Nga murahu ha u bvisa vhathu vhawe vhupulini ngei Egipita, Yehova o vhea vhotshifhe uri vha shume denndeni ḽikhethwa. O vhea Vhalevi uri vha vhe vhone vhane vha ṱhogomela mushumo wa denndeni ḽikhethwa. Vhe vha vha vha tshi shuma denndeni ḽikhethwa kana vhe vha vha vha tshi dzula tsini naḽo, naa Yehova o vha a tshi vha ṱhogomela u fhira vhaṅwe? Hai! Yehova ha ṱaluli. Muisiraele muṅwe na muṅwe o vha a tshi nga kona u vha na vhushaka ha tsini na Yehova. Sa tsumbo, Yehova o ita vhungoho ha uri vhathu vhoṱhe vha Isiraele vha kone u vhona gole na mulilo zwe zwa vha zwi nṱha ha dennde ḽikhethwa. (Ek. 40:38) Musi gole ḽi tshi thoma u tshimbila, na vhathu vhe vha vha vha tshi dzula kule na dennde ḽikhethwa vho vha vha tshi kona u zwi vhona, vha kuvhanganya thundu dzavho, vha athulula dennde ḽavho nahone vha kona u ṱuwa na vhaṅwe Vhaisiraele ngavho. (Num. 9:15-23) Nga hu fanaho ṋamusi, hu sa londwi uri ni dzula thungo ifhio kha ḽifhasi, Yehova u a ri funa roṱhe, u a ri ṱhogomela na u ri tsireledza. w24.06 4 ¶10-12

Davida o vha e khomboni. Murwa wawe Abesalomo o vha a tshi khou ṱoḓa u dzhavhula vhuhosi, o vha o ḓiimisela u vhulaya Davida. (2 Sam. 15:12, 13) Davida o vha a tshi tea u shavha Yerusalema nga u ṱavhanya. Musi vha tshi khou shavha, Davida o mbo ḓi zwi vhona uri hu tea u sala muthu Yerusalema ane a ḓo mu vhudza nga ha maano ane a ḓo vha a tshi khou lukiwa nga Abesalomo. Davida o mbo ḓi ruma Tsadoko na vhaṅwe vhotshifhe uri vha sale henefho vha tshi khou vhona uri ndi mini zwine zwa khou itea na u mu vhudza zwone. (2 Sam. 15:27-29) Vhenevho vhanna vho vha vha tshi tea u ita wonoyo mushumo nga vhulondi. Davida o mbo ḓi vhamba maano nahone a humbela khonani yawe i fhulufhedzeaho Husai na Tsadoko uri vha mu thuse kha eneo maano. (2 Sam. 15:32-37) Husai o vha a tshi tea u ita u nga u khou tikedza Abesalomo na u mu eletshedza uri a nga ṱhasela hani Davida. Zwenezwo zwo vha zwi tshi ḓo ṋea Davida tshifhinga tsha uri a lugiselele honoho u ṱhaselwa. Nga murahu, Husai o vhudza Tsadoko na Abiathara zwe Abesalomo a vha a tshi khou ṱoḓa u zwi ita. (2 Sam. 17:8-16) Vhenevho vhanna vho mbo ḓi ita vhungoho ha uri Davida a ḓivhadzwe eneo mafhungo. Zwenezwo zwa tsireledza Davida.​—2 Sam. 17:21, 22. w24.07 4-5 ¶9-10

Vhaṅwe vha vhashumeli vha Yehova vha a vhilaedziswa nga nṱhani ha zwivhi zwe vha zwi ita tshifhingani tsho fhiraho musi vha sa athu u lovhedzwa kana musi vho no lovhedzwa. Fhedzi ni songo hangwa uri Yehova u a ri funa zwi tshi bva mbiluni na uri o ri ṋea tshirengululi uri a kone u ri hangwela zwivhi zwashu. Zwi tou vha khagala uri u ṱoḓa ri tshi tenda uri o ri hangwela zwa vhukuma. Yehova u a ri khwaṱhisedza uri musi ro no ‘dzudzanya mafhungo’ nae, ha tsha ḓo dovha a humbula zwivhi zwashu. Ri a livhuwa uri Khotsi ashu wa lufuno Yehova u hangwa zwivhi zwashu. Fhedzi ha hangwi zwithu zwavhuḓi zwine ra zwi ita. (Ps. 103:9, 12; Vhahev. 6:10) Arali ni tshi khou vhilaela nahone ni tshi khou ḓisola nga nṱhani ha zwithu zwe na zwi ita tshifhingani tsho fhiraho, itani zwoṱhe zwi re maanḓani aṋu u itela u livhisa ṱhogomelo kha zwine na khou zwi ita zwino na zwine na ḓo zwi ita tshifhingani tshi ḓaho. Ni nga si kone u shandula zwe zwa itea tshifhingani tsho fhiraho. Fhedzi ni nga renda Yehova na u ita zwine a zwi funa zwino nahone na bvela phanḓa ni tshi humbula nga ha zwithu zwavhuḓi zwe a ni fhulufhedzisa, zwine zwa ḓo itea tshifhingani tshi ḓaho. w24.10 8 ¶8-9

Musi ni tshi vhala Bivhili, ni nga ṱhogomela uri hu na zwithu zwinzhi zwine na tea u shumela khazwo nahone zwenezwo zwi nga ni kula nungo. Sa tsumbo, kha ri ri nga Musumbuluwo musi ni tshi khou vhala Bivhili, ni guda nga ha uri a no ngo tea u vha na tshiṱalula. (Yak. 2:1-8) Zwenezwi zwa ita uri ni vhone uri hu na hune na khou tea u khwinisa hone musi zwi tshi ḓa kha nḓila ine na fara ngayo vhaṅwe vhathu nahone na ita dzenedzi tshanduko. Nga Ḽavhuvhili na vhala tshiṅwe tshipiḓa Bivhilini tshine tsha amba uri ndi zwa ndeme u langa zwine ra zwi amba. (Yak. 3:1-12) Na ṱhogomela uri musi ni tshi amba na vhaṅwe nga zwiṅwe tshifhinga, ni amba nga ha zwithu zwi si zwavhuḓi kana zwsa ṱuṱuwedzi. Nga zwenezwo, na ita phetho ya uri ni khou ṱoḓa u ṱuṱuwedza vhaṅwe musi ni tshi amba. Nga Ḽavhuraru musi ni tshi khou vhala Bivhili, na pfa hu tshi khou ambiwa uri ni tea u ṱhogomela zwine na ḓimvumvusa ngazwo na khonani dzine na vha nadzo. (Yak. 4:4-12) Zwenezwo zwa ita uri ni vhone uri ni tea u khetha nga vhuronwane zwine na zwi vhala, zwine na zwi ṱalela na zwine na zwi thetshelesa. Musi ḽi tshi swika Ḽavhuṋa, ni nga pfa u nga zwi ḓo ni konḓela u ita dzenedzo tshanduko dzoṱhe. NI songo kulea nungo. U ambara “vhumuthu vhuswa” zwi dzhia tshifhinga. w24.09 5-6 ¶11-12

