Bengidi bamo ba Yehova kebabwanyapo kulonga bivule mu mwingilo wandi pa mwanda wa bununu, misongo, nansha makambakano makwabo. Kino kibwanya kwibalengeja balange amba kebadipo na bulēme ku meso a Yehova. Babwanya kwiipangula’mba, ‘Le nakidi na mvubu ku meso a Yehova?’ Mulembi wa Lwimbo lwa Mitōto lwa 71 nandi wēkondele na ino milangwe. Wālombēle amba: “Kokandeka shi bukomo bwami bubapu.” (Ñim. 71:​9, 18) Nansha nankyo, kaimba wa mitōto wāendelele kukulupila’mba shi engidile Yehova Leza na lulamato, ukamuludika ne kumukwatakanya. Monka mwēfundile’kyo uno mulembi wa mitōto, Yehova usangelanga boba balonga bukomo bwa kumwingidila nansha shi kebakibwanyapo kulonga bivule. (Ñim. 37:​23-25) A banunu, monai ngikadilo yomudi’mo mwiimwena Yehova. Yehova ubwanya kwimukwasha mumwingidile na kikōkeji nansha byokemukibwanyapo kulonga bivule. (Ñim. 92:​12-15) Pa kyaba kya kuta mutyima pa byokemubwanyapo kulonga, tai’o pa byomubwanya kulonga. w24.10 p. 28 mus. 14-16

Bene Kidishitu ba kubulwa kutama bakolelwanga divule kitatyi kyobatanwa na myanda ibalomba kulangulukila pa misoñanya ya mu Bible ne kwiingidija. Shi kekudipo kijila kya mu Bible, bamo bakokeja kulanga’mba babwanya kulonga byonso byobasaka. Bakwabo babwanya kulomba kijila shi kekudipo kijila kya patōkelela. Kimfwa, bimweka bu bene Kidishitu ba mu Kodinda bālombele mutumibwa Polo ebape kijila kilombola shi babwanya kudya byakudya bilambulwe ku bilezaleza. Pa kyaba kya kwibalombola bya kulonga, Polo wēbalombwele amba muntu ne muntu udi na ‘bwanapabo bwa kwitongela’ bwimanine pa mutyima wa mundamunda. Wālangulukīle nabo pa misoñanya mine yādi ya kukwasha muntu ne muntu ashale na mutyima wa mundamunda keumutopekapo, ne kuleka kukukaja bantu bakwabo. (1 Ko. 8:​7-9) Mu uno muswelo, Polo wākweshe bano bene Kidishitu batame ku mushipiditu amba bengidije bukomo bwabo bwa kulanga pa kyaba kya kukimba bantu bakwabo bebakwatyile butyibi nansha kukimba bijila bya kwibaludika. w24.04 p. 5 mus. 14

Mu mafuku a Yona, bene Nineva bāikele na mukenga wa kwisāsa. Kadi vuluka byānenene Yesu pa “lusangukilo lwa butyibi.” Mu luno lusangukilo, mukabadilwa ne “boba badi balongalonga bibi.” (Yoa. 5:29) Nanshi bimweka’mba kubwanya kwikala lukulupilo kampanda ne ku bantu ba mu Sodoma ne Ngomola. Bantu bamo mobadi babwanya kusangulwa, kadi tubwanya kwikala na mukenga wa kwibafundija myanda ya Yehova ne ya Yesu Kidishitu. Yehova ‘usātanga nyeke mutyima ne kubandaula milangwe ya munda.’ Pa lusangukilo lwa mu mafuku a kumeso, ukalonga monka mwalongelanga nyeke. Ukafuta “muntu ne muntu mungya mashinda andi.” Yehova ukasumininwa ponso pobilomba kulonga namino, ino ukalombola lusa ponso pobibwanika. Nanshi ketufwaninwepo kunena nansha dimo amba muntu kampanda kakasangulwapo, ino tukanena namino enka shi Bible i mulombole’kyo patōka! w24.05 p. 5-6 mus. 15-16

Tamba kala, musapu utamba kudi Leza wākomeje bengidi bandi kitatyi kyobādi bengila mwingilo mukomo obāpelwe. Kimfwa kimo bidi i kya mupolofeto Yelemia. Wākwetwe moyo pāmupele Yehova mwingilo wa kusapula. Yelemia wānenene amba: “Nkiyukilepo kwisamba, mwanda nakidi mwanuke.” (Yel. 1:6) Le i bika byāmukweshe ekale na bukankamane? Kinenwa kya Leza kyo kyāmukweshe. Wānenene amba: “Kyaikele pamo bwa mudilo utēma mushityile mu mikupa yami, kadi nakōkele kwikilamina munda.” (Yel. 20:​8, 9) Nansha mwaba wa Yelemia byowādi mukomo, musapu obāmupele kusapula wāmupele bukomo bwaādi usakilwa pa kwingila mwingilo. Bene Kidishitu bakomejibwanga na musapu udi mu Kinenwa kya Leza. Mutumibwa Polo wānenene amba kwikala na buyuki bwa binebine kukalengeja banababo banangile “mwa kufwaninwa Yehova” pobendelela kupa “bipa mu mwingilo onso muyampe.”—Kol. 1:​9, 10. w24.04 p. 14-15 mus. 2-4

