No Apay a Napateg

1. Kaano a dinutokan ni Jehova ni Daniel kas propeta?

 DINUTOKAN ni Jehova ni Daniel kas propeta bayat nga agbibiag ti ili ti Dios iti narigat a tiempo. Ti ari ti Juda ket naipan iti Babilonia kas balud. Nadadael ti siudad ti Jerusalem ken ti templo ni Jehova. Naipan met ti ili ti Dios iti Babilonia. Pinili ni Jehova daytoy a narigat a tiempo a mangipakaammo kadagiti makapagagar a detalye maipapan iti kalinteganna nga agturay iti uniberso ken impaisuratna amin dagita iti libro a Daniel.—2:20; 6:​26, ftn.

2. Ania dagiti detalye nga ipakaammo ti libro a Daniel maipapan (a) iti Pagarian? (b) iti Mesias?

  ² Iti daytoy a libro, impakaammo ni Jehova ti adu a baro a detalye maipapan iti agnanayon a panagturayna. Imbagana ken ni Daniel a pinilina ti Mesias nga agbalin nga ari idiay langit. Imbagana met no ania ti aramiden ti Pagarian, no siasino dagiti iturayanna, ken no siasino dagiti makipagturay iti Mesias. (2:​35, 44; 7:​13, 14, 18) Impakaammona met no kaano nga agparang ti Mesias, no kaano a mapapatay, ken no kaano a mangrugi nga agturay idiay langit. Kas pagarigan, iti maysa a padto, imbaga ni Jehova a dumteng ti Mesias ken mapapatay iti maudi a paset ti “70 a lawas.” Kalpasanna, madadaelto ti Jerusalem. (9:​24-26; kitaen ti  Kahon 27-A.) Idi agangay, insurat ni Nehemias no kaano a mangrugi dayta a tiempo. (Ne 2:​1, 5-8) Insurat met ni Daniel ti sabali pay a padto a mangipakita a mangrugi nga agturay ti Mesias iti ngudo ti “pito a panawen.” (4:​16, 17; kitaen ti  Kahon 27-C.) Idi ibagbaga ni Jesus dagiti pagilasinan ti kaaddana kas nailangitan nga Ari, tinukoy ni Jesus dayta a tiempo kas “ti naikeddeng a tiempo dagiti nasion.”—Lu 21:​20-24; Mt 24:​1-3, 15.

3. Ania ti ipakita ti libro a Daniel maipapan iti gobierno ti tao?

³ Impakaammo ni Jehova dagiti detalye maipapan iti panagturay ken pannakadadael ti dadduma a gobierno ti tao. Iti Daniel kapitulo 2, 7, 8, ken 10-12, impakpakaunana dagiti agsasaruno a kabilgan a turay iti lubong manipud iti nagkauna a Babilonia agingga “iti tiempo ti panungpalan.” (12:4; nwt App. B9) Impakaammo met ni Jehova a busoren ti gobierno ti tao ti panagturayna, idadanesda ti ilina, ken no kasano a dadaelen ti Pagarianna dagita a gobierno. (7:​23-26) Kasta met, makatulong dagiti sirmata maipapan kadagiti animal a nadakamat iti daytoy a libro tapno mailasintayo dagiti animal a mangirepresentar kadagiti gobierno ti tao a nadakamat iti Apocalipsis.—Da 7:​15-17; Apo 13:​1, 2; 17:3.

4. Ania ti masursurotayo kadagiti personal a kapadasan ni Daniel?

⁴ Impaisurat ni Jehova ken Daniel ti dadduma a personal a kapadasanna tapno makasursurotayo. Kas pagarigan, masursurotayo ti maipapan iti kinamatalek no mabasatayo a saan a sinukir ni Daniel ken dagiti Hebreo a kakaduana dagiti linteg ti Dios. (1:8; 3:​16-18; 6:10) Masursurotayo met ti maipapan iti kinapakumbaba no mabasatayo dagiti naimpusuan a panagpatulong ni Daniel ken Jehova babaen ti kararag. (2:​19-23; 9:​3-19) Ken masursurotayo pay ti maipapan iti kinatured no mabasatayo ti panangipakaammo ni Daniel kadagiti mensahe ti panangukom ti Dios kadagiti ari, ken idi naipisok iti rukib dagiti leon gapu ta intultuloyna latta ti nagkararag iti Diosna.—4:27; 5:​22, 23; 6:​6-10, 16, 17.

