Nenisitatalisizwe ki Mutinelo ni Muikabisezo Wabona

TABA YEKANDEKILWE KI BO EILEEN BRUMBAUGH

NENIHULISELIZWE mwa bulapeli bwa Old German Baptist Brethren, bone buswana ni bulapeli bwa Ma-Amish ni bwa Ma-Menno. Bulapeli bo nebukalezi mwa naha ya Germany ka silimo sa 1708 mi nebuli kalulo ya bulapeli bobubizwa Pietism bone butomilwe kuli butuse batu kuziba za Mulimu. Buka ya The Encyclopedia of Religion italusa kuli bulapeli bwa Pietism nebuzibahala hahulu ka taba ya kuli “batu batokwa kuziba taba yende ka za Kreste.” Bakeñisa kuli nebanani mubonelo ocwalo, kwalumiwa balumiwa mwa linaha zeñata.

Ka 1719, sikwatanyana sa bulapeli bo sene sietelelwa ki Alexander Mack sataha kwa America mwa naha yebizwa cwale kuli Pennsylvania. Kuzwa feela nako yeo, kwakala kuba ni tukwata-kwata twa bulapeli mi twakala kuicemela. Sikwata ni sikwata nesiluta lituto za Alexander Mack ka nzila yeshutana. Batu bane baswalisana ni bulapeli bwaluna neli feela ba 50. Nelususuezwanga hahulu kubala Bibele ni kulatelela likatulo za keleke.

Bo kukwaa luna ni bona nebali mwa bulapeli bo mi ni bona nebanani tumelo yeswana mi nebamamela milao yeswana mwa bupilo bwabona. Nakala kuswalisana ni bulapeli bo, mi hane ninani lilimo ze 13, nakolobezwa. Hane nihula, nenilutilwe kuli mutu haaswaneli kuba ni mota, foni, mane nihaiba wailesi kamba lika zeñwi zeitusisa malaiti. Basali ba mwa bulapeli bwaluna nebaapalanga hande nebasa ikabisangi ka nzila yetulile tikanyo, mi nelusa pumangi milili kamba kuzamaya kusina kuitama taulo kwa toho. Baana bona nebautanga milelu. Nelunahana kuli kuikambusa kwa lifasi nekutalusa kuli nelusa swaneli kuapala litino za miteñi ye, kuipenta, kamba kuikabisa ka likabisa zecwale ka masikiyo, masale, kamba maseka, mi neluikutwa kuli mutu yaeza lika zeo, waikuhumusa luli.

Nelulutilwe kukuteka hahulu Bibele mi neluiinga sina sico saluna sa kwa moya. Zazi ni zazi kakusasana, nelubanga mwa muzuzu omuñwi hamoho mi neluteelezanga bo ndate habanze babala kauhanyo yeñwi ya mwa Bibele ni kutalusa litaba zebabalile. Hasamulaho, bo ndate nebalapelanga mi kaufelaa luna nelukubamanga. Hamulaho, bo ma nebakutelanga kulapela Tapelo ya Mulena. Neninyolelwanga hahulu tukiso ya kulapela kakusasana kakuli lubasi kaufela nelubanga hamoho kunyakisisa lika za kwa moya.

Nelupila fa simu yaluna yeneli bukaufi ni tolopo ya Delphi, mwa America, fone lulimanga licalo zeshutana-shutana. Neluisanga lico zeo mwa tolopo ka kuitusisa koloi yenehohiwanga ki pizi, mi kihona lulilekisa mwa likululu kamba fa ndu ni ndu. Neluikutwa kuli nelulapela Mulimu ka kusebeza ka taata. Kacwalo, mazazi kaufela nelusebezanga ka taata, kono la Sunda nelusa ezangi cwalo. Fokuñwi lubasi lwaluna nelupatehanga hahulu mwa masimu kuli mane nekuli taata kuisa pilu kwa lika za kwa moya.