Zadoki wālamete nyeke Yehova nansha Kitobo Mukatampe Abiatala byaākwete butyibi bwa kukwatakanya Adoniya mwanā Davida, mwine wādi ukimba kuyata lupona. Davida kātatenepo nansha dimo amba Zadoki ukabulwa lulamato kwadi. Nkuku ya Adoniya poyāsokokele, Davida wānenene Zadoki, Natana, ne Benaya bashinge Solomone māni bu mulopwe. (1 Ba. 1:​32-34) Na bubine, kwikala pamo na batōtyi ba Yehova ba lulamato pamo bwa Natana ne bantu bakwabo bākwatakenye Mulopwe Davida, kwākomeje Zadoki ne kumukankamika. Solomone pa kubikala bu mulopwe “watūla kitobo Zadoki pa kyaba kya Abiatala.” (1 Ba. 2:35) Le i muswelo’ka otubwaya kwiula Zadoki? Shi muntu osenswe watonge kupaluka kudi Yehova, lombola Yehova amba wi mutonge kushala wa lulamato kwadi. (Yos. 24:15) Yehova ukakupa bukankamane ne bukomo bosakilwa. Lombela kudi Yehova kadi pwana nyeke na batōtyi bandi ba lulamato. Yehova ukwete na bulēme lulamato lobe, kadi ukakupadila’lo mpalo.—2 Sa. 22:26. w24.07 p. 6-7 mus. 16-17

Mu Ñimbo ya Mitōto 15:​2, mulunda na Leza i mutelwe’mo bu “yewa unanga pampikwa kilubo, ulonga kyokya kyoloke.” Kishima “unanga” ne “ulonga” bidi na mulangwe wa kintu kilongwa kitatyi kyonso kadi mu muswelo wa endaenda. Ino le bine tubwanya ‘kunanga pampikwa kilubo’? I amo. Byokekudipo muntu mubwaninine, Yehova uketumona bu ‘bananga pampikwa kilubo’ shi tulonga bukomo bwa kumukōkela. Kitatyi kyotwipāna kudi Leza ne kubatyijibwa, i ngalwilo’tu ya kwenda lwendo pamo nandi. Vuluka’mba mu kitatyi kyāsonekelwe Bible, kwikala’tu wa mu muzo wa Isalela kekwādipo kulengeja kala muntu ekale mweni wa Yehova. Bamo bādi bamwita, inoko ke ‘mu bubinepo ne mu boloke.’ (Isa. 48:1) Bene Isalela ba mityima miyampe bādi banenwe kwifunda bijila bya Yehova ne kwibikōkela. Mo monka ne dyalelo, pa kwitabijibwa na Leza, ketunenwepo’tu enka kubatyijibwa ne kutanwa ku kupwila, inoko tunenwe ne kulonga bintu bikwabo bivule. Tufwaninwe kwendelela kulonga “kyokya kyoloke.” w24.06 p. 9 mus. 4; p. 10 mus. 6

Le i miswelo’ka imoimo ilombolanga’mo Yehova buntu? Tubandaulei’ko bimfwa bityetye. Yehova witupanga byotusakilwa ku ngitu. Padi ketwikalangapo nyeke na būmi bwa katūtu, inoko Yehova witukwashanga twikale na byobya byotusakilwa. Kimfwa witukwashanga twikale na byakudya, bisandi, ne mwa kwikala. (Ñim. 4:8; Mat. 6:​31-33; 1 Tm. 6:​6-8) Le Yehova witupanga byotusakilwa ku ngitu mwanda’po’tu umonanga bu i bintu byafwaninwe kulonga? Aa! Tubandaulei’ko binenwa bya Yesu bidi mu Mateo 6:​25, 26. Yesu wānenene pangala pa toni amba: “Ketukusangapo nkunwa nansha kwangula ne kubīka mu bibīko kwine mpika.” Inoko tala byaābwejeje’ko, amba: “Shenu wa mūlu witudishanga.” Kupwa Yesu wābweja’ko amba: “Mwene banwe mudi na mvubu kwitupita?” Le i bika byaādi usaka kwitufundija? Shi Yehova uvuijanga bisakibwa bya toni nansha banyema, tubwanya kukulupila’mba ukavuija ne bisakibwa byetu! Pamo’nka na mulongelanga tata wa buswe, Yehova nandi uvuijanga bisakibwa bya kyandi kisaka na buswe.—Ñim. 145:16; Mat. 6:32. w24.09 p. 26-27 mus. 4-6