5. Ania ti masursurotayo maipapan ken Jehova iti libro a Daniel?

⁵ Iti libro a Daniel, maammuantayo dagiti nagsasayaat a kualidad ni Jehova. Kas pagarigan, impakitana nga isu ti Manangipalgak kadagiti palimed, ta siaayat nga impakaammona kadagiti adipenna dagiti mapasamak iti masanguanan. (2:47) Isu ti Manangisalakan, ta saanna laeng nga insalakan dagiti adipenna manipud iti ipapatay, no di ket inkarina pay a pagungarenna dagiti natay a matalek kenkuana. (6:27; 12:13) Isu ti Mananggunggona, ta mangipapaay iti pannakatarus, pannakaawat, ken bileg kadagiti napudno kenkuana. (1:17; 10:19) Ken kangrunaan iti amin, pinaneknekan ni Jehova nga isu ti Kangatuan nga Agturay. Ni laeng Daniel ti nangusar kadagiti sasao nga “Agturay iti pagarian ti sangatauan” ken “Daydiay Kangatuan a Dios” a tumukoy ken Jehova. a—4:17; 7:18.

Ti Masapul a Maammuam Sakbay nga Agbasaka

6. Ania ti ammotayo maipapan ken Daniel?

 ⁶ Mannurat: Ni Daniel ket naggapu iti tribu ni Juda. Ti kaipapanan ti naganna ket “Ti Dios ti Ukomko.” Mabalin a naggapu ni Daniel iti linia a pagtaudan dagiti ari. Posible nga agtutubo ni Daniel idi naipan iti Babilonia idi 617 B.C.E. (1:​1-3, 6) Nagserbi iti palasio ti ari ti Babilonia ken idi agangay, kas maysa nga opisial iti gobierno ti Medo-Persia. (1:4; 6:​1, 2) Naaddaan ni Daniel iti naisangsangayan a sirib ken raraemen unay dagiti tattao. Pinaneknekan dayta ni propeta Ezekiel idi imbagana a nalinteg a tao ni Daniel. (Eze 14:​14, 20; 28:3; Da 1:​17-20) Nangrugi a nagipadto ni Daniel idi agarup 606 B.C.E. (2:​1, 19) Ket idi 536 B.C.E., naawatna ti maudi a sirmata a naited kenkuana. (10:1) Isu a mabalin a nagbiag ni Daniel iti agarup 100 a tawen. Karaman dita ti 78 a tawen a panagserbina iti Babilonia ken mabalin nga agingga iti maikatlo a tawen ti panagturay ti Medo-Persia. Insurat ni Daniel ti dadduma a paset ti librona iti agduduma a tiempo, ngem nalpasna a naisurat ti intero a librona idi agarup 536 B.C.E.—7:1; kitaen ti  Kahon 27-B.

7. Ania dagiti makatulong nga impormasion tapno maawatantayo ti libro a Daniel?

⁷ Kasasaad: Idi 620 B.C.E., nangrugi nga agbayad ti Juda iti impuesto wenno buis iti ari ti Babilonia. Ngem idi kuan, nagrebelde ti Juda isu a rinaut ti ari ti Babilonia a ni Nabucodonosor ti Jerusalem ken nasakupna dayta a siudad idi 617 B.C.E. (2Ar 24:​1, 10-12) Impanna iti Babilonia dagiti miembro ti naarian a pamilia ken “dagiti panguluen a lallaki ti daga,” a pakairamanan ni Daniel. (2Ar 24:15) Sumagmamano a tawen kalpasanna, idi 607 B.C.E., dinadael ti Babilonia ti Jerusalem ken impanna ti ad-adu pay a Judio iti Babilonia. Idi 539 B.C.E., pinarmek dagiti Medo ken Persiano ti Babilonia iti panangidaulo ni Ciro a Dakkel. Pinagbalin ti Medo-Persia ni Zerubabel kas gobernador tapno idauluanna ti panagsubli dagiti Judio iti Juda. Ni Zerubabel ket kakontemporario ni Daniel.—Esd 1:​1-8; 2:​1, 2; Hag 1:1.

