Röj nqaʼij che rä Jehová chë tbʼanaʼ chë ri winäq nkiyaʼ kixkïn chqë chqä chë nkajoʼ nkiyaʼ rqʼij ryä. Ye kʼa, ¿achkë xtbʼanatäj kikʼë ri winäq ri ma nkajoʼ ta nkiyaʼ kixkïn chqë komä, achiʼel ri qachʼalal ri ma ye Testigos ta? Jehová rkʼë jbʼaʼ xkerköl ri winäq ri xtkijäl kinaʼoj taq xtkitzʼët chë xchup rwäch Babilonia la Grande. Ya reʼ nqrtoʼ rchë nqʼax chqawäch chë kan kowan nkʼatzin nqatzjoj le Biblia chkë ri winäq pa qaqʼij komä. Rma ri xtqaʼij chkë komä, rkʼë jbʼaʼ ya riʼ xtnatäj chkë chqawäch apü (tajnamaj rkʼë Ezequiel 33:33). Rkʼë jbʼaʼ xtnatäj chkë ri xqatzjoj röj chkë y xtkajoʼ xtkiyaʼ rqʼij Jehová loman kʼa ütz na xtkiʼän riʼ. Achiʼel ri chajinel aj Filipos xnmaj chrij Cristo rma xbʼanatäj jun nüm slonel, rkʼë jbʼaʼ ye kʼo jojun winäq ma xtkinmaj ta chrij Dios komä, ye kʼa xtkiʼän riʼ taq xtkitzʼët chë xchup rwäch Babilonia la Grande (Hch 16:25-34). w24.05 17 peraj 9, 10

Kʼo chik jun naʼoj nqatamaj qa chrij ri xtzʼibʼaj ri apóstol Pablo chkë ri cristianos hebreos. Ye kʼo jojun ma najin ta wä chik nkitäj kiqʼij rchë más jnan nuʼän kiwäch rkʼë Jehová. Rma riʼ, ryä xuʼij reʼ chkë: «Rïx kʼa nkʼatzin na nyaʼöx leche chiwä pa rkʼexel kan chöj wäy nitäj» (Heb 5:12). Ryeʼ ma najin ta wä nkiyaʼ kan chkij ri kʼakʼakʼ taq naʼoj ri najin wä nukʼüt Jehová chkiwäch chpan ri congregación (Pr 4:18). Jun tzʼetbʼäl, ye kʼïy cristianos judíos nkiʼij wä chë kʼa nkʼatzin na nsmajïx Rpixaʼ Moisés tapeʼ qʼaxnäq chik jun 30 jnaʼ taq xkamsäx Jesús, ri xbʼanö chë ma xkʼatzin ta chik xsmajïx ri pixaʼ riʼ (Tit 1:10). Rma riʼ Pablo xrajoʼ xertoʼ rchë nkinmaj ri naʼoj ri najin wä nukʼüt chkiwäch chpan rcarta. Ri naʼoj riʼ, ri ye achiʼel ta kan wäy, kan ya riʼ wä nkʼatzin chkë ri cristianos riʼ rchë nqʼax chkiwäch chë rbʼanik najin wä nkiyaʼ rqʼij Jehová más ütz chwäch ri xkiʼän rbʼanon qa, chqä rchë ma nkixiʼij ta kiʼ nkitzjoj rchʼaʼäl Dios (Heb 10:19-23). w24.04 6 peraj 15

Adán y Eva xkiyaʼ qa kij chwäch Jehová, achiʼel xuʼän Satanás. Kan xa xuʼ xbʼanatäj riʼ, kan pa millón winäq ye kamnäq äl. Ye kʼa ¿achkë xtbʼanatäj kikʼë ri winäq riʼ? Jun koʼöl molaj, 144,000 cristianos, xkekʼasöx pä rchë xkebʼä chkaj chqä xtyaʼöx kikʼaslemal ri majun ta jun xtkowin xtesan chkë (Ap 14:1). Chqä ye kʼïy winäq, achiʼaʼ chqä ixoqiʼ ri xkajoʼ Jehová, xkekʼasöx pä taq xkekʼasöx ri winäq «ri xkikʼwaj jun jïk kʼaslemal» y xtyaʼöx kikʼaslemal ri majun bʼëy xtkʼis ta we xtkinmaj rtzij Dios chpan ri Mil Jnaʼ ri Xtqʼät Tzij Cristo chqä taq xtkiqʼaxaj ri rkʼisbʼäl kʼayewal (Da 12:13; Heb 12:1). Y, chpan chqä ri tiempo riʼ, ri molaj winäq «ri ma xkikʼwaj ta jun jïk kʼaslemal» —jojun chkë ryeʼ majun bʼëy xkiyaʼ ta rqʼij Jehová o xkiʼän ri ma ütz ta— xtyaʼöx qʼij chkë rchë xtkijäl kinaʼoj chqä rchë xtkiyaʼ rqʼij Dios (Jn 5:29; Lu 23:42, 43). Tapeʼ ke riʼ, xejeʼ chqä winäq ri kan itzel kinaʼoj xkiʼän, rma riʼ ryä ya rbʼin chik chë ma xkerkʼasoj ta pä (Lu 12:4, 5). w24.05 2 peraj 3; 5 peraj 15; 6 peraj 17

Salmo 15:2 nuʼij chë ri winäq ri nrajoʼ chë ütz nutzʼët rma Jehová «kantzij ntzjon». Reʼ ntel chë tzij chë Jehová ma xa xuʼ ta nrajoʼ chë röj ma nqatzʼük ta tzij, ryä nrajoʼ chë ma nqaʼän ta riʼ rkʼë jontir ri yeqaʼän pa qakʼaslemal (Heb 13:18). Ya reʼ kan kowan rqʼij, «rma Jehová kan itzel yertzʼët ri itzel taq winäq, ye kʼa kan jnan nuʼän rwäch kikʼë ri nkikʼwaj jun jïk kʼaslemal» (Pr 3:32). Ri winäq ri «kantzij ntzjon», ma nuʼän ta chë achiʼel ta nusmajij rpixaʼ Dios taq kʼo chkiwäch ri winäq ye kʼa taq ryonïl kʼo ma nusmajij ta ri pixaʼ riʼ. Xa xuʼ ri itzel taq winäq yebʼanö riʼ, y röj ma nqajoʼ ta nqakʼän qanaʼoj chkij. ¿Achkë nbʼanö chë jun winäq ke riʼ nuʼän? Pa naʼäy, rkʼë jbʼaʼ xa kaʼiʼ rkʼuʼx nuʼän chrij jojun chkë rpixaʼ Jehová (Snt 1:5-8). Rkʼë jbʼaʼ ma yersmajij ta ri pixaʼ riʼ rma ryä nunaʼ chë ma kan ta nkʼatzin nuʼän riʼ. Chrij riʼ, taq nutzʼët chë majun ta kʼayewal xrïl rma ma xnmaj ta tzij, rkʼë jbʼaʼ ma xtxiʼij ta chik riʼ xtuʼän ri ma ütz ta. Rma riʼ, taq xtrajoʼ xtyaʼ chik jmul rqʼij Dios, xa xtqʼalajin chrij chë xa kaʼiʼ rpaläj (Ec 8:11). Ye kʼa röj ma nqajoʼ ta nqatzʼük tzij rkʼë jontir ri yeqaʼän. w24.06 10 peraj 7, 8

