Aôndo Ngu a Ati Ame?
Mlumun u Bibilo i ne yô
Aôndo ngu a iti i môm, i i lu iti na kpôô kpôô yô. Ka i nger i sha asangaabaacaa a ken zwa Heberu ér יהוה; kpa ken zwa Buter yô, ashighe kpishi ka i gema ér “Jehovah” a (Yehova, ken zwa Tiv). Aôndo yange tindi profeti na Yesaia ôr Mkaanem nam man, ér: “Ka Mo [Yehova], ka iti yam je ne.” (Yesaia 42:8) I nger iti ne kuma ajiir er 7,000 nahan ken ngeren mba Bibilo mba tsev mba yange i nger sha ave la—i ter iti ne ker ciligh ciligh hemba hanma iti igen i i yer Aôndo a mi cii, shin ati a ior mbagenev mba i er kwagh ve ken Bibilo yô. b
Aôndo ngu a ati agen kpaa shinii?
Shin er Bibilo i ter iti i Aôndo kpôô kpôô la i môm tseegh nahan kpa, i yila un sha atiatom man ati agen a pasen mlu na la kpishi. Atiatom a na man ati na agen a se nger shin heen ne cii, hanma yô tese or u Aôndo a lu shin gbenda u a eren kwagh la.
Ititom |
Kwagh u iti ne i tese la |
Inja i iti ne |
|---|---|---|
Allah (Ala) |
(Mô ga) |
I zua a ishemberti i “Allah” la ken zwa Arabia. Ishemberti ne ka iti i or kpôô kpôô ga, kpa ka ititom, inja na ér “Aôndo.” Ubibilo mba ken zwa Arabia man ijô igen yila Aôndo ér “Allah.” |
Uhembanagee |
Tahav nav mbu a ikighir ga. Ishember i ken zwa Heberu i i yer ér ʼEl Shad·daiʹ la inja na ér, ‘Aôndo u Hemban Agee.’ I ter i ken Bibilo ajiir ataankarahar. |
|
Alefa man Omega |
“U hiihii man u masetyô,” shin “mhii man mkur,” inja na yô, Aôndo u Hemban Agee ugen vande lun cii man Yehova ga, shi u dondon ken a na kpa una lu sha won ga. (Yesaia 43:10) Alefa ka ishangebaacaa i hiihii ken zwa Grika, omega di gema ka ishangebaacaa i masetyô. |
|
Or u Tsan sha Won |
Ngu a mhii ga; yange vande lun sha uicôronmbaashighev cii ve mbatyomov man akaa agen kua uumace va hingir u lun ye.—Pasalmi 90:2. |
|
Orgban, U a gbe u la |
Hanma kwagh cii ka un a gbe ye. |
|
Ter |
Imbor i uma; se cii ka un a ne se uma ye. |
|
Aôndo |
Or u a civir un yô; Ngu a tahav. Iti i ken zwa Heberu i i yer ér ʼElo·himʹ la ngi tesen shagba man icivir shin mhembe u Yehova. |
|
Aôndo u mbaaôndo |
Ka Aôndo u hemban cii, u a lu kposo a “akombo,” shin mbaaôndo mba injaav ga, mba ior mbagenev ve civir la yô.—Yesaia 2:8. |
|
Ortesen u Hemban Cii |
Yesaia 30:20, 21, NW |
Tesen se kwagh u una lu se a inja yô, shi hemen se.—Yesaia 48:17, 18. |
U A Gbe Se la |
A na akaa cii hingir u lun.—Mpase 4:11. |
|
Aôndo u Sar Sar |
Ember hanma shighe shi lun saan saan kpaa.—Pasalmi 104:31. |
|
We, u U ongo msen |
Ungwan hanma msen u or nan er sha jighjigh u nan cii. |
|
M Ngu Er M Lun Yô |
Ishember ne ngi ôron ér Aôndo ngu tseegh tsô ga, kpa ishember i ken zwa Heberu i i gema nahan la ngi tesen ér Aôndo ngu a lu kwagh u i gbe u una lu cii, sha u kuren awashima na. I gema ishember ne sha gbenda ugen ér “Me lu nyitôkwagh i m soo u lun yô” shin “Me Lu Kwagh u M Tsough u Lun Yô.” (The Emphasised Bible, by J. B. Rotherham; New World Translation) Ishember ne pase inja i iti i Yehova, i i ter ken ivur i dondon la.—Ekesodu 3:15. |
|
U iyuhegh |
Lumun ér i civir ma aôndo ugen vea na ga. I gema ishember ne sha igbenda igen ér “U a soon ér i civir un tseegh la” man “Aôndo u gban iyuhe.”—God’s Word Bible; New World Translation. |
