Pagtutdo Upod an Pagsabot Ngan Pagdani
“An kasingkasing han makinaadmananon nagtututdo han iya baba, ngan nagdudugang hin hibaro ha iya mga im-im.”—PROBERBIOS 16:23.
1. Kay ano nga an pagtutdo han Pulong han Dios nag-uupod labaw pa han paghatag la han impormasyon?
AN ATON tumong sugad nga mga magturutdo han Pulong han Dios amo an paglamrag diri la ha mga hunahuna han aton mga estudyante kondi liwat ha ira mga kasingkasing. (Efeso 1:18) Salit an pagtutdo nag-uupod han labaw pa kay ha paghatag la han impormasyon. An Proberbios 16:23 nasiring: “An kasingkasing han makinaadmananon nagtututdo han iya baba, ngan nagdudugang hin hibaro ha iya mga im-im.”
2. (a) Ano an kahulogan han pagdani? (b) Paonan-o posible para ha ngatanan nga mga Kristiano nga magin nakakadani nga mga magturutdo?
2 Sigurado nga inaplikar ni apostol Pablo ini nga prinsipyo ha iya pagtutdo nga buruhaton. Han nakadto hiya ha Korinto, “hiya nagsaysay didto ha sinagoga ha ngatanan nga adlaw nga iparahuway, ngan pinapag-alagad an mga Judio ngan an mga Gresyahanon.” (Buhat 18:4) Sumala ha usa nga awtoridad, an Griego nga pulong “pagdani” nangangahulogan hin “pagbag-o han hunahuna pinaagi han impluwensya han pangatadongan o mga konsiderasyon ha moral.” Pinaagi han makakombinse nga mga argumento, napagios ni Pablo an mga tawo nga bag-ohon an paagi han ira paghunahuna. Marig-on an iya abilidad ha pagdani salit ginkahadlukan hiya han iya mga kaaway. (Buhat 19:24-27) Kondi, an pagtutdo ni Pablo diri kay pagparayaw han tawhanon nga abilidad. Iya ginsumatan an mga taga-Korinto: “An akon yinaknan ngan pagwali waray ha mga magtalunoy nga mga pulong ha kaaram, kondi ha pagpahayag ha Espiritu ngan ha gahum: Nga an iyo pagtoo diri tumindog ha kaaram han mga tawo, kondi ha gahum han Dios.” (1 Korinto 2:4,5) Tungod kay an ngatanan nga mga Kristiano mayada bulig han espiritu ni Jehova nga Dios, hira ngatanan mahimo magin nakakadani nga mga magturutdo. Kondi paonan-o? Kitaon naton an pipira han epektibo nga mga paagi han pagtutdo.
Magin Maopay nga Mamarati
3. Kay ano nga ginkikinahanglan an pagsabot kon nagtututdo ha iba, ngan paonan-o naton mababantad an kasingkasing han estudyante han Biblia?
3 An siyahan nga paagi han pagtutdo nag-uupod, diri han pagyakan, kondi han pagpamati. Sugad han ginsiring ha Proberbios 16:23, basi magin nakakadani kinahanglan magkaada kita pagsabot. Sigurado nga mayada pagsabot hi Jesus mahitungod han mga tawo nga iya gintutdoan. An Juan 2:25 nasiring: “Hiya ngahaw maaram han nakadto han tawo.” Kondi paonan-o kita mahibabaro kon ano an aada ha mga kasingkasing hadton aton gintututdoan? Usa nga paagi amo an pagin maopay nga mamarati. An Jakobo 1:19 nasiring: “An ngatanan nga mga tawo magmaabtik ha pagbati, mahinay ha pagyakan.” Totoo, diri an ngatanan nga mga tawo andam magpahayag han ira mga hunahuna. Samtang nakukombinse an aton mga estudyante han Biblia ha aton totoo nga interes ha ira, bangin labaw nga mahilig hira ha pagpahayag han ira totoo nga mga pagbati. An maloloy-on kondi masinabuton nga mga pakiana agsob nga makakabulig ha aton nga mabantad an kasingkasing ngan ‘makakuha’ han sugad nga mga pagbati.—Proberbios 20:5.
