkitäj ta chik poqän chqä kiʼ kikʼuʼx xtkiʼän (Sl 37:10, 11, 29; 1Jn 4:8). Taq röj nqaʼän jontir reʼ, nqachʼajchʼobʼej rbʼiʼ Jehová. Ye kʼa kan jaʼäl chqä nunaʼ qan rma qataman chë najin nq·ok rtestigos ryä. w24.05 18 peraj 12

Ri qachʼalal ri «yerkʼül apü nkʼaj chik chrachoch chqä yertoʼ», ma xa xuʼ ta nuʼän riʼ kikʼë ramigos (1Pe 4:9). Achiʼel nuʼij jun diccionario bíblico, ryä yerkʼül apü pa rachoch yajün ri winäq ri ma rtaman ta kiwäch chqä kan kiʼ rkʼuʼx nuʼän rma nuʼän riʼ. Rma riʼ taquʼ rij ya reʼ: «¿Tamatäl nwäch rïn chë kan ütz kikʼulik nbʼän chkë ri yeʼapon pa ncongregación?» (Heb 13:2, 16). Ri qachʼalal ri nqä chwäch nspan, kan ütz kikʼulik nuʼän chkë ri yeʼapon rkʼë chqä nuyaʼ chkë ri achkë kʼo rkʼë. Nuʼän riʼ kikʼë ri ma kan ta kʼo kirajil chqä kikʼë ri yetoʼon pa congregación, achiʼel ri ukʼwäy taq bʼey rchë circuito o ri qachʼalal ri yepë qkʼë rchë nkiyaʼ jun tzijonem pa qacongregación (Gé 18:2-8; Pr 3:27; Hch 16:15; Ro 12:13). w24.11 21 peraj 6

Chpan re kʼambʼäl tzij reʼ, Jesús xtzjon chkij 10 qʼopojiʼ ri xkibʼekʼuluʼ jun kʼajol ri xtkʼleʼ (Mt 25:1-4). Jontir ryeʼ nkajoʼ wä yejeʼ chpan rkʼlanen ri kʼajol riʼ. Jesús xuʼij chë 5 chkë ri qʼopojiʼ riʼ kan kʼo kinaʼoj y le 5 chik majun ta kinaʼoj. Ri qʼopojiʼ ri kan kʼo kinaʼoj kikʼwan wä äl jontir ri nkʼatzin chkë chqä kiyaʼon wä chwäch kan nkiyoʼej ri kʼajol tapeʼ kʼa rnaj aqʼaʼ xtkʼlun, rma riʼ xkikʼwaj äl kikantil. Y ma xa xuʼ ta riʼ, ryeʼ chqä xkikʼwaj äl más aceite rchë nkiyaʼ chpan kikantil we ri kʼajol ma xtkʼlun ta yän (Mt 25:6-10). Taq xkʼlun ri kʼajol, ri qʼopojiʼ ri kan kʼo kinaʼoj xeʼok rkʼë ryä chpan rkʼlanen. Ke riʼ chqä jbʼaʼ xtbʼanatäj kikʼë qachʼalal ri yechaʼon rchë yebʼä chkaj. Ri ma xtkiqʼäj ta rtzij Jehová chqä ma xtkiyaʼ ta qa rbʼanik ri chlaʼen qa chkë kʼa taq xtpë Jesús, xkeʼok qʼatöy taq tzij rkʼë Jesús chlaʼ chkaj (Ap 7:1-3). w24.09 21 peraj 6

Jun ri xtqtoʼö rchë ma xtqayaʼ ta qa xtqatzjoj le Biblia chkë ri winäq, ya riʼ nqatzʼët jaruʼ winäq najin yetoʼöx chwäch jontir Rwachʼlew rkʼë ri samaj riʼ. Ronojel jnaʼ, kan pa millón winäq yeʼapon qkʼë rchë nqanataj rkamik Jesús chqä rchë nkitjoj kiʼ chrij le Biblia qkʼë. Chqä, kan pa mil winäq yeʼel qkʼë chutzjoxik le Biblia chqä yeqasäx pa yaʼ. ¿Jaruʼ na winäq xtkinmaj ri nqatzjoj chkë? Ma qataman ta. Ri qataman ya riʼ chë Jehová najin yermöl ye kʼïy winäq rchë xkekolotäj qa chpan ri nimaläj tijöj poqonal (Ap 7:9, 14). Jehová, ri rajaw ri tkoʼn, rtaman chë ye kʼo na ye kʼïy winäq ri nkajoʼ nkitamaj chrij ryä. Rma riʼ kan ütz nqaʼän röj nqayaʼ qan chrij rsamaj (Lu 10:2). Ri kantzij taq rtzeqelbʼëy Jesús kan nqʼalajin chkij chë nkiyaʼ kan chrij rtzjoxik le Biblia. Taq ri winäq xkitzʼët chë ri apóstoles ma nkixiʼij ta kiʼ nkitzjoj ri ütz taq rtzjol chqä nkiyaʼ kan chrij ri samaj riʼ, «xqʼalajin chkiwäch chë xejeʼ rkʼë Jesús» (Hch 4:13). Röj chqä nqajoʼ chë taq ri winäq yojkitzʼët, nqʼalajin chkiwäch chë nqayaʼ qan chrij rtzjoxik le Biblia achiʼel xuʼän Jesús. w25.03 18 peraj 15; 19 peraj 17, 18

