Vhahashu vhane vha tshila nga nḓila ine Bivhili ya amba uri Vhakriste vha tea u tshila ngayo, ndi vha ndeme tshivhidzoni. Muthu ane a humbulela u ita uri hu vhe na mulalo. Zwiṅwe hafhu, wahashu ane a humbulela u a thetshelesa musi vhaṅwe vha tshi amba na u lingedza u pfesesa nḓila ine vha khou ḓipfa ngayo. Sa tsumbo, arali ho farwa muṱangano wa vhahulwane nahone vhunzhi havho vha tendelana u ita phetho ine ya tshimbidzana na vhulivhisi ha Bivhili, naa ni ḓo tikedza phetho ye vha i ita naho no vha ni tshi nga takalela uri zwithu zwi itwe nga iṅwe nḓila? Zwenezwi zwi amba uri ha nga kombetshedzi vhaṅwe u ita zwine a zwi funa. U fanela u thetshelesa zwine vhaṅwe vha zwi amba. (Gen. 13:8, 9; Mir. 15:22) Zwenezwi zwi amba uri u fanela u vha muthu ane a ṱhonifha vhaṅwe, ane a iledza zwa u ṱaṱa khani na ane a sumbedza vhathu vhoṱhe vhuthu. U fanela u shuma nga maanḓa uri a vhe na mulalo na vhaṅwe na kha zwiimo zwi konḓaho. (Yak. 3:17, 18) U amba nga vhuthu na vhaṅwe vhathu, u katela na vhane vha hanedza zwine ra zwi tenda. Nahone zwenezwo zwi thusa vhenevho vhathu uri vha dzike.​—Vhahaṱ. 8:1-3; Mir. 25:15; Mat. 5:23, 24. w24.11 23 ¶13

Ndi ngoho uri Yesu “o fa luthihi,” fhedzi hu na zwithu zwinzhi zwine a kha ḓi ri itela zwone. (Vharoma 6:10) Ndi ngani ri tshi ralo? U bvela phanḓa a tshi khou shuma u itela uri ri wane zwithu zwinzhi zwavhuḓi zwine ra zwi wana nga nṱhani ha tshirengululi. Humbulani nga ha zwine a khou zwi ita. Ndi Khosi na Tshifhe Muhulu washu nahone ndi ene ṱhoho ya tshivhidzo. (1 Vhakor. 15:25; Vhaef. 5:23; Vhahev. 2:17) U khou ranga phanḓa kha mushumo wa u kuvhanganya vhaḓodzwa na vha gogo ḽihulu nahone wonoyu ndi mushumo une wa ḓo fhela musi maṱungu mahulu a sa athu u fhela. (Mat. 25:32) U dovha a shumisa mulanda a fhulufhedzeaho u itela u ri ṋea zwine ra zwi ṱoḓa uri ri bvele phanḓa ri khou shumela Yehova nga u fhulufhedzea kha enea maḓuvha a vhufhelo. (Mat. 24:45) Nahone musi a tshi vhusa lwa Miṅwaha Ya Tshigidi u ḓo bvela phanḓa a tshi khou ri itela zwithu zwinzhi. Musi Yehova a tshi ṋekedza Murwa wawe, ho ngo sokou mu ṋekedza uri a ri fele fhedzi, o zwi itela uri a ri itele zwithu zwinzhi zwavhuḓi. w25.01 24 ¶12

Musi Yehova a tshi ri hangwela zwivhi, u ri hangwela nga ho fhelelaho nahone tshoṱhe. Zwenezwi zwi ita uri zwi konadzee uri ri vhe na vhushaka ha tsini na Khotsi ashu wa ṱaḓulu. Naho zwo ralo, ri a zwi ḓivha uri u hangwelwa nga Yehova ndi tshifhiwa tshine a ri ṋea nga nṱhani ha uri u a ri funa na uri u na mafunda, hu si nga nṱhani ha uri ri a fanelea u hangwelwa. Ri a livhuwa vhukuma uri Yehova u a ri hangwela. (Ps. 130:4) Fhedzi arali ri tshi ṱoḓa Yehova a tshi ri hangwela, na riṋe ri tea u ita zwiṅwe zwithu zwa ndeme. Yesu o amba uri: “Arali ni sa hangweli vhathu zwe vha tshinya, na Khotsi aṋu wa ṱaḓulu ha nga ni hangweli.” (Mat. 6:14, 15; Vharoma 4:8) Nga zwenezwo, ri tea u edzisa Yehova nga u hangwela vhaṅwe. Ri nga zwi itisa hani zwenezwo? w25.02 13 ¶18-19

Hu pfi mini nga vhathu vha Sodoma na Gomora vhe vha fheliswa nga Yehova? Loto we a vha e munna o lugaho o vha a tshi dzula navho. Fhedzi a ri ḓivhi arali Loto o huwelela kha vhenevho vhathu vhoṱhe. Vho vha vhe vhavhi, fhedzi naa muṅwe na muṅwe wavho o vha a tshi ḓivha zwo lugaho na zwi songo lugaho? Humbulani nga ha tshigwada tsha vhanna vhe vha vha vha tshi khou ṱoḓa u ita zwa vhudzekani na vhaeni vha Loto. Bivhili i amba uri tshenetsho tshigwada tsho vha tshi tshi thoma “u bva kha mutukana u swika kha mukalaha.” Zwenezwi zwi sumbedza uri vhoṱhe vho alutshela vhukati ha vhathu vhane vha ḓifara luvhi nga zwa vhudzekani, khamusi a vho ngo wana na tshibuli tsha u guda milayo ya Yehova. (Gen. 19:4; 2 Pet. 2:7) Naa ri a ḓivha zwa vhukuma uri Yehova Mudzimu wa khathutshelo o haṱulela vhenevho vhathu lufu na uri ha tsha ḓo dovha a vha vusa? Yehova o khwaṱhisedza Abrahamu uri ho vha hu si na na vhathu vhane vha swika fumi vho lugaho kha wonoyo muḓi. (Gen. 18:32) Ngauralo, vho vha vhe vhathu vha songo lugaho nahone zwo vha zwo tea uri Yehova a vha fhelise nga nṱhani ha zwiito zwavho. Fhedzi naa ri nga vha na vhungoho ha uri a hu na na muthihi wavho ane a ḓo vuswa musi hu tshi ‘vuswa vha songo lugaho?’ Hai, a ri na vhungoho ha zwenezwo. w24.05 2 ¶3; 3 ¶8