4. Kay ano nga an Kristiano nga mga tigurang kinahanglan magin maopay nga mga mamarati?
4 Labi nga importante nga an Kristiano nga mga tigurang magin maopay nga mga mamarati. Dida la hito hira totoo nga ‘hibabaro kon paonan-o an [ira] pagbatonay ha usa kag usa.’ (Kolosas 4:6) An Proberbios 18:13 nagpapahamangno: “Hiya nga nahatag han baton nga diri pa hiya nakakabati, Amo an kalurongan ngan kaalohan ha iya.” Duha nga bugto nga lalaki nga maopay-an-tuyo an nagsagdon ha usa ka bugto nga babaye mahitungod ha pagin kalibotanon tungod kay pinalya hiya ha pipira nga mga katirok. An bugto nga babaye nasubo gud nga waray hira magpakiana ha iya kon kay ano nga waray hiya makatambong. Bag-o la hiya nga naoperahan. Salit, importante gud nga sadang kita mamati antes magsagdon!
5. Paonan-o masusulbad han mga tigurang an mga paglantugi nga nabangon ha butnga han kabugtoan?
5 Para ha mga tigurang, an pagtutdo agsob nga nag-uupod han pagsagdon ha iba. Dinhi, liwat, importante an pagin maopay nga mamarati. An pagpamati kinahanglanon labi na kon nabangon an mga paglantugi ha butnga han mga igkasi-Kristiano. Katapos la mamati nga an mga tigurang makakagsubad ha ‘Amay nga naghuhukom nga waray pinalabi.’ (1 Pedro 1:17) Agsob nga duro an emosyon ha sugad nga mga kahimtang, ngan sadang hinumduman han tigurang an sagdon han Proberbios 18:17: “Hiya nga nahiuuna pag-asoy han iya kalipongan daw subay; Kondi an iya igkasitawo naabot ngan susihon hiya.” An epektibo nga magturutdo mamamati ha duha nga partido. Pinaagi han pag-ampo, nabulig hiya nga magkaada kalmado nga palibot. (Jakobo 3:18) Kon mapaso an mga pagbati, mahimo hiya magsugyot nga an tagsa nga bugto nga lalaki direkta nga magpahayag han iya mga kabaraka ha iya, imbes nga an duha naglalantugi ha usa kag usa. Pinaagi han angayan nga mga pakiana, an tigurang mahimo makagpatin-aw han mga isyu nga ginhihisgotan. Ha damu nga mga kahimtang, an kakulang hin komunikasyon, imbes han pagkamalisyoso, nagigin hinungdan han mga paglantugi. Kondi kon gintalapas an mga prinsipyo han Biblia, an mahigugmaon nga magturutdo makakagtutdo yana nga may pagsabot, tungod kay hinbatian an duha nga bahin.
An Bili han Pagkasimple
6. Paonan-o ipinakita ni Pablo ngan ni Jesus an susbaranan ha pagtutdo nga may pagkasimple?
6 An pagtipig han mga butang nga simple usa pa ka birilhon nga kaabtik ha pagtutdo. Totoo, karuyag naton nga an mga estudyante han Biblia magin ‘magkusog ha pagsabot upod ha ngatanan nga mga baraan, kon ano an kahiluag, ngan kahilaba, ngan kahitaas, ngan kahilarom’ han kamatuoran. (Efeso 3:18) Mayada mga bahin han mga doktrina han Biblia nga makaruruyag ngan agsob nga makuri. (Roma 11:33) Kondi, han nagwali hi Pablo ha mga Gresyahanon, iginsentro niya ito ha simple nga mensahe han ‘pagraysang kan Kristo.’ (1 Korinto 2:1,2) Sugad man, hi Jesus nagwali ha matin-aw, makaruruyag nga paagi. Ginamit niya an simple nga pulong ha iya Sermon ha Bukid. Kondi, nagsusulod ito han pipira han pinakahilarom nga mga kamatuoran nga ginyakan.—Mateo, kapitulo 5-7.