Le Biblia nukʼüt chë Jehová yerajoʼ ri winäq ri achiʼel ta majun ta kiqʼij chkiwäch nkʼaj chik. Tqatzʼetaʼ ri xbʼanatäj taq Jehová xtäq ri profeta Samuel chrachoch Jesé rchë nuchaʼ jun chkë rkʼajol rchë ntok qʼatöy tzij rchë Israel. Jesé xuʼän chë 7 chkë rkʼajol xeqʼax chwäch Samuel, ye kʼa ma xkʼüt ta David chwäch, ri rkʼisbʼäl rkʼajol. Tapeʼ ke riʼ, ¡yë David xchaʼöx rma Jehová! (1Sa 16:6, 7, 10-12). ¿Achkë rma? Rma xtzʼët achkë kʼo pa ran chqä chë David kan kʼo wä rqʼij chwäch nuyaʼ rqʼij ryä. Taquʼ achkë rbʼanon Jehová awmä rït rchë rkʼutun chawäch chë yatrajoʼ. Ryä nuyaʼ anaʼoj, y ri naʼoj nuyaʼ chawä kan ya riʼ nkʼatzin chawä (Sl 32:8). ¿Tapeʼ chë ya riʼ nukʼüt chë ryä rtaman awäch? (Sl 139:1). Taq rït nasmajij ri naʼoj nuyaʼ ryä chawä y natzʼët chë ri naʼoj riʼ kan yaturtoʼ, xtayaʼ chwäch awan chë Jehová yatrajoʼ (1Cr 28:9; Hch 17:26, 27). Jehová najin nutzʼët pä jontir ri najin naʼän rchë nayaʼ rqʼij ryä chqä nutzʼët ri jaʼäl taq naʼoj ye kʼo awkʼë (Jer 17:10). w24.10 25 peraj 7-9

Röj qataman chë rït nawajoʼ Jehová chqä nawajoʼ yeʼatoʼ qachʼalal. ¿Achkë ütz naʼän rchë más nawajoʼ yatoʼon pa congregación? Ri ütz naʼän, ya riʼ naquʼ achkë nanaʼ taq yeʼatoʼ qachʼalal. Taquʼ rij ri xuʼij qa Jesús. Ryä xuʼij: «Más kiʼ akʼuʼx nanaʼ taq yaspan chwäch ri nakʼül jun spanïk» (Hch 20:35). Rma ryä rtaman wä ya riʼ, kan kiʼ rkʼuʼx xertoʼ nkʼaj chik. Qtzjon chrij ri xuʼän Jesús ri nqïl chpan Marcos 6:31-34. Ri qʼij riʼ Jesús chqä rapóstoles kowan wä ye kosnäq, rma riʼ xebʼä «akuchï majun ta winäq ye kʼo» rchë yeʼuxlan jbʼaʼ. Ye kʼa kʼo jun molaj winäq xenabʼiyaj äl chkiwäch rma nkajoʼ wä nkikʼoxaj Jesús. Ryä xkowin ta xuʼij chkë chë nrajoʼ nuxlan jbʼaʼ. Nqaʼij riʼ rma Jesús chqä rchiʼil majun ta wä kitiempo nixta rchë yewaʼ. Ryä chqä xkowin ta xkʼüt jun o kaʼiʼ naʼoj chkiwäch y chrij riʼ xuʼij ta chkë chë ketzolin äl chkachoch. Ye kʼa rma Jesús kowan wä najowan, «kan kʼïy naʼoj xkʼüt chkiwäch», rma riʼ ma xnaʼ ta «xbʼä hora» (Mr 6:35). w24.11 16 peraj 9, 10