Nga nṱhani ha u shanduka ha vhuimo ha ekonomi, vhaṅwe vho no ṱanganedza mishumo ine ya ita uri vha vhe kule na miṱa yavho, fhedzi vha zwi ṱhogomela nga murahu uri vho ita phetho i si yavhuḓi. Musi ni sa athu u ṱanganedza mushumo, humbulani arali wonoyo mushumo u tshi ḓo thusa inwi na muṱa waṋu uri ni sendele tsini na Yehova. (Luka 14:28) Ḓivhudziseni uri: ‘Arali nda fhedza tshifhinga tshinzhi ndi kule na mufarisi wanga, zwi nga kwama hani vhushaka hashu? Naa ndi ḓo kona u ya miṱanganoni yoṱhe, u ya tsimuni na u fhedza tshifhinga na vhahashu?’ Arali ni na vhana, ni nga tea u dovha na ḓivhudzisa uri: ‘Naa ndi ḓo kona u thusa vhana vhanga u sendela tsini na Yehova nga u “vha laya na u vha ṱuṱuwedzela zwa Yehova” musi ndi kule navho?’ (Vhaef. 6:4) Musi ni tshi ita phetho, ni tea u humbula nga nḓila ine Yehova a humbula ngayo, nṱhani ha u thetshelesa zwine muṱa waṋu na khonani dzaṋu vhane vha si gwadamele Yehova vha nga ni vhudza zwone. w25.03 29 ¶12

Mukriste a songo vhibvaho zwi nga mu lelutshela uri a fhurwe nga vhathu vhane vha shumisa “maano a vhukwila.” A nga fhurwa nga vhathu vhane vha phaḓaladza mafhungo a mazwifhi kana mavharivhari kana a fhurwa nga vhagunei. A nga anzela u vha na vivho, u vusa dzikhakhathi, a ṱavhanya u khukhulisea kana zwa mu lelutshela u ita zwithu zwo khakheaho musi a tshi lingiwa. (1 Vhakor. 3:3) Bivhili i fanyisa nḓila ine ṅwana a aluwa ngayo u vhuya u swika a tshi vha mualuwa na nḓila ine Mukriste a khwaṱha ngayo lutendoni u vhuya u swika a tshi vha Mukriste o vhibvaho. (Vhaef. 4:15) Hu na zwithu zwinzhi zwine ṅwana a si zwi ḓivhe, nga zwenezwo u ṱoḓa u livhiswa. Sa tsumbo, mme a nga vhudza ṅwananyana wawe uri a mu fare nga tshanḓa musi a tshi khou pfuka bada. Musi onoyo ṅwananyana a tshi khou ḓi aluwa, mme awe vha nga mu tendela u pfuka bada e eṱhe, fhedzi vha nga mu humbudza uri musi a sa athu pfuka bada, a thome a sedze thungo dzoṱhe uri a vhone arali hu sa khou ḓa goloi. Musi onoyo ṅwana o no vha muhulwane, u vha a tshi vho ḓivha uri u fanela u ita mini musi a tshi pfuka bada. Nga hu fanaho, musi Vhakriste vho vhibvaho vha tshi aluwa, vha thoma vha humbulisisa nga ha zwine Bivhili ya zwi amba u itela u vhona uri Yehova u dzhia hani eneo mafhungo, nga murahu vha kona u dzhia phetho ya vhuṱali. w24.04 3 ¶5-6

Lwa miṅwaha minzhi, khonani dza Yehova ho vha hu zwivhumbiwa zwa muya zwine zwa dzula ṱaḓulu fhedzi. Nga murahu, o sika vhathu na vhone a vha ramba uri vha vhe vhaeni vhawe. Nga u ya ha tshifhinga, vhaṅwe vha vhaeni vhawe vho vha vhe Henoxe, Noaxe, Abrahamu na Yobo. Bivhili i sumbedza uri vho vha vhe khonani dza Yehova ngauri vho vha vha tshi mu thetshelesa. “Gen. 5:24; 6:9; Yobo 29:4; Yes. 41:8”Lwa miṅwaha minzhi, Yehova o bvela phanḓa na u ramba khonani dzawe uri dzi vhe vhaeni vhawe. (Hesek. 37:26, 27) Sa tsumbo, kha vhuporofita ha Hesekiele ri guda uri Mudzimu u khou ṱoḓa vhashumeli vhawe vha fhulufhedzeaho vha tshi vha na vhushaka ha tsini nae. O fhulufhedzisa uri u ḓo “vhofha mulanga wa mulalo navho.” Honovhu vhuporofita vhu ambela kha tshifhinga tshine vhashumeli vha Yehova vha re na fhulufhelo ḽa u tshila ṱaḓulu na vhane vha vha na fhulufhelo ḽa u tshila kha ḽifhasi vha ḓo dzula denndeni ḽa Yehova sa “sambi ḽithihi.” (Yoh. 10:16) Zwenezwo ndi zwine zwa khou itea zwino! w24.06 2 ¶2, 4; 3 ¶5