8. Kasano ti pannakaisurat ti libro a Daniel, ken ania a dua a lengguahe ti nakaisuratanna?

⁸ Dadduma pay a detalye: Nabingay ti libro a Daniel iti dua a paset. Iti kapitulo 1-6, mabasatayo dagiti kapadasan ni Daniel ken dagiti kakaduana. Mabasatayo met dagiti naimpadtuan a mensahe para kadagiti nagbalin nga ari ti Babilonia. Naisurat dagitoy sigun iti panagsasaruno dagiti pasamak. Iti kapitulo 7-12, mabasatayo dagiti sirmata a naawat ni Daniel. Insuratna ti kapitulo 1 iti Hebreo. Insuratna met iti Aramaiko ti kaadduan a paset ti kapitulo 2 agingga iti 7, a maipapan iti mapasamak kadagiti kabilgan a turay iti lubong. (2:4b–7:28) Insuratna met ti kapitulo 8-12 iti Hebreo, a tumukoy iti mapasamak iti ili ti Dios bayat ti panagturay dagiti kabilgan a turay iti lubong.

Sumario

9. Ania ti napasamak kada Daniel ken dagiti kakaduana idi simmangpetda idiay Babilonia?

⁹ Panagsanay iti Babilonia. (1:​1-21) Idi 617 B.C.E., simmangpet da Daniel, Hananias, Misael, ken Azarias b iti Babilonia ket sinanay ida dagiti taga-Babilonia para iti panagserbi iti gobierno. Idi pinasanguanda ida kadagiti espesial a taraon ti ari, saanda a kinnan dagita ta saanda a kayat a sukiren ti linteg ti Dios. Gapu iti dayta, binendisionan ni Jehova ti kinamatalekda ken nagbalinda a nalatak gapu iti siribda.—1:20.

10. Ania ti napasamak agarup makatawen kalpasan a nadadael ti Jerusalem?

¹⁰ Ti nakadakdakkel nga imahen. (2:​1-49) Idi agarup 606 B.C.E., permi ti buteng ni Nabucodonosor ta nagtagtagainep iti nakadakdakkel nga imahen. Pinangtaanna a patayen amin a masirib a lallaki iti Babilonia no saanda a maibaga kenkuana ti natagtagainepna ken no ania ti kaipapananna. Idi impakaammo ni Daniel ti tagtagainep ken ti kaipapananna, binigbig ni Nabucodonosor a ni Jehova ti “Manangipalgak kadagiti palimed”; ket pinagbalinna ni Daniel nga agturay iti intero a probinsia ti Babilonia. Inapointaranna met da Hananias, Misael, ken Azarias kas administrador.

11. Ania ti nakasubokan ti tallo a Hebreo ken ania ti resultana?

¹¹ Ti gumilgil-ayab nga urno. (3:​1-30) Bayat wenno kalpasan ti 606 B.C.E., nangorganisar ni Nabucodonosor iti selebrasion para iti inagurasion ti impatakderna a dakkel nga imahen a balitok. Idi saan a nagdaydayaw da Hananias, Misael, ken Azarias, impaipalladawna ida iti gumilgil-ayab nga urno. Ngem nangibaon ni Jehova iti anghel a mangisalakan kadakuada. Kas resultana, indaydayaw ni Nabucodonosor ni Jehova. Nangipaulog pay ketdi iti bilin a mangprotektar iti panagdaydayaw dagiti Judio ken Jehova. Kasta met, inngatona ti saad ti tallo a Hebreo iti probinsia ti Babilonia.

