SAY SALITA NA DIOS ET KATUAAN—GIYA ED PANARAL NA BIBLIA

Libro na Biblia 27—Daniel

Pangasinan
Libro na Biblia 27—Daniel
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/1102026527/univ/art/1102026527_univ_sqr_xl.jpg
gwt libro 27

LIBRO NA BIBLIA 27

Daniel

Daniel

NO ANTOY POKUS: Saray propesiyan insulat nen Daniel tan saray agawad bilay to nen walad Babilonia

KONEKSION TOD TEMA NA BIBLIA: Naamtaan ed sayan libro no kapigan onsabi so Mesias tan no kapigan iletneg nen Jehova so Panarian To diad tawen

NANSULAT: Daniel

PASEN A NANSULATAN: Babilonia

ASUMPAL YA INSULAT: Manga 536 B.C.E.

SAKNAPEN A PANAON: 618–manga 536 B.C.E. (manga 82 taon)

No Akin ya Importante Iyan Libro

1. Antoy situasyon nen tinuro nen Jehova si Daniel bilang propeta?

 NEN tinuro nen Jehova si Daniel bilang propeta to, diad saman et mair-irap so situasyon na saray totoo To. Say ari na Juda et apriso ed Babilonia, say syudad na Jerusalem tan say templo nen Jehova et aderal, tan saray totoo na Dios et abihag. Legan na satan ya panaon, imbaga nen Jehova ed si Daniel ya isulat to iyan libro. Naamtaan tayo dia ya si Jehova so Soberano ed interon uniberso.—2:20; 6:​26, paimanod leksab.

Impanengneng nen Jehova ya sikatoy Manangiparungtal ed saray sekreto, Manangiliktar, Maiter a Dios, tan say Sankatagyan a Manuley

2. Anto ran detalye so naamtaan tayo diad libron Daniel nipaakar ed (a) Panarian? (b) Mesias?

  2 Diad sayan libro, ipapaamta nen Jehova so dakel ya detalye nipaakar ed panuley to diad andi-angga. Imbaga nen Jehova ed si Daniel no antoy gawaen na Mesianikon Panarian, no panon kalaknab so uley na satan, no iner itan iletneg, tan no siopay manuley. (2:​35, 44; 7:​13, 14, 18) Impaamta met nen Daniel no kapigan onsabi so Mesias, no kapigan pateyen, tan no kapigan manuley ed tawen. Diad sakey ya propesiya, impaamta nen Jehova ed si Daniel ya onsabi so Mesias insan pateyen diad sampot na “70 simba.” Tan kayari na satan, naderal so Jerusalem. (9:​24-26; nengnengen so  Kahon 27-A.) Ag-abayag, insulat nen Nehemias so inggapo na satan ya panaon. (Ne 2:​1, 5-8) Diad sananey ya propesiya, insulat nen Daniel ya onggapon manuley so Mesias diad sampot na “pitoran panaon.” (4:​16,17; nengnengen so  Kahon 27-C.) Tinawag itan nen Jesus bilang “aturon panaon na saray nasyon,” ya diad satan ya panaon et nanengneng iray tanda ya sikatoy manuuley la ed tawen bilang Ari.—Luc 21:​20-24; Mat 24:​1-3, 15.

3. Antoy ipapaamta na libron Daniel nipaakar ed saray gobierno na totoo?

3 Impaamta met nen Jehova ed si Daniel ya wala ray mantutumbokan ya gobierno na too ya manuley. Impasakbay ed Daniel kapitulo 2, 7, 8, tan 10-12 no anto ran makapanyarin gobierno ed mundo odino world power so onsublay kayari na Babilonia ya anggad “panaon na anggaan.” (12:4; nwt Ap. B9) Impasakbay nen Jehova no panon ya saray gobierno na too et kontraen day uley to, pairapen da ray totoo to, tan no panon iran deralen na Panarian to. (7:​23-26) Ontan met, diad pigaran pasingawey, wala ray anengneng nen Daniel ya atap ya ayayep, tan insulat to ya sarayan ayayep et ontutukoy ed saray pakayari ed politika o gobierno. Makatulong iya pian natalosan tayo ya saray atap ya ayayep ya abitlad Apocalipsis et ontutukoy met ed saray pakayari ed politika o gobierno.—Da 7:​15-17; Apo 13:​1, 2; 17:3.