Mwingidi wa mingilo i tutu mubatyijibwe utongelwe na mushipiditu ujila mwanda wa kukwasha bakulumpe mu mingilo mivule ya kamweno mu kipwilo. Dibajinji bengidi ba mingilo i bana-balume ba ku mushipiditu; basenswe Yehova kadi beendejanga mungya misoñanya yandi myoloke. Ne kadi basenswe bininge batutu ne bakaka. (Mat. 22:​37-39) Le tutu mubatyijibwe ubwanya namani kukimba kwikala mwingidi wa mingilo? Bible utela bisakibwa bya kubwanya boba ba kutongwa bu bengidi ba mingilo. (1 Tm. 3:​8-10, 12) Ubwanya kukimba kufikila pa dino dyese na kwifunda bino bisakibwa bya mu Bisonekwa ne kulonga bukomo bwa kufikila’po. Ino dibajinji unenwe kuta mutyima ku kine kikutonona usake kwikala mwingidi wa mingilo. w24.11 p. 15 mus. 4-5

Bantu bamo ke batange Bible misunsa mivule. Ino le na bubine bamukulupile? Le bengidijanga byobefunda mu Bible nansha kwibileka bishinte būmi bwabo? Kya bulanda, divule dine kebidipo uno muswelo. Kuno i kwishila kukatampe na bantu ba Yehova! Tuloñanga bukomo bwa kwingidija madingi andi mu būmi bwetu. Inoko, kebipēlangapo nyeke kutanga Kinenwa kya Leza ne kwingidija myanda yotutanga’mo. Tubwanya kukolelwa kusokola kitatyi kya kwikitanga. Kadi tubwanya kwikitanga bya bukidibukidi ne kuleka kulangulukila pa byotutanga. Nansha kadi tubwanya kwimona bwa balēmenenwe na myanda mivule yotunenwe kwilumbulula’mo. Ekale wikondanga na kikoleja’ka, yuka’mba ubwanya kwikikomena na bukwashi bwa Yehova. Nanshi tusumininwei kwikala ba kulonga Kinenwa. Na bubine shi tutanga Kinenwa kya Leza ne kwingidija byotutanga’mo, po pene tukekala na nsangaji.—Yak. 1:25. w24.09 p. 7 mus. 15-16

Yehova wituseñanga kupityila ku mushipiditu wandi ujila kitatyi kyotwikonda na kizumba nansha na bushiyena. Shi wikondanga na ditompo dikutyumwine mutyima, ubwanya kusapwila Yehova mu milombelo byonso bikudi ku mutyima kitatyi kyonso kyosaka, kadi mu bula bwa nsá yonso yosaka. (Ñim. 86:3; 88:1) Lomba Yehova kitatyi kyonso akupe mushipiditu wandi ujila. Kakasūlapo nansha dimo kulomba kobe. Lelo wi mutanwe na ditompo dikomo dine dikuzozeje? Mushipiditu ujila ubwanya kukupa bukomo bwa kwendelela kutōta Yehova na kikōkeji. (Ef. 3:16) Le i muswelo’ka obwanya kulonga bintu kukwatañana na kulomba kobe kwa mushipiditu ujila? I na kwingila mingilo ikalengeja mushipiditu wa Leza wingile modi. Muno mubadilwa kutanwa ku kupwila ne kusapwila bantu bakwabo. Kadi dinga mu ñeni yobe milangwe ya Yehova na kutanga Kinenwa kyandi difuku ne difuku. (Fid. 4:​8, 9) Potanga, tá mutyima ku bantu batelelwe mu Bible bātenwe na matompo ne kulangulukila pa muswelo wēbakweshe Yehova bōminine. w24.10 p. 9 mus. 12-14

Netu tusenswe bantu pamo bwa Yehova ne wandi Mwana. (Nki. 8:31) Twivwaninanga bininge lusa bantu “bampikwa Leza” ne bampikwa “lukulupilo.” (Ef. 2:12) Bekondanga na makambakano mavule, inoko batwe tudi na bine byobasakilwa—ke myanda miyampe ya Bulopwe bwa Leza kadi. Buswe botwibasenswe ne lusa lotwibevwanina bitutononanga tulonge bukomo bwetu bonso mwanda wa kwibasapwila myanda miyampe. Uno musapu mulēme ubwanya kwibapa lukulupilo, kwibakwasha bekale na būmi buyampe tamba’nka pano, ne kwibapa mukenga wa kwikala na “būmi bwinebwine”—ko kunena’mba būmi bwa nyeke mu ntanda mipya ya Leza. (1 Tm. 6:19) Kadi buswe botusenswe bantu bwitutononanga twibadyumune ku mfulo ya ino ntanda mibi yafwena’i. (Ezk. 33:​7, 8) Tusakanga bayuke bisa kulongeka pa kyamalwa kikatampe—dibajinji kutalulwa’ko kwa mutōtelo wa bubela, kupwa konakanibwa kwa ino ngikadilo mibi ya bintu pa Amakedona.—Kus. 16:​14, 16; 17:​16, 17; 19:​11, 19, 20. w24.05 p. 16-17 mus. 8-9

