Kon Kay Ano nga Importante

1. Kakan-o ginsugo ni Jehova hi Daniel nga magin Iya propeta?

 GINSUGO ni Jehova hi Daniel nga magin Iya propeta ha panahon nga makuri an kahimtang han Iya katawohan. An hadi han Juda ginpriso ha Babilonya. An syudad han Jerusalem ngan an templo hito ginbungkag na. Ngan ginbihag an katawohan han Dios. Hito nga makuri nga panahon, iginsumat ni Jehova an eksayting nga mga detalye parte han iya pagin soberano ha uniberso ngan iginpasurat niya ito ha libro han Daniel.​—2:20; 6:​26, ftn.

2. Ano nga mga detalye an ginsusumat han libro han Daniel parte ha (a) Ginhadian? (b) Mesias?

  ² Hini nga libro, ginsusumat ni Jehova an damu nga detalye parte han iya waray kataposan nga pagmando. Ginsumat ni Jehova kan Daniel kon ano an hihimoon han Mesianiko nga Ginhadian, kon diin ito magmamando, ngan kon hin-o an magmamando hito. (2:​35, 44; 7:​13, 14, 18) Ginsumat liwat Niya kon san-o maabot an Mesias, kon san-o hiya papatayon, ngan kon san-o hiya magtitikang pagmando ha langit. Halimbawa, ha usa nga tagna, ginsumat ni Jehova nga an Mesias maabot ngan papatayon ha kataposan han “70 ka semana,” katapos hito, mabubungkag an Jerusalem. (9:​24-26; kitaa an  Kahon nga 27-A.) Ha urhi, ginsurat ni Nehemias kon san-o magtitikang ito nga panahon. (Neh 2:​1, 5-8) Gintagna liwat ni Daniel nga an Mesias magtitikang pagmando katapos han “pito ka panahon.” (4:​16, 17; kitaa an  Kahon nga 27-C.) Gintawag liwat ito ni Jesus nga “itinanda nga mga panahon han mga nasud.” Ngan ginsumat niya nga magtitikang hiya pagmando kon matapos na ito nga peryodo han panahon.​—Lu 21:​20-24; Mat 24:​1-3, 15.

3. Ano an iginsusumat han libro han Daniel parte ha mga gobyerno han tawo?

³ Iginsumat liwat ni Jehova an mga detalye parte ha pagtindog ngan pagbagsak han espisipiko nga mga gobyerno han tawo. Ha Daniel kapitulo 2, 7, 8, ngan 10-12, abanse nga iginrekord an gamhanan nga mga gobyerno nga masunod ha Babilonya. Ngan an pinakaurhi hito magmamando ha “panahon han kataposan.” (12:4; nwt Ap. B9) Ginpakita ni Jehova kon paonan-o an mga gobyerno han tawo nakontra ha iya pagmando ngan nagtitimaraot ha iya katawohan. Iginpakita liwat niya kon paonan-o ito bubungkagon han iya Ginhadian. (7:​23-26) Dugang pa, an mga bisyon parte ha mabangis nga mga hayop nga nakarekord hini nga libro nabulig ha aton nga masabtan an mabangis nga mga hayop nga mababasa ha Pahayag, nga nagtutudlok ha gamhanan nga mga gobyerno han tawo.​—Da 7:​15-17; Pah 13:​1, 2; 17:3.

4. Ano an aton mahibabaroan nga mga leksyon parte ha mga eksperyensya ni Daniel?

⁴ Ginpasurat ni Jehova kan Daniel an iya mismo mga eksperyensya basi magtutdo ha aton hin importante nga mga leksyon. Halimbawa, mahibabaro kita parte ha integridad samtang ginbabasa naton kon paonan-o hi Daniel ngan an iya Hebreo nga mga kaupod sumunod ha balaud han Dios bisan ha delikado nga sitwasyon. (1:8; 3:​16-18; 6:10) Mahibabaro liwat kita parte ha pagin mapainubsanon samtang ginbabasa naton an kinasingkasing nga pag-ampo ni Daniel kan Jehova. (2:​19-23; 9:​3-19) Ngan mahibabaro liwat kita parte ha kaisog samtang ginbabasa naton an pagsumat ni Daniel han paghukom han Dios ha mga hadi, ngan an paglabog ha iya ha lungib han mga leon han waray hiya umundang ha pag-ampo ha iya Dios.​—4:27; 5:​22, 23; 6:​6-10, 16, 17.