Yesu o vha a tshi zwi ḓivha uri Yehova u khou vhona zwoṱhe zwine zwa khou itea khae. O vha a tshi fhulufhela uri Yehova u ḓo lugisa mafhungo nga tshifhinga tsho teaho. Ri nga edzisa Yesu nga u langa zwine ra zwi amba musi ri songo fariwa zwavhuḓi. Arali hu vhukhakhi vhuṱuku, ri nga kha ḓi zwi litsha. Kana ri nga fhumula u itela u iledza u ṋaṋisa mafhungo. (Muh. 3:7; Yak. 1:19, 20) Nga tshiṅwe tshifhinga zwi nga ṱoḓea uri ri ambe ri tshi khou imelela muṅwe ane a sa khou farwa zwavhuḓi kana ri tshi khou imelela zwine ra zwi tenda. (Mish. 6:1, 2) Fhedzi ri tea u lingedza nga nḓila dzoṱhe uri musi ri tshi amba ri sumbedze ṱhonifho nahone ri ambe ro dzika. Ri nga edzisa Yesu nga u “kumedzela zwoṱhe kha ane a haṱula nga nḓila yo teaho.”​—1 Pet. 3:15. w24.11 5-6 ¶10-12

Ri a takala musi muthu o itaho tshivhi a tshi rembuluwa. (Luka 15:7) Naho hu vhahulwane vhane vha ita zwoṱhe zwine vha nga kona u itela u thusa muthu o itaho tshivhi uri a rembuluwe, ndi nnyi ane a tea u khoḓiwa musi muitazwivhi a tshi rembuluwa? Humbulani zwe muapostola Paulo a zwi amba nga ha vho itaho zwivhi. O ri: “Khamusi Mudzimu u ḓo ita uri vha rembuluwe.” (2 Tim. 2:25) Nga zwenezwo, ndi Yehova ane a thusa muthu o itaho tshivhi uri a shandule nḓila ine a humbula ngayo na uri a rembuluwe. Paulo o amba na nga ha zwithu zwavhuḓi zwine zwa itea musi muthu o no rembuluwa. Muthu ane a rembuluwa u wana nḓivho yo teaho ya ngoho, a dzivhuluwa na u ponyoka tshikwekweni tsha Saṱhane Diabolo. (2 Tim. 2:26) Musi muthu o itaho vhukhakhi a tshi rembuluwa, vhahulwane vha ḓo bvela phanḓa na u mu dalela u itela u mu thusa uri a khwaṱhise lutendo lwawe na u mu thusa uri a bvele phanḓa a tshi iledza milingo ya Saṱhane, uri a dzule a tshi ita zwo lugaho.​—w24.08 23 ¶14-15

Nga ḓuvha ḽi tevhelaho, vhathu vho ya fhethu he Yesu a vha ṋea hone vhurotho tshifhingani tsho fhiraho, fhedzi vha wana Yesu na vhaapostola vhawe vhe siho. Nga zwenezwo, vha ṋamela zwikepe zwi bvaho Tiberia vha ya Kapernaume u itela u ṱoḓa Yesu. (Yoh. 6:22-24) Naa vho vha vha tshi khou mu ṱoḓa ngauri vho vha vha tshi khou ṱoḓa u guda zwo engedzeaho nga ha Muvhuso? Hai. Vho vha vha tshi khou ṱoḓa Yesu a tshi vha ṋea vhuṅwe vhurotho. Ri zwi ḓivha hani? Ṱhogomelani zwe zwa itea musi vhathu vha tshi wana Yesu tsini na Kapernaume. Yesu o vha vhudza uri vha khou ḓa khae ngauri vha khou ṱoḓa zwiḽiwa. Naho vho vha vho “ḽa vhurotho vha fura” Yesu o vha vhudza uri zwenezwo ndi “zwiḽiwa zwine zwa sina.” O vha ṱuṱuwedza uri vha tea u shuma uri vha wane ‘zwiḽiwa zwi sa sini zwine zwa ḓo vha ṋea vhutshilo vhu sa fheli.’ (Yoh. 6:26, 27) Vhathu vha nga vha vho mangala musi vha tshi pfa uri hu na zwiḽiwa zwine zwa nga vha ṋea vhutshilo vhu sa fheli. w24.12 5 ¶8-9

U ri ni vhe mugudisi wavhuḓi, ni tea u ita vhungoho ha uri zwine na zwi amba musi ni tshi gudisa na u eletshedza vhahaṋu zwi tshimbidzana na zwine zwa bva Bivhilini. U ri ni kone u ita zwenezwo, ni tea u guda Bivhili na khandiso dzashu dzo thewaho Bivhilini. (Mir. 15:28) Musi ni tshi khou guda, livhisani ṱhogomelo kha uri khandiso dzashu dzi ṱalutshedza hani Maṅwalo a re Bivhilini uri ni kone u a shumisa nga nḓila yo teaho. Nahone ni lingedze nga hune na nga kona uri ni swikelele mbilu dza vhane vha ḓo vha vho ni thetshelesa. U itela u khwinisa nḓila ine na funza ngayo, ni nga humbela vhahulwane vha re na tshenzhelo uri vha ni thuse u vhona uri ni nga khwinisa ngafhi. (1 Tim. 5:17) Vhahulwane vha tea u ‘kona u ṱuṱuwedza’ vhahavho, fhedzi nga zwiṅwe zwifhinga zwi ḓo ṱoḓea uri vha ‘kaidze.’ Musi vha tshi ita zwenezwo, vha tea u zwi ita nga vhuthu. Arali ni muthu ane a vha na vhuthu na lufuno nahone ni tshi ita vhungoho ha uri zwine na zwi funza zwi tshimbidzana na zwine zwa bva Ipfini ḽa Mudzimu, ni ḓo vha mugudisi makone ngauri ni ḓo vha ni tshi khou edzisa Yesu, Mufunzi Muhulwane.​—Mat. 11:28-30; 2 Tim. 2:24. w24.11 24 ¶16