Jontir röj, rsamajelaʼ Jehová, kowan nqaloqʼoqʼej ri kantzij taq naʼoj ye kʼo chpan Rchʼaʼäl. Kimä ri naʼoj riʼ, röj qakʼuqbʼan qakʼuʼx chrij Jehová (Ro 10:17). Röj qataman chë ryä xuʼän ri congregación rchë xok «ri columna ri achiʼel ta kʼo chkixeʼ ri kantzij taq naʼoj» (1Ti 3:15). Satanás kʼo ta nrajoʼ chë röj ma nqakʼuqbʼaʼ ta chik qakʼuʼx chrij le Biblia o chrij ri nuʼij pä rtinamit Jehová chqë (Ef 4:14). Xa jbʼaʼ chik apü, ri Diablo xkerqʼöl ye kʼïy winäq rchë xtkiʼän chʼaʼoj rkʼë Jehová (Ap 16:13, 14). Chqä xttäj na rqʼij rchë xkerqʼöl rsamajelaʼ Jehová (Ap 12:9). Rma riʼ kan kowan nkʼatzin nqʼax chqawäch achkë naʼoj ye kantzij y achkë xa tzʼukün taq naʼoj, rchë ke riʼ xa xuʼ xkeqanmaj ri kantzij taq naʼoj (Ro 6:17; 1Pe 1:22). Nkʼatzin nqʼax ya riʼ chqawäch, rma ya riʼ xtqtoʼö rchë xtqkolotäj qa chpan ri jun nüm kʼayewal petenäq chqij. w24.07 8 peraj 1-3

Taq Jehová xyaʼ rpixaʼ chkë ri israelitas, ryeʼ xkiʼij chë xtkismajij. We ryeʼ ronojel mul xtkiʼän riʼ, Dios xuʼij chkë chë xkerchajij chqä xtyaʼ pä rtzil pa kiwiʼ. Ye kʼa xuʼij chqä chkë chë we ma nkinmaj ta chik rtzij, ryä ma kiʼ ta chik rkʼuʼx xtuʼän kikʼë, achiʼel taq xa tyox chik xtkiyaʼ kiqʼij, chqä xtkïl wä rpoqonal rma ri xtkiʼän. We nbʼanatäj wä riʼ, ¿kan jurayil komä xketzeläx qa rma Dios? Manä, rma Rpixaʼ Moisés nuʼij chë ryeʼ yekowin yetzolin rkʼë Jehová kiDios chqä nkinmaj chik jmul rtzij (Dt 30:1-3, 17-20). Ntel chë tzij chë ryeʼ yekowin wä nkitzolij kiʼ. Y we ryeʼ nkiʼän wä riʼ, Jehová xtyaʼ wä qʼij chë jmul chik jnan nuʼän kiwäch rkʼë y xtyaʼ wä chik jmul rtzil pa kiwiʼ. Ri israelitas kan kʼïy mul xkiqʼäj rtzij Jehová. Y jontir riʼ kan kʼïy rpoqonal xkʼäm pä pa kiwiʼ. Ye kʼa Jehová ronojel mul xertoʼ. Rma riʼ kʼïy mul xertäq äl rprofetas rchë nkiʼij chkë chë tkitzolij kiʼ chqä chë tkiyaʼ rqʼij rkʼë ronojel kan (2Re 17:13, 14). w24.08 9 peraj 4, 5

Taq xkäm yän Jesús, ri cristianos hebreos xkiqʼaxaj kʼïy kʼayewal. Taq kʼa riʼ jbʼaʼ tbʼan qa ri congregación ri xjeʼ Jerusalén, ri winäq xekatäj pä chkij ri cristianos ri ye kʼo wä chriʼ. Jun 20 jnaʼ chrij riʼ, ri rtzeqelbʼëy Jesús ri ye kʼo wä Judea xkʼis kirajil, rkʼë jbʼaʼ rma xbʼanatäj jun nüm wayjal chpan ri tinamït riʼ (Hch 11:27-30). Ye kʼa chunaqaj ri jnaʼ 61, ri cristianos ma kan ta xyaʼöx kʼayewal pa kiwiʼ. Nqaʼij riʼ rma chkiwäch apü xkiqʼaxaj más nmaʼq taq kʼayewal. Chpan ri tiempo riʼ, ri apóstol Pablo rkʼë rtoʼik ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios, xtzʼibʼaj äl jun carta chkë, jun carta ri kan kowan xertoʼ chkipan ri qʼij riʼ. Ri carta riʼ kan pa rqʼijul xapon kikʼë ri hebreos. Rma xa jbʼaʼ wä chik nrajoʼ rchë nchapatäj jun nüm chʼaʼoj pa kitinamit, ri apóstol Pablo xyaʼ jojun naʼoj chkë ri cristianos riʼ rchë xkekowin xkekiköchʼ ri kʼayewal petenäq chkij. w24.09 8 peraj 1, 2

Taq röj nqaqʼaxaj jun nüm kʼayewal o nqatäj poqän, Jehová yerksaj ri qachʼalal rchë nukʼüt chqawäch chë kowan nqrajoʼ. Ri qachʼalal nkikʼuqbʼaʼ qakʼuʼx taq nkiyaʼ kixkïn chqë o taq yejeʼ qkʼë taq kʼo jun najin nqaqʼaxaj. Rkʼë jbʼaʼ nkikʼuqbʼaʼ qakʼuʼx rkʼë jun texto o yechʼö rkʼë Jehová pa qawiʼ (Ro 15:4). Rkʼë jbʼaʼ jun qachʼalal achï o jun qachʼalal ixöq nunataj chqë achkë rbʼanik nutzʼët Jehová ri najin nqaqʼaxaj, y ya riʼ nqrtoʼ rchë nqaköchʼ ri kʼayewal riʼ. Ri qachʼalal chqä kʼo nkʼaj chik rbʼanik yojkitoʼ, achiʼel taq yeʼapon qkʼë rchë nkibʼeyaʼ qa jbʼaʼ qaway. Rchë nyaʼöx atoʼik, rkʼë jbʼaʼ nkʼatzin nakʼutuj ri toʼïk riʼ (Pr 17:17). Ryeʼ ma kitaman ta achkë anaʼon rït o achkë nkʼatzin chawä (Pr 14:10). Ütz katzjon kikʼë awamigos ri akʼuqbʼan akʼuʼx chkij y taʼij chkë achkë nanaʼ chqä achkë nkʼatzin chawä. Chqä, ütz yatzjon rkʼë jun o kaʼiʼ ukʼwäy taq bʼey ri kan akʼuqbʼan akʼuʼx chkij. Ye kʼo jojun qachʼalal ixoqiʼ kan jaʼäl nkinaʼ yetzjon rkʼë jun qachʼalal ixöq ri nuyaʼ rxkïn chkë chqä rtaman achkë rbʼanik yertoʼ. w24.10 10 peraj 15, 16