Sa vhathu vha Mudzimu, ri a tikedza Muvhuso wa Mudzimu nga mbilu dzashu dzoṱhe, fhedzi zwenezwo zwi ṱoḓa uri ri vhe na tshivhindi. (Mat. 6:33) Sa tsumbo, kha ḽino shango ḽivhi ri ṱoḓa tshivhindi uri ri kone u tshila nga nḓila ine Yehova a i takalela na uri ri huwelele mafhungo maḓifha a Muvhuso wawe. Shango ḽi khou ṋaṋa u fhandekana nga nṱhani ha mafhungo a zwa politiki. Nga zwenezwo, ri ṱoḓa tshivhindi uri ri si dzhie sia kha eneo mafhungo. (Yoh. 18:36) Vhunzhi ha vhathu vha Mudzimu vha na thaidzo ya zwa dzitshelede, vha a rwiwa kana vha fariwa nga nṱhani ha uri a vha dzhii sia kha mafhungo a politiki kana u dzhenela kha zwa vhuswole. Musi ri tshi humbula nga nḓila dze vhaṅwe vha sumbedza ngadzo u vha na tshivhindi uri vha dzule vha tshi fhulufhedzea kha Yehova, zwi a ri ṱuṱuwedza uri na riṋe ri vhe na tshivhindi. Khosi yashu Yesu Kristo o iledza u ḓidzhenisa kha zwa politiki musi e kha ḽifhasi. (Mat. 4:8-11; Yoh. 6:14, 15) O vha a tshi dzula a tshi ḓitika nga Yehova uri a mu ṋee maanḓa a uri a dzule a tshi ita zwo lugaho. w24.07 3 ¶4; 4 ¶7

Yehova o ita uri enea mafhungo a ṅwalwe Bivhilini u itela uri a ri thuse u pfesesa zwithu zwa ndeme. A ita uri ri pfesese uri ndi ngani Yehova a tshi vhenga tshivhi. Tshivhi tshi tshinya vhushaka hashu na Khotsi ashu Yehova nahone tshi ita uri ri fe. (Yes. 59:2) Saṱhane u a vhenga Yehova na vhathu, ndi ngazwo o linga Adamu na Eva uri vha ite tshivhi nahone u bvela phanḓa na u linga vhathu na ṋamusi. Musi Adamu na Eva vha tshi ita tshivhi, khamusi Saṱhane o humbula uri o tshinya tshipikwa tsha Yehova nga ha vhathu. Fhedzi o vha a sa pfesesi nḓila ine Yehova a vha na lufuno luhulwane ngayo. Yehova ho ngo vhuya a shandula tshipikwa tshawe nga ha vhana vha Adamu na Eva. Yehova u a funa vhathu, ngauralo o mbo ḓi ṱavhanya a vha ṋea fhulufhelo. (Vharoma 8:20, 21) Yehova o vha a tshi zwi ḓivha uri vhaṅwe vha vhana vha Adamu na Eva vho vha vha tshi ḓo mu funa na u ṱoḓa a tshi vha thusa u lwa na tshivhi. O ita uri zwi konadzee uri vha sendele tsini nae uri vha tshidzwe kha tshivhi na lufu. w24.08 3 ¶3-4

Vhunzhi ha vhathu vha Yehova vha dzula vho farakanea. Ri a shuma u itela u ḓiṱhogomela na u ṱhogomela miṱa yashu. (1 Tim. 5:8) Vhunzhi ha Vhakriste vha na vhuḓifhinduleli ha u ṱhogomela mashaka avho vhane vha lwala kana vha vhaaluwa. Ri tea u dovha ra ṱhogomela na mutakalo washu. Zwenezwo zwi ṱoḓa tshifhinga. Ri dovha ra vha na miṅwe mishumo ya ndeme ine ra tea u i ita tshivhidzoni. Muṅwe mushumo wa ndeme une ra tea u u ita ndi wa u huwelela mafhungo maḓifha. U vhala Bivhili ndi tshiṅwe tsha zwithu zwa “ndeme vhukuma” zwine riṋe sa Vhakriste ra tea u zwi ita, ndi ngazwo ri tshi tea u ita vhungoho ha uri ri i vhale tshifhinga tshoṱhe. Musi Phisalema ndima ya u thoma i tshi amba nga ha muthu o takalaho, i ri: “U takalela mulayo wa Yehova, mulayo wawe a u vhalela fhasi masiari na vhusiku.” (Ps. 1:1, 2) Zwenezwi zwi amba uri ri tea u ḓivhetshela tshifhinga tsha u vhala Bivhili. Ndi tshifhio tshifhinga tshavhuḓi tsha u vhala Bivhili? Zwi tou bva kha muthu uri ene u takalela u vhala Bivhili nga tshifhinga tshifhio. Ndi zwa ndeme uri ni khethe tshifhinga tshine na ḓo kona u dzula ni tshi vhala Bivhili ngatsho ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. w24.09 3 ¶5-6