Ri nga ṋea Yehova vhugala nga zwine ra zwi amba nga hae. Ri fanela uri ‘ri imbele Yehova,’ ‘ri rende dzina ḽawe,’ ri “ḓivhadze mafhungo maḓifha nga ha u tshidza hawe” na u “ḓivhadza vhugala hawe kha dzitshaka.” (Ps. 96:1-3) Dzenedzi ndi nḓila dzine ra nga ṋea ngadzo Khotsi ashu wa ṱaḓulu vhugala. (Mish. 4:29) Riṋe ri nga shumisa zwithu zwine ra vha nazwo u itela u hulisa Yehova. Ndi kale vhagwadameli vha Yehova vha ngoho vha tshi mu hulisa nga yeneyo nḓila. (Mir. 3:9) Sa tsumbo, Vhaisiraele vho ṋeela nga tshelede na zwithu zwa thengo khulu uri zwi thuse musi hu tshi fhaṱiwa thembele na u i ṱhogomela. (2 Dzikh. 12:4, 5; 1 Koron. 29:3-9) Vhaṅwe vha vhafunziwa vha Yesu vho ṋeela nga “zwine vha vha nazwo” u itela uri Yesu na vhaapostola vhawe vha kone u wana zwithu zwine vha zwi ṱoḓa. (Luka 8:1-3) Bivhili i amba uri musi Vhakriste vha tshi khou tambula nga nṱhani ha nḓala, vhahavho vhe vha vha vha tshi dzula kha maṅwe mashango vho vha rumela tshelede u itela u vha thusa. (Mish. 11:27-29) Ṋamusi, na riṋe ri hulisa Yehova nga u ṋeela nga u ḓifunela. w25.01 4 ¶8; 5 ¶11

Koronelio o thuswa nga mini uri a lovhedzwe? Bivhili i ri “o vha a tshi gwadamela Mudzimu na vha muṱa wawe woṱhe.” Zwiṅwe hafhu, o vha a tshi rabela Mudzimu tshifhinga tshoṱhe. (Mish. 10:2) Musi Petro a tshi huwelela kha Koronelio, Koronelio na vha muṱa wawe vho vha na lutendo kha Yesu nahone vha lovhedzwa nga u ṱavhanya. (Mish. 10:47, 48) Koronelio o vha o ḓiimisela u ita tshanduko dzi ṱoḓeaho uri ene na vha muṱa wawe vha gwadamele Yehova. (Yosh. 24:15; Mish. 10:24, 33) Koronelio o vha a tshi nga tendela vhuimo vhune a vha khaho vhu tshi ita uri a si vhe Mukriste. Fhedzi ho ngo zwi tendela. Naa ni ḓo tea u ita tshanduko khulwane vhutshiloni haṋu u itela uri ni lovhedzwe? Arali zwo ralo, Yehova u ḓo ni thusa. U ḓo ni fhaṱutshedza arali no ḓiimisela u shumisa zwi re Bivhilini na u mu shumela. w25.03 5 ¶12-13

Arali na pfa mafhungo a mazwifhi nga ha ndangulo kana nga ha vhahashu vhane vha khou ranga phanḓa, ni humbule nga ha nḓila ye maswina a Mudzimu a fara ngayo Yesu na vhatevheli vhawe vha u thoma. Yesu o ri vhathu vha ḓo hanedza vhane vha khou shumela Yehova na u amba mazwifhi nga havho. Zwenezwo ndi zwine zwa khou itea ṋamusi. (Mat. 5:11, 12) Musi ri tshi ḓivha uri ndi nnyi ane a khou ṱuṱuwedza eneo mazwifhi, a ri nga ḓo a tenda, ri ḓo a iledza nga u ṱavhanya. Ri nga ḓitsireledza hani kha eneo mazwifhi? Iledzani mafhungo a mazwifhi. Muapostola Paulo o ri fha vhulivhisi ho livhaho ha uri ri nga ita mini arali ra nga pfa mafhungo a mazwifhi. O vhudza Timotheo uri a ‘laye vhaṅwe uri vha si thetshelese mazwifhi’ na uri a ‘iledze mazwifhi a nyadzisaho Mudzimu.’ (1 Tim. 1:3, 4) Ri iledza mafhungo a mazwifhi ngauri ri a ḓivha hune a vha a tshi khou bva hone. Ri farelela kha “pfunzo ya ngoho.”​—2 Tim. 1:13. w24.04 11 ¶16; 13 ¶17

Dzulani ni na vhuthihi na vhane vha fhulufhedzea kha Yehova. Mudzimu u ṱoḓa ri tshi mu gwadamela ri na vhuthihi na vhahashu. Zwenezwo ri nga zwi kona arali ri tshi farelela kha ngoho. Vhoṱhe vhane vha si farelele kha ngoho vha ita uri tshivhidzo tshi fhandekane, ndi ngazwo Yehova a tshi ri tsivhudza uri ‘ri vha iledze.’ Arali ra sa ita nga u ralo, vha nga ita uri na riṋe ri si tsha farelela kha ngoho. (Vharoma 16:17)Musi ri tshi ṱhogomela zwine zwa vha ngoho na u farelela kha ngoho, zwi ḓo ri thusa uri ri vhe na vhushaka ho khwaṱhaho na Yehova na u dzula ri na lutendo lwo khwaṱhaho. (Vhaef. 4:15, 16) A ri nga ḓo fhurwa nga mazwifhi a Saṱhane na vhukwila hawe nahone Yehova u ḓo dzula a tshi ri tsireledza nga tshifhinga tsha maṱungu mahulu. Dzulani no farelela kha zwi re ngoho, “ndi hone Mudzimu wa mulalo a tshi ḓo vha na inwi.”​—Vhafil. 4:8, 9. w24.07 13 ¶16-17