7. Paonan-o naton matitipigan an mga butang nga simple kon nagdudumara hin mga pag-aram ha Biblia?
7 Mahimo liwat naton tipigan an mga butang nga simple kon nagtututdo ha mga pag-aram ha Biblia. Paonan-o? Pinaagi han pagsentro ha ‘mas importante nga mga butang.’ (Filipos 1:10) Kon nagsasaysay han hilarom nga mga ulohan, sadang mangalimbasog kita ha pagpahayag han aton kalugaringon ha simple nga mga pulong. Sadang isentro naton ito ha importante nga mga kasuratan imbes nga basahon ngan hisgotan an tagsa nga teksto han Biblia nga iginhatag ha usa nga publikasyon. Nagkikinahanglan ini hin maopay nga pangandam naton. Kinahanglan likyan naton nga matabonan an estudyante han mga detalye, diri tinutugotan an aton kalugaringon nga paghisgotan an mga isyu nga diri importante hinduro. Kon an estudyante mayada pakiana nga diri direkta nga may kalabotan ha leksyon, mataktika nga makakagsugyot kita nga paghisgotan ito kon matapos na an leksyon.
Epektibo nga Paggamit han mga Pakiana
8. Paonan-o ginamit ni Jesus hin epektibo an mga pakiana?
8 Usa pa nga mapulsanon nga kaabtik ha pagtutdo nag-uupod han pagbangon hin epektibo nga mga pakiana. Agsob nga ginamit ni Jesu-Kristo an mga pakiana ha iya pagtutdo. Pananglitan, hi Jesus nagpakiana kan Pedro: “Ano an nahuhunahuna nimo, Simon? An mga hadi ha tuna, tikang kan kanay an ira pagkarawat han mga kasangkapan, o buhis? tikang ha ira mga anak, o tikang ha mga dumuruong? Ngan han iya pagsiring: Tikang ha mga dumuruong, hi Jesus siniring ha iya: Busa an mga anak, mga linuwas.” (Mateo 17:24-26) Sugad nga bugtong nga Anak han Usa nga ginsingba ha templo, hi Jesus tinuod nga diri obligado ha pagbayad hin buhis. Kondi iginsaysay ni Jesus ini nga kamatuoran pinaagi han epektibo nga paggamit hin mga pakiana. Salit binuligan ni Jesus hi Pedro nga makadangat ha husto nga konklusyon nga iginbasar ha impormasyon nga hinbabaroan na ni Pedro.
9. Paonan-o naton magagamit an mga pakiana durante han mga pag-aram ha Biblia?
9 Epektibo nga magagamit naton an mga pakiana durante han mga pag-aram ha Biblia. Kon an estudyante nabaton hin sayop, bangin masulay ka nga ihatag an husto nga baton, kondi tinuod ba nga magpapabilin ha iya an impormasyon? Agsob nga gimaopayi an pagsari ha pagtugway ha estudyante ha husto nga konklusyon pinaagi han pagbangon hin mga pakiana. Pananglitan, kon nakukurian hiya ha pagsabot kon kay ano nga sadang gamiton niya an baraan nga ngaran, mahimo kita magpakiana, ‘Importante ba ha imo an imo ngaran? . . . Kay ano? . . . Mationan-o an aabaton mo kon magdumiri an usa nga gamiton an imo ngaran? . . . Diri ba makatadunganon para ha Dios nga magkinahanglan nga gamiton naton an iya personal nga ngaran?’
10. Paonan-o magagamit han mga tigurang an mga pakiana kon binubuligan an mga indibiduwal nga nasakitan an emosyon?
10 Epektibo nga magagamit liwat han mga tigurang an mga pakiana kon nagmamangno ha panon. Damu ha kongregasyon an nasakitan an emosyon ngan nadaot han kalibotan ni Satanas ngan bangin umabat nga mahugaw ngan diri-hinigugma. An tigurang mahimo mangatadongan ha sugad nga tawo pinaagi han pagsiring: ‘Bisan kon nasiring ka nga inaabat mo nga ikaw mahugaw, mationan-o an inaabat ni Jehova mahitungod ha imo? Kon an aton mahigugmaon langitnon nga Amay nagtugot ha iya Anak nga mamatay ngan magtagana han lukat para ha imo, diri ba ito nangangahulogan nga an Dios nahigugma ha imo?’—Juan 3:16.