Naa Mukriste o vhibvaho u a ṱoḓa thuso kha vhaṅwe? Ee. Vhakriste vho vhibvaho vha nga tea u humbela thuso nga tshiṅwe tshifhinga. Muthu a sa athu vhaho Mukriste o vhibvaho a nga ṱoḓa uri vhaṅwe vha mu vhudze uri a ite mini kana uri vha mu itele phetho ine ya tea u itwa nga ene muṋe. Kha ḽiṅwe sia, musi Mukriste o vhibvaho a tshi humbela thuso kha vhaṅwe vha re na vhuṱali na tshenzhelo, u a zwi ḓivha uri u tea u ḓiitela phetho ene muṋe na uri u ḓo “hwala vhuḓifhinduleli hawe.” Samusi vhathu vha si na mbonalo i fanaho, na Vhakriste vho vhibvaho a vha sumbedzi u vha na nḓivho, tshivhindi, mafunda na u pfela vhuṱungu nga nḓila i fanaho. Zwiṅwe hafhu, naho Vhakriste vhavhili vho vhibvaho vhe kha vhuimo vhu fanaho, vha nga ita phetho dzi sa fani, fhedzi dzi tshi tendelana na vhulivhisi vhu re Bivhilini. Zwenezwi zwi anzela u itea nga maanḓa-maanḓa kha mafhungo a kwamaho luvalo. U ḓivha zwenezwi zwi nga ita uri vha si haṱulane musi vha tshi ita phetho dzi sa fani. Nṱhani hazwo, vha dzula vho livhisa ṱhogomelo kha uri hu vhe na vhuthihi.​—Vharoma 14:10; 1 Vhakor. 1:10. w24.04 4 ¶7-8

Ndi mini zwine na nga zwi ita arali na ḓipfa ni si wa ndeme? Vhalani vese dza Bivhili dzine dza ni khwaṱhisedza uri ni wa ndeme kha Yehova nahone ni elekanye nga hadzo. Ni songo ḓivhambedza na vhaṅwe nahone ni songo livhisa ṱhogomelo kha zwithu zwine na si kone u zwi ita. Yehova ha lavheleli uri ni ite zwithu zwine ni si kone u zwi ita. (Ps. 103:13, 14) Arali no no vhuya na tambudziwa tshifhingani tsho fhiraho, ni songo ḓivhona mulandu ngauri zwo iteaho a si mulandu waṋu. Ni humbule uri Yehova u ḓo haṱula vhane vha si fare vhaṅwe zwavhuḓi na u thusa vhe vha si farwe nga nḓila yavhuḓi. (1 Pet. 3:12) Ni songo vhuya na timatima uri Yehova a nga ni shumisa u thusa vhaṅwe. O ni ṋea ndugelo ya uri ni vhe mushumisani wawe kha mushumo wa u huwelela. (1 Vhakor. 3:9) Nga nṱhani ha zwithu zwi si zwavhuḓi zwe na zwi tshenzhela vhutshiloni haṋu, zwi nga ni lelutshela u pfesesa nḓila ine vhane vha khou pfa vhuṱungu vha ḓipfa ngayo. Ni nga vha thusa nga nḓila nnzhi. w24.10 7-8 ¶6-7

Yehova u ṱoḓa ri tshi farwa zwavhuḓi nahone u a zwi vhona musi vhaṅwe vha sa ri fari zwavhuḓi. Bivhili i ri: “Yehova u funa khaṱhulo yo teaho.” (Ps. 37:28) Na Yesu u ri khwaṱhisedza uri musi tshifhinga tsho teaho tshi tshi swika, Yehova ‘u ḓo ita uri ri haṱulwe nga nḓila yo teaho nga u ṱavhanya.’ Hu si kale, Yehova u ḓo ita uri ri si tsha tambula na uri ri si tsha dovha ra farwa nga nḓila i si yavhuḓi. (Ps. 72:1, 2) Ndi ngoho uri ri kha ḓi tea u lindela tshifhinga tshine Yehova a ḓo fhelisa thaidzo dzashu dzoṱhe, fhedzi zwa zwino u a ri thusa musi vhaṅwe vha sa ri fari zwavhuḓi. (2 Pet. 3:13) Sa tsumbo, u ri gudisa zwine ra nga ita musi ri songo farwa zwavhuḓi, uri ri iledze u ṋaṋisa mafhungo. O ita zwenezwi nga u ri ṋea Murwa wawe we a ri vhetshela tsumbo ya zwine ra tea u ita musi vhaṅwe vha sa khou ri fara zwavhuḓi. Yehova u dovha a ri ṋea vhulivhisi vhu re Bivhilini vhune ra nga vhu shumisa musi ri sa khou farwa zwavhuḓi. w24.11 2-3 ¶3-4

khumbelo ya Yesu yo vhonala i sa ḓo konadzea ngauri ho vha hu na vhanna vha ṱoḓaho u vha 5 000. Nahone musi hu tshi katelwa vhafumakadzi na vhana, hu nga vha ho vha hu na vhathu vha ṱoḓaho u vha 15 000 vhe vha vha vha tshi tea u ṋewa zwiḽiwa. (Mat. 14:21) Andrea o mbo ḓi ri: “Hu na mutukana a re na ḽofo ṱhanu dza baḽi na khovhe mbili ṱhukhu. Naa vhathu vhanzhi nga u rali vha nga fushwa nga zwenezwi?” (Yoh. 6:9) Vhathu vhanzhi nga tshenetsho tshifhinga vho vha vha tshi anzela u ḽa vhurotho ha baḽi nahone dzenedzo khovhe mbili ṱhukhu dzi nga vha dzo vha dzi khovhe dzo tou omiswaho. Fhedzi zwenezwo zwiḽiwa zwe onoyo mutukana a vha e nazwo zwo vha zwi sa ḓo lingana vhenevho vhathu vhe vha vha vhe hone. Yesu o vha a tshi khou ṱoḓa u sumbedza gogo ḽa vhathu vhuthu, nga zwenezwo o vha humbela uri vha dzule mahatsini nga zwigwada nga zwigwada. (Marko 6:39, 40; Yoh. 6:11-13) Nga murahu, Yesu a rabela a livhuwa vhurotho na khovhe kha Khotsi awe. Musi a tshi ita zwenezwi, o vha a tshi khou sumbedza uri Mudzimu ndi ene o vha ṋeaho zwiḽiwa na uri u a zwi livhuwa. O ri vhetshela tsumbo yavhuḓi ya u rabela ri sa athu ḽa. Yesu o vhudza vhafunziwa vhawe uri vha ṋee vhathu zwiḽiwa nahone vhathu vhoṱhe vha ḽa vha fura. w24.12 2-3 ¶3-4