Yesu o vha a tshi thusesa vhathu vhe vha vha vho tsikeledzwa nga nṱhani ha tshivhi nahone a tshi vha ramba uri vha mu tevhele. O vha a tshi zwi ḓivha uri tshiitisi tshihulwane tsha u tambula ha vhathu ndi uri vha na tshivhi. Ngauralo o vha a tshi thusa vhanna na vhafumakadzi vhe vha vha vha tshi ḓivhelwa u ita zwivhi. Yesu o zwi fanyisa nga heyi nḓila, o ri: “Vhathu vha sa lwaliho a vha ṱoḓi dokotela, fhedzi u ṱoḓwa nga vha lwalaho.” O dovha a ri: “Ndo ḓela u vhidza vhaitazwivhi, hu si vho lugaho.” (Mat. 9:12, 13) Nahone zwenezwo ndi zwe Yesu a zwi ita musi e kha ḽifhasi. Musi muṅwe mufumakadzi wa muitazwivhi a tshi ṱanzwa milenzhe ya Yesu nga miṱodzi yawe, Yesu o mu hangwela zwivhi. (Luka 7:37-50) Yesu o funza mufumakadzi wa Musamaria ngoho ya ndeme naho o vha a tshi zwi ḓivha uri onoyo mufumakadzi o vha a tshi khou dzula na munna we a vha a si munna wawe. (Yoh. 4:7, 17-19, 25, 26) Vhathu vha a fa nga nṱhani ha tshivhi, fhedzi Mudzimu o ṋea Yesu maanḓa a u vusa vhanna, vhafumakadzi na vhana vhafuni.​—Mat. 11:5. w24.08 4 ¶9-10

Yehova u ḓo hulisa hani dzina ḽawe hu si kale? U ḓo ḽi hulisa nga u haṱula nga nḓila yo teaho. Hu si kale u ḓo haṱula Babele Ḽihulu ngauri ḽi vha ḽi tshi khou shata dzina ḽawe matope nga u amba mazwifhi madala-dala nga hae. (Nzumb. 17:5, 16; 19:1, 2) Musi vhaṅwe vha tshi vhona Babele Ḽihulu ḽi tshi khou fheliswa, vha nga kha ḓi shanduka vha thoma u shumela Yehova na riṋe. Mafheleloni, nga nndwa ya Haramagedo Yehova u ḓo fhelisa Saṱhane na shango ḽawe ḽivhi. Musi a tshi ita zwenezwo, u ḓo fhelisa vhathu vhoṱhe vhane vha mu vhenga na vhane vha amba mazwifhi nga hae, fhedzi u ḓo tshidza vhathu vhane vha mu funa na u mu thetshelesa na vhane vha ṱoḓa u hulisa dzina ḽawe. (Marko 8:38; 2 Vhathes. 1:6-10) Musi Yesu o no Vhusa Lwa Miṅwaha Ya Tshigidi na musi vhathu vho no lingwa lwa u fhedzisela, zwi ḓo vha khagala uri Yehova ndi ene o tewaho nga u gwadamelwa. (Nzumb. 20:7-10) Nga tshenetsho tshifhinga, “u fana na maḓi a tshi ḓadza lwanzhe, na ḽifhasi ḽi ḓo ḓala nḓivho ya vhugala ha Yehova.” (Hab. 2:14) Tshi ḓo vha tshifhinga tshi takadzaho musi muṅwe na muṅwe ane a khou tshila a tshi ḓo vha a tshi khou ṋea Yehova vhugala. w25.01 7 ¶15-16

Ndi mini zwe zwa vha zwi tshi ḓo thusa Vhakriste vha Vhahevheru uri vha konḓelele musi vha tshi tovholwa? Muapostola Paulo o vha a tshi khou ṱoḓa u vha thusa u vhona uri musi vha tshi konḓelela milingo, zwi ita uri vha vhuyelwe. O vha ṱalutshedza uri musi Vhakriste vha tshi ṱangana na mulingo, Mudzimu a nga shumisa wonoyo mulingo u vha gudisa zwiṅwe zwithu. Zwine vha zwi guda musi vha tshi ṱangana na mulingo, zwi nga vha thusa u vhona uri vha nga khwinisa hani musi zwi tshi ḓa kha nḓila ine vha edzisa ngayo zwine Yehova a vha zwone. Zwo vha zwi tshi ḓo lelutshela Vhakriste vha Vhahevheru uri vha konḓelele musi vha tshi ṱangana na mulingo arali vha livhisa ṱhogomelo kha nḓila ine vha vhuyelwa ngayo musi vha tshi konḓelela. (Vhahev. 12:11) Paulo o ṱuṱuwedza Vhakriste vha Vhahevheru uri vha vhe na tshivhindi na uri vha konḓelele milingo vha sa neti. Zwi nga vha zwo lelutshela Paulo u vha ṋea yeneyo nyeletshedzo ya uri vha nga konḓelela hani. Samusi o vha a tshi tovhola Vhakriste tshifhingani tsho fhiraho, o vha a tshi ḓivha nḓila ya tshiṱuhu ine vha farwa ngayo nga vhane vha vha tovhola. O vha a tshi ḓivha na uri vha nga konḓelela hani musi vha tshi tovholwa. Na ene o tovholwa musi a tshi vha Mukriste.​—2 Vhakor. 11:23-25. w24.09 12-13 ¶16-17

Ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe, mushumo washu wa u huwelela u vha u tshi khou ṋaṋa u vha wo ṱavhanyiswaho. Ndi ngani? Ndi ngauri tshifhinga tshi khou fhela. Ṱhogomelani zwe Yesu a dzula o zwi amba nga ha mushumo wa u huwelela maḓuvhani a vhufhelo,samusi zwo ṅwalwa Kha bugu ya Mateo 13:10. Yesu o amba uri mafhungo maḓifha o vha a tshi ḓo huwelelwa ḽifhasini ḽoṱhe “vhufhelo” vhu sa athu swika. (Mat. 24:14) Ipfi “vhufhelo” ḽi ambela kha u fheliswa tshoṱhe ha shango ḽivhi ḽa Saṱhane. Yehova o dzula o vhea “ḓuvha na tshifhinga” tshine zwenezwi zwithu zwa ḓo itea ngatsho. (Mat. 24:36; Mish. 1:7) Ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽi ri sendedza kha tshenetsho tshifhinga. (Vharoma 13:11) Kha ri bvele phanḓa na u huwelela u swika vhufhelo vhu tshi swika. Hu na mbudziso ya ndeme ine ra tea u humbula nga hayo, ya uri: Ndi ngani ri tshi huwelela mafhungo maḓifha? Lufuno ndi lwone lu ri ṱuṱuwedzaho u huwelela mafhungo maḓifha. Musi ri tshi huwelela, ri sumbedza u funa mafhungo maḓifha, u funa vhathu nahone tsha ndeme vhukuma, ri sumbedza u funa Yehova na dzina ḽawe. w24.05 14-15 ¶2-3