Le i bukalabale’ka bwādi bwisambila’po mutumibwa Polo paākankamikile bene Kidishitu ‘bashile bukalabale kyaba’? Kukwatañana na myanda īsambilwa’po, wādi wisambila pa bukalabale bwa Yehova. Tushilanga bukalabale bwa Yehova kyaba na kumuleka alemunune bukondame pa kitatyi kyandi ne mu muswelo wamona bu muyampe. Tutu John pobamulongēle bukondame wanenene amba: “Byanombele kulwa pa kutādila bukalabale bwami kutyina nakalonga kintu kibi. Kisonekwa kya Bene Loma 12:19 kyankweshe ngilaije Yehova.” Tumwenanga’mo kitatyi kyotwilaija Yehova alemunune myanda. Kitatyi kyotulonga namino, twepukanga malangalanga mavule ne kutyumukwa mutyima bine byotwikalanga nabyo divule kitatyi kyotukimba kupwija myanda batwe bene. Yehova i mulaye kwitukwasha. Udi pamo bwa aye unena’mba, ‘Ndekelei bukondame; nsa kōlola bintu.’ Shi twitabije mulao wa Yehova wa amba “i ami ukajokeja,” nabya tukatalula bulobo na kikulupiji kya amba ukapwija myanda mu muswelo muyampe. w24.11 p. 6 mus. 14-15

Tufwaninwe kutūla bintu bya ku ngitu pa kifuko kyabyo. Mutumibwa Polo wālombwele kino paālembēle bene Kidishitu bādi’ko bōmi dya ku mfulo kwa ngikadilo ya bintu ya Bayuda. Wēsambīle pa bintu byātene Isalela pa kala, kubadila’mo ne byobya byālongekele kubwipi na Lūlu lwa Shinai. Wādyumwine bene Kidishitu ‘baleke kusakasaka bintu bibi, mwādi musakilasakila’byo bene Isalela.’ (1 Ko. 10:​6, 7, 11) Bene Isalela bālekele kusakasaka kwabo kwa byakudya kwibalengeje balamune enka ne byakudya bya mu kingelengele byēbapele Yehova bikale ke “bintu bibibibi.” (Umb. 11:​4-6, 31-34) Kadi bene Isalela pobātōtele kyana kya ñombe kya olo, bālombwele amba bādi batele mutyima bininge ku kudya, kutoma, ne kwisangaja kutabuka’ko kukōkela Yehova. (Div. 32:​4-6) Polo wēsambīle pa bintu byēbatene bu kidyumu ku bene Kidishitu bādi’ko bōmi kumeso kwa mfulo ya ngikadilo ya bintu ya Bayuda mu mwaka wa 70 Y.M. Netu byotudi pano ku mfulo kwa ino ngikadilo ya bintu, i biyampe tute mutyima bininge ku ano madingi a Polo. w24.12 p. 6 mus. 13

Yehova i “Leza wa nsangaji,” kadi usakanga netu twikale na nsangaji. (1 Tm. 1:11) I mwitupe byabuntu bivule mwanda wa kwitukwasha tusangele būmi. (Yak. 1:17) Kyabuntu kimo bidi i kya busongi. Pesoñanga ba mwana-mulume ne mwana-mukaji, batyipanga mutyipo wa kwisanswa, kwilēmeka ne kwikena umo ku mukwabo. Kulama kijimba kya bumo kubwanya kwibaletela nsangaji ya bine. Kya bulanda, bantu bavule besongele dyalelo belwanga’ko milao yobelaile pa difuku dyabo dya butundaile. Kino kilengejanga babulwe nsangaji. Le Yehova usakanga balume bekale namani na babo bakaji? Yehova usoñanya balume balēmeke babo bakaji. Bulēme funkila pa muswelo otulongela bintu muntu otulēmekele. Mulume ulēmekele wandi mukaji umulongelanga bintu na kanye ne na buswe.—1 Pe. 3:7. w25.01 p. 8 mus. 1-2; p. 9 mus. 4-5

Na bubine, mukanda wa mutumibwa Polo ku Bahebelu wākweshe bene Kidishitu ba mu myaka katwa kabajinji beteakanye ku kyamalwa kyādi kibatengēle. Polo wākankamikile banababo mu lwitabijo befunde Kinenwa kya Leza na mushike ne kwikivwanija senene. Kulonga namino kwādi kwa kwibakwasha bajingulule ne kupela mfundijo yādi ibwanya kuzozeja lwitabijo lwabo. Wēbakankamikile baningije lwitabijo lwabo mwanda wa betabije na kampeja-bukidi bwendeji bwa Yesu, ne bwa boba bādi bebatangidile kumeso mu kipwilo. Kadi wākankamikile bene Kidishitu bōminine na kwikala na mumweno muyampe pa byamalwa ne kwibimona bu mukenga wa kufundijibwa na Tata wabo wa buswe. Netu tulondei ano madingi a ku bukomo bwa mushipiditu. Shi tulonge namino, tukabwanya kūminina na kikōkeji kufika ne ku mfulo.—Bah. 3:14. w24.09 p. 13 mus. 17, 19