Nanyalwa ni Kuba ni Lubasi

Ka 1963, hane ninani lilimo ze 17, nanyalwa ki bo James, mi ni bona nebali mwa bulapeli bwa Old Brethren. Bo kukululu babona ni bona nebabanga mwa bulapeli bo. Sibeli saluna nelutabela kusebeleza Mulimu mi nelulumela kuli bulapeli bwaluna neli bona feela bulapeli bwa niti.

Haluto fita ka silimo sa 1975, nese lunani bana ba 6, mi ka 1983 lwaba ni mwana wabu 7, yena yali ñomba. Rebecca, mwanaa luna wabubeli ki yena feela musizana. Nelusebezanga ka taata, kuitusisa masheleñi amanyinyani, ni kupila bupilo bobubunolo. Neluezize mone lukonela kaufela kuluta bana baluna likuka za mwa Bibele zeswana zene balulutile bashemi baluna ni batu babañwi ba mwa bulapeli bwa Old Brethren.

Ba mwa bulapeli bwa Old Brethren nebaisanga hahulu pilu kwa ponahalo ya mutu ya kwande. Neluikutwa kuli bakeñisa kuli hakuna mutu yakona kuziba sesi mwa pilu, mutinelo wa mutu ubonisa sesili mwa pilu yahae. Kacwalo, haiba mutu yomuñwi wa mwa bulapeli bwaluna akamuna milili yahae ka nzila yeñwi yesika itikanelela, taba yeo neibonisa kuli unani buikuhumuso. Haiba mutu atina ndelesi yebonahalisa hande libizo la kampani yeiipangile, nto yeo neibonisa kuli unani buikuhumuso. Fokuñwi, neluisanga hahulu pilu kwa litaba zeo kufita zeabulela Mañolo.

Banyani ba Bakuluna Balengiwa Mwa Tolongo

Kwa mafelelezo a lilimo za ma 1960, bo Jesse, banyani ba bakuluna, ili bao ni bona nebahuliselizwe mwa bulapeli bwa Old Brethren, balengiwa mwa tolongo kabakala kuhana kukena busole. Hane bali mwa tolongo, bakopana ni Lipaki za Jehova, ili bao ni bona nebalumela kuli kuya kwa ndwa kulwanisana ni likuka za mwa Bibele. (Isaya 2:4; Mateu 26:52) Bo Jesse nebaikozi lipuisano zeñata za mwa Bibele ni Lipaki mi nebaiponezi tulemeno twabona totunde. Hase baitutile Bibele ni bona ka nakonyana, bakolobezwa sina yomuñwi wa Lipaki za Jehova, kono taba yeo neisika lutabisa.

Bo Jesse bataluseza bakuluna litaba zene baitutile. Hape balukisa kuli bo James baamuhelange magazini ya Tawala ya Mulibeleli ni ya Muzuhe! Kubala litaba ze kwatahisa kuli bo James batabele hahulu litaba za mwa Bibele. Bakeñisa kuli bo James nebatabela kusebeleza Mulimu kono nebaikutwanga kuli bainzi kwahule ni yena, nebatabela hahulu nto ifi kamba ifi yeneka batusa kuba bukaufi ni Mulimu.

Baana-bahulu ba bulapeli bwa Old Brethren neba lususuezanga kubala limagazini za bulapeli bwa Ma-Amish, bwa Ma-Menno, ni bulapeli bobuñwi bone busimuluha mwa bulapeli bwa Old Brethren, nihaike kuli neluunga kuli bulapeli bo ki bwa lifasi. Kono bo ndate nebalwanisa hahulu Lipaki za Jehova. Nebaluhanisanga kubala magazini ya Tawala ya Mulibeleli ni ya Muzuhe! Kacwalo, nanyema hanibona bo James hababala limagazini zeo. Neniikalezwi kuli nebaka kala kulumela lituto za buhata.