4. Antoy naaralan tayo ed saray agawgawad bilay nen Daniel?

4 Impaisulat nen Jehova ed si Daniel iray agawgawad bilay to pian makaaral tayo na saray importantin leksion. Singa bilang, legan tayo yan babasaen, makaaral tayo ed katooran nen Daniel tan na taloran kakaaro to nen inunor day ganggan na Dios anggano diad mairap ya situasyon. (1:8; 3:​16-18; 6:10) Makaaral tayo met ed kapaabebaan nen Daniel nen sikatoy nampikasi pian kerewen so panangigiya nen Jehova. (2:​19-23; 9:​3-19) Ontan met, makaaral tayod inkakpel to nen impasabi to so mensahe na panangukom na Dios ed saray arari, tan nen imbuntok ed ungib na saray leon ta agto labay so ontundan manpikasi ed si Jehova.—4:27; 5:​22, 23; 6:​6-10, 16, 17.

5. Antoy naaralan tayo nipaakar ed si Jehova diad libron Daniel?

5 Diad sayan libro, dakel met so naamtaan tayon kualidad nen Jehova. Singa bilang, naamtaan tayo ya sikatoy Manangiparungtal ed saray sekreto ta ipapaamta tod saray lingkor to no antoy nagawad arapen. (2:47) Prinuebaan to met ya sikatoy Manangiliktar ta agto labat sarag ya iliktar iray lingkor to ed ipapatey noagta insipan to met ya paolien to iray inatey ya matoor a lingkor to. (6:27; 12:13) Sakey ni, Maiter a Dios si Jehova ta iikdan to na karunongan, pakatalos, tan biskeg iray matoor a lingkor to. (1:17; 10:19) Tan say sankaimportantian ed amin, prinuebaan to ya sikato so Sankatagyan ya Manuley. Si Daniel labat so angusar ed balikas ya “Manuley ed panarian na totoo” pian deskribien si Jehova. a—4:17.

Makatulong Iran Impormasyon

6. Anto ray amta tayo nipaakar ed si Daniel?

 6 Nansulat: Si Daniel, ya say kabaliksan na ngaran to et “Say Dios so Ukom Ko,” et nanlapud tribu na Juda. Posiblin sikatoy nanlapud pamilya na ari diad Jerusalem. Nen 617 B.C.E., sikatoy inawit bilang bihag diad Babilonia. Kabataan ni ed saman. (1:​1-3, 6) Sikatoy nanlingkor ed ari na Babilonia, tan nagmaliw met ya opisyal na Medo-Persia. (1:4; 6:​1, 2) Awalaan na nikadkaduman karunongan si Daniel tan nagmaliw ya respetadon too. Insulat ni ingen nen Ezequiel so nipaakar ed inkatunong nen Daniel. (Eze 14:​14, 20; 28:3; Da 1:​17-20) Ginmapon nampropesiya si Daniel nen manga 606 B.C.E. (2:​1, 19) Tan nen 536 B.C.E., naawat to so sampot ya pasingawey. (10:1) Ompapaway ya nambilay si Daniel na ngalngali 100 ya taon—say 78 ya taon et legay uley na Babilonia, tan say sampot iran taon na bilay to et legay uley na Medo-Persia. Nen manga 536 B.C.E., akompleton insulat nen Daniel so libro to, pero say arum ya kabiangan na satan et asumpal to lan insulat antis na satan ya taon.—7:1; nengnengen so  Kahon 27-B.

7. Anto ran impormasyon so makatulong ed sikatayo pian natalosan tayoy libron Daniel?

7 Situasyon ed saman ya panaon: Nen 620 B.C.E., kinerew na ari na Babilonia ya manbayar na buis iray taga Juda. Pero nanrebelde so ari na Juda tan agla nambayar na buis, kanian inataki nen Arin Nabucodonosor so Jerusalem tan asakop to itan ya syudad nen 617 B.C.E. (2Ar 24:​1, 10-12) Insan, inaala to ray nanlapud pamilya na ari tan “saray sankaimportantian a totoo ed dalin da,” kaiba lay Daniel, pian gawaen ya bihag ed Babilonia. (2Ar 24:15) Kayari na pigaran taon, nen 607 B.C.E., dineral na saray taga Babilonia so Jerusalem tan dakel nin Judio so inawit dad syudad da. Nen 539 B.C.E., sinakop na Medo-Persia so Babilonia diad panangidaulo nen Arin Ciro. Inabuloyan to si Gobernador Zerubabel, ya kakontemporaryo nen Daniel, ya idauloy ipawil na arum ya Judio diad Juda.—Esd 1:​1-8; 2:​1, 2; Ag 1:1.