Ye kʼïy winäq chaq taqïl nkiʼän ejercicio chqä nkichaʼ na achkë nkitäj rchë ma kan ta yeyawäj. Tapeʼ ke riʼ, kitaman chë kʼo jun qʼij xkekäm. Rma riʼ ma nkinmaj ta chë kʼo jun qʼij ma xtqkäm ta chik, o ma nkajoʼ ta yalöj yekʼaseʼ rchë ma xtkitäj ta poqän taq xkerjïx. Ye kʼa taq Jesús xtzjon chrij ri kʼaslemal ri ma xtkʼis ta, achiʼel nqïl chpan Juan 3:16 chqä 5:24, ma xtzjon ta chrij jun kʼaslemal achiʼel nkiquʼ ye kʼïy. Kʼo jun qʼij, Jesús kan pa mil winäq xertzüq kikʼë jojun kaxlanwäy chqä jojun kär. Ri xuʼän ryä ri qʼij riʼ kan ntel akʼuʼx nakʼoxaj, ye kʼa kan más na chik ntel akʼuʼx nakʼoxaj ri xuʼij ryä chkaʼn qʼij. Ri winäq riʼ kitzeqelbʼen wä pä Jesús kʼa taq xeʼapon Capernaúm, chuchiʼ ri mar de Galilea. Taq ye kʼo wä chriʼ, Jesús xuʼij chkë chë ri kamnaqiʼ xkekʼastäj pä chqä chë majun bʼëy chik xkekäm ta (Jn 6:39, 40). Ri xuʼij Jesús nukʼüt chqawäch chë ye kʼïy winäq ri ye kamnäq äl xkekʼastäj pä, y rït, awachʼalal chqä awamigos xkixkowin majun bʼëy chik xkixkäm ta. w24.12 8 peraj 1, 2

Jun informe ri xresaj ri Organización Mundial de la Salud nuʼij chë ye kʼïy achiʼaʼ nkichʼäy kixjayil, nkiʼij poqän taq tzij chkë o yekisök rkʼë ri nkiʼän. Rkʼë jbʼaʼ taq ye kʼo kikʼë nkʼaj chik kan ütz kinaʼoj nkiʼän rkʼë kixjayil, ye kʼa kan itzel kinaʼoj nkiʼän kikʼë taq majun ta yetzʼetö. ¿Achkë rma ye kʼo jojun achiʼaʼ kan itzel kinaʼoj nkiʼän rkʼë kixjayil? Rkʼë jbʼaʼ rma kitat ke riʼ chqä kinaʼoj xkiʼän rkʼë kiteʼ, rma riʼ nkiquʼ chë majun ta rbʼanon we ke riʼ kinaʼoj nkiʼän rkʼë kixjayil. Nkʼaj chik ye kʼo chpan jun cultura akuchï nkʼut chkiwäch chë ri achiʼaʼ nkʼatzin nkikʼüt chwäch kixjayil achkë nbʼanö mandar pa kachoch. O rkʼë jbʼaʼ ma xkʼut ta chkiwäch achkë rbʼanik nkiqʼät kiyowal. Y ye kʼo chik jojun, rma kowan nkitzʼët pornografía, nkiquʼ chë ri ixoqiʼ xa xuʼ ye kʼo rchë yeksäx kimä ri achiʼaʼ rchë njeʼ sexo chkiwäch. Y ma xa xuʼ ta riʼ, kʼo informes nkiʼij chë rma ri COVID-19, re kʼayewal reʼ más xenmatäj. Ye kʼa ma rkʼë ta riʼ nqatoʼ kiwiʼ ri achiʼaʼ rchë ke riʼ kinaʼoj nkiʼän rkʼë kixjayil. w25.01 8 peraj 2, 3

Jesús kan chöj xuʼij achkë pixaʼ kʼo más rqʼij chpan Rpixaʼ Moisés. Ryä xuʼij: «Tawajoʼ Jehová ri aDios rkʼë ronojel awan, rkʼë ronojel akʼaslemal, rkʼë ronojel awchqʼaʼ chqä rkʼë ronojel achʼobʼonik» (Lu 10:27). Reʼ ntel chë tzij chë nkʼatzin nqajoʼ Jehová rkʼë ronojel ri kʼo qkʼë. Y nkʼatzin nqaʼän riʼ rkʼë ri achkë yeqarayij, rkʼë ri achkë nqanaʼ chqä rkʼë qachqʼaʼ. Ye kʼa, nqakʼüt chqä chë nqajoʼ Jehová rkʼë rbʼanik nqchʼobʼon. Ri nqanaʼ röj chrij Jehová nuʼän chë nqatäj qaqʼij rchë nqchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon ryä. Kantzij na wä chë majun bʼëy xtqkowin ta xtqʼax chqawäch achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová, ye kʼa jun ri nqtoʼö ya riʼ nqatamaj achkë rbʼanik «nchʼobʼon Cristo», rma ryä kan nchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Rtat (1Co 2:16). w25.03 8 peraj 1

Jesús majun ta wä mak chrij, achiʼel Adán taq majanä wä nmakun (1Co 15:45). Rma riʼ, taq xyaʼ riʼ pa kamïk, xkowin xtöj ri mak xyaʼ qa Adán chkij ri winäq; Jesús xtöj ri najowatäj (Ro 5:19). Ke riʼ rbʼanik xbʼeʼok «ri rkʼisbʼäl Adán». Ma nkʼatzin ta chik chë jun winäq ri majun ta mak chrij nuyaʼ rkʼaslemal pa kamïk rchë nutöj ri mak xyaʼ qa Adán chkij ri winäq, rma Jesús «xuʼän yän riʼ taq xyaʼ riʼ pa kamïk» (Heb 7:27; 10:12). Achkë nbʼanö chë röj, ri winäq, nqkowin jnan chik jmul nuʼän qawäch rkʼë Jehová? Achiʼel xqatzʼët qa, Jehová kʼo jun xchʼöbʼ xuʼän rchë xküy qamak, rchë ke riʼ nqkowin jnan chik jmul nuʼän qawäch rkʼë ryä. Ye kʼa rchë nbʼanatäj riʼ, naʼäy xkʼatzin xtöj qamak. Taq Jesús, ri majun ta wä mak chrij, xyaʼ rkʼaslemal pa kamïk, xkowin xtöj ri mak riʼ (Heb 9:14). w25.02 4, 5 peraj 12, 13