12. Ania ti linaon ti Daniel kapitulo 4?

 ¹² Ti nakataytayag a kayo. (4:​1-37) Naglaon daytoy a kapitulo iti kopia ti surat nga inaramid ni Nabucodonosor, a mabalin a kalpasan ti 600 B.C.E. Iti suratna, insalaysay ti ari ti natagtagainepna a kayo a napukan ken nabedbedan iti “pito a panawen.” Insalaysayna met ti panangilawlawag ni Daniel iti kaipapanan ti tagtagainepna. (4:25; kitaen ti  Kahon 27-C.) Natungpal ti tagtagainep ni Nabucodonosor idi napukawna ti kinasimbeng ti panunotna ken ti panagturayna. Ngem naisubli met laeng kenkuana idi agangay. Indaydayawna ni Jehova ken binigbigna nga isu ti Kangatuan nga Agturay.

13. Ania a padto ti natungpal idi 539 B.C.E.?

¹³ Ti surat iti diding. (5:​1-31) Idi Oktubre 5, 539 B.C.E., nakakita ti ari ti Babilonia a ni Belsazar iti ima a mangisursurat iti misterioso a mensahe iti diding. Isu a pinaayabanna ni Daniel tapno basaenna ti naisurat ken ibagana ti kaipapananna. Mabalin a nasurok a 90 idin ti tawen ni Daniel idi impakaammona a dadaelen ti imperio ti Medo-Persia ti Babilonia. Iti dayta a rabii, napapatay ni Belsazar, nasakup ti Babilonia, ken nagbalin nga ari ni Dario a maysa a Medo.—5:​30, 31.

14. Kasano a nasubok ti pammati ni Daniel idi lakayen?

¹⁴ Ti rukib dagiti leon. (6:​1-28) Kalpasan a nadadael ti Babilonia, inapointaran ni Dario ni Daniel kas nangato nga opisial iti gobiernona. Nupay kasta, adda dagiti opisial nga immapal ken Daniel. Isu nga implanoda a patayen ni Daniel gapu iti panagkararagna ken Jehova. Naipisok ni Daniel iti rukib dagiti leon. Ngem insalakan ni Jehova ni Daniel ken imbilin ni Dario nga amin a tao iti imperiona ket masapul a raemenda ni Jehova.

15. Iti nasirmata ni Daniel nga uppat nga animal, asino ti nakaalaan ti turay ken asino ti nakaitedanna?

¹⁵ Ti uppat nga animal. (7:​1-28) Idi 553 B.C.E., idi dandani ag-80 wenno nasurok bassit nga 80 ti tawen ni Daniel, nasirmatana ti uppat nga animal. Irepresentar dagitoy nga animal ti uppat a pagarian wenno gobierno. Ti maikapat nga animal ket addaan iti sangapulo a sara. Tallo kadagita a sara ti nasuktan iti bassit a sara “a nagtubo iti tengngada.” (7:8) Idi kuan, nakita ni Daniel ti kasla anak ti tao nga umaw-awat iti agnanayon a panagturay. (7:​13, 14) Naammuanna a ti bassit a sara riribukennanto “dagiti nasantuan” iti tallo ket kagudua a panawen. (7:​21, 25) Innala ni Jehova ti turay manipud iti dayta a sara, nadadael ti animal, ken naited ti agnanayon a pagarian kadagiti “tattao a nasantuan nga agserserbi iti Daydiay Kangatuan a Dios.”—7:​26, 27.