Niteñi, bo James nebakalile kale kukakanya lituto zeñwi za bulapeli bwa Old Brethren mi nebaikutwa kuli zalwanisana ni zeibulela Bibele, sihulu tuto ya kuli kueza musebezi ufi kamba ufi la Sunda ki sibi. Ka mutala, bulapeli bwa Old Brethren nebuluta kuli hakusika fosahala kufa limunanu mezi la Sunda kono nebusa lumelezi kulima la Sunda. Baana-bahulu nebasika bafa libaka la ka Mañolo hane kusaswaneli kueza cwalo. Hanyinyani-hanyinyani, ni na nakala kukakanya lituto zecwalo.

Bakeñisa kuli ka nako yetelele nelulumela kuli bulapeli bwaluna ki bona feela bulapeli bwa Mulimu, neluziba zeneka ezahala hane lukatuhela kuswalisana ni bona; kacwalo, nekulubezi taata kuzwa mwa bulapeli bwa Old Brethren. Kono mazwalo aluna naasa lulumelezi kuzwelapili kuba mwa bulapeli bone busalateleli lituto za Bibele. Kacwalo, ka silimo sa 1983, lwañola liñolo mi lwatalusa libaka hane luikatulezi kutuhela kuswalisana ni bulapeli bo mi lwakupa kuli liñolo leo libaliwe kwa puteho. Hasamulaho, lwazwisiwa mwa bulapeli bo.

Lukala Kubata Bulapeli Bwa Niti

Hasamulaho lwakala kubata bulapeli bwa niti. Nelubata kufumana bulapeli bone bueza lika zene buluta batu kuli baeze. Nto yapili yene luezize neli kubona teñi kuli haluna kuswalisana ni bulapeli kaufela bone buyanga kwa ndwa. Nelusa bata bulapeli bwa batu babapila bupilo bobubunolo, kakuli nelusa ikutwa kuli kupila bupilo bobucwalo ni kuapala liapalo zeitikanelezi nekubonisa kuli bulapeli bwa batu bao haki bwa lifasi. Mwahalaa 1983 kuisa 1985, nelutamanga misipili mwa America inze lutatuba bulapeli bobushutana-shutana kukopanyeleza cwalo ni bulapeli bwa Ma-Menno, bwa Ma-Quaker, ni bulapeli bobuñwi bwa batu bane bapila bupilo bobubunolo.

Mwahalaa nako yeo, lwapotelwa ki Lipaki za Jehova fa simu yaluna yeneli bukaufi ni tolopo ya Camden, mwa Indiana. Neluteelezanga ku bona mi nelu bakupanga kuli baitusise feela Bibele ya King James version. Neniitebuha hahulu kuli Lipaki nebasa yangi kwa ndwa. Kono neku nibelanga taata kuteeleza ku bona kakuli nebasa ikambusi kwa lifasi ka kutina libyana zeitikanelezi; kacwalo, neniikutwa kuli haki balapeli ba niti. Neniikutwanga kuli batu bane basatinangi sina luna nebanani buikuhumuso. Nenilumela kuli kuba ni lika kamba maluwo nekutahisa kuli mutu aikuhumuse.

Bo James bakala kuyanga kwa Ndu ya Mubuso ya Lipaki za Jehova, mi nebayanga ni bana baluna babashimani. Taba yeo nei ninyemisanga hahulu. Bakuluna neba nisusuezanga kuya ni bona, kono nenihananga. Mi zazi leliñwi banitaluseza kuli: “Nihaike kuli hamulumeli lituto kaufela zebaluta, muye feela kwateñi muyo iponela mobapilisanela.” Bo muunaaka nebatabisizwe hahulu ki taba yeo.

Nalumela kuya ni bona kono nenikaba ni tokomelo. Nakena mwa Ndu ya Mubuso mi nenitinile ndelesi yesatuli ni kuwani. Bana baluna babashimani babañwi nebasika tina makatulo mi ni bona nebaapezi litino zesatuli. Nihakulicwalo, Lipaki za Jehova bataha ku luna mi baluamuhela ka lilato. Naipulelisa nali: ‘Lwashutana ni bona, kono baluamuhezi hande.’