Ri nqatamaj chë Jehová ya riʼ ri kʼaslïk Dios nqrtoʼ rchë kan pa rbʼeyal yeqatzʼët ri kʼayewal, rma xtqatzʼët chë ri kʼayewal riʼ kikʼwan kiʼ rkʼë ri xuʼij Satanás che rä Jehová. Ri Diablo xuʼij chë röj xa xtqayaʼ qa Jehová we yeqïl kʼayewal (Job 1:10, 11; Pr 27:11). Rma riʼ, we röj xtqanmaj rtzij Dios, xtqakʼüt chë nqajoʼ ryä chqä chë Satanás xa jun ajtzʼuküy tzij. ¿Najin nyaʼöx kʼayewal pan awiʼ rït kimä ri qʼatbʼäl taq tzij, kʼo kʼayewal awlon rma ma yaturqʼiʼ ta arajil, ri winäq ma yatkikʼoxaj ta taq natzjoj le Biblia chkë o kʼo chik jun kʼayewal najin naqʼaxaj? We ke riʼ, tnatäj ya reʼ chawä: Jehová kiʼ rkʼuʼx nuʼän taq rït yeʼaköchʼ ri kʼayewal. Chqä ma tamestaj ta chë ryä ma xtyaʼ ta qʼij chë jun kʼayewal xtjeʼ más rchqʼaʼ chwäch ri yakowin naköchʼ rït. Ryä xtyaʼ awchqʼaʼ rchë xtaköchʼ ri najin naqʼaxaj. w24.06 22 peraj 9

¿Ataman rït achoq chwäch kʼayewal nuʼän chawäch naqʼät awiʼ? Ma ütz ta nqaquʼ chë xtqkowin xtqapabʼaʼ qiʼ chwäch xa bʼa achkë mak ri xtkʼüt pä riʼ chqawäch o nqaquʼ chë majun bʼëy xtqqä ta chpan jun (1Jn 1:8). Pablo xuʼij chë yajün ri ye kʼo naʼoj kikʼë ri ye kʼo rkʼë Dios nkʼatzin nkichajij kiʼ rchë ma nkiʼän ta ri ma ütz ta (Gál 6:1). Rma riʼ, más ütz ma tqaqʼöl ta qiʼ y tqʼax chqawäch chë ye kʼo jojun mak kʼayewal nuʼän chqawäch nqapabʼaʼ qiʼ chkiwäch (2Co 13:5). We röj qataman chik achkë kʼayewal nuʼän chqawäch nqapabʼaʼ qiʼ chwäch, ¿achkë kʼo chë nqaʼän? ¡Kʼo chë nqatäj qaqʼij rchë nqatamaj achkë rbʼanik nqapabʼaʼ qiʼ chwäch ya riʼ! Tqaquʼ rij ya reʼ: ojer qa, xejeʼ jojun tinamït ri kʼo wä tzʼaq chkij. Ye kʼa kʼo jojun peraj chkë ri tzʼaq riʼ ri akuchï rkʼë jbʼaʼ kan chaq bʼaʼ yeʼok kikʼulel ri winäq chpan, y ya riʼ kipuertas. Ya riʼ nkʼatzin wä yechajïx más. Ke riʼ chqä röj, nkʼatzin nqachajij qiʼ taq qataman chë rkʼë jbʼaʼ kʼayewal xtuʼän chqawäch xtqaqʼät qiʼ chwäch jun mak (1Co 9:27). w24.07 15 peraj 5-7

Achiʼel nuʼij ri texto rchë re qʼij reʼ, jun chkë ri ütz taq bʼanobʼäl riʼ, ya riʼ nkitzjoj ri ütz taq rtzjol chrij Rqʼatbʼäl Tzij Dios. Achiʼel nqatzʼët, taq nqaskʼij Rchʼaʼäl Dios chqä nqchʼobʼon chrij, röj nqakʼuqbʼaʼ más qakʼuʼx chrij Jehová y nqʼax más chqawäch achkë rma kan kowan nkʼatzin nqatzjoj chkë ri winäq ri ütz taq rtzjol. Rchë kʼo nqatamaj qa chpan Rchʼaʼäl Dios, ma ütz ta chë kan chaninäq nqaskʼij rwäch chqä nqchʼobʼon chrij. Jun tzʼetbʼäl, ¿achkë xtaʼän we xtawïl jun texto ri ma nqʼax ta chawäch? Pa rkʼexel chaq ke riʼ nkanaj qa, ütz nakanuj más naʼoj chrij ri texto riʼ chpan ri Índice de las publicaciones Watch Tower o chpan ri Guía de estudio para los testigos de Jehová. We najäm awäch rchë natjoj awiʼ chrij Rchʼaʼäl Dios, más xtakʼuqbʼaʼ akʼuʼx chrij (1Te 5:21). Y taq más xtakʼuqbʼaʼ akʼuʼx chrij le Biblia, más kiʼ akʼuʼx xtanaʼ taq xtatzjoj chkë nkʼaj chik ri xatamaj qa chpan. w24.04 15 peraj 4, 5

David xuʼij reʼ: «Rït kan ütz anaʼoj chqä ma nakʼewaj ta yakyun» (Sl 86:5). Miqueas xtzʼibʼaj reʼ: «¿Achkë ta jun Dios achiʼel rït, ri yakyun chqä ma nakʼöl ta qa pan awan ri mak [...]?» (Miq 7:18). Chqä Isaías xuʼij: «Ri itzel winäq tyaʼ qa ri bʼey rkʼwan chqä tresaj pa rjolon ri ma ütz ta yerchʼöbʼ; ttzolin rkʼë Jehová, ri kan xtpoqonaj rwäch, ttzolin rkʼë ri qaDios, rma ryä kan ma xtkʼewaj ta xtküy rmak» (Is 55:7). Rchë nkikʼüt chë najin nkikʼän kinaʼoj chrij Jehová, ri cristianos aj Corinto xkʼutuj chkë chë nkikʼüt chwäch ri achï chë nkajoʼ chqä chë kiʼ kikʼuʼx rma xtzolin pä, taq xkiʼän riʼ, xkikʼüt chë nkinmaj tzij chwäch xa bʼa achkë nbʼix chkë. Tapeʼ kʼa riʼ wä kayoxiʼ ikʼ lesan qa pa congregación, ri rbʼanik xqʼil xuʼän chë xtzolij riʼ. Rma riʼ majun rma chë ri ukʼwäy taq bʼey ma ta nkikʼän chik jmul pa congregación. w24.08 17, 18 peraj 12, 13