Teʼej tataʼaj, tiʼij chkë chë tkikanuj rbʼanik rchë nkitzjoj le Biblia chkë nkʼaj chik (Ro 10:10). Ri nqatzjoj le Biblia chkë nkʼaj chik ütz nqajnamaj rkʼë jun ti neʼy ri nutamaj nbʼiyïn. Naʼäy, ri ti neʼy riʼ nutamaj npaʼeʼ ryonïl, y chrij riʼ nuyaʼ ri naʼäy taq raqän. Ke riʼ chqä nbʼanatäj taq nqatzjoj le Biblia. Naʼäy nkʼatzin nqakʼüt jun naʼoj ri ma kʼayewal ta nqʼax. Rma riʼ iwalkʼwal ütz nkikʼutuj ya reʼ che rä jun kichiʼil pan escuela: «¿Ataman rït chë kʼïy chkë ri yebʼanö chʼichʼ chqä aviones xa chrij ri ye kʼo chwäch Rwachʼlew nkikʼän wä kinaʼoj? Tatzuʼ re video reʼ ri ntzjon chrij riʼ». Chrij riʼ ütz nkikʼüt chwäch jun video ri kʼo chpan ri peraj «¿Kʼo komä jun xbʼanö rchë?» y nkikʼutuj ya reʼ che rä: «Si jun científico kan nyaʼöx rqʼij xa rma nuʼän copiar rdiseño jun ri ya kʼo chik chwäch Rwachʼlew, ¿achkë kʼo ta chë nyaʼöx rqʼij rma xuʼän ri diseño original?». We ryeʼ xtkiʼän riʼ, rkʼë jbʼaʼ ri kichiʼil xtrajoʼ xttamaj más tapeʼ ma kan ta achkë xkitzjoj che rä. w24.12 19 peraj 17, 18

Jehová xtäq pä Jesús rchë xqrköl pa rqʼaʼ ri mak chqä ri kamïk. Ye kʼa ¿nkowin komä rkamik jun achï ri majun ta mak chrij yerköl kan pa millón winäq? Jaʼ, nkowin, y ri apóstol Pablo xuʼij achkë rma. Ryä xuʼij: «Xa rma jun achï [Adán] ri ma xnmaj ta tzij, ye kʼïy winäq xebʼeʼok ajmakiʼ, ke riʼ chqä, xa rma jun achï [Jesús] ri kan xnmaj tzij, ye kʼïy winäq xkekowin xtkikʼwaj jun chöj kʼaslemal chwäch Dios» (Ro 5:19; 1Ti 2:6). Reʼ ntel chë tzij chë, si röj kʼo qa mak chqij chqä nqkäm xa rma jun achï ri majun ta mak chrij ma xnmaj ta rtzij Dios, rchë nqkol, xa xuʼ chqä nkʼatzin chë jun achï ri majun ta mak chrij nunmaj rtzij Dios. ¿Xkowin ta komä Jehová xmestaj qa rmak Adán y nuyaʼ qʼij chkë ralkʼwal nkïl kikʼaslemal ri ma nkʼis ta we nkinmaj tzij? Chqawäch röj ri winäq, rkʼë jbʼaʼ ütz ta xbʼan ya riʼ. Ye kʼa ma tqamestaj ta chë Jehová kan pa rbʼeyal nuʼän che rä jontir. Rma riʼ ma xkowin ta chaq ke riʼ xyaʼ qa rmak Adán chqä nuʼän chë achiʼel ta majun ta xbʼanatäj. w25.01 21 peraj 3, 4

Ri apóstol Pablo rtaman wä chë xa jbʼaʼ chik nrajoʼ rchë nkamsäx. Ye kʼa kan kiʼ rkʼuʼx xuʼän taq xquʼ rij jontir ri xkowin xuʼän pa rkʼaslemal. ¿Achkë rma? Ryä xuʼij: «Xinkʼïs ri kʼaqöj anin, nkʼutun pä chë kʼo nkʼuqbʼäl kʼuʼx» (2Ti 4:6-8). Ryä kan yë ri ütz xchaʼ xuʼän taq xyaʼ rqʼij Dios, rma riʼ rtaman wä chë Jehová kan kiʼ rkʼuʼx rkʼë. Achiʼel Pablo, röj chqä kan yë ri ütz nqajoʼ nqaʼän pa qakʼaslemal y nqajoʼ chë Jehová kiʼ rkʼuʼx nuʼän qkʼë. Ye kʼa ¿achkë rbʼanik nqkowin nqaʼän riʼ? Pablo xuʼij ya reʼ chrij ryä chqä chkij nkʼaj chik cristianos: «Ri kʼaslemal qakʼwan nukʼüt chë qakʼuqbʼan qakʼuʼx chrij Dios y ma chrij ta ri yeqatzʼët». Taq jun winäq rkʼuqbʼan rkʼuʼx chrij Dios, nutzʼët na achkë nqä chwäch Jehová taq kʼo nuchaʼ nuʼän pa rkʼaslemal. Ri yeruʼän ri winäq riʼ nukʼüt chë rkʼuqbʼan rkʼuʼx chë Dios xtyaʼ utzil pa rwiʼ chqä chë ryaʼon chwäch ran chë rsamajxik ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia ya riʼ ri más ütz nuʼän (Sl 119:66; Heb 11:6). w25.03 20 peraj 1, 2