16. Ania ti napasamak iti kalakian a karnero ken kalakian a kalding kas naipadto iti Daniel kapitulo 8?

¹⁶ Ti kalakian a karnero ken ti kalakian a kalding. (8:​1-27) Idi 551 B.C.E., makatawen sakbay a pagkaykaysaen ni Ciro ti Imperio ti Medo-Persia, nasirmata ni Daniel ti dua ti sarana a kalakian a karnero a pinapatay ti maysa a kalding nga addaan iti dakkel a sara. Irepresentar ti kalakian a karnero dagiti ari ti Media ken Persia. Irepresentar met ti kalding ti Grecia. Natukkol ti sara ti kalding ken nasuktan iti uppat a sara. Maysa kadagitoy nga uppat a sara ti nagtubuan ti sabali pay a bassit a sara a nagbalin a nauyong nga ari. Iti tiempo ti panungpalan, itan-ok dayta nga ari ti bagina ken mangpataud iti pannakadadael iti nasantuan a disso. Kalpasan ti 2,300 nga aldaw, maisubli ti nasayaat a kasasaad ti nasantuan a disso. (Da 8:14) Kamaudiananna, ti nauyong nga ari ket “maburakto saan a babaen ti ima ti tao.”—8:25.

17. Ania ti naammuan ni Daniel kalpasan a nagpakpakaasi ken Jehova?

¹⁷ Ti 70 a tawen ken ti 70 a lawas. (9:​1-27) Posible nga idi 539 B.C.E., sakbay a nangipaulog ni Ciro iti bilin a mawayawayaanen dagiti Judio, naawatan ni Daniel nga agpatingga ti 70 a tawen a pannakalangalang ti Jerusalem. c (2Cr 36:23; Esd 1:​1-11; 2:64) Idi naawatanna dayta a padto, nagpakpakaasi ni Daniel ken Jehova a maisubli ti panagdaydayaw iti templo. Nagparang ni anghel Gabriel ken imbagana ken Daniel ti padto maipapan iti “70 a lawas,” kayatna a sawen, ti 70 a lawas dagiti tawen. (9:​24, ftn.) Daytoy a padto ket tumukoy iti adu a pasamak: Maabbonganto dagiti basol; maibangonto manen ti Jerusalem; dumtengto ti Mesias ken mapapatay; madadaelto ti ‘siudad ken ti nasantuan a disso’; agpatingganto ti tulag iti ngudo ti maika-70 a lawas; ken iti katengngaan ti maudi a lawas, agpatingganton ti panagidaton.—9:26.

18. Ania ti ipakita ti sirmata ni Daniel kadagiti agkaribal nga ari maipapan “iti maudi a paset dagiti aldaw”?

¹⁸ Dagiti agkaribal nga ari. (10:1–12:13) Idi 536 B.C.E., idi agarup 100 ti tawen ni Daniel, naawatna ti maudi a sirmatana maipapan “iti maudi a paset dagiti aldaw.” (10:14) Naammuanna a ti ari ti Persia “sugsogannanto ti amin a kumontra iti pagarian ti Grecia.” (11:2) Idi agangay, ti pagarian ti maysa a nabileg nga ari ket nabingay iti uppat. Iti panaglabas ti tiempo, aglinlinnaban ti ari ti amianan ken ti ari ti abagatan para iti kabilgan a panagturay. Iti dayta a tiempo, rugitanda ti santuario ti Dios, ikkatenda ti kanayon a daton, ken isaadda “ti makarimon a banag a mangdadael.” (11:​29-31) Iti tiempo ti panungpalan, ‘agdinnuron’ dagitoy nga agkaribal nga ari. Kalpasanna, sumrek ti ari ti amianan “iti daga ti Dekorasion.” (11:​40-45) Bayat ti tiempo ti nakaro a rigat, tumakder ni Miguel para kadagiti nasantuan a tattao ti Dios. Insaludsod ti anghel: “Kasano kabayag agingga nga agpatingga dagitoy a nakaskasdaaw a bambanag?” Dinakamat ti sabali pay nga anghel ti tiempo a tallo ket kagudua a panawen. Idi agangay, adda pay dua a tiempo a nadakamat—1,290 nga aldaw ken 1,335 nga aldaw. Naibaga ken Daniel nga aginananto ken bumangonto “inton panungpalan dagiti aldaw.” (12:​6, 7, 11-13) Di nagbayag kalpasan a naawatna ti maudi a sirmatana, nalpas nga insurat ni Daniel ti librona.