Jontir röj yoj kʼo chpan jun tiempo ri akuchï kan kʼïy achkë xkejalatäj. Xa jbʼaʼ chik apü, Jesús xtqʼät tzij pa kiwiʼ jontir ri winäq ri ye kʼo chwäch Rwachʼlew. ¿Achkë rma qataman chë ri qʼij riʼ ya xtbʼeqä? Rma qataman chrij jun profecía ri xtzjoj Jesús chkë rtzeqelbʼëy ojer. Ri profecía riʼ nqrtoʼ rchë nqatzʼët chë ryä ya najin chik nuqʼät tzij chqä chë «ya xtchup rwäch ronojel» (Mt 24:3). Ya riʼ nqïl chpan Mateo capítulo 24 chqä 25, chpan Marcos capítulo 13 chqä chpan Lucas capítulo 21. Jesús xtzjoj oxiʼ kʼambʼäl tzij ri yojkitoʼ rchë nqatamaj achkë nkʼatzin nqaʼän komä. Ryä xtzjoj ri kʼambʼäl tzij chkij ri karneʼl chqä ri kʼsïkʼ, chkij ri 10 qʼopojiʼ chqä chrij ri päq ri xyaʼ qa jun achï pa kiqʼaʼ oxiʼ rsamajelaʼ. Ri kʼambʼäl taq tzij riʼ nkikʼüt chqawäch achkë xttzʼët Jesús chkij ri winäq taq xtqʼät tzij pa kiwiʼ. w24.09 20 peraj 1, 2

Tqaquʼ rij Jesús. Ryä kowan wä nrajoʼ Rtat kʼo chkaj chqä kowan wä yerajoʼ ri winäq. Ya riʼ xbʼanö che rä chë xuʼän jontir ri kʼo pa rqʼaʼ rchë xertoʼ nkʼaj chik. Kʼo mul, jojun chkë ri xeruʼän ma kan ta kʼo wä rqʼij chkiwäch ri winäq (Mt 20:28; Jn 13:5, 14, 15). Qachʼalal, we rït chqä nawajoʼ Jehová chqä yeʼawajoʼ nkʼaj chik, Jehová xkaturtoʼ pä rchë naʼän ri ayaʼon chawäch chpan rtinamit y rchë xkakowin xkatok jun toʼonel pa congregación (1Pe 5:5). Pa qaqʼij komä, ri winäq kan ütz yekitzʼët ri winäq ri nkiyaʼ qa kiqʼij rkʼë ri yekiʼän. Ye kʼa ma ke riʼ ta nbʼanatäj chpan rtinamit Jehová. Ri qachʼalal ri nrajoʼ Jehová chqä yerajoʼ nkʼaj chik, achiʼel xuʼän Jesús, ma nrajoʼ ta chë yë ryä nyaʼöx rqʼij o njeʼ uchqʼaʼ pa rqʼaʼ rchë yë ryä nbʼin achkë kʼo chë nbʼan. We nyaʼöx jun samaj pa rqʼaʼ jun qachʼalal ri xa xuʼ ryä nrajoʼ nyaʼöx rqʼij, rkʼë jbʼaʼ ma xtrajoʼ ta xtuʼän jojun samaj ri nkʼatzin yebʼan rchë yechajïx qachʼalal, rma chwäch ryä, ri samaj riʼ majun ta kiqʼij o nuquʼ chë xa nkiqasaj rqʼij ryä (Jn 10:12). w24.11 15 peraj 6, 7

Chwäch jontir Rwachʼlew, yekʼatzin más achiʼaʼ rchë yetoʼon pa taq congregaciones (Ef 4:8). We rït yït qasan chik pa yaʼ, ¿ütz nuʼän chawäch yatoʼon más? (Pr 3:27). ¿Najin natäj aqʼij rchë yatok jun chkë ri yetoʼö kichë ri ukʼwäy taq bʼey? We ya najin chik naʼän ri samaj riʼ, ¿ayaʼon chawäch yatok jun ukʼwäy bʼey? ¿Kʼo jojun yakowin najäl pan akʼaslemal rchë nakʼül ri Tjonïk nyaʼöx chkë ri nkitzjoj Rqʼatbʼäl Tzij Dios? We rït xtakʼül ri tjonïk riʼ, Jesús xtkowin xkaturksaj más. Ye kʼa we nanaʼ chë ma xkakowin ta xtaʼän ri samaj ri xeqatzjoj qa, kachʼö rkʼë Jehová chrij riʼ. Taʼij che rä chë katurtoʼ pä rkʼë ri loqʼoläj rchqʼaʼ rchë ütz xtaʼän che rä xa bʼa achkë samaj xtyaʼöx chawä (Lu 11:13). Ri samaj nkiʼän ri achiʼaʼ ri ye «achiʼel ta jun spanïk» yeryaʼon qa Jesús, nukʼüt chë ryä najin nukʼwaj qabʼey chpan re rkʼisbʼäl taq qʼij reʼ (Mt 28:20). Jesús, ri Qaqʼatöy Tzij, kowan nqrajoʼ, kowan nspan, rtaman achkë nkʼatzin chqë chqä yerksan qachʼalal achiʼaʼ rchë nqrtoʼ pä. ¿Tapeʼ chë kan kowan nqtyoxin che rä rma jontir ri nuʼän ryä qmä röj? w24.10 23 peraj 16, 17

¿Achkë xtbʼanatäj rkʼë jontir ri nbʼanö chkë ri rsamajelaʼ Dios chë nkitäj poqän? Jehová nuʼij: «Ri kʼayewal ri xebʼanatäj ojer kan xkemestäx; rïn kan ma xkentzʼët ta chik» (Is 65:16). Ryä xtresaj jontir ri kʼayewal ye kʼo chqä xtuʼän chë eqal eqal xtqamestaj ri poqonal nqanaʼ kimä ri kʼayewal riʼ. Yajün komä, röj kan jaʼäl nqanaʼ chqä ma nchʼpü ta qakʼuʼx taq yoj kʼo kikʼë qachʼalal pa Salón. Nqkowin nqaʼij chë taq yoj kʼo kikʼë ryeʼ achiʼel ta nqamestaj ri nbʼanö chqë chë nchʼpü qakʼuʼx. ¿Achkë rbʼanik nqtoʼon röj rchë ronojel mul ke riʼ nqanaʼ chpan rtinamit Jehová? Röj nqaʼän riʼ taq yeqakʼüt ri naʼoj ri nuʼän ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios chë yejeʼ qkʼë. Jojun chkë ri naʼoj riʼ ya riʼ ri yajowan, kiʼ akʼuʼx naʼän, njeʼ uxlanen awkʼë, ütz anaʼoj naʼän kikʼë ri nkʼaj chik chqä nakʼüt chë ma qʼaqʼ ta ajolon (Gál 5:22, 23). ¡Kan jun spanïk chqawäch röj ri yoj kʼo chpan rtinamit Dios! We röj ma nq·el ta qa chwäch ri jaʼäl ilew, xtqkowin xtqatzʼët taq Dios xtuʼän «jun kʼakʼakʼ kaj chqä jun kʼakʼakʼ Rwachʼlew». w24.04 22 peraj 9, 10