Mungya Bible, kinkūlwa i mfutwa ifutwanga pa kupūta bubi ne kupwanija. Mungya mumweno wa Yehova, kyo kyalwilo kya kwaluja bintu byājimine. Muswelo’ka? Vuluka’mba ba Adama ne Eva bājimije būmi bwabo bubwaninine ne kyepelo kyabo kya kwikala’ko nyeke. O mwanda kinkūlwa kyādi kinenwe kwikala mfutwa ya bulēme bumo bonka na kintu kyājimine. (1 Tm. 2:6) Kadi kyādi kibwanya kufutwa enka na muntu mutame (1) mubwaninine; (2) udi na kyepelo kya kwikala’ko nyeke pano pa ntanda; ne (3) witabija na mutyima tō kupāna nansha kulambula būmi bwandi pa mwanda wetu. Tubandaulei’ko bubinga busatu bwālengeje Yesu abwanye kufuta ino mfutwa ya kinkūlwa. (1) Wādi mubwaninine—ko kunena’mba “kalongelepo bubi.” (1 Pe. 2:22) (2) Byakālongelepo bubi, wādi na kyepelo kya kwikala’ko nyeke pano pa ntanda. (3) Wāitabije na mutyima tō kufwa ne kupāna būmi pa mwanda wetu.—Bah. 10:9. w25.02 p. 4-5 mus. 11-12

Kulupila’mba Yehova ukusenswe kadi usakanga wikale wa mu kisaka kyandi. Bino byo byakusakila nansha shi wikondanga na bijika’ka pa kubatyijibwa. Yesu wālombwele bandi bana ba bwanga ba mu myaka katwa kabajinji amba: “Shi mudi na lwitabijo lwa bukata bwa luze lwa mutade, mukanena luno lūlu amba, ‘Taluka pano enda kokwa,’ nalo lwataluka, kadi i kutupu kintu kikemukomena.” (Mat. 17:20) Boba bātenwe’po pānenene Yesu bino binenwa, bādi kebalongele myaka mivule mu kwikala nandi. O mwanda lwitabijo lwabo lwādi lukisakilwa kuningila’ko. Inoko Yesu wēbakulupije amba shi bekale na lwitabijo lukomo, Yehova ukebakwasha batalule bijika bidi pamo bwa ngulu. Nobe Yehova ukakukwasha ulonge namino! Shi ubajingulula bijika bikukankaja uleke kubatyijibwa, longa’po kintu kiponka na ponka mwanda wa kwibikomena. Wipāne kudi Yehova ne kubatyijibwa. Buno bo butongi buyampe kutabuka! w25.03 p. 7 mus. 18-20

Tubwanya kukomena makambakano shi tuvuluke amba Leza mūmi udi’ko mwanda wa kwitukwasha. Tubwanya kuningija kikulupiji kyetu na kubandaula bintu byakadi mulonge. (Isa. 37:​17, 33-37) Kadi, tanga malapolo pa site yetu ya jw.org alombola muswelo ukwatakanyanga Yehova batutu ne bakaka mu kino kyetu kitatyi. Ne kadi, vuluka kitatyi kyakukweshe Yehova mu bobe būmi. Shi kumwenepo muswelo wa pa bula wakukwatakenye Yehova, kokazumbija mutyima. Mwanda waka? I mwanda Yehova ke mukulongele bintu bivule mu bobe būmi! Yehova wakukokele wikale mulunda nandi. (Yoa. 6:44) Le wabulwapo kumulomba akukwashe uvuluke bitatyi byaalondolwele milombelo yobe, byaakukweshe enka pa kitatyi kine kyowadi usakilwa bukwashi, ne kukukwatakanya mu bitatyi bya makambakano? Kulangulukila pa bino bintu kukaningija kikulupiji kyobe kya amba Yehova ukendelela kukukwasha. w24.06 p. 21 mus. 8

Tubwanya kusumininwa kuleka kulonga kintu nansha kimo kiketupalula kudi Yehova. Inoko twi ba kubulwa kubwaninina ne babwanya kuponena bukidi bonka mu kutompibwa. (Loma 7:​21-23) Tubwanya kwitana bukidi bonka mu ngikadilo ibwanya kwitutūla pa ditompo dya kulonga bintu bibi. Pa kushala ba lulamato kudi Yehova ne kudi wandi Mwana, tunenwe kulonda madingi a Yesu a kutadija na matompo abwanya kwitulengeja tulonge bubi. Batwe bonso tutanwanga na matompo a kulonga bubi. Inoko batwe bonso tudi na bukōkekōke bwishile, padi bwa kulonga bubi bukatampe, kuponena mu mwiendelejo wa disubi, nansha kwikala bu kikwatwa kya mulangilo wa ino ntanda. Kimfwa, muntu umo ubwanya kwikonda na ditompo dya kulonga busekese. Muntu mukwabo ubwanya kusakasaka kulonga bilongwa bya disubi pamo bwa kwikaila ku byamutaka, nansha kutala porno. Inoko ungi nandi ubwanya kwikonda na kityino kya bantu, milangwe ya bwanapabo, kuloba bukidibukidi, nansha na bukōkekōke bukwabo. w24.07 p. 14 mus. 3; p. 15 mus. 5