11. Ano an katuyoan han retorikal nga mga pakiana, ngan paonan-o magagamit ito ha pagpahayag ha publiko?
11 An retorikal nga mga pakiana mapulsanon liwat nga paagi ha pagtutdo. An mga mamarati diri ginlalaoman nga batunon ini ha daku nga tingog kondi nabubuligan nga mangatadongan ha mga butang. An mga propeta ha kadaan nga panahon agsob nga nagbabangon han sugad nga mga pakiana basi maghunahuna hin hilarom an ira mga mamarati. (Jeremias 18:14, 15) Epektibo nga ginamit ni Jesus an retorikal nga mga pakiana. (Mateo 11:7-11) Epektibo an sugad nga mga pakiana labi na ha pagpahayag ha publiko. Imbes nga magsumat la ha mamarati nga hira kinahanglan magin bug-os-kalag basi lipayon hi Jehova, bangin mas epektibo an pagpakiana, ‘Kon diri kita tinuod nga bug-os-kalag ha aton pag-alagad, malilipay ba hi Jehova?’
12. Ano an bili han pagbangon hin punto-de-bista nga mga pakiana?
12 An punto-de-bista nga mga pakiana mapulsanon ha pagsiguro kon an estudyante han Biblia tinuod nga natoo ha iya hinbabaroan. (Mateo 16:13-16) Bangin batunon hin husto han estudyante nga sayop an pakighilawas. Kondi kay ano nga diri sundan ito han mga pakiana sugad han, Mationan-o mo inaabat an mahitungod han suruklan han Dios ha moralidad? Inaabat mo ba nga estrikto ito hinduro? Masiring ka ba nga importante gud kon ginsusunod mo an mga suruklan han Dios o diri?
Mga Ilustrasyon nga Nakakabantad han Kasingkasing
13, 14. (a) Ano an kahulogan han pag-ilustrar han usa ka butang? (b) Kay ano nga epektibo an magopay nga mga ilustrasyon?
13 Usa pa nga paagi han pagbantad han kasingkasing han mga mamarati ngan mga estudyante han Biblia amo an pinaagi han epektibo nga mga ilustrasyon. An Griego nga ekspresyon nga iginhubad nga “ilustrasyon” literal nga nangangahulogan “pagbutang hito ha kagiliran o magkaupod.” Kon nag-iilustrar ka, iginsasaysay mo an usa ka butang pinaagi han ‘pagbutang hito ha kagiliran’ han usa ka butang nga pariho. Pananglitan, hi Jesus nagpakiana: “Igsusugad ta an ginhadian han Dios hin ano? O ha ano ba nga pananglitan aton hiya igpapananglit?” Ha pagbaton, gin-unabi ni Jesus an pamilyar nga liso han mustasa.—Markos 4:30-32.
14 Ginamit han damu nga mga propeta han Dios an gamhanan nga mga ilustrasyon. Han an mga Asiryahanon, nga nag-alagad sugad nga instrumento han Dios ha pagsirot ha mga Israelita, nagbuhat han kabangis, iginbuhayhag ni Isaias an ira pagkamapahitas-on pinaagi hini nga ilustrasyon: “Magdadayaw ba ha iya ngahaw an parakol patok ha iya nga nagamit hin pagpulod hini? Magpapakadaku ba ha iya ngahaw an lagadi patok ha iya nga nagamit hini?” (Isaias 10:15) Kon nagtututdo ha iba, agsob nga ginamit liwat ni Jesus an mga ilustrasyon. Iginsumat nga “ha waray pananglitan waray magyakan hiya ha ira.” (Markos 4:34) Epektibo an maopay nga mga ilustrasyon tungod kay napapagios hito an hunahuna ngan an kasingkasing. Tinutugotan hito an mga mamarati nga andam nga karawaton an bag-o nga impormasyon pinaagi han pagtanding hito ha pamilyar na ha ira.
