Pannakatarus iti Kasuratan

Tesalonica

Iloko
Tesalonica
/assets/ct/28ada02fb0/images/syn_placeholder_sqr.png
it

Tesalonica

Tesalonica

 Ti kangrunaan a sasangladan iti Macedonia a nangipasdekan ni Pablo iti maysa a kongregasion Kristiano idi agarup tawen 50 K.P.; ti siudad maaw-awagan itan iti Salonika (wenno, Thessaloniki). (LADAWAN, Tomo 2, p. 749) Idi un-unana, ti kabangibang nga ili a napanaganan Therme, kaipapananna ti “Napudot nga Ubbog,” ket maysa kadagiti agarup 26 nga ili a dinadael ni Cassander, a kalpasanna imbangonna ti Tesalonica idi 316 wenno 315 K.K.P. Pinanagananna dayta iti nagan ti asawana, ti kabsat ni Alejandro a Dakkel. Daytoy a baro a siudad ket adda iti makinlaud a deppaar ti Peninsula ti Chalcidice, iti Thermaicus Sinus (maaw-awagan itan iti Gulpo ti Salonika), iti nagsapalan nga adda iti nagbaetan ti dalan nga agpaamianan nga agturong iti Danube ken ti kangrunaan a dalan (ti kinabite a dalan a Via Egnatia nga inaramid dagiti Romano) nga aglayon iti ginasut a milia a bumallasiw iti Macedonia ken agturong iti Baybay Adriatiko.

 Nabingbingay ti Macedonia iti uppat a distrito sakbay ti ngalay ti maikadua a siglo K.K.P., a ti Tesalonica ti kabesera ti maikadua. Sumagmamano a tawen kalpasanna, idi a ti Macedonia nagbalin a probinsia ti Roma, napagbalin ti Tesalonica nga administratibo a sentro ti gobierno iti probinsia dayta. Gapuna, idi dimteng da apostol Pablo ken Silas sadiay, agarup 120 km (75 mi) iti laud ti Filipos, nakitada a dayta ket addaan pateg ken rumangrang-ay a metropolis.

 Iti tallo a Sabbath, nangaskasaba ni Pablo iti sinagoga ti Tesalonica. Kas nagbanaganna, nagbalin a manamati ti sumagmamano a Judio ken maysa a dakkel nga umariwekwek a Griego a proselita ket nakitimpuyogda kada Pablo ken Silas; karaman kadakuada ti “saan a bassit kadagiti kangrunaan a babbai.” (Ara 17:1-4) Saan a naipalgak no kasano kabayag a nagtalinaed sadiay ni Pablo, nupay kalalainganna ti kabayagna tapno isu ken ti kaduana maaddaanda iti trabaho, iti kasta masuportaranda ti bagbagida. Kas maysa nga apostol, adda autoridad ni Pablo nga umawat iti material a tulong manipud kadagidiay nangiserbianna iti naespirituan a bambanag. Nupay kasta, impasdekna ti ulidan a ti ‘maysa a tao mangan koma iti taraon a nagbannoganna a mismo.’ (1Co 9:4-18; 1Te 2:9; 2Te 3:7-12) Nalabit ti maysa a makagapu nga inaramidna daytoy isu ti pagannayasan ti sumagmamano sadiay nga agbalin a sadut. Bayat ti kaaddana sadiay, dua a nagduma a sagut ti inawat ni Pablo manipud kadagiti kakabsat idiay Filipos, a maipaay kadagiti kasapulanna.​—Fil 4:16.

 Idi agangay, dagidiay Judio a taga Tesalonica a nanglaksid iti mensahe ni Pablo nangummongda iti maysa a bunggoy dagiti bayanggudaw manipud plasa ket rinautda ti balay ni Jason a paggigianan ni Pablo. Ngem idi naammuanda nga awan sadiay ti sapsapulenda, inulodda ni Jason ken ti dadduma pay a manamati ket impanda kadagiti agtuturay iti siudad, awan sabali, “dagiti politarka,” sigun iti literal a Griego. (Ara 17:5-9; Int) Makapainteres unay ta adda dagiti kitikit manipud iti dayta a periodo a nasarakan idiay Tesalonica ken iti asidegna, a tuktukoyenda ti sumagmamano kadagiti opisialda sadiay kas politarka.

 Maipaay iti kinatalged da Pablo ken Silas, dagiti kakabsat a taga Tesalonica pinagluasda ida iti rabii tapno mapanda idiay Berea. Sadiay, naammuan ni Pablo a dagiti taga Berea ‘nataktakneng ti panagpampanunotda ngem kadagiti adda idiay Tesalonica, ta saanda laeng nga inawat ti sao buyogen ti napalalo unay a kinagagar no di ket siaannad a sinuksukimatda pay ti Kasuratan iti inaldaw no agpayso ti kinuna ti apostol.’ Nupay kasta, di nagbayag timmanor ti riribuk idi dimteng dagiti bumusbusor a Judio manipud Tesalonica ket nangparnuayda iti panagderraaw, gapuna nasken manen nga aglibas ni Pablo.​—Ara 17:10-15.

 Nakurang a makatawen kalpasan ti ipapanawna iti Tesalonica, ni Pablo, nga adda itan idiay Corinto, insuratna ti umuna a suratna kadagiti taga Tesalonica. Imbaonna ni Timoteo tapno liwliwaen ken paregtaenna ida ket naawatna ti nasayaat a padamag ni Timoteo. Iti surat, kinomendaranna ida gapu iti nasayaat nga ulidanda kadagiti “amin a manamati idiay Macedonia ken idiay Acaya” ket indagadagna kadakuada a saanda a maup-upay gapu iti pannakaidadanes. (1Te 1:1-8; 3:1-13; 4:1) Mabalin a daytoy a surat ti kaunaan unay kadagiti kanoniko a surat ni Pablo ken ti umuna a naisurat a libro iti Kristiano a Griego a Kasuratan, nalabit malaksid iti Ebanghelio ni Mateo. Di nagbayag kalpasan dayta, nangisurat ni Pablo iti maikadua a surat agpaay kadagiti taga Tesalonica, tapno saanda koma a maisiasi gapu kadagiti ulbod a mannursuro.​—2Te 1:1; 2:1-3.

 Iti panaglabas ti tawtawen, awan duadua a simmarsarungkar ni Pablo iti Tesalonica no lumaslasat idi iti Macedonia bayat dagiti panagdaliasatna. (Ara 20:1-3; 1Ti 1:3) Ti sumagmamano a nainaganan a taga Tesalonica, da Aristarco ken Segundo, ket kakadua ni Pablo iti panagdaliasatna. (Ara 20:4; 27:2) Ni Demas binaybay-anna ni Pablo idiay Roma ket napan idiay Tesalonica, a mabalin nga isu ti ilina.​—2Ti 4:10.