Fwatakanya’po shi bakulumpe bāpelele kujokeja mu kipwilo uno muntu wēsāshile nansha shi pa kupwa’ye kujokejibwa, kipwilo kyāpelele kumulombola buswe. Wādi ubwanya kutādilwa na “kufītwa mutyima bipitepite.” Wādi ukokeja kulanga’mba kakibwanyapo monka kwingidila Yehova. Kadi wādi ubwanya enka ne kuleka kulonga bukomo bwa kulongolola kipwano kyandi na Leza. Kadi kibi kutabuka, shi batutu ne bakaka mu kipwilo bāpelele kulekela uno kipya-mambo wēsāshile, bādi ba kutūla kipwano kyabo na Yehova mu kyaka. Mwanda waka? Mwanda pa kyaba kya kumwekeja mumweno wa Yehova pa banonga-bibi besāsa, abo bādi ba kumwekeja mumweno mubi wa Satana wa kubulwa lusa. Bādi ba kwikala bu bingidilwa bya Dyabola mwanda wa konakanya muntu’wa ku mushipiditu.—2 Ko. 2:​10, 11; Ef. 4:27. w24.08 p. 17 mus. 7, 10-11

Yesu Kidishitu wāpele kipwilo “bantu bu byabuntu” bene bēkikweshe mu muswelo mukwabo. Wāingidije bakulumpe mu Yelusalema batume Polo, Banabasa, ne bakwabo bu batadi bendakana. (Bil. 11:22) Mwanda waka? I pa bubinga bumo bonka bwātongēlwe bengidi ba mingilo ne bakulumpe: ke kukomeja bipwilo kadi. (Bil. 15:​40, 41) Batadi ba bipindi bendanga ñendo kitatyi kyonso. Bamo bendanga makilometele tutwa na tutwa pa kutana bipwilo bikwabo bya kupempula. Yenga ne yenga mutadi wa kipindi unenanga mīsambo mivule, ulonga bupempudi bwa bukumbi, lenyo na bapania, na bakulumpe, ne kwimanina kupwila kwa kwenda mu busapudi. Uteakanyanga mīsambo ne kulongolola bitango bya bipindi ne bitango bya ntanda. Ufundijanga ku masomo a bapania, uteakanyanga kupwila kwa pa bula kwa na bapania ba mu kyandi kipindi, ne kwingila mingilo mikwabo—kyaba kimo ya kampeja-bukidi—imupa bilo ya musambo. w24.10 p. 21 mus. 12-13

Mupolofeto Yelemia wāpitulukile mu binenwa bya Yehova bitanwa mu kisonekwa kya dyalelo. Polo nandi wāpitulukile mu bino binenwa paānenene amba: “Nkikavulukapo monka bubi bwabo.” (Bah. 8:12) Ino le kino kishintulula bika? Mu Bible, kishima “kuvuluka” kekifunkilangapo nyeke pa muntu uvuluka kintu kampanda, nansha ulangulukila’po. Ino kibwanya kufunkila ne pa muntu ulonga kintu kampanda. Nkuma-bibi wāyeyekelwe ku mutyi pamo na Yesu wālombele amba: “A Yesu, umvuluka’ko posa kutwela mu Bulopwe bobe.” (Luka 23:​42, 43) Kādipo’tu ulomba Yesu alangulukile pādi mu kine kitatyi’kya. Kilondololwa kya Yesu kyālombwele amba ukalonga’po kintu mwanda wa kusangula uno nkuma-bibi. Nanshi panena Yehova amba kakavulukapo bubi bwetu, ushintulula’mba kakalongapo kintu kya kwitusanshija. Kaketupepo mfuto mu mafuku a kumeso pangala pa bubi bwaetulekele. w25.02 p. 10-11 mus. 14-15

Ñeni ya bine itambanga ku kuyuka ngikadila ya Yehova, kitungo kyandi, bintu byasenswe ne byashikilwe. Wiipangule amba, ‘Byonayuka ino myanda padi Yehova i butyibi’ka bonkakwata bukamusangaja?’ (Ef. 5:17) Pa kusangaja Yehova, kitatyi kimo biketulomba kulonga bintu kebikasangajapo bantu botupwene nabo. Kimfwa, bambutwile bamo ba kukanina kuyampe babwanya kuningila wabo mwana mwana-mukaji asongwe na muntu wa lupeto mwine ukebapa buko buvule—nansha shi ke mukomopo ku mushipiditu. Na bubine, basakanga wabo mwana akale na būmi buyampe. Ino le i ani ukamukwasha endelele biyampe ku mushipiditu? Le Yehova umona namani uno mwanda? Tutana malondololo mu Mateo 6:33. Kino kisonekwa kikankamika bene Kidishitu “[bakimbe] bidi nyeke Bulopwe.” Nansha byotulēmekele bambutwile betu ne bantu betujokolokele, kintu kyotutele’ko mutyima bininge i kusangaja Yehova. w25.01 p. 17 mus. 9-10