15, 16. Ano an makakahimo han mga ilustrasyon nga pinakaepektibo? Paghatag hin mga ehemplo.
15 Paonan-o naton magagamit an mga ilustrasyon nga tinuod nga nakakabantad han kasingkasing? Siyahan ha ngatanan, an ilustrasyon kinahanglan nga pariho ha butang nga iginsasaysay. Kon an pagtanding diri gud naangay, an ilustrasyon makakawurok imbes nga makalamrag ha mga mamarati. Usa nga mamumulong nga maopay-an-tuyo nagsari ha pagsaysay han pagpasakop han dinihogan nga nanhibilin kan Jesu-Kristo pinaagi han pagtanding ha ira ha usa ka maunungon nga ayam. Kondi angayan gud ba an sugad nga nakakaminos nga pagtanding? An Biblia naghahatag hin pariho nga ideya ha mas makaruruyag ngan may dignidad nga paagi. Igintatanding hito an 144,000 dinihogan nga mga sumurunod ni Jesus ha usa nga “asawa nga babaye nga rinayandayanan tungod ha iya asawa nga lalaki.”—Pahayag 21:2.
16 Pinakaepektibo an mga ilustrasyon kon nagsasaysay ito han mga kinabuhi han mga tawo. An ilustrasyon ni Natan mahitungod han pinatay nga kordero nakabantad han kasingkasing ni Hadi David tungod kay nahigugma hiya ha mga karnero, tungod kay nag-alagad hiya sugad nga magbarantay han mga karnero han bata pa hiya. (1 Samuel 16:11-13; 2 Samuel 12:1-7) Kon an ilustrasyon nag-upod han usa nga baka, bangin diri ito epektibo. Ha pariho nga paagi, an mga ilustrasyon nga iginbasar ha syentipiko nga hitabo o diri-matin-aw makasaysayan nga mga hitabo bangin gutiay an epekto ha aton mga mamarati. Kinuha ni Jesus an iya mga ilustrasyon tikang ha adlaw-adlaw nga kinabuhi. Ginamit niya an komon nga mga butang sugad han lampara, mga tamsi ha langit, ngan mga liryo ha kapatagan. (Mateo 5:15,16; 6:26,28) An mga mamarati ni Jesus nakasabot dayon ha sugad nga mga butang.
17. (a) Ha ano mahimo naton igbasar an aton mga ilustrasyon? (b) Paonan-o naton maipapauyon an mga ilustrasyon nga ginagamit ha aton mga publikasyon ha mga kahimtang han aton mga estudyante?
17 Ha aton ministeryo, damu an aton mga higayon nga magagamit an simple kondi epektibo nga mga ilustrasyon. Mag-obserba. (Buhat 17:22, 23) An ilustrasyon mahimo igbasar ha kabataan, balay, trabaho, o hilangkagan han mamarati. O mahimo naton gamiton an aton personal nga hinbabaroan mahitungod han estudyante han Biblia ha pagsaysay pa gud han mga ilustrasyon nga iginhatag na, para ha aton materyal ha pag-aram. Tagda, pananglitan, an epektibo nga ilustrasyon nga ginamit ha parapo 14 han kapitulo 8 ha libro nga Kahibaro nga Nagtutugway Ngadto ha Kinabuhi nga Waray Kataposan. Nag-uupod ito han usa ka mahigugmaon nga ginikanan nga ginpakaraot han usa nga amyaw. Makakaghatag kita hin ideya kon paonan-o naton maipapauyon ito nga ilustrasyon ha mga kahimtang han estudyante han Biblia nga usa ka ginikanan mismo.