Nenitabisizwe hahulu ki lilato labona, kono neniikatulezi kubuha feela zeezahala. Nenisika yema kamba mane nihaiba kuopela lipina zabona. Hamulaho wa mukopano nababuza lipuzo zeñata-ñata, zene ama lika zene niikutwa kuli nebasa ezi hande kamba ka za taluso ya liñolo leliñwi. Nihaike kuli nenisa babuzangi lipuzo ka maseme, mutu kaufela yene nibuzanga naaniisize pilu. Hape nenikomokisizwe hahulu ki taba ya kuli nenikona kubuza batu babashutana-shutana puzo yeswana kono neba nifanga kalabo yeswana. Fokuñwi, nebañolanga likalabo fa pepa, kueza cwalo nekutusize hahulu kakuli nenikona kunyakisisa litaba zeo ninosi hasamulaho.

Mwa silimo sa 1985, ka nako ya mbumbi, lubasi lwaluna lwaya kwa mukopano omutuna wa Lipaki za Jehova mwa Memphis kwa Tennessee—neluile kuyo bona feela zeezahalanga. Bo James nebasa uta milelu mi nelusa tinanga libyana zesatuli. Ka nako ya kupumula, nekubanga ni batu bane bapota-potanga ni luna. Nto yene lufitile hahulu kwa pilu ki lilato lene balubonisize, kuluisa pilu, ni kuluunga sina moluinezi. Hape nelutabisizwe ki swalisano yeneli teñi mwahalaa bona, kakuli kusina taba ni kone luyo kopanelanga mikopano ya puteho, nebaluta lituto zeswana.

Bo James nebaikutwile kuli Lipaki babaisa pilu luli mi balumela kuituta Bibele. Nebatatubanga litaba kaufela kuli babone haiba zene balutiwa ki za niti. (Likezo 17:11; 1 Matesalonika 5:21) Hamulaho wa nako, bo James baikutwa kuli bafumani niti. Kono na nenisa zibi za kueza. Nenibata kueza zelukile, kono hape nenisa lati kueza lika zene baeza batu babañwi ilikuli nisike naaingiwa kuli ni mutu wa lifasi. Hane nikalile kuituta Bibele lwapili, nenibeile Bibele ya King James Version fa liñwele laka mi Bibele ya Toloko ya Lifasi Lelinca ya miteñi ye fa liñwele leliñwi. Nenitatubanga mañolo kaufela mwa Libibele zepeli zeo ilikuli nisike napumiwa.

Mone Nibezi ni Buikolwiso Bwa Kuli Nifumani Niti

Hane lunze luituta ni Lipaki, neluitutile kuli Ndataa luna wa kwa lihalimu ki Mulimu alimuñwi, isiñi kuli ki silaalu, ni kuli mutu ki yena moyo mi hakuna moyo osashwi. (Genese 2:7; Deuteronoma 6:4; Ezekiele 18:4; 1 Makorinte 8:5, 6) Hape neluitutile kuli lihele ki libita feela, isiñi kuli ki sibaka sesiñwi kobayo tukufazwanga batu mwa mulilo. (Jobo 14:13; Samu 16:10; Muekelesia 9:5, 10; Likezo 2:31) Kuziba niti ka za lihele neku nifitile hahulu kwa pilu, kakuli ba bulapeli bwa Old Brethren nebasa zibi taluso yayona.

Kono nenisa kakanya ka za haiba bulapeli bwa Lipaki za Jehova ki bwa niti, kakuli neniikutwa kuli nebasali ba lifasi. Nebasa pili bupilo bobubunolo bone niikutwa kuli baswanela kupila. Kono ka nako yeswana, nenilemuhile kuli bamamela taelo ya Jesu ya kukutaza taba yende ya Mubuso kwa batu kaufela. Nenisazibi za kueza!—Mateu 24:14; 28:19, 20.