Dyalelo tusakilwa bukwashi bwa Yehova pa kwendelela kusapula na bupyasakane kitatyi kyobetulwa. (Kus. 12:17) Mwanda waka ubwanya kukulupila’mba Yehova ukakukwasha? Tubandaulei’ko milombelo ya Yesu idi mu Yoano shapita wa 17. Yesu wālombele Yehova alame batumibwa bandi. Kadi Yehova wālondolwele ino milombelo. Mukanda wa Bilongwa ulombola Yehova mwaākwashishe batumibwa basapule na bupyasakane nansha byokwādi kupangwapangwa. Kadi mu milombelo yandi, Yesu wālombele’mo Yehova alame boba bakalombola lwitabijo mu busapudi bwa batumibwa. Mu bano’ba mubadilwa ne abe. Yehova wendelelanga kulondolola milombelo ya Yesu. Nobe ukakukwasha monka mwaākwashishe batumibwa. (Yoa. 17:​11, 15, 20) Nansha byobibwanya kwikala bikomo bininge kusapula myanda miyampe na bupyasakane pano penda pafwena mfulo, tukatambula bukwashi bonso botusakilwa.—Luka 21:​12-15. w25.03 p. 18 mus. 13-14

Bantu ba Leza babwanya kwela “nsadi ya tusepo” mwanda mu mityima yabo i muyule kufwija’ko. Bubine bukankamika ne milao isenga idi mu Kinenwa kya Leza ne lukulupilo lwetu lukomo lwimanine pa kitapwa kya kinkūlwa kya Kidishitu, bitulengejanga twikale na “mutyima udi biyampe.” Kwisambila pa bino bintu kwituletelanga nsangaji ya bine! (Ñim. 34:8; 133:​1-3) Buswe ne bumo budi mu bantu ba Yehova byo bintu bibidi bikatampe bidi mu paladisa ya ku mushipiditu. Kino “kijimba kya bumo” kitukwashanga tumone mukekadila būmi mu ntanda mipya, mwine mukesanswa bininge bengidi ba Yehova ne kwikala mu bumo kutabuka mobekadile dyalelo. (Kol. 3:14) Muntu yense usaka kwikala na nsangaji ya bine ne kuloelelwa, unenwe kutwela mu paladisa yetu ya ku mushipiditu. Nansha shi bantu ba mu ino ntanda banenena bibi bantu ba Yehova muswelo’ka, abo pamo ne kisaka kyandi kya mūlu, i belongele dijina diyampe.—Isa. 65:15. w24.04 p. 21 mus. 7-8

I muswelo’ka otubwanya batwe bonso kukwatakanya bene Kidishitu bankunga basaka kusonga nansha kusongwa? Muswelo umo bidi i na kutadija na byotunena. (Ef. 4:29) Tubwanya kwiipangula’mba: ‘Le nkolomonanga boba basaka kusonga nansha kusongwa? Le kitatyi kyomona tutu nkungulume ne kaka nkungakaji besamba, nañanga’mba i befwaninwe kwisonga?’ (1 Tm. 5:13) Kadi ketufwaninwepo nansha dimo kulengeja bene Kidishitu bankunga bemone amba kebadipo biyampe mwanda kebasongele nansha kusongwa. Bine, i kya mvubu mpata kukimba’ko mikenga ya kufwija’ko bene Kidishitu bankunga! Le bikekala namani shi tulanga’mba tutu kampanda ne kaka kabidye babwanya kubunda busongi buyampe? Bible witukankamika tute mutyima ku mwiivwanino wa bantu bakwabo. (Loma 15:2) Bankunga bavule kebasakengapo bantu bakwabo bebakimbile wa kwisonga nandi, o mwanda tufwaninwe kulēmeka milangwe yabo. (2 Ts. 3:11) Bantu bakwabo babwanya kusangela twibakwashe, inoko ketufwaninwepo kulonga namino shi kebetulombelepo bukwashi.—Nki. 3:27. w24.05 p. 24-25 mus. 14-15

Tudi mu ntanda mubwanya kulupuka makambakano mu kitulumukila mene abwanya enka ne kushinta bininge būmi bwetu. Bine, tufwijanga’ko bininge pa kuyuka’mba tubwanya kunyemena kudi Yehova mwanda wa kumulomba bukwashi! Kitatyi kyaetukwatakanya tukulupilanga’mba, “Yehova i mūmi!” (Ñim. 18:46) Inoko, Davida pa kupwa kunena’mba Yehova i mūmi, wāmwityile bu “Dibwe dyami.” Mwanda waka wādingakenye Yehova na dibwe, kintu kya kubulwa būmi? Bible wingidijanga kishima “dibwe” bu muneneno wa kyelekejo mwanda wa kwitukwasha twivwanije ngikadila ya Yehova. Kino kishima kitanwa divule mu bisonekwa bitendela Yehova bu mwine kadipo na wadingakene nandi. Yehova i mutelwe musunsa mubajinji bu “Dibwe” mu Kupituluka mu Bijila 32:4. Hana wānenene mu milombelo amba “kekudipo dibwe pamo bwa Leza wetu.” (1 Sa. 2:2) Habakuka wātelele Yehova bu “Dibwe dyami.” (Hab. 1:12) Mulembi wa Lwimbo lwa Mitōto lwa 73 wāityile Yehova bu “dibwe dya mutyima wami.” (Ñim. 73:26) Kadi enka ne Yehova mwine witelanga bu dibwe.—Isa. 44:8. w24.06 p. 26 mus. 1, 3