Vhabebi, ṱuṱuwedzani ṅwana waṋu uri a humbulisise nga ha zwithu zwe Mudzimu a zwi sika. Musi ni tshi khou tshimbila phakhani kana ni tshi khou shuma ngadeni yaṋu, thusani ṅwana waṋu u vhona nḓila ye pattern dzo fhambanaho dza dovholola ngayo kha zwithu zwo sikwaho. Ndi ngani zwenezwo zwi zwa ndeme? Dzenedzo pattern dzi sumbedza vhuṱali na vhukoni ha o dzi sikaho. Sa tsumbo, vhunzhi ha zwithu zwi na pattern ine ya vhidzwa spiral i fanaho na ya zwithu zwine ra zwi vhona kha tshifanyiso tsha ino phara. Vhorasaintsi vho ita ṱhoḓisiso nga ha dzenedzo pattern. Muṅwe rasaintsi ane a pfi Nicola Fameli, o ṱalutshedza uri musi ni tshi vhalela spiral dzine dza vha hone kha pattern dza zwithu zwo fhambanaho, kanzhi ni ḓo wana uri hu na mutevhe wa dzinomboro dzine dza fana. Wonoyo mutevhe u vhidzwa Fibonacci sequence. Dzenedzi pattern dza spiral ri kona u dzi vhona kha zwithu zwinzhi u katela na kha tshivhumbeo tsha miṅwe milalavhungu, tshivhumbeo tsha khumba, tshivhumbeo tsha maṱari na kha tshivhumbeo tsha maluvha a sunflower. w24.12 16 ¶7

Mushe, Davida na Yohane vho tshila kale vhukuma. Nḓila ye vha vha vha tshi tshila ngayo a i fani na nḓila ine ra tshila ngayo ṋamusi. Fhedzi hu na zwinzhi zwine zwa fana vhukati havho na riṋe. Vho vha vha tshi gwadamela Mudzimu wa ngoho ane na riṋe ra mu gwadamela. Nahone u fana navho, ri rabela kha Yehova na u ḓitika ngae uri a ri thuse na u ri livhisa. Zwiṅwe hafhu, na riṋe ri na vhungoho ha uri Yehova u fhaṱutshedza vhane vha mu thetshelesa. Kha ri thetshelese nyeletshedzo dza vhenevho vhanna nahone ri tevhedze milayo ya Yehova. Musi ri tshi ita nga u ralo, Yehova u ḓo ri fhaṱutshedza na u ri thusa. Ri ḓo ‘lalama,’ ra tshila tshoṱhe. Ri ḓo dovha ra takadzwa nga u ḓivha uri ri khou thetshelesa Khotsi ashu wa ṱaḓulu, ane a ḓo ri lambedza nga nḓila i fhiraho ye ra lavhelela yone.​—Vhaef. 3:20. w24.11 13 ¶20-21

Tshifhingani tsha Vhakriste vha u thoma, vhaṅwe vhahashu vha tshinnani vho vhewa uri vha shume sa vhashumeli tshivhidzoni. (1 Tim. 3:8) Zwi vhonala u nga vhashumeli vho vha vha tshi “thusa vhaṅwe” samusi muapostola Paulo o amba nga hazwo. Zwi vhonala uri vhashumeli vho vha vha tshi ita mishumo minzhi u itela u thusa vhahulwane uri vha kone u livhisa ṱhogomelo kha u funza na u lisa. Sa tsumbo, vhashumeli vha nga vha vho vha vha tshi ita kopi dza Maṅwalo kana vha tshi renga zwithu zwe zwa vha zwi tshi ṱoḓea u itela u ita dzenedzo kopi. Humbulani nga ha mishumo ine vhashumeli vhane vha vha tshivhidzoni tshaṋu vha i ita. (1 Pet. 4:10) Vha nga humbelwa uri vha ṱhogomele mafhungo a dzitshelede dza tshivhidzo kana mafhungo a tsimu, uri vha ite vhungoho ha uri ri na khandiso dzo eḓanaho tshivhidzoni na u ita vhungoho ha uri vhahuweleli vha a wana khandiso dzine vha dzi ṱoḓa, u shuma kha mitshini ya muzika na vidio, u shuma sa vhalindi kana u shuma kha u ṱhogomela Holo. Yeneyi mishumo yoṱhe i a ri thusa uri ri kone u vhuyelwa nga miṱangano na uri ri kone u ita mushumo wa u huwelela nga nḓila yo dzudzanyeaho.​—1 Vhakor. 14:40. w24.10 19 ¶4-5

Arali ra humbula uri Yehova ndi Mudzimu a tshilaho na uri u ḓo dzula a tshi ri thusa zwi ḓo ri thusa uri ri kone u konḓelela milingo yoṱhe hu sa londwi uri ndi mihulwane kana miṱuku. Ndi Ramaanḓaoṱhe nahone a nga ri ṋea maanḓa a u konḓelela. Zwenezwi zwi ita uri ri vhe na vhungoho ha uri ri nga kona u konḓelela milingo. Musi ri tshi vhona Yehova a tshi ri thusa kha milingo miṱuku zwi ita uri ri vhe na vhungoho ha uri u ḓo ri thusa na musi ri tshi khou sedzana na milingo mihulwane. Ṱhogomelani zwiitea zwivhili zwe zwa ita uri Khosi Davida a vhe na vhungoho ha uri Yehova u ḓo mu thusa. Musi a tshi kha ḓi vha muṱuku a tshi khou lisa sambi, ho ḓa ndau na tshivhingwi zwa fara nngu kha sambi. Kha zwenezwo zwiitea zwivhili Davida o pandamedza zwenezwo zwivhanda nga tshivhindi, a tshidza nngu. Fhedzi Davida ho ngo vhuya a humbula uri o kona u ita zwenezwi zwithu nga maanḓa awe. O vha a tshi zwi ḓivha uri Yehova ndi ene we a mu ṋea maanḓa a u zwi ita. (1 Sam. 17:34-37) Musi Davida a tshi elekanya nga zwe a zwi tshenzhela, zwo ita uri a vhe na vhungoho ha uri Mudzimu a tshilaho u ḓo mu khwaṱhisa na tshifhingani tshi ḓaho. w24.06 21 ¶5-6