8. Panon so impansulat ed libron Daniel, tan anto ran lenguahe so inusar pian isulat itan?

8 Arum nin detalye: Say libron Daniel et nayarin apagen ed duaran parte. Diad kapitulo 1-6, nabasa tayo ditan so eksperiensya nen Daniel tan saray kakaaro to, pati saray mapropetikon kugip ya naawat na saray ari na Babilonia ya impatalos nen Daniel. Sarayan salaysay et insulat base ed impantutumbokan na saray agawa. Diad kapitulo 7-12, nabasa tayo iray pasingawey ya direktan naawat nen Daniel manlapud si Jehova. Say kapitulo 1 et insulat nen Daniel ed Hebreon lenguahe. Tan maslak ed kapitulo 2-7 et insulat to ed Aramaiko. (2:4b–7:28) Insan, say kapitulo 8-12 et insulat tod Hebreo. Nipaakar iya ed no antoy nagawa ed totoo na Dios legan ya manuuley iray mantutumbokan ya world power.

Saray Karga na Libro

9. Antoy agawad si Daniel tan saray kakaaro to kasabi dad Babilonia?

9 Panangipasal ed Babilonia. (1:​1-21) Nen 617 B.C.E., si Daniel, Hananias, Misael, tan Azarias b et sinmabid Babilonia tan ginmapoy impangipasal ed sikara pian manserbi ed palasyo na ari. Balet determinado iran agdutakan so sarili da kanian agda kinan iray kakanen na ari. Lapud katooran da, benendisyonan ira nen Jehova tan akabkabat ira lapud nikadkaduman karunongan da.—1:20.

10. Antoy agawa manga sakey taon kayarin aderal so Jerusalem?

10 Say balbaleg ya imahen. (2:​1-49) Nen 606 B.C.E., walay balbaleg ya imahen ya akugip nen Nabucodonosor tan sikatoy naaburidon maong. Kabangon to, impatawag to iray makabat ya lalaki ed Babilonia tan labay to ya ipaamta dad sikato no antoy akugip to tan no antoy kabaliksan na satan. No anggapod sikara so makapangipaamta, ipapatey to ran amin. Nen nipaamta nen Daniel no anto so kugip to tan no antoy kabaliksan na satan, binidbir na ari ya si Jehova et Dios ya “Manangiparungtal ed saray sekreto.” Tan ginawa toy Daniel ya manuley ed probinsya na Babilonia. Insan, si Hananias, Misael, tan Azarias so tinuro ton administrador.

11. Anton subok so inarap na taloran Hebreo, tan antoy resulta?

11 Say mandarlang a hurno. (3:​1-30) Legan o kayari 606 B.C.E., walay ginawa nen Nabucodonosor ya selebrasyon parad sakey ya baleg a balitok ya imahen. Balet agdinmakmomo si Hananias, Misael, tan Azarias, kanian impaibuntok ira nen Nabucodonosor ed mandarlang a hurno. Pero angibaki Jehova na anghel ya mangiliktar ed sikara. Bilang resulta, indayew nen Nabucodonosor si Jehova, tan angipaakseb na ganggan pian naprotektaan so kalayaan na saray Judio ya mandayew. Insan to inyatagey so posisyon na taloran Hebreo diad probinsya na Babilonia.

12. Antoy karga na Daniel kapitulo 4?

 12 Say balbaleg ya kiew. (4:​1-37) Nabasa ed sayan kapitulo so sulat nen Nabucodonosor parad amin ya nasasakopan to. Nayarin insulat to iya ag-abayag kayari 600 B.C.E. Nabasad sayan sulat so kugip to nipaakar ed kiew ya binatang tan abariberan diad loob na “pitoran panaon.” Imbaga to met diman no antoy eksplinasyon nen Daniel ed samay kugip to. (4:25; nengnengen so  Kahon 27-C.) Tinmua imay kugip ed si Nabucodonosor nen naatapis tan agto la sarag so manuley. Pero asabi panaon, pinmawil so kalakal to, pati say pananguley to. Insan to sinampotay sulat to diad impangirayew tod si Jehova tan impamidbir tod soberanya To.

13. Anton propesiya so asumpal nen 539 B.C.E.?

13 Say sulat ed padir. (5:​1-31) Nen Oktubre 5, 539 B.C.E., say ari na Babilonia ya si Belsazar et akanengneng na lima na too ya walay isusulat ton mensahe ed padir tan anggapoy makatalos ed satan. Kanian tinawag toy Daniel pian basaen tan ipatalos so kabaliksan na satan. Diad saman et nayarin masulok lan 90 so taon nen Daniel. Tan imbaga tod si Belsazar ya sakopen na Medo-Persia so Babilonia. Asumpal itan ya propesiya diad saman a mismon labi. Pinatey si Belsazar, asakop so Babilonia, tan si Dario a Medo so sinmalat ya ari.—5:​30, 31.