Musi Yesu e kha ḽifhasi, o hulisa Yehova nga u vhudza vhaṅwe uri musi a tshi ita vhuṱolo u vha o ṋewa maanḓa nga Yehova. (Marko 5:18-20) O dovha a hulisa Yehova nga nḓila ye a vha a tshi amba ngayo nga hae na nḓila ye a vha a tshi fara ngayo vhaṅwe vhathu. Kha tshiṅwe tshiitea, Yesu o vha a tshi khou funza Sinagogoni. Kha vhathu vhe a vha a tshi khou vha funza, ho vha hu na muṅwe mufumakadzi we a vha o no fhedza miṅwaha ya 18 e na dimoni. Ḽeneḽo dimoni ḽo vha ḽi tshi ita uri a dzule o kotama a sa koni u onyolowa. Humbulani nga ha vhuṱungu he a vha a tshi khou vhu pfa. Yesu o vha a tshi pfesesa uri onoyo mufumakadzi o ṱungufhala nahone o vha a tshi khou ṱoḓa u mu thusa. O ya khae a amba nae nga vhuthu a ri: “Vhulwadze hau ho fhola.” Nga murahu, o mu vhea zwanḓa nahone onoyo mufumakadzi a onyolowa nga u ṱavhanya, “a renda Mudzimu” nge a ita uri a fhole. (Luka 13:10-13) Onoyo mufumakadzi o vha e na tshiitisi tshavhuḓi tsha u renda Mudzimu, zwo tou ralo na kha riṋe. w25.01 2-3 ¶3-4

Ri nga si kone u wana zwoṱhe zwe Adamu na Eva vha xelelwa ngazwo nga riṋe vhaṋe. (Ps. 49:7-9) Arali Yehova a vhe a songo ri thusa, ro vha ri tshi ḓo vha ri si na fhulufhelo ḽa u tshila tshoṱhe tshifhingani tshi ḓaho kana ḽa u vuswa. Ro vha ri tshi ḓo fa ri si tsha dovha ra vuswa, u fana na zwine zwa itea kha zwipuka. (Muh. 3:19; 2 Pet. 2:12) Khotsi ashu wa lufuno Yehova o ri ṋea tshifhiwa tshine tsha lifha tshivhi tshe ra tshi wana kha Adamu. Yesu o zwi vhea nga heyi nḓila: “Mudzimu o funa shango zwihuluhulu a vhuya a ṋekedza Murwa wawe muthihi fhedzi, uri ane a mu tenda a si fheliswe, fhedzi a wane vhutshilo vhu sa fheli.” (Yoh. 3:16) Zwiṅwe hafhu, tshenetshi tshifhiwa tshi ita uri zwi konadzee uri ri vhe na vhushaka ha tsini na Yehova. Ri nga vhuyelwa nga tshenetshi tshifhiwa tshi mangadzaho tshi itaho uri ri hangwelwe zwivhi kana uri zwikolodo zwashu zwi phumulwe. w25.02 3 ¶3-6

Saulo o thuswa nga mini uri a lovhedzwe? Musi Yesu e ṱaḓulu a tshi khou amba na Saulo, tshedza tsho mbo ḓi ita uri Saulo a si tsha kona u vhona. (Mish. 9:3-9) Saulo o ḓidzima lwa maḓuvha mararu nahone zwi tou vha khagala uri o vha a tshi khou elekanya nga ha zwe zwa itea khae. Saulo o vha na vhungoho ha uri Yesu ndi ene Messia na uri vhatevheli vha Yesu vha kha vhurereli ha ngoho. Hu na zwine ra nga zwi guda kha Saulo. O vha a tshi nga vha o tendela u ḓikukumusa kana u ofha vhathu zwi tshi ita uri a sa lovhedzwe. Fhedzi ho ngo zwi tendela. O vha o ḓiimisela u vha Mukriste naho o vha a tshi zwi ḓivha uri u ḓo tovholwa. (Mish. 9:15, 16; 20:22, 23) Musi Saulo o no lovhedzwa, o bvela phanḓa a tshi ḓitika nga Yehova uri a mu thuse u konḓelela thaidzo dzoṱhe dze a vha a tshi khou ṱangana nadzo. (2 Vhakor. 4:7-10) Musi na inwi no no lovhedzwa na vha Ṱhanzi, ni nga ṱangana na milingo minzhi kana na tovholwa. Fhedzi ni nga vha na vhungoho ha uri Yehova na Yesu vha ḓo dzula vha tshi ni thusa uri ni dzule ni tshi konḓelela na u fhulufhedzea.​—Vhafil. 4:13. w25.03 4 ¶8-9