U vhudzisa mbudziso zwi ḓo ni thusa uri ni ḓivhe mafhungo oṱhe nga vhuḓalo. Sa tsumbo, kha ri ri no rambiwa tshimimani. Naa ni ḓo ya kha tshenetsho tshimima? Arali ni sa ḓivhi zwavhuḓi muthu we a ni ramba kana zwine zwa ḓo vha zwi tshi khou itea henefho, ni nga kha ḓi mu vhudzisa mbudziso dzi ngaho sa dzi tevhelaho: “Tshi ḓo itelwa gai nahone lini? Hu ḓo vha hu na vhathu vhangana? Ndi nnyi ane a ḓo vha a tshi khou ita vhungoho ha uri zwithu zwoṱhe zwi khou tshimbila nga ngona? Ndi vhonnyi vhane vha ḓo vha vhe hone? Ndi mini zwine vhathu vha ḓo vha vha tshi khou zwi ita henefho? Naa hu ḓo vha hu khou nwiwa halwa?” Phindulo dza dzenedzo mbudziso dzi ḓo ni thusa uri ni ite phetho ya vhuṱali. Musi ni tshi vho ḓivha mafhungo oṱhe nga vhuḓalo, humbulisisani nga ha vhuimo vhune na vha khaho. Sa tsumbo, ni ḓo ita mini arali na nga pfa uri kha tshimima tshe na rambiwa khatsho hu ḓo vha hu na vhathu vhane vha si tevhedze zwine Bivhili ya zwi funza? Kana arali na pfa uri hu ḓo vha hu tshi khou nwiwa halwa na uri hu ḓo vha hu si na muthu ane a khou ita vhungoho ha uri vhathu vha nwa nga nḓila yo linganyiselwaho? Naa ni vhona u nga tshenetsho tshimima tshi nga fhedzisela tshi sa langei? (1 Pet. 4:3) U ḓivha mafhungo oṱhe nga vhuḓalo nga ha vhuimo vhune na vha khaho zwi ḓo ni thusa uri ni ite phetho ya vhuṱali. w25.01 15 ¶4-5

Yehova o shumisa tshifanyiso u itela u ri thusa uri ri livhuwe nḓila ine a hangwela ngayo vhathu vho rembuluwaho a tshi shumisa tshirengululi. Zwi a konḓa u kuvha na u bvisa dondo ḽitswuku kha tshiambaro. Yehova u shumisa tshenetshi tshifanyiso u itela u ri khwaṱhisedza uri zwivhi zwashu zwi nga ṱanzwiwa zwa sala zwo kuna, zwa tou nga a zwo ngo vhuya zwa thoma na u vha hone. Zwivhi zwi fanyiswa na “zwikolodo.” (Mat. 18:32-35) Nga zwenezwo, tshifhinga tshoṱhe musi ri tshi ita tshivhi, zwi vha zwi tshi tou nga tshikolodo tshashu tshi khou engedzea. Ri na tshikolodo tshihulu. Fhedzi, musi Yehova a tshi ri hangwela, zwi vha zwi tshi tou nga u khou phumula tshenetsho tshikolodo tshi si tsha vha hone. Ha ri kombetshedzi uri ri badele zwivhi zwe a ri hangwela zwone. Samusi muthu a tshi takala musi tshikolodo tshawe tshi tshi phumuliwa, na riṋe ri a takala musi Yehova a tshi ri hangwela. w25.02 9-10 ¶9-10

Musi vhabebi vho no aluwa, vha nga ṱoḓa thuso kha vhana vhavho nahone vhana vha a takalela u ṱhogomela vhabebi vhavho. (1 Tim. 5:4) Fhedzi vhabebi vhane vha fhulufhela Yehova vha a zwi ḓivha uri dakalo ḽa vhukuma ḽi ḓiswa nga u thusa vhana vhavho uri vha shumele Yehova nṱhani ha u vha alusa vhe na tshipikwa tsha uri vhana vhavho vha vha ṱhogomele nga zwa masheleni musi vho no aluwa. (3 Yoh. 4) Musi ni tshi khou thusa ṅwana waṋu u vhona nḓila ine a nga ḓiṱhogomela ngayo musi a tshi khou aluwa, dovhani ni mu vhetshele tsumbo ya u fhulufhela Yehova. Musi vha tshi kha ḓi vha vhaṱuku, vha gudiseni u vha vhashumi vha biko. (Mir. 29:21; Vhaef. 4:28) Musi vha tshi thoma u ya tshikoloni, vha thuseni uri vha shume zwavhuḓi tshikoloni. Vhabebi vha nga ita ṱhoḓisiso Bivhilini ine ya nga vha thusa uri vha thuse vhana vhavho u dzhia phetho yavhuḓi musi zwi tshi ḓa kha pfunzo. Tshipikwa ndi tsha uri vha thuse vhana vhavho u vhona nḓila ine vha nga ḓiṱhogomela ngayo musi vha tshi aluwa na uri vha vhe na tshifhinga tsho engedzeaho tsha u huwelela kana uri vha vhe vhavulanḓila. w25.03 30-31 ¶15-16