14. Nen matatken lay Daniel, anton subok so dinalan to?

14 Say ungib na saray leon. (6:​1-28) Ag-abayag kayarin asakop so Babilonia, tinuro nen Dario si Daniel bilang atagey ya opisyal. Pero, wala ray opisyal ya angimon ed si Daniel kanian implano dan pateyen. Lapud agtinmundan nampikasi ed si Jehova, imbuntok da ed ungib na saray leon. Pero sikatoy inliktar nen Jehova, tan ingganggan nen Dario so amin ya sakop to ya takotan day Dios nen Daniel.

15. Antoy gawaen nen Jehova ed samay melag ya saklor, tan antoy iter to ed masanton totoo?

15 Say apatiran ayayep. (7:​1-28) Nen 553 B.C.E., manga 80 nen Daniel ed saman, walay anengneng ton apatiran ayayep ed pasingawey. Irerepresenta na satan so apatiran panarian o gobierno. Say komapat ya ayep et walay samploran saklor to, tan say talora ed saratan et asalatan na melag ya saklor a “tinmubo ed kawalaan da.” (7:8) Walay anengneng nen Daniel ya singa anak na too, ya niiter ed sikato so pakauley ed andi-anggaan. (7:​13, 14) Naamtaan nen Daniel ya samay melag ya saklor et pairapen to ‘iray masanton totoo’ diad talora tan kapalduan panaon. (7:​21, 25) Patundaen nen Jehova so panuuley na satan ya saklor, say ayep et naderal, tan niiter ed saray “masanton totoo na Sankatagyan a Dios” so agmanganggan panarian.—7:​26, 27.

16. Diad samay propesiya ed Daniel kapitulo 8, antoy nagawad kalakian a karnero tan kalakian a kanding?

16 Say kalakian a karnero tan kalakian a kanding. (8:​1-27) Nen 551 B.C.E., walay anengneng nen Daniel ed pasingawey ya kalakian a karnero ya walay duaran saklor to. Say irerepresenta na satan et say panarian na Medo tan Persia. Sakey taon kayari na saman ya pasingawey, nen 550 B.C.E., atan ya duaran panarian et pinankasakey nen Ciro. Diad samay pasingawey, anengneng nen Daniel ya samay kalakian a karnero et pinatey na sakey a kanding ya balbaleg so saklor to. Say irerepresenta na kanding et say Gresya. Amay saklor na kanding et aputer, tan asalatan na apatiran saklor. Manlapud sakey ed saraya et walay tinmubon melag ya saklor a nagmaliw ya agresibon ari. Diad panaon na anggaan, iyatagey na satan ya ari so sarili to tan deralen to so masanton pasen. Insan kalabas na 2,300 ya agew, “nipawil so masanton pasen ed manepeg a kipapasen to.” (8:14) Antoy nagawa ed samay agresibon ari? “Sikatoy naderal aliwan diad panamegley na lima na too.”—8:25.

17. Antoy naamtaan nen Daniel kayari ton nampikasi ed si Jehova?

17 Say 70 taon tan say 70 simba. (9:​1-27) Posible ya nen 539 B.C.E., atalosan nen Daniel so propesiya ya say Jerusalem et agnapanayaman ed loob na 70 taon. Atalosan to met ya satan ya 70 taon et asingger lan manampot. Ag-abayag kayari iyan atalosan nen Daniel, ingganggan nen Ciro iray Judio ya ompawil lad Jerusalem. c (2Aw 36:23; Esd 1:​1-11; 2:64) Nampikasi si Daniel ed si Jehova tan kinerew to ya nipawil so panagdayew ed templo. Diad saman, nampanengneng ed sikato si anghel Gabriel tan impaamta tod si Daniel so nipaakar ed “70 simba,” ya say katumbas na kada simba et 7 taon. (9:​24, paimanod leksab) Diad sayan propesiya, imbaga na anghel ed si Daniel ya dakel so nagawa ed satan ya panaon: Nasakbongan iray kasalanan; nipaalagey lamet so Jerusalem; onsabi so Mesias tan pateyen; naderal so “syudad tan say masanton pasen”; mansiansia so sipanan anggad manampot so 70 simba; tan legan na sampot ya simba, say panagbagat et ontunda la.—9:26.