Pagbasa han Kasuratan nga May Kaabtik
18. Kay ano nga sadang mangalimbasog kita nga magin maabtik nga mga magbarasa?
18 Ginsagda ni Pablo hi Timoteo: “Magpadayon ka ha pagbasa, ha paglaygay, ha pagtutdo.” (1 Timoteo 4:13) Tungod kay an Biblia amo an pundasyon han aton pagtutdo, mapulsanon an pagbasa hito hin maabtik. An mga Lebihanon mayada pribilehiyo ha pagbasa han Mosaiko nga Balaud ha katawohan han Dios. Diri ba maopay an ira pagbasa o nagbasa ha usa la nga tono? Diri, an Biblia nasiring ha Nehemia 8:8: “Ira ginbasa dida ha basahon, dida ha balaud han Dios, ha mahayag gud; ngan ira ihinahatag an kahulogan, ha pagkaagi nga hira nakasabot han ginbasa.”
19. Paonan-o naton mapapauswag an aton pagbasa han Kasuratan?
19 An pipira Kristiano nga kalalakin-an nga maabtik nga mga mamumulong nakukulangan may kalabotan ha pagbasa. Paonan-o hira mag-uuswag? Pinaagi han pagbansay. Oo, pinaagi han pagbasa ha daku nga tingog hin pauroutro tubtob nga mahimo nira ito hin maabtik. Kon mayada audiocassette han Biblia ha iyo yinaknan, maaramon an pamati ha pagpabug-at han magbarasa ngan pag-ibaiba han tono ngan ha pagtigaman kon paonan-o an pagluwas han mga ngaran ngan han diri-komon nga mga pulong. Adton mayada New World Translation ha ira yinaknan makakapahimulos liwat han mga bulig hito ha pagluwas. a Pinaagi han pagbansay, bisan an mga ngaran sugad han Maʹher-salʹal-has-bas mababasa hin masayon.—Isaias 8:1.
20. Paonan-o kita ‘makakagbantay ha aton pagtutdo’?
20 Sugad nga katawohan ni Jehova, pribilehiyo naton nga gamiton kita sugad nga mga magturutdo! Salit, sadang karawaton hin seryoso han kada usa ha aton ito nga responsabilidad. Hinaot ‘magbantay kita pirme ha aton kalugaringon ngan ha aton pagtutdo.’ (1 Timoteo 4:16) Magigin maopay kita nga mga magturutdo pinaagi han pagin maopay nga mga mamarati, pinaagi han pagtipig han mga butang nga simple, pinaagi han pagbangon hin makapabantad nga mga pakiana, pinaagi han paggamit hin epektibo nga mga ilustrasyon, ngan pinaagi han pagbasa han kasuratan nga may kaabtik. Hinaot kita ngatanan magpahimulos tikang ha pagbansay nga igintatagana ni Jehova pinaagi han iya organisasyon, kay makakabulig ini ha aton nga magkaada han ‘dila han mga gintutdoan.’ (Isaias 50:4) Pinaagi han pagpahimulos hin bug-os han ngatanan nga mga garamiton nga igintatagana para ha aton ministeryo, upod na an mga brosyur, audiocassette, ngan videocassette, mahibabaro kita ha pagtutdo nga may pagsabot ngan pagdani.
[Footnote]
a An mga ngaran ginbabahin ngadto ha mga silabiko, an kada silabiko ginbubulag han usa nga tuldok o marka ha pagluwas. An pagpabug-at iginbubutang ha silabiko nga gintigamnan han marka. Kon an silabiko natatapos ha bokal (vowel), an bokal gintatagan hin hilaba nga tunog. Kon an silabiko natatapos ha konsonante, an bokal mayada hin halipot nga tunog.
Nahinunumduman Mo Ba?
◻ Paonan-o nabulig ha aton pagtutdo an pagin maopay nga mamarati?
◻ Paonan-o naton masusubad hi Pablo ngan hi Jesus ha pagtutdo nga may pagkasimple?
◻ Ano nga klase hin mga pakiana an magagamit naton kon nagtututdo ha iba?
◻ Ano nga klase hin mga ilustrasyon an pinakaepektibo?
◻ Paonan-o naton mapapauswag an aton kaabtik sugad nga mga magbarasa ha publiko?
[Mga Pakiana ha Pag-aram]
[Retrato has pahina 16]
An maopay nga magturutdo namamati basi makasabot
[Mga retrato ha pahina 18]
Kinuha ni Jesus an iya mga ilustrasyon tikang ha adlaw-adlaw nga pagkinabuhi