Yesaya ndima ya 65 i ṱalusa nḓila ine vhutshilo ha vhathu vhane vha ḓo vha vha pharadisoni ya pfanyisedzo ha ḓo vha vhu ngayo. Ho vhu vhuporofita ho itea lwa u thoma nga 537 B.C.E. Nga tshenetsho tshifhinga, Vhayuda vho rembuluwaho vho vhofhololwa vhupulini ha Babele vha vhuyelela shangoni ḽa havho. Yehova o fhaṱutshedza vhathu vhawe a vha thusa uri vha fhaṱulule muḓi wa Yerusalema uri u dovhe u nake na u vusulusa thembele uri i dovhe i vhe fhethu hune vhathu vha gwadamela hone Yehova kha ḽa Isiraele. (Yes. 51:11; Sak. 8:3) Vhuporofita ha Yesaya ho u itea lwa vhuvhili u bva nga 1919 musi vhagwadameli vha Yehova vha musalauno vha tshi vhofhololwa kha Babele Ḽihulu. Nga murahu ha zwenezwo pharadiso ya pfanyisedzo yo thoma u phaḓalala na ḽifhasi ḽoṱhe. Ho thoma u vha na zwivhidzo zwinzhi musi vhahuweleli vha tshi khou ḓi engedzea vha tshi ya nahone vha tshi khou tshila u tendelana na muya mukhethwa. Vhanna na vhafumakadzi vhe u thomani vha vha vha tshi ita zwa dzikhakhathi nahone vha tshi ḓifara luvhi, vho ‘ambara vhumuthu vhuswa he Mudzimu a vhu ita u tendelana na zwine a zwi funa.’ w24.04 20-21 ¶3-4

Kha maṅwe mashango, vhabebi kana vhaṅwe vhathu vhahulwane vha nga lavhelelwa uri vha vhe vhone vhane vha khethela shaka ḽavho muthu ane a ḓo vha mufarisi wawe wa mbingano. Kha maṅwe mashango, vha muṱa kana dzikhonani ndi vhone vhane vha wanela muthu a siho mbinganoni muthu ane a nga vha mufarisi wawe wa mbingano nahone vha ita ndugiselelo dza uri onoyo munna na mufumakadzi vha ṱangane u itela u vhona arali vha tshi nga pfana. Arali na humbelwa uri no ṱoḓele muṅwe muthu, muthu ane a nga vha mufarisi wawe wa mbingano kana uri ni dzudzanye mbingano, ni tea u humbulisisa nga ha maḓipfele a onoyo munna na mufumakadzi na zwine vha zwi takalela. Musi ni tshi wana muthu ane a nga vha mufarisi wavhuḓi kha khonani yaṋu kana shaka, ḓivhani onoyo muthu zwavhuḓi. Ni ḓivhe uri ndi muthu-ḓe nahone tsha ndemesa ni ḓivhe uri vhushaka hawe na Yehova vhu hani. Ndi zwa ndeme uri onoyo muthu a vhe e na vhushaka ha tsini na Yehova nṱhani ha uri a vhe e na tshelede nnzhi, a vhe o funzea kana a vhe e na vhuimo ha nṱha. Ni humbule uri wahashu wa tshifumakadzini na wahashu wa tshinnani vha siho mbinganoni, ndi vhone vhane vha tea u ita phetho ya uri vha ḓo vhingana kana hai. w24.05 23 ¶11

Ri nga tikedza vhathu vhane vha khou pfana nga zwine ra zwi amba. Nga tshiṅwe tshifhinga, ri nga tea u ḓilanga ri sa ambe tshithu. (Mir. 12:18) Sa tsumbo, ri nga vha ri tshi khou ṱoḓa u vhudza vhathu nga ha uri vhaṅwe vhathu vha khou pfana, fhedzi vhane vha khou pfana vha tshi khou ṱoḓa hu tshi vha vhone vhane vha vhudza vhaṅwe nga ha eneo mafhungo. A ro ngo tea u amba zwitshele nga ha uri nnyi na nnyi vha khou pfana kana u vha sasaladza nga mafhungo a kwamaho vhone vhaṋe. (Mir. 20:19; Vharoma 14:10; 1 Vhathes. 4:11) Zwiṅwe hafhu, a ro ngo tea u amba zwithu kana u vhudzisa mbudziso dzine dza nga itela vhane vha khou pfana mutsiko wa uri vha ṱavhanye vha vhingane. Hu pfi mini arali vhathu vhane vha khou pfana vha khetha u litshana? Ri fanela u iledza u ṱoḓesa u ḓivha nga ha uri ndi ngani vho litshana kana u pomoka muṅwe wavho uri ndi ene o khakhaho. (1 Pet. 4:15) Musi vhathu vhane vha khou pfana vha tshi litshana zwi vha zwi sa khou amba uri vho balelwa. Kanzhi zwi vha zwi tshi khou amba uri u pfana havho zwo vha thusa uri vha kone u ita phetho yavhuḓi. Naho zwo ralo, yeneyo phetho i nga ita uri vha pfe vhuṱunguNgauralo, ri nga ṱoḓa nḓila dzine ra nga vha thusa ngadzo. w24.05 31 ¶15-16

Muṅwe wa mulingo une wa konḓa une ra nga sedzana nawo ndi wa musi muraḓo wa muṱa washu kana khonani ya tsini a tshi litsha u shumela Yehova. (Ps. 78:40) Zwi ḓo konḓa u konḓelela wonoyo mulingo arali ni tshi funa onoyo muthu zwihulu. Arali na inwi no no vhuya na vha na yeneyo tshenzhelo i vhavhaho, tsumbo ya Tsadoko i nga ni khwaṱhisa. Tsadoko o dzula a tshi fhulufhedzea kha Yehova musi khonani yawe ya tsini Abiathara a si tsha fhulufhedzea. Zwenezwo zwo itea musi Davida e tsini na u lovha. Musi Davida o no kalaha e tsini na u lovha, murwa wawe Adonia o lingedza u ḓiita khosi naho Yehova o vha a tshi khou ṱoḓa Salomo a tshi vha khosi. (1 Koron. 22:9, 10) Abiathara o khetha u tikedza Adonia. (1 Dzikh. 1:5-8) Musi Abiathara a tshi ita zwenezwo, zwo sumbedza uri ha khou fhulufhedzea kha Davida na Tsadoko, fhedzi na kha Yehova. Tsadoko na Abiathara vho vha vho fhedza miṅwaha i fhiraho 40 vha tshi khou shuma vhoṱhe sa vhotshifhe.​—2 Sam. 8:17; 15:29; 19:11-14. w24.07 6 ¶14-15