Ndi zwa ndeme u ḓivhetshela tshipikwa tsha u vhala Bivhili. Fhedzi arali ri tshi ṱoḓa u vhuyelwa nga u vhala Bivhili, ri tea u ita zwi fhiraho u sokou i vhala. Zwimela zwi ṱoḓa mvula uri zwi aluwe. Fhedzi arali mvula ya nesa i khulu, mavu a vha na maḓi manzhi. Arali mvula ya ḓi bvela phanḓa na u na nga u ralo, zwi ita uri maḓi a si tsha nwelela mavuni, zwa ita uri zwimela zwi si vhuyelwe. Zwi vha zwavhuḓi arali mvula ya vha i tshi khou na zwavhuḓi, ngauri zwi ita uri maḓi a kone u nwelela mavuni na u thusa zwimela u aluwa. Nga hu fanaho, ri tea u iledza u vhala Bivhili ro dzhaya lune ra si vhe na tshifhinga tsha u humbulisisa nga zwine ra khou zwi vhala na u vhona uri ri nga zwi shumisa hani. (Yak. 1:24) Naa nga tshiṅwe tshifhinga ni vhala Bivhili no dzhaya? Arali zwo ralo, ni nga ita mini? Lingedzani u i vhala ni songo dzhaya, ni tshi khou humbulisisa nga ha zwine na khou zwi vhala. Ni nga ḓi nangela uri ni ṱoḓa u fhedza tshifhinga tshi nga fhani ni tsha u vhala na u elekenyana. w24.09 4 ¶7-9

Musi vhahulwane vha tshi wana vhulivhisi, vha tea u vhu vhala nga vhuronwane na u ita zwoṱhe zwine vha nga kona u itela u vhu shumisa. Vha wana vhulivhisi ha uri vha nga vhea hani nyambo miṱanganoni na uri vha nga rabela hani tshivhidzoni, vha dovha vha wana vhulivhisi ha uri vha nga ṱhogomela hani nngu dza Kristo. Musi vhahulwane vha tshi shumisa vhulivhisi vhune ha bva ndanguloni, vhahashu tshivhidzoni vha a kona u vhona uri Yehova u a vha funa nahone u a vha ṱhogomela. Musi ri tshi wana vhulivhisi vhu bvaho kha vhahulwane ri tea u vhu tevhela nga u ḓifunela. Musi ri tshi ita nga u ralo, ri ḓo ita uri zwi leluwe uri vhane vha khou ri ranga phanḓa vha ite mushumo wavho. Bivhili i ri ṱuṱuwedza uri ri thetshelese vhane vha khou ri ranga phanḓa na u ḓiṱukufhadza khavho. (Vhahev. 13:7) Tshiṅwe tshifhinga zwenezwi zwi nga ri konḓela. Ndi ngani? Ndi nga nṱhani ha uri tshiṅwe tshifhinga vhenevha vhanna vha ita vha tshi khakha. Arali ra livhisa ṱhogomelo kha vhukhakhi havho nṱhani ha zwithu zwavhuḓi zwine vha zwi ita, ri ḓo vha ri tshi khou thusa maswina ashu. Nga nḓila-ḓe? Maswina ashu vha ṱoḓa ri tshi timatima uri Mudzimu u khou shumisa ndangulo yawe u ri livhisa. Ngauralo, arali ra humbula zwithu zwi si zwavhuḓi nga ha vhahulwane, ri nga thoma u humbula zwithu zwi si zwavhuḓi na nga ha ndangulo. w24.04 10 ¶11-12

Naa vhoṱhe vhane vha ḓo lovha tshifhingani tsha maṱungu mahulu vha ḓo vha vho fheliswa lwa tshoṱhe vha si tsha dovha vha vuswa? Maṅwalo a a zwi bvisela khagala uri vhane vha hanedzana na Yehova na mmbi yawe vha ḓo fheliswa nga nndwa ya Haramagedo, vha si tsha dovha vha vuswa. (2 Vhathes. 1:6-10) Fhedzi hu pfi mini nga vhaṅwe vhane vha nga lovha nga khombo dza mupo kana nga dziṅwe khombo kana vho tou vhulawa nga vhathu? (Muh. 9:11; Sak. 14:13) Naa vhaṅwe vha vhenevha vhathu vha nga wela kha “vha songo lugaho” vhane vha ḓo vuswa shangoni ḽiswa? (Mish. 24:15) A ri ḓivhi. Hu na zwithu zwo vhalaho zwine ra zwi ḓivha nga ha zwine zwa ḓo itea tshifhingani tshi ḓaho. Sa tsumbo, ri a zwi ḓivha uri nga Haramagedo vhathu vha ḓo haṱulwa zwi tshi ya nga nḓila ye vha fara ngayo vharathu vha Kristo. (Mat. 25:40) Vhane vha ḓo haṱulwa sa dzinngu ndi vhane vha ḓo vha vho tikedza vhaḓodzwa na Kristo.—Nzumb. 12:17. w24.05 10-11 ¶9-11

Musi Bivhili i tshi ṱalusa zwifhinga zwine ra khou tshila khazwo i ri ndi “zwifhinga zwi lemelaho zwi konḓaho u sedzana nazwo.” (2 Tim. 3:1) Sa vhathu vha Yehova ri sedzana na thaidzo dzine muthu muṅwe na muṅwe a sedzana nadzo kha ḽino shango ḽivhi ḽa Saṱhane, fhedzi ri a dovha ra pikiswa na u tovholwa ngauri ri shumela Yehova. Ndi mini zwine zwa ri thusa uri ri bvele phanḓa ri tshi shumela Yehova naho ri na dzenedzi thaidzo? Tshiitisi tshihulwane ndi uri ri ḓivha Yehova sa “Mudzimu a tshilaho.” (Yer. 10:10; 2 Tim. 1:12) Yehova ndi Muthu wa vhukuma ane a ri thusa musi ri tshi khou sedzana na milingo nahone u ṱoḓa zwibuli zwa u ri tikedza. (2 Koron. 16:9; Ps. 23:4) U humbula uri Yehova ndi Mudzimu a tshilaho zwi nga ri thusa u konḓelela milingo ine ra ṱangana nayo. w24.06 20 ¶1-2