Kan jaʼäl taq kaʼiʼ qachʼalal nkichʼaʼej kiʼ, ye kʼa kan kowan rqʼij nkiʼän riʼ rma rkʼë jbʼaʼ xkertoʼ rchë xkekʼleʼ. Ri qʼij taq xkekʼleʼ, ryeʼ xtkijkibʼaʼ kitzij chwäch Jehová y xtkiʼij chë xtkajoʼ kiʼ chqä ma xtkiqasaj ta kiqʼij chpan jontir kikʼaslemal. Ye kʼa taq majanä tkiʼän riʼ o majanä tkijkibʼaʼ kitzij chkiwäch, ryeʼ nkʼatzin nkiquʼ naʼäy achkë nkajoʼ nkiʼän. Ri noviazgo nkʼatzin rchë kaʼiʼ winäq nkitamaj más kiwäch, y ya riʼ xkertoʼ rchë yë ri ütz xtkichaʼ xtkiʼän. Ye kʼo jojun nkichaʼ yekʼleʼ, y jojun chik nkinaʼ chë más ütz nkijäch kiʼ. We nkichaʼ nkijäch kiʼ, ya riʼ ma ntel ta chë tzij chë kan majun xkʼatzin wä xkichʼaʼej kiʼ. Pa rkʼexel riʼ, rma ryeʼ xkiʼän riʼ, ya riʼ xertoʼ rchë yë ri ütz xkichaʼ xkiʼän. ¿Achkë rma kan kowan rqʼij nqʼax chqawäch achkë rma nkichʼaʼej kiʼ kaʼiʼ qachʼalal ri nkajoʼ yekʼleʼ? Rma we jun qachʼalal ri ma kʼlan ta qʼaxnäq ya riʼ chwäch, majun bʼëy xtuʼij ta che rä jun qachʼalal chë nrajoʼ nutamaj más rwäch we ryä ma nrajoʼ ta nkʼleʼ rkʼë. w24.05 26, 27 peraj 3, 4

Rkʼë jbʼaʼ jojun qʼopojiʼ kʼojolaʼ nkixiʼij jbʼaʼ kiʼ nkitzjoj chkë nkʼaj chik ri nkinmaj. Rkʼë jbʼaʼ nkixiʼij kiʼ taq ntzjöx rij evolución pan escuela. Nqaʼij riʼ rma ye kʼïy maestros, taq yetzjon chrij evolución, nkiʼän chë ri kalumnos nkinmaj chë ya riʼ kantzij xbʼanatäj. ¿Achkë ütz nkiʼän ri teʼej tataʼaj rchë yekitoʼ kalkʼwal rchë ma nkixiʼij ta kiʼ nkitzjoj ri nkinmaj? Taʼij chkë iwalkʼwal majun rma yekʼïx xa rma nkinmaj chë kʼo jun xbʼanö qchë. Ye kʼo chqä científicos nkinmaj chë ri kʼaslemal ma chaq ke riʼ ta xtzʼuktäj pä. Taq ryeʼ nkitzʼët ri jalajöj kiwäch kʼaslemal ye kʼo chkaj chqä chwäch Rwachʼlew, nqʼax chkiwäch chë kʼo jun xkʼatzin xbʼanö kichë. Rma riʼ ma nkinmaj ta chrij ri evolución. Ye kʼa ri qʼopojiʼ kʼojolaʼ ütz nkiquʼ rij achkë toʼoyon kichë nkʼaj chik qachʼalal rchë nkinmaj chë kʼo jun xbʼanö qchë, rchë ke riʼ ryeʼ chqä nkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chrij riʼ. w24.12 18 peraj 14, 15

Jesús rtaman wä chë ye kʼo winäq xtkajoʼ xtkikʼoxaj ri ütz taq rtzjol; ya riʼ xtoʼö rchë ryä rchë ma xyaʼ ta qa xtzjoj ri ütz taq rtzjol riʼ. Pa rkʼisbʼäl che rä ri jnaʼ 30, Jesús xtzʼët chë ye kʼïy winäq nkajoʼ wä nkitamaj chrij ri najin nutzjoj ryä y xerjnamaj rkʼë rwäch tkoʼn ri ya ütz chik nmol (Jn 4:35). Jbʼaʼ ma jun jnaʼ chrij riʼ, ryä xuʼij ya reʼ chkë rtzeqelbʼëy: «Kan kʼïy rwäch tkoʼn kʼo» (Mt 9:37, 38). Y jbʼaʼ chrij riʼ xuʼij chik: «Kan kʼïy rwäch tkoʼn kʼo, [...] tiʼij che rä Rajaw ri tkoʼn chë ttaqaʼ pä más rsamajelaʼ» (Lu 10:2). Jesús majun bʼëy xmestaj ta chë ye kʼo winäq rkʼë jbʼaʼ xtkikʼoxaj ri ütz taq rtzjol, y taq jun winäq nuyaʼ wä rxkïn che rä, ryä kan kiʼ wä rkʼuʼx nuʼän. Jesús xertoʼ rtzeqelbʼëy rchë yë ri ütz nkiquʼ chkij ri winäq. Ryä xuʼän riʼ rchë ryeʼ ma xtkiyaʼ ta qa xtkitzjoj ri ütz taq rtzjol. w25.03 18, 19 peraj 15, 16