Ri nga vha na vhungoho ha uri u dzula ro ḓilinda kha milingo zwi ḓo ri vhuyedza. U ita tshivhi zwi nga takadza “lwa tshifhinganyana,” fhedzi arali ra tshila nga nḓila ine Yehova a ṱoḓa, ri ḓo takala lwa tshoṱhe. (Vhahev. 11:25; Ps. 19:8) Zwenezwi zwi itiswa ngauri ro sikwa uri ri tshile nga nḓila dza Yehova. (Gen. 1:27) Musi ri tshi tshila nga nḓila ine ya takadza Yehova, ri vha na luvalo lwo kunaho nahone zwi ri ṋea tshibuli tsha uri ḽiṅwe ḓuvha ri tshile nga hu sa fheli. (1 Tim. 6:12; 2 Tim. 1:3; Yuda 20, 21) Ndi ngoho uri “ṋama a i na maanḓa.” (Mat. 26:41) Fhedzi zwenezwi a zwi ambi uri a hu na zwine ra nga ita nga ha vhushayanungo hashu. Yehova u dzula o lugela u ri thusa nga u ri ṋea maanḓa ane ra a ṱoḓa. (2 Vhakor. 4:7) Naho zwo ralo, Yehova u ri ṋea “maanḓa a songo ḓoweleaho.” Fhedzi riṋe vhaṋe ri tea u thoma ra ita zwoṱhe zwine ra nga kona u itela u lwisana na vhushayanungo hashu. Yehova u ḓo fhindula thabelo dzashu musi ri tshi humbela uri a ri ṋee maanḓa o engedzeaho ane ra a ṱoḓa. (1 Vhakor. 10:13) Yehova a nga ri thusa uri ri kone u dzula ri tshi ḓilinda kha milingo. w24.07 19 ¶19-21

Muapostola Paulo o vhudza Timotheo we a vha e muhulwane tshivhidzoni maipfi ane a vha kha ndimana ya ṋamusi uri a kaidze muthu o itaho tshivhi “phanḓa ha vhoṱhe.” Naa Paulo o vha a tshi khou amba uri muthu o itaho tshivhi u fanela u kaidzwa phanḓa ha tshivhidzo tshoṱhe? Musi a tshi ri “phanḓa ha vhoṱhe,” o vha a sa khou ambela kha uri zwi ḓo dzula zwi tshi katela tshivhidzo tshoṱhe. Nṱhani hazwo, o vha a tshi khou ambela kha vhane vha ḓivha nga ha tshivhi tshe onoyo muthu a tshi ita. Zwenezwi zwi nga katela vhathu vhe vha mu vhona a tshi ita honoho vhukhakhi kana vhe a vha vhudza nga haho. Vhahulwane vha ḓo vhudza vhenevho vhathu fhedzi uri vho dzudzanya mafhungo na muthu o itaho tshivhi na uri vho mu kaidza. Nga tshiṅwe tshifhinga, vhunzhi ha vhathu tshivhidzoni vha nga vha vha tshi vho ḓivha nga ha vhukhakhi he onoyo wahashu a vhu ita, kana zwi tshi nga itea vha ḓivha nga haho musi tshifhinga tshi tshi khou ḓi ya. Kha honoho vhuimo, “phanḓa ha vhoṱhe” zwi nga katela tshivhidzo tshoṱhe. Nga zwenezwo, muhulwane u ḓo tea u ita nḓivhadzo phanḓa ha tshivhidzo tshoṱhe ya uri onoyo wahashu o itaho vhukhakhi o kaidziwa. Ndi ngani? Paulo o ri: “Uri zwi vhe tsevho kha vhoṱhe” uri na vhone vha si ite tshivhi tshihulwane. w24.08 23-24 ¶16-17

Ri tea u dzula ro farakanea tshumeloni ya Yehova u vhuya u swika vhufheloni. Vhaḓodzwa vha tea u dzula vho fhaṱuwa u itela uri vha kone u “dzhiiwa” nga Yesu uri vha wane malamba avho ṱaḓulu. (Mat. 24:40) Vho lavhelela nga maṱo matswuku u “kuvhanganywa” uri vha vhe na Yesu ṱaḓulu. Musi nndwa ya Haramagedo yo no fhela, vha ḓo vha muselwa wa Yesu kha munyanya wa Ngwana. (Vhathes. 2:1) Tshifhinga tsha u haṱulwa tsho no vha tsini-tsini, fhedzi a ro ngo tea u ofha. Arali ra dzula ri tshi fhulufhedzea, Khotsi ashu wa ṱaḓulu u ḓo ri ṋea “maanḓa a songo ḓoweleaho” uri ri “kone u ima phanḓa ha Murwa muthu.” (2 Vhakor. 4:7; Luka 21:36) Hu sa londwi uri ri na fhulufhelo ḽa u tshila ṱaḓulu kana kha ḽifhasi, ri nga takadza Khotsi ashu arali ra dzula ro lugela samusi Yesu o ri tsivhudza kha zwifanyiso zwawe. Ngauri Yehova u na vhuthu vhuhulu, madzina ashu a ḓo dzula ‘o ṅwaliwa kha bugu ya vhutshilo.’​—Dan. 12:1; Nzumb. 3:5. w24.09 24-25 ¶19-20

Na riṋe Bivhili i nga ri thusa u kunda mahumbulele a si avhuḓi u fana na muphisalema. I nga ri thusa hani? Ri nga humbula nga ha zwithu zwavhuḓi zwine ra vha nazwo, u katela na nḓila ye Yehova a ri fhaṱutshedza ngayo na u humbula uri vhane vha si shumele Yehova a vha wani thuso yawe. Kha vha sa shumeli Yehova, u vha na mushumo wavhuḓi ndi zwone zwa ndeme khavho ngauri a vha na fhulufhelo ḽa vhumatshelo. Fhedzi Yehova ha sokou ni ṋea zwifhiwa zwavhuḓi zwino, u fhulufhedzisa u ni ṋea zwithu zwinzhi zwavhuḓi tshifhingani tshi ḓaho. (Ps. 145:16) Zwiṅwe hafhu, humbulani uri ri nga si tou vha na vhungoho ho fhelelaho ha uri vhutshilo hashu ho vha vhu tshi ḓo vha vhu hani arali ri vhe ro ita phetho dzo fhambanaho na dze ra dzi ita. Fhedzi zwine ra nga vha na vhungoho nazwo ndi uri: Musi ri tshi ita phetho nga nṱhani ha uri ri funa Mudzimu na vhaṅwe, ri ḓo dzula ro takala. w24.10 27 ¶12-13