Ri fanela u dzula ri tshi fhulufhela ndangulo ya Yehova. Vhane vha khou ranga phanḓa vha ita tshanduko arali zwo tea uri hu vhe na tshanduko kha nḓila ine ra pfesesa ngayo iṅwe ngoho i re Bivhilini kana kha nḓila ine ra ita ngayo mushumo ndanguloni ya Yehova. Zwenezwo vha zwi ita ngauri vha vha vha tshi khou ṱoḓa u takadza Yehova. Vha ita zwoṱhe zwine vha nga kona uri phetho yavho i vhe yo thewa Ipfini ḽa Mudzimu, ḽine vhathu vhoṱhe vha Yehova vha tea u tshila ngaḽo. Muapostola Paulo o amba uri: “Dzula wo farelela pfunzo ya ngoho.” (2 Tim. 1:13) “Pfunzo ya ngoho” ndi pfunzo ya Vhukriste ine ya wanala Bivhilini. (Yoh. 17:17) Yeneyo pfunzo ndi yone mutheo wa zwithu zwoṱhe zwine ra zwi tenda. Ndangulo ya Yehova yo ri gudisa uri ri ite vhungoho ha uri zwine ra zwi tenda zwi vhe zwo thewa kha yeneyo pfunzo. Musi ri tshi ita nga u ralo, ri a fhaṱutshedzwa. w24.07 11-12 ¶12-13

Muapostola Petro o zwi pfesesa uri muthu u ḓipfa hani musi o rembuluwa a hangwelwa, ngauralo o funza vhaṅwe zwe a zwi guda. Nga murahu nyana ha Pentekoste, Petro o amba na gogo ḽa Vhayuda vhe vha vha vhe si vhatendi, a vha vhudza uri vho vhulaya Messia. Fhedzi o dovha a vha ṱuṱuwedza a ri: “Rembuluwani, ni vhuyelele kha Mudzimu uri ni hangwelwe zwivhi, Yehova a ni homolose.” (Mish. 3:14, 15, 17, 19) Petro o funza uri muitazwivhi u rembuluwa nga u shandula nḓila dzawe. Zwenezwo zwi amba uri u shandula mahumbulele awe, a litsha u ita zwivhi nahone a thoma u ita zwine zwa takadza Mudzimu. Muapostola Petro o sumbedza uri Yehova o vha a tshi ḓo phumula zwivhi zwavho kana u ita uri zwi si tsha dovha zwa vhonala. Zwi a khuthadza u ḓivha uri Yehova u a ri hangwela nga ho fhelela arali ra rembuluwa kha zwivhi zwashu naho ro ita zwivhi zwihulwane. w24.08 12 ¶14

Arali ri tshi tenda uri hu si kale Yehova u ḓo fhelisa ḽino shango ḽivhi, zwi ḓo ri thusa uri ri si humbule uri u vha na tshelede nnzhi kana thundu ndi zwone zwa ndemesa. Zwavhuḓivhuḓi, tshelede i ḓo vha i si na mushumo nga maṱungu mahulu. Bivhili i amba uri vhathu vha ḓo “laṱa siḽiva yavho nḓilani” ngauri vha ḓo vha vho zwi vhona uri “siḽiva yavho kana musuku wavho a zwi nga ḓo vha tshidza nga ḓuvha ḽa u sinyuwa ha Yehova.” (Hesek. 7:19) Nṱhani ha uri ri livhise ṱhogomelo kha u wana tshelede nnzhi, ri tea u fushea nga zwine ra vha nazwo uri ri kone u shumela Yehova. Nga zwenezwo, zwi ḓo vha zwi si vhuṱali u ḓidzhenisa kha zwikolodo zwi sa ṱoḓei kana u fhedza tshifhinga tshinzhi-tshinzhi ri tshi khou ṱhogomela thundu ine ra vha nayo. Ri tea u ita vhungoho ha uri thundu kana zwithu zwine ra vha nazwo zwi si vhe zwone zwa ndemesa vhutshiloni hashu. (Mat. 6:19, 24) Samusi ḽino shango ḽivhi ḽi tsini-tsini na u fheliswa, ri tea u khetha arali ri tshi ḓo fhulufhela Yehova kana ri tshi ḓo fhulufhela thundu dzine ra vha nadzo. w24.09 11 ¶13-14

Ri nga kona u kunda vhuṅwe ha vhushayanungo vhune ra vha naho. Fhedzi vhuṅwe vhushayanungo ri nga tea u dzula ri tshi khou lwisana naho lwa tshifhinga tshilapfu. Kha ri ambe nga zwe zwa itea kha muapostola Petro. Nga nṱhani ha u ofha vhathu, o landula Yesu luraru. (Mat. 26:69-75) Nga murahu, zwi vhonala u nga Petro o kona u kunda nyofho dzawe musi a tshi huwelela nga tshivhindi e khothe khulwane ya Sanihedrini. (Mish. 5:27-29) Naho zwo ralo, nga murahu ha miṅwaha, Petro o litsha u ḽa na vhahawe Vhannḓa ngauri o vha a ‘tshi khou ofha vhahawe vho fumbiswaho’ vha Vhayuda. (Vhagal. 2:11, 12) Nyofho dza Petro dzo vha dzo dovha dza vhuya. Khamusi ngauri o vha a songo dzi kunda nga ho fhelelaho. Na riṋe ri nga ḓiwana ri kha vhuimo vhu fanaho. Naho zwo ralo, ri nga kona u kunda ḽeneḽo dzema nga u ita zwe Yesu a ri vhudza uri ri ite zwone. O ri: “Dzulani no fhaṱuwa.” Na musi ni tshi pfa u nga no kona u kunda vhuṅwe vhushayanungo, ni tea u bvela phanḓa ni tshi iledza vhuimo hoṱhe vhune ha nga ni linga. Dzulani ni tshi ita zwithu zwe zwa vhuya zwa ni thusa uri ni kone u kunda honoho vhushayanungo.​—2 Pet. 3:14. w24.07 18-19 ¶17-19