Rkʼë rtoʼik ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios, ye kʼïy winäq ri kan itzel wä kinaʼoj rbʼanon qa chqä yejnamäx chpan le Biblia kikʼë itzel taq chköp, kijalon kinaʼoj chqä kikʼaslemal (Is 65:25). Ryeʼ kitjon pä kiqʼij rchë yekiyaʼon qa ri ma ütz ta taq naʼoj kʼo kikʼë (Ef 4:22-24). Ye kʼa, jontir röj, ri rsamajelaʼ Jehová, xa kʼo qa mak chqij, rma riʼ kʼo mul xa xtqsach. Tapeʼ ke riʼ, Jehová rbʼanon jun milagro pa qaqʼij komä. Ryä rbʼanon chë «jontir kiwäch winäq» jnan rbʼanon kiwäch chqä nkajowalaʼ kiʼ (Tit 2:11). ¡Xa xuʼ ri Dios ri kʼo ronojel uchqʼaʼ pa rqʼaʼ nkowin nbʼanö riʼ! Jontir ri nutzüj ryä kan nuʼän (Is 55:10, 11). Ri jaʼäl ilew kantzij kʼo; jontir ri xuʼij Jehová chrij riʼ kan xbʼetzʼaqät. Ryä xuʼän jun familia ri akuchï majun ta chʼaʼoj chqawäch chqä majun ta jun nbʼanö chqë chë nqaxiʼij qiʼ, tapeʼ pa qaqʼij komä ri winäq itzel kinaʼoj (Sl 72:7). Rma jontir reʼ, röj nqajoʼ yeqatoʼ ri winäq rchë yeʼok pä chpan rfamilia Jehová. ¿Achkë rbʼanik nqaʼän riʼ? Nqaʼän riʼ taq yeqatjoj chrij le Biblia (Mt 28:19, 20). w24.04 23 peraj 13, 15

Jesús xrajoʼ Jehová rkʼë rbʼanik xchʼobʼon. Ryä rtaman wä achkë nrajoʼ Dios rchë nuʼän y nrajoʼ wä nuʼän riʼ, tapeʼ rtaman wä chë kʼo chë xttäj poqän. Rma Jesús xrajoʼ chë ütz ntzʼet rma Rtat, ryä ma xyaʼ ta qʼij chë kʼo jun xqʼatö rchë chë ma ta xuʼän ri nqä chwäch Rtat. Rma Pedro chqä ri nkʼaj chik apóstoles xejeʼ rkʼë Jesús, kan xkitamaj achkë rbʼanik nchʼobʼon ryä. Taq Pedro xtzʼibʼaj ri naʼäy rcarta, ryä xuʼij chkë ri cristianos chë tkitjaʼ kiqʼij rchë yechʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Cristo (1Pe 4:1). Taq Pedro xksaj ri tzij «Titjaʼ iqʼij», ryä xksaj jun tzij ri nkiksaj ri soldados. Rkʼë ri tzij riʼ, ryä xrajoʼ xkʼüt chë ri rbʼanik nchʼobʼon Jesús, achiʼel ta jun arma kʼo qkʼë ri nqrtoʼ chkiwäch ri ma ütz ta yeqarayij chqä chkiwäch rwinaq Satanás (2Co 10:3-5; Ef 6:12). w25.03 8, 9 peraj 1-3