Ka nako yeo, nto yene nitusize kuzwelapili kutatuba bulapeli bo ki lilato lene balubonisize Lipaki za Jehova. Puteho kaufela neiisa pilu lubasi lwaluna. Mizwale ni likaizeli nebatahanga kwa ndu yaluna, fokuñwi niha kusina libaka luli la kulupotela nebaezanga cwalo inge ka kuto leka mabisi ni mai, mi lwakala kulemuha kuli neli batu babande luli. Lipaki nebasa fitelelangi ndu yaluna ka libaka la kuli nekunani Paki yanaaituta Bibele ni luna. Kono nako kaufela hane bafitanga bukaufi ni ndu yaluna, mizwale ni likaizeli ba mwa puteho neba lupotelanga. Kueza cwalo neku lufile kolo ya kuziba hande Lipaki, mi neluitebuhile hahulu kuli neba luisa pilu luli ni kulubonisa lilato.

Nesi mizwale ni likaizeli feela bane bali mwa puteho yeneli bukaufi hahulu ni luna bane babonisize kuli baluisa pilu. Hane ninze nikatazeha ki mone batinela ni kuikabiseza Lipaki, kaizeli Kay Briggs, ili Paki yanaakopanela mwa puteho yeñwi, ili yanaasika apala liapalo zetula ni yanaasika ikabisa kwa meeto ataha kuto nipotela. Neni lukuluhile kuambola ni kaizeli yo kusina kupata-pata. Zazi leliñwi Muzwale Lewis Flora, ili yo ni yena naahuliselizwe mwa bulapeli bone bulumela kuli batu baswanela kupila bupilo bobubunolo, ato nipotela. Muzwale yo naalemuhile kuli kunani zene nibilaeza, kacwalo, aniñolela liñolo lene linani makepe alishumi kuli anisusueze. Nalotisa miyoko kabakala sishemo sesituna sanaa nibonisize, mi nenibalanga liñolo leo hañata-ñata.

Nakupa Muzwale O’Dell, yanaali muokameli wa mupotoloho, kuli anitaluseze taluso ya liñolo la Isaya 3:18-23; 1 Pitrosi 3:3, 4. Namubuza kuli: “Kana litimana ze halibonisi kuli luswanela kuapala ka kuitikanelela kuli lutabise Mulimu?” Muzwale yo naaziba kuli Bibele kwa liñolo la Isaya 3:20 ibulezi za kuapala kuwani; kacwalo, anibuza kuli: “Kana kuapala kuwani kufosahalile? Kana kuota milili kufosahalile?” Hane luli mwa bulapeli bwa Old Brethren, tusizana netulumelezwa kuota milili mi basali nebaapalanga likuwani. Kono nenisa utwisisi libaka hane kuli cwalo, mi nenitabisizwe hahulu ki pilu-telele yanaa nibonisize muokameli wa mupotoloho ni sishemo sahae.

Hanyinyani-hanyinyani, nakala kulumela, kono nekunani nto yeñwi yenesa nikataza—basali neba kutanga milili yabona. Lipaki bane bali baana-bahulu banitaluseza kuli milili ya basali babañwi aihulangi, kono ya babañwi yona yahulanga kuba yemitelele. Kacwalo, milili ya musali yomuñwi ikona kubonahala hande kufita ya yomuñwi. Hape banitusa kulemuha kuli lizwalo la mutu lakona kumulumeleza kuapala kamba kuikabisa ka nzila yeñwi mi banifa litaba zeñwi kuli niyo ipalela kwa ndu.

Kusebelisa Zeluituta

Nelubata miselo yeminde, mi lwaifumana. Jesu naabulezi kuli: “Batu kaufela bakaziba kuli mu balutiwa baka ka taba ye—haiba mulatana mwahalaa mina.” (Joani 13:35) Nelunani buikolwiso bwa kuli Lipaki za Jehova babonisa lilato la niti. Niteñi, Nathan ni Rebecca, bona bana baluna babahulu ka kufitisisa, nebasa lyanganeha kakuli nese balumezi kale lituto za bulapeli bwa Old Brethren mi nebakolobelizwe. Kono hasamulaho, litaba za niti ya mwa Bibele zene lubalutile zabafita kwa pilu ni lilato lene balubonisize Lipaki.