Jehová nqrtoʼ chqä nqrchajij. Taq najin jun nüm jöbʼ, jun winäq ütz nutoʼ riʼ chpan jun cueva o chuxeʼ jun nüm abʼäj. Ke riʼ chqä röj. Taq yeqaqʼaxaj nmaʼq taq kʼayewal pa qakʼaslemal, ütz nqatoʼ qiʼ rkʼë Jehová. Ryä nqrchajij chqä nuʼij chqë chë ri kʼayewal yeqïl komä xa xkekʼis. Y chqawäch apü, ryä xtresaj jontir ri nbʼanö chqë chë nqatäj poqän o nchʼpü qakʼuʼx (yojmayon) (Eze 34:25, 26). Jun rbʼanik nqatoʼ qiʼ rkʼë Jehová ya riʼ taq nqchʼö rkʼë. Taq nqaʼän riʼ, ryä nqrtoʼ pä rchë ma nchʼpü ta chik qakʼuʼx (majun chik nqamäy ta), y ya riʼ nbʼanö chë kan jaʼäl nunaʼ qan chqä ma nqquʼü ta chik (Flp 4:6, 7). Jehová ronojel mul kʼo pä chriʼ rchë nqrtoʼ pä. Röj ütz nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij ryä, rma yë ryä «ri Abʼäj ri ronojel mul xtjeʼ» (Is 26:3, 4). Rma ryä ronojel mul kʼo, kan xtuʼän ri rtzjun chqë, ronojel mul xtqrkʼoxaj taq xtqchʼö rkʼë y xtyaʼ ri toʼïk ri nkʼatzin chqë. Chqä nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij ryä rma majun bʼëy yeryaʼ ta qa ri nkiyaʼ rqʼij ryä (2Sa 22:26). Majun bʼëy xtmestaj ta ri samaj nqaʼän y ronojel mul xtyaʼ rajäl rkʼexel chqë rma riʼ (Heb 6:10; 11:6). w24.06 27 peraj 4-6

Xa a bʼa achkë jun nuʼän chqë chë ma nqajoʼ ta chik Jehová, achiʼel taq nqaʼän ri ma ütz ta, nbʼä qan chrij ri päq o yejeʼ itzel qamigos. We röj nqanaʼ chë kʼo jun najin nbʼanö chqë chë ma kan ta nqajoʼ chik Jehová, kʼo chë chanin nqayaʼ qa rbʼanik (Mt 5:29, 30). Ma tqayaʼ ta qʼij chë kʼo jun nbʼanö chqë chë ma nqayaʼ ta chik rqʼij Jehová rkʼë ronojel qan. Rkʼë jbʼaʼ xa xtqaquʼ chë, rma kan kʼïy achkë najin nqaʼän rchë nqayaʼ rqʼij Jehová, majun ta jun xtbʼanö chë xtchaʼ chiʼ qachbʼilanïk rkʼë ryä. Rchë nqʼax ya reʼ chqawäch, tqaquʼ rij ya reʼ: tqabʼanaʼ che rä chë rït yït lenäq äl chawachoch, ye kʼa kowan tiw najin nuʼän chqä kowan kaqʼiqʼ kʼo. Rkʼë jbʼaʼ taq xkatapon chawachoch xtaksaj jun asuéter o jun achumpa. Ye kʼa, ¿tapeʼ chë ma xtajäq ta qa rchiʼ awachoch? We xtaʼän riʼ, xa xttok tiw pan awachoch. Ya reʼ nukʼüt chqawäch chë, rchë naqaj nqjeʼ rkʼë Jehová, ma xa xuʼ ta nkʼatzin nqaʼän jontir ri nqkowin rchë nqayaʼ rqʼij ryä, xa nkʼatzin chqä achiʼel ta nqatzʼapij ri puerta chwäch jontir ri ma ütz ta, rchë ke riʼ ri «kaqʼiqʼ», ntel chë tzij, rbʼanik yechʼobʼon ri winäq komä chqä ri yekiʼän ma nkiʼän ta chë achiʼel ta ntewür qachbʼilanïk rkʼë Jehová. Ya riʼ xa xtuʼän chë ma xtqayaʼ ta chik rqʼij ryä rkʼë ronojel qan (Ef 2:2). w24.07 21 peraj 6, 7

Rkʼë jbʼaʼ ma nqʼax ta chqawäch ri poqonal xqʼaxaj Jesús taq ma pa rbʼeyal ta xbʼan rkʼë. Tapeʼ ke riʼ, ryä xköchʼ jontir ri xbʼan che rä. Pa rkʼexel xuʼij che rä Jehová chë ttzolij rkʼexel chkë ri soldados aj Roma, ri xkibʼajij chwäch cheʼ, ryä xuʼij che rä: «Tat, takyuʼ kimak, rma ma kitaman ta achkë najin nkiʼän» (Lu 23:34). Taq röj nqchʼö rkʼë Jehová pa kiwiʼ ri winäq ri ma ütz ta kinaʼoj nkiʼän qkʼë, ya riʼ nqrtoʼ rchë nqajäl ri nqaquʼ chkij, rchë nqʼax qayowal chkë chqä rchë ma nqakʼöl ta qa pa qan ri nkiʼän chqë. Röj ma qataman ta achkë xtbʼan chqë chqawäch apü. Ye kʼa, tapeʼ xa bʼa achkë na xtqaqʼaxaj, majun bʼëy tqayaʼ ta qa nqaʼij che rä Jehová chë tqrtoʼ pä. Tqakʼamaʼ qanaʼoj chrij Jesús taq kʼo ma pa rbʼeyal ta nbʼan qkʼë chqä keqasmajij ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia. We xtqaʼän riʼ, tqayaʼ chwäch qan chë Jehová xtyaʼ utzil pa qawiʼ (1 Pe 3:8, 9). w24.11 7 peraj 16, 17, 19

Jehová ma chaq kiʼ ta che rä chë ri winäq yemakun chwäch. Ryä kan itzel nutzʼët xa bʼa achkë mak (Sl 5:4-6). Ryä nrajoʼ chë röj nqasmajij ri naʼoj yeryaʼon pä chqë chpan le Biblia. Ye kʼa, rma rtaman chë xa kʼo qa mak chqij, ma nuyoʼej ta chë kan majun akuchï nqsach wä (Sl 130:3, 4). Tapeʼ ke riʼ, kan itzel yertzʼët ri winäq ri «majun rqʼij ta Dios chkiwäch», ri nkiquʼ chë yekowin nkikʼwaj jun tzʼil kʼaslemal xa rma Dios kan kowan nupoqonaj qawäch (Jud 4). Nqaʼij riʼ rma le Biblia nuʼij chë Dios xtchüp kiwäch ri winäq riʼ chpan Armagedón (2Pe 3:7; Ap 16:16). Ye kʼa, Jehová ma nrajoʼ ta chë kʼo ta jun nchup rwäch. Le Biblia nukʼüt chë Jehová «nrajoʼ chë jontir nkitzolij kiʼ» (2Pe 3:9). Ri ukʼwäy taq bʼey nkikʼän kinaʼoj chrij Jehová taq ma nikʼo ta kikʼuʼx chutoʼik jun qachʼalal ri xmakun rchë nutzolij riʼ chqä rchë jnan chik jmul nuʼän rwäch rkʼë Jehová. w24.08 26 peraj 1, 2