18. Antoy anengneng nen Daniel ed samay sampot ya pasingawey ya naawat to?

18 Say mankalaban ya ari. (10:1–12:13) Nen 536 B.C.E., naawat nen Daniel so sampot ya pasingawey to nipaakar ed saray onsublay ya nagawa ya anggad “kaunoran iran agew.” Manga 100 so taon nen Daniel ed saman. (10:14) Naamtaan to ya say ari na Persia et “pakiwasen toy amin ya onsumpa ed panarian na Gresya.” (11:2) Tan say panarian na sakey ya makapanyarin ari et naderal tan naapag ed apatira. Sakey ni, say ari na amianen tan ari na abalaten et manlaban ta mansamsaman ira ed pakayari. Diad satan ya panaon, pabandayen na ari na amianen so santuaryo na Dios, ekalen to ray inagew-agew a bagat, tan ilira to so “makapadimlan bengatla a sengegay kadederal.” (11:​29-31) Legan na panaon na anggaan, ayan duaran ari et “mantulakan.” Insan say ari na amianen et onloob ed “dalin na Dekorasyon.” (11:​40-45) Legan na satan ya panaon, ontalindeg si Miguel parad saray masanton totoo na Dios. Oniay tepet na sakey ya anghel: “Panon kabayag so panaon ya onlabas anggad manampot irayan makapakelaw a bengatla?” Say kuan to may sakey nin anghel et onlabas so talora tan kapaldua a panaon. Insan wala ni duaran panaon ya abitla—1,290 ya agew tan 1,335 ya agew. Imbaga na anghel ed si Daniel ya sikatoy manpainawa, insan onalagey “diad kasampotan na saray agew.” (12:​6, 7, 11-13) Kayari na satan ya pasingawey, asumpal nen Daniel ya insulat so libron inngaran ed sikato.

Saray Naaralan ed Libron Daniel

  1. 1. MAS ONAPIT KAD SI JEHOVA

    1. a. Panon ya prinuebaan nen Jehova ya sikatoy matoor ya Kaaro ed si Daniel? (1:​9, 17; 2:23; 6:22; 9:4) Antoy naaralan mo ed saya nipaakar ed si Jehova?

    2. b. Diad libron Daniel, 19 beses ya abitla so ngaran na Dios, tan 14 ed saratan et naromog ed sakey ed saray pikakasi to. (9:​4-19) Anto sirin so nepeg ya sankaimportantian ya ipikasi tayo, tan akin? (Mat 6:9)

  2. 2. PAARALEMEN SO PAKATALOS MO

    1. a. Panon ya mikonektaan so Daniel 7:​13, 14, tan 18 ed tema na Biblia tan ed gagala nen Jehova? (Apo 1:6; 14:1)

    2.  b. Panon ya makatulong so Daniel 9:​24-27 pian naamtaan mo so eksakton taon na insabi na Mesias? (Nengnengen so  Kahon 27-A.) Anto ni ray impasakbay ed sayan propesiya, tan kapigan iratan asumpal?

  3. 3. IYAPLIKAM ED BILAY MO

    1. a. Nen walad palasyo na ari si Daniel tan saray kakaaro to tan arawi rad atateng da, anto ray pinaliisan dan gawaen? (1:​3-8) Antoy naaralan na saray atateng ed sayan salaysay?

    2.  b. Kabkabat si Daniel ya ‘matoor ya lingkor’ nen Jehova. (6:​16, 20) Anto ray naaralan mod sikato manlapud impanugaw to anggad intatken to? (Eze 14:14; Da 10:​11, 19; nengnengen so  Kahon 27-B.)

  4. 4. ANTO NI RAY NAARALAN MO ED LIBRON DANIEL?

a Wala ni ray arum ya detalye ed Daniel ya agnabasad arum ya libro ed Hebreon Kasulatan. Singa bilang, say ngaran na pigaran anghel tan say balikas ya “panaoy anggaan.”—8:17; 9:21; 12:1.

b Diad Babilonia, say ngaran na kakaaro nen Daniel et Sadrac, Mesac, tan Abednego. Si Daniel balet et Beltesazar.—1:​6, 7.

c Nayarin say impangibulos nen Ciro ed saray Judio et diad kagapo na spring (manga Abril) nen 537 B.C.E. Kanian walay magenap ya panaon dan manbiahe paonlad Jerusalem tan makapanpaalagey na altar ed unonan agew na komapiton bulan (Tishri)—eksakton 70 taon manlapu nen “apaulyanan so dalin.”—2Aw 36:​20-23; 2Ar 25:​22-26; Esd 3:​1, 2.