Ka mutala, Rebecca naatabela hahulu kuba ni silikani sesitiile ni Mulimu. Neku mubezi hahulu bunolo hanaaitutile kuli Mulimu halelelangi cimo zakaeza mutu kamba mobuka bela bupilo bwahae kwapili. Hape naasutelezi hahulu ku Mulimu hanaaitutile kuli Mulimu haki silaalu kono ki mutu wa luli yanaakona kulikanyisa. (Maefese 5:1) Mi hape naaitebuhile hahulu kuli naasatokwi kulikanyisa mubulelelo wa mwa Bibele ya King James Version haaambola ni Mulimu. Hanaaitutile zabata Mulimu kuli lubulelange mwa tapelo, ni mulelo wahae omutuna ka za batu wa kuli bapile kuya kuile fa lifasi mwa paradaisi, aikutwa kuba bukaufi hahulu ni Mubupi wahae.—Samu 37:29; Sinulo 21:3, 4.

Matohonolo Eluikola Kaufelaa Luna

Na ni bo James ni bana baluna babahulu ka kufitisisa baketalizoho, ili Nathan, Rebecca, George, Daniel, ni John lwakolobezwa sina Lipaki za Jehova ka silimo sa 1987, ka nako ya mbumbi. Mwanaa luna Harley naakolobelizwe mwa silimo sa 1989, mi Simon yena akolobezwa ka 1994. Lubasi lwaluna kaufela lwatukufalelwa kueza musebezi wanaalaezi Jesu balateleli bahae kuli baeze, ili musebezi wa kukutaza taba yende ya Mubuso wa Mulimu.

Bana baluna babahulu babashimani baketalizoho, ili Nathan, George, Daniel, John, ni Harley, hamohocwalo ni mwanaa luna wamusizana Rebecca, kaufela bona nebasebelize fa Mutai wa Lipaki za Jehova wa kwa America. Mwanaa luna George saasebelelize fa mutai wo lilimo zefitelela 14 mi usaeza cwalo, mi Simon yena ufelize sikolo mwa silimo sa 2001, mi ki hona hasazo memiwa kusebeleza fa Betele. Bana baluna babashimani kaufela ki baana-bahulu ni likombwa za puteho ya Lipaki za Jehova. Bakuluna ki baana-bahulu mwa puteho ya Thayer Congregation, kwa Missouri, mi na nitukufalezwi kukutaza.

Cwale selunani baikulu babalaalu, ili Jessica, Latisha, ni Caleb, mi lutabile hahulu kuli bashemi babona basweli kubaluta kulata Jehova inze basali babanyinyani. Lubasi lwaluna luitebuha hahulu kuli Jehova uluhohezi ku yena ni kulutusa kuziba batu bababizwa ka libizo lahae kabakala lilato lene balubonisize.

Lushwela makeke batu babatabela luli kusebeleza Mulimu kono balutilwe kulatelela mibonelo ya batu kufita kumamela likuka za mwa Bibele. Lusepa kuli ni bona bakaba ni tabo yeluikola cwale ya kuya fa ndu ni ndu, isiñi inze lufundotisa lika za kulekisa sina mone luezezanga, kono inze lukutaza taba yende ya Mubuso ni lika zeuka peta. Nalotisanga miyoko hanihupula pilu-telele ni lilato lene balubonisize batu bababizwa ka libizo la Jehova!

[Maswaniso]

Hane ninani lilimo ze 7, ni hase nihulile

[Siswaniso]

Bana baluna ili James, George, Harley, ni Simon, batinile libyana zesatuli

[Siswaniso]

Siswaniso sa mutende sesibonisa na haniisa lico kwa musika

[Manzwi a bañi]

Journal and Courier, Lafayette, Indiana

[Siswaniso]

Ni lubasi lwaka kacenu