Balopwe ba Isalela bāsangeje Yehova i boba bāmutōtele na mutyima onso mutuntulu. Bible wisambila padi Yoshia amba: “Kekwadipo mulopwe pamo bwa aye, wajokēle kudi Yehova na mutyima wandi onso.” (2 Ba. 23:25) Le tunene namani padi Solomone wālongele mwenda mafuku bintu bibi? “Mutyima wandi kewakidipo mubwane.” (1 Ba. 11:4) Kadi Bible unena pangala pa Abidyama mulopwe mukwabo wa kubulwa kikōkeji amba: “Mutyima wandi kewadipo mubwane kudi Yehova.” (1 Ba. 15:3) Divule Bible wingidijanga kishima “mutyima” mwanda wa kufunkila pa mwikadile muntu mutuntulu wa munda, kubadila’mo bya kusakasaka bya muntu, milangwe yandi, mwikadila, bukomo, kukanina kwa mutyima, ne bitungo. Le penepo, kwingidila Yehova na mutyima onso mutuntulu kushintulula bika? Muntu wa mutyima onso mutuntulu katōtangapo Leza mwanda’po’tu uyukile amba ye byafwaninwe kulonga. Inoko, umwingidilanga mwanda umusenswe bininge ne kumulēmeka mu būmi bwandi bonso. w24.07 p. 21 mus. 4-5

Yehova i mwingidije muneneno wa kyelekejo mwanda wa kulombola muswelo wajimankanyanga bubi. Unena’mba: “Nkabula kujilula kobe pamo’nka bwa na dikumbi ne bubi bobe pamo’nka bwa na dikumbi difīta fututu.” (Isa. 44:22) Kitatyi kilekela Yehova, wikalanga pamo bwa aye wingidija dikumbi difīta fututu mwanda wa kufya kujilula kwetu amba kuleke kumonwa na meso. Le kino kitufundija bika? Kitufundija’mba shi Yehova wetulekela bubi, ketufwaninwepo kwimona bwa batwe badi na dikeme dya bubi’bwa mu būmi bwetu bonso. Kupityila ku mashi a Yesu Kidishitu, twi balekelwe mapu etu lonso. Enka ne bubi bwetu kebudi pamo bwa abo kebwalongelwepo. Uno o muswelo witulekelanga Yehova bya binebine kitatyi kyotwisāsa bubi bwetu. Kadi lusa lwa Yehova lwitukwashanga twikale mu kipwano kiyampe nandi ne kwepuka kutādilwa na kutyumukwa mutyima. w25.02 p. 10 mus. 11-14

Bakulumpe bengila mu makomite badi na kiselwa ku meso a Yehova kya kulama butōki bwa kipwilo. (1 Ko. 5:7) Kadi basakanga kufikija banonga-bibi ku kwisāsa shi bibwanika. O mwanda pobakwasha nonga-bibi, balamanga mu ñeni amba ukashinta. Mwanda waka? Mwanda basakanga kwiula Yehova. Aye “i muyule kisanso kya ku mutyima kadi i wa lusa.” (Yak. 5:11) Tala mwālombwedile Yoano mutumibwa mununu uno mushipiditu. Wālembele amba: “Twanwe twami twana tutyetye, nemulembela bino bintu kutyina’mba mwakalonga bubi. Inoko shi muntu walonga bubi, tudi na mukwashi udi kudi Tata, Yesu Kidishitu, muntu moloke.” (1 Yo. 2:1) Kya bulanda, kyaba kimo mwine Kidishitu ubwanya kupela kwisāsa. Shi wapele kwisāsa, ukafundulwa mu kipwilo. w24.08 p. 25 mus. 19-20

Ubwanya kushilula kudingakanya byobya byolonga na bilonga bantu bakwabo. Ino kokalonga nankyo! Mwanda waka? Mwanda Yehova kakudingakanyangapo na bantu bakwabo. (Ngt. 6:4) Kimfwa, Madia wāpele Yesu kyabuntu kya māni a mananshi a bei mikande. (Yoa. 12:​3-5) Inoko, mukaji wa kishala mufudile wātūdile ku tempelo kyabuntu kya tubityele tubidi twa bulēme butyetye bininge. (Luka 21:​1-4) Inoko Yesu wāmwene bino byabuntu byonso bibidi bu kilomboji kya lwitabijo. Shandi Yehova ukwete na bulēme bukatampe kintu kyonso kyobwanya kulonga pa mwanda wa kwipāna kowipēne kwadi ne buswe bomusenswe, nansha shi abe mwine wikimona bu kityetye namani. Batwe bonso twikalanga na kutatana kyaba kimo. Inoko Bible Kinenwa kya Leza kikulupilwa kya bubine, ubwanya kwitukwasha tutalule kuno kutatana. Ikala na kikulupiji pa kyaba kya kuzumbija mutyima. Yehova ukuyukile biyampe. Ukwatanga na bulēme byonso byolonga pa mwanda wa dijina dyandi kadi i mulaye kukupala mpalo. Yehova usenswe bengidi bandi bonso ba lulamato kadi wibatele mutyima. w24.10 p. 25 mus. 3; p. 29 mus. 17-18