|
Tor u tsôron |
Ngu a tahav mbu hemban cii shi una za hemen u lun a mbu gbem sha won. |
|
Ter |
Or u kwagh shin orhemen; ken zwa Heberu yô ka ʼA·dhohnʹ manʼAdho·nim. |
|
Ter u akum a Sha |
Orhemen akumautya a mbatyomov. Shi a fatyô u geman ititom i “Ter u akum a Sha” la ér “Yehova u akum a sha” man “Ter u akum a Sha.”—Mbaromanu 9:29, New World Translation; NET Bible. |
|
Uhembansha |
Ngu sha ian i hemban sha won cii; ka Tor u hemban cii. |
|
U A Hembe Lun Wang La |
Anzaakaa 9:10, NW |
Hemba ngun wang (sha aeren a dedoo) a hanma orgen cii. |
Ormaan |
Ngu a tahav sha hanma or man sha hanma tar cii, di vough er ormaantyegh ka nan lu a tahav sha inyatyuu nahan.—Mbaromanu 9:20, 21. |
|
Orwasen, Orpaan |
A paa shin a kimbi injar i paan uumace sha ikyev i isholibo man ku kera, sha naagh ku ipaan ku Yesu Kristu na la.—Yohane 3:16. |
|
Vande |
Ngu ijiir i yeren, zuan a myom. |
|
Oryiman |
Ngu a yima ior zum u kwaghbo shin mtim a tser ve yô. |
|
Orkuran |
Kuran mba ve civir un sha mimi la. |
|
Ter u Hemban Cii |
Genese 15:2, NW |
Ngu a tahav mbu hemban cii; ken zwa Heberu yô ka ʼAdho·naiʹ. |
Uhembansha |
Ka u hemban sha won cii. |
Ati a na a ken Ruamabera u ken Zwa Heberu a a pase kwagh u yange er sha ajiir kposo kposo yô.
Ati a Aôndo agen ka a pasen kwagh u yange er sha ajiir kposo kposo yô, ka igbenda igen i yilan iti na kpôô kpôô ga.
Iti i pasen kwagh u yange er la |
Kwagh u iti ne i tese la |
Inja i iti ne |
|---|---|---|
Yehova-yire |
“[Yehova] Una na kwagh u a gbe yô.” |
|
Yehova-nishi |
“[Yehova] ka tuta wam.” Yehova ka Aôndo u ior nav vea fatyô u va kasen un ér a kura ve shi a wase ve yô.—Ekesodu 17:13-16. |
|
Yehova-shalom |
“[Yehova] ka bem.” |
|
Yehova-shama |
“[Yehova] ngu ker.” |
Atôakyaa a a ne ve i gbe u se fa iti i Aôndo shi se yilan un sha i yô
Aôndo soo ér ior ve fa iti na kpôô kpôô, i i yer ér Yehova la. Ikyav tese ér kwagh ne ka mimi sha ci u a ter i ken Bibilo kwa dubu imôngo.—Malaki 1:11.
Wan u Aôndo, Yesu yange pase er iti i Aôndo i lu a inja la kwa kimbir kimbir. U tesen ikyav yô, yange er msen hen Yehova ér: “I̱ tsegha iti you.”—Mateu 6:9; Yohane 17:6.
Mba ve fe iti i Aôndo shi ve yilan sha i la ve er kwagh u i gbe u vea hii eren ve vea seer yan ijende a Yehova kôôsôô yô. (Pasalmi 9:10; Malaki 3:16) Er ve ye ijende vea Aôndo kôôsôô yô, kwagh la wase ve u zuan a mtsera ken ityendezwa i Aôndo ne: ‘Er M doo un ishima tsung yô, ka nahan man Me war un ye; Me kende un sha, sha ci u a fe iti Yam yô.’—Pasalmi 91:14.
Bibilo kaa ér: “Mba i yer ve er mbaaôndo la vea lu Sha shin shin tar yô, - gayô mbaaôndo ngee uter kpaa ngee.” (1 Mbakorinte 8:5, 6) Nahan kpa, i yila Aôndo u mimi la sha iti na, ér Yehova.—Pasalmi 83:18.
a Mbaheberu mbatimen sha akaa a ken Bibilo mbagenev mba hembe yilan iti i Aôndo ér “Yahweh.”
b Ka i yila iti i Aôndo ne zevera ér “Jah.” I nger i nahan kuma ajiir er 50 nahan ken Ubibilo mba ken zwa Buter, kua sha ajiir a i nger ér “Haleluya!” la kpaa. Inja i ishember ne ér, wuese Yehova, shin i̱ wuese Yehova.—Mpase 19:1; New World Translation of the Holy Scriptures; American Standard Version; King James Version.