¿Achkë nkʼatzin natamaj chpan re tiempo reʼ ri najin natamaj más rwäch jun qachʼalal? Komä ri majanä bʼenäq ta más awan chrij, ütz yatzjon rkʼë chrij jojun ri kan kʼo kiqʼij, achiʼel achkë rchʼobʼon nuʼän chpan rkʼaslemal. ¿Achkë xkatoʼö rchë xtatamaj rwäch qachʼalal ri najin nichʼaʼej iwiʼ rkʼë? Ri xkatoʼö ya riʼ yixtzjon chiwäch, majun ta niwewaj, nikʼutuj ri niwajoʼ nitamaj chqä nikʼoxaj iwiʼ (Snt 1:19). Rkʼë jbʼaʼ kʼo jojun ütz niʼän ri akuchï xkixkowin xkixtzjon chiwäch, achiʼel yixwaʼ jnan, yixbʼebʼyaj akuchï yixkitzʼët ri winäq chqä jnan nitzjoj le Biblia chkë ri winäq. Chqä, xtitamaj más iwäch taq xkijeʼ kikʼë iwamigos chqä ifamilia. Y, taquʼ achkë nkʼaj chik ütz niʼän jnan, rchë ke riʼ xkakowin xtatzʼët achkë rnaʼoj xtuʼän ryä taq xtuʼän ya riʼ o taq xtjeʼ kikʼë jalajöj kiwäch winäq. w24.05 28 peraj 6, 7

Xa jbʼaʼ chik apü, xkepë más kʼayewal chqij ri akuchï xtkʼatzin xtqakʼuqbʼaʼ más qakʼuʼx chrij Jehová. Ri xkiqʼaxaj rsamajelaʼ Dios ri xejeʼ ojer chqä ri kiqʼaxan qachʼalal pa qaqʼij komä nqrtoʼ rchë nqatzʼët achkë rbʼanik Jehová ronojel mul rkʼutun chkiwäch rsamajelaʼ chë ryä achiʼel jun abʼäj ri akuchï ütz nkitoʼ wä kiʼ. Ya riʼ xtqrtoʼ rchë xtqaʼän chë Jehová achiʼel ta ntok Qabʼäj y xtqkowin xkeqatoʼ qachʼalal pa congregación. Jun tzʼetbʼäl chrij riʼ ya riʼ ri xbʼanatäj rkʼë Pedro. Ryä Simón wä rbʼiʼ, ye kʼa Jesús xuʼij Cefas che rä (ya reʼ xa jnan rkʼë nqaʼij Pedro y ntel chë tzij «abʼäj») (Jn 1:42). Jesús xuʼij ya riʼ rchë xkʼüt chë Pedro kan xtkʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri cristianos chqä xkertoʼ rchë kuw xkepaʼeʼ chkiwäch ri kʼayewal. Le Biblia chqä nuʼij chë ri ukʼwäy taq bʼey ye achiʼel «rmujal jun mamaʼ abʼäj» ri yerchajij qachʼalal pa congregación (Is 32:2). Ye kʼa, jontir röj nqkowin nqakʼän qanaʼoj chrij Jehová y nq·ok achiʼel ta abʼäj chkiwäch qachʼalal ri akuchï ütz nkitoʼ wä kiʼ. w24.06 28 peraj 10, 11

Ri qʼatöy taq tzij rchë Israel ri kan ütz xetzʼet rma Jehová kan pa rbʼeyal xkiyaʼ rqʼij ryä. Ye kʼïy chkë ri qʼatöy taq tzij ri ma ütz ta xetzʼet rma Jehová ma xkismajij ta chik Rpixaʼ y xchäp kiyaʼik kiqʼij nkʼaj chik dioses (1Re 21:25, 26; 2Cr 12:1). ¿Achkë rma kan kowan wä rqʼij chwäch Jehová chë ri qʼatöy taq tzij kan pa rbʼeyal nkiyaʼ rqʼij ryä? Jun rma ya riʼ chë yë ryeʼ ri nkʼatzin yetoʼö kichë ri israelitas rchë kan pa rbʼeyal nkiyaʼ rqʼij Dios. Jun chik rma ya riʼ chë, taq nkiyaʼ wä kiqʼij tyox, ryeʼ ma pa rbʼeyal ta wä chik nkiqʼät tzij pa kiwiʼ ri winäq chqä yekiʼän wä nmaʼq taq mak (Os 4:1, 2). Chqä, ri qʼatöy taq tzij y ri israelitas kijachon wä kiʼ pa rqʼaʼ Jehová. Rma riʼ, taq ryeʼ nkiyaʼ wä kiqʼij nkʼaj chik dioses, le Biblia nuʼij chë ryeʼ achiʼel ta najin nkiʼän ri nuʼän jun winäq ri nukanuj rkʼexel rkʼlaj (Jer 3:8, 9). Jun winäq ri nukanuj rkʼexel rkʼlaj, kan chwäch rxjayil o rchjil nmakun wä. Ke riʼ chqä jun winäq ri rjachon riʼ pa rqʼaʼ Jehová. We ryä ma nunmaj ta chik rtzij ryä chqä ma pa rbʼeyal ta chik nuyaʼ rqʼij, kan chwäch Jehová nmakun wä (Dt 4:23). w24.07 22, 23 peraj 12-15