Achiʼel Jehová, röj chqä yeqajoʼ ri nkʼaj chik. Rma riʼ nqaʼän ri nqkowin rchë nqayaʼ ri nkʼatzin chkë. ¿Akʼoxan rït chrij jun qachʼalal ri nkʼatzin rway o rtzyaq? Jehová nkowin yaturksaj rït rchë nuyaʼ ri nkʼatzin che rä qachʼalal riʼ. Röj, ri nqayaʼ rqʼij Jehová, tamatäl qawäch chë nqä chqawäch yeqatoʼ nkʼaj chik taq ye kʼo chpan jun nüm kʼayewal. Xa xuʼ tqaquʼ rij ri xbʼanatäj taq najin ri COVID-19. Ye kʼo jojun qachʼalal xkiyaʼ kiway chqä kitzyaq nkʼaj chik qachʼalal o xa bʼa achkë chik jun ri xkʼatzin chkë. Chqä, kan ye kʼïy qachʼalal xkiyaʼ kikchaj. Ri kchaj riʼ xksäx rchë xetoʼöx qachʼalal chwäch jontir Rwachʼlew. Jontir qachʼalal ri xetoʼon kan xkiʼän ri nuʼij chpan Hebreos 13:16. Chriʼ nuʼij: «Ma timestaj ta niʼän ri ütz chqä nispaj chkë ri nkʼaj chik ri kʼo iwkʼë, rma ronojel ri bʼanobʼäl riʼ kan yeqä chwäch Dios». w24.09 27 peraj 6, 7

Taquʼ rij ya reʼ. Tqabʼanaʼ che rä chë najin nakanuj asamaj rchë yakowin natzüq afamilia y ntzuj kaʼiʼ samaj chawä. Rït rkʼë jbʼaʼ naquʼ kij ri samaj riʼ, naquʼ rij achkë hora xkatok chqä xkatel, o jaruʼ bʼey xtkʼatzin xtaʼän. Chpan ri kaʼiʼ samaj riʼ majun ta nbʼan ri xa nuqʼäj jun pixaʼ chpan le Biblia. Rkʼë jbʼaʼ xtawajoʼ xtakʼän jun chkë ri samaj riʼ rma nqä chawäch ri samaj o rma kan kʼïy ntoj chawä. Ye kʼa, kʼo chik nkʼaj nkʼatzin naquʼ loman kʼa majanä nachaʼ achkë samaj xtakʼän. Kachʼobʼon chrij ya reʼ. ¿Kʼo komä jun chkë ri samaj riʼ ma xtyaʼ ta qʼij chawä yabʼä chpan jojun qamoloj? ¿Xtresaj atiempo rchë xkajeʼ rkʼë afamilia o rchë xkeʼatoʼ rchë nkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chrij Jehová? We naquʼ rij riʼ, ma yë ta ri päq xtachʼäk xtayaʼ más rqʼij, xa yë ri achkë kʼo más kiqʼij, achiʼel ryaʼik rqʼij Jehová chqä nayaʼ ri nkʼatzin che rä afamilia. Taq xtqʼax ya riʼ chawäch, kan yë ri nqä chwäch Jehová xtachaʼ xtaʼän. w25.01 17, 18 peraj 11-13

We ye kʼo winäq kan itzel kinaʼoj xkiʼän awkʼë, rït ütz nayaʼ chwäch awan chë Jehová kowan yatrajoʼ chqä chë kan kʼo aqʼij chwäch. We rït yït jun chkë «ri kan kowan najin yebʼison», tnatäj chawä chë Jehová kʼo ütz xtzʼët chawij chqä ryaʼon qʼij chawä rchë nayaʼ rqʼij ryä (Jn 6:44). Jehová ronojel mul xtjeʼ awkʼë rchë xkaturtoʼ pä, rma ryä kan kowan yatrajoʼ. Ri xuʼän Jesús taq xjeʼ chwäch Rwachʼlew nqrtoʼ rchë nqʼax más chqawäch achkë nunaʼ Jehová chqij. Jesús xtzʼët achkë winäq ma yejowäx ta kimä nkʼaj chik, rma riʼ xertoʼ (Mt 9:9-12). Kʼo jun qʼij, jun ixöq ri kʼo wä jun itzel yabʼil che rä, xchäp rtzyaq Jesús rma ryaʼon wä chwäch ran chë xtkʼachöj we xtuʼän riʼ. Pa rkʼexel xpë ryowal che rä, Jesús xkʼuqbʼaʼ rkʼuʼx ri ixöq riʼ chqä xuʼij che rä chë kan ütz ri xuʼän, rma xkʼüt chë rkʼuqbʼan wä rkʼuʼx chrij Dios (Mr 5:25-34). Jesús kan xqʼalajin rnaʼoj Rtat chrij (Jn 14:9). Ya reʼ nukʼüt qa chqawäch chë rït chqä kʼo aqʼij chwäch Jehová; ryä nutzʼët ri jaʼäl taq naʼoj kʼo awkʼë, achiʼel chë akʼuqbʼan akʼuʼx chrij ryä chqä chë kowan nawajoʼ. w24.10 7 peraj 4, 5

David kʼo kʼïy xqʼaxaj pa rkʼaslemal ri xuʼän che rä chë xoqʼ. Ye kʼïy winäq itzel xkinaʼ che rä, y ye kʼo jojun rchʼalal chqä ramigos xkiʼän che rä chë kowan xbʼison chqä xkajoʼ xkikamsaj (1Sa 19:10, 11; 2Sa 15:10-14, 30). Rma riʼ kʼo jun qʼij xuʼij ya reʼ: «Rïn ya xqʼitäj wan chë oqʼej; chöj jun aqʼaʼ nxqʼebʼaʼ nchʼat rkʼë ryiʼal nwäch; rma kowan yinoqʼ, nwar·äl achiʼel ta rmïl pa yaʼ» (Sl 6:6). Tapeʼ David kʼo kʼïy kʼayewal xerqʼaxaj, ryä rtaman wä chë najowäx rma Jehová. Rma riʼ xtzʼibʼaj ya reʼ: «Jehová xtkʼoxaj woqʼej» (Sl 6:8). Re tzij yeqïl chpan ri texto rchë komä nkikʼüt chqawäch chë Jehová kowan nqrajoʼ chqä nqʼax chwäch achkë nqanaʼ. David xuʼij chë jontir ryiʼal rwäch ryä, Jehová achiʼel ta najin yerkʼöl chpan jun rkʼojlibʼäl yaʼ o najin yertzʼibʼaj chwäch jun wuj. Ryä ryaʼon wä chwäch ran chë ri Qatat kʼo chkaj ma rmestan ta jontir ri rqʼaxan pä pa rkʼaslemal chqä chë ma xa xuʼ ta rtaman achkë kʼayewal rlon, xa kan rtaman chqä achkë rnaʼon kimä ri kʼayewal riʼ. w24.12 22 peraj 11, 12