A hu na muthu ane a vha na mafunda u fana na Yesu. Musi e kha ḽifhasi, o shumisa maanḓa awe u itela u thusa vhathu nga lwa vhuṱolo. (Luka 9:12-17) O dovha a sumbedza mafunda nga u ṋekedza vhutshilo hawe a tshi itela riṋe. (Yoh. 15:13) Na musi o no vuswa, o humbela Yehova uri a ri ṋee muya wawe mukhethwa une wa ri thusa uri ri kone u funza na une wa ri khuthadza, samusi o vha o fhulufhedzisa uri u ḓo ita nga u ralo. (Yoh. 14:16, 17, ṱms.; 16:13) U dovha a ri thusa a tshi shumisa miṱangano ya tshivhidzo uri ri kone u bvela phanḓa ri tshi huwelela mafhungo maḓifha nga hune zwa nga konadzea ngaho na u ita vhafunziwa. (Mat. 28:18-20) Muapostola Paulo o amba uri musi Yesu a tshi ya ṱaḓulu o ri ṋea “vhanna uri vha vhe zwifhiwa.” (Vhaef. 4:7, 8) O amba uri Yesu o ri ṋea vhenevha vhanna uri vha ri thuse nga nḓila dzo fhambanaho tshivhidzoni. (Vhaef. 1:22, 23; 4:11-13) ṊSamusi vhenevha vhanna vhe na tshivhi, nga zwiṅwe zwifhinga vha a khakha. (Yak. 3:2) Fhedzi Yesu u a vha shumisa u ri thusa. w24.10 18 ¶1-2

Davida o vhudza murwa wawe Salomo uri u ḓo bvelela arali a thetshelesa Yehova. Zwi ṱungufhadzaho ndi uri musi Salomo a tshi vho aluwa, o thoma u gwadamela miṅwe midzimu. Yehova ho ngo vhuya a zwi takalela nahone o mbo ḓi litsha u ṋea Salomo vhuṱali ha u vhusa vhathu nga nḓila yavhuḓi. (1 Dzikh. 11:9, 10; 12:4) Ri guda mini? U thetshelesa zwi ḓo ita uri Yehova a ri fhaṱutshedze na u ri thusa. (Ps. 1:1-3) Ndi ngoho uri Yehova ho ngo fhulufhedzisa u ri ṋea lupfumo na bvumo ḽe Salomo a vha e naḽo. Fhedzi arali ra thetshelesa Mudzimu, u ḓo ri ṋea vhuṱali vhune ha ḓo ri thusa u ita phetho dzavhuḓi. (Mir. 2:6, 7; Yak. 1:5) Nyeletshedzo ya Yehova i nga ri thusa musi ri tshi khou ita phetho dzi kwamaho mafhungo a ngaho a mushumo, tshikolo, tshelede na zwine ra ḓimvumvusa ngazwo. Arali ra shumisa vhulivhisi ha Yehova, ri ḓo tsireledza vhushaka hashu nae nahone ri ḓo wana vhutshilo vhu sa fheli. (Mir. 2:10, 11) Zwiṅwe hafhu, ri ḓo vha na khonani dzavhuḓi nnzhi. Nahone miṱa yashu i ḓo takala. w24.11 10-11 ¶11-12

Vhabebi vha na zwibuli zwavhuḓi zwa u haseledza na vhana vhavho nga ha Bivhili kana nga ha u vha na lutendo kha Mudzimu. Zwenezwo zwibuli vha nga vha nazwo musi vho dalela muziamu. Ni nga vhudza ṅwana waṋu uri zwenezwo zwithu zwi tshimbidzana hani na zwine Bivhili ya zwi amba. Zwenezwo zwi ḓo mu thusa uri a vhe na lutendo kha Bivhili. Khamusi ni nga vhudza ṅwana waṋu nga ha tombo ḽine ḽa vhidzwa Moabite Stone. Ḽeneḽi tombo ḽi na miṅwaha ya 3 000 nahone ḽo ṅwaliwa dzina ḽa Yehova khaḽo. Ofisini khulwane dza Ṱhanzi dza Yehova ngei Warwick, New York hu na tombo ḽo itwaho u fana na Moabite Stone kha tshipiḓa tsha muziamu tshine tsha vhidziwa “The Bible and the Divine Name.” Ḽeneḽo tombo ḽi amba uri Khosi Mesa wa Moaba o shandukela khosi ya Isiraele. Zwenezwi zwi tshimbidzana na zwine Bivhili ya zwi amba. (2 Dzikh. 3:4, 5) Musi ṅwana waṋu a tshi vhona vhuṱanzi ha uri zwine Bivhili ya zwi amba ndi ngoho, lutendo lwawe lu ḓo khwaṱha. w24.12 14 ¶4; 15 ¶6