5. Ha libro han Daniel, ano an aton mahibabaroan parte kan Jehova?

⁵ Ha libro han Daniel, damu an igintututdo ni Jehova parte ha iya mga kalidad. Ginpakita ni Jehova nga hiya an Parapahayag, o Parasumat, han mga sekreto, han ginsumatan niya an iya mga surugoon han mga mahitatabo ha tiarabot. (2:47) Nagin Paratalwas liwat hiya, han gintalwas niya an iya mga surugoon tikang ha kamatayon, ngan nagsaad hiya nga babanhawon niya adton mga matinumanon. (6:27; 12:13) Ngan nagin Parabalos liwat hiya, nga ginbabalosan an mga maunungon ha iya pinaagi ha paghatag ha ira hin hilarom nga pagsabot, kinaadman, ngan kusog. (1:17; 10:19) Labaw ha ngatanan, ginpamatud-an ni Jehova nga hiya an Gihitaasi nga Magmarando. Hi Daniel la an naggamit han mga pulong nga “Magmarando ha ginhadian han mga tawo” ngan “Supremo nga Dios” basi ipakita kon hin-o hi Jehova. a—4:17; 7:18.

Makakabulig nga mga Detalye Antes Magbasa

6. Ano an aton nahibabaroan parte kan Daniel?

 ⁶ Nagsurat: Hi Daniel tikang ha tribo ni Juda. Ngan an iya ngaran nangangahulogan nga “An Dios an Akon Hukom.” Posible nga tikang hiya ha pamilya han mga hadi. Batan-on pa hi Daniel han ginbihag hiya ha Babilonya han 617 B.C.E. (1:​1-3, 6) Nagserbi hiya ha palasyo han hadi han Babilonya, ngan ha urhi, nagin opisyal ha gobyerno han Medo-Persia. (1:4; 6:​1, 2) Nagkaada hi Daniel hin urusahon nga kinaadman ngan hin maopay gud nga reputasyon. Ngani, iginrekord ni propeta Ezekiel nga hi Daniel matadong nga tawo. (Eze 14:​14, 20; 28:3; Da 1:​17-20) Nagtikang hi Daniel magin propeta han mga 606 B.C.E. (2:​1, 19) Nakarawat niya an iya ultimo nga bisyon han 536 B.C.E. (10:1) Salit posible nga inabot hin haros 100 an edad ni Daniel; an 78 ka tuig hito sakop hiya ha pagmando han Babilonya, ngan katapos hito, nagin sakop hiya ha pagmando han Medo-Persia. Han mga 536 B.C.E., ginsurat ni Daniel an importante nga mga panhitabo ha iya kinabuhi, pero an iba ginsurat niya antes pa hito nga tuig.​—7:1; kitaa an  Kahon nga 27-B.

7. Ano nga impormasyon an nabulig ha aton nga masabtan an libro han Daniel?

⁷ Background: Han 620 B.C.E., an hadi han Babilonya nagsugo nga kinahanglan magbayad an mga taga-Juda hin buhis, o tributo. Ha urhi, nagrebelde an Juda salit gin-atake an Jerusalem han hadi han Babilonya nga hi Nabucodonosor, ngan nasakop an syudad han 617 B.C.E. (2Ha 24:​1, 10-12) Katapos ginbihag niya ha Babilonya an mga membro han pamilya han hadi ngan “an prominente nga mga tawo han tuna,” upod na hi Daniel. (2Ha 24:15) Paglabay hin pipira ka tuig, han 607 B.C.E., ginbungkag han Babilonya an Jerusalem ngan ginbihag an mas damu pa nga Judio. Han 539 B.C.E., nasakop an Babilonya han Medo-Persia nga ginpangunahan ni Ciro nga Bantogan. Gintugotan han Medo-Persia hi Gobernador Zerubabel nga pangunahan an nahibibilin nga mga Judio ha pagbalik ha Juda. Ngan hito nga panahon, buhi pa hi Daniel.​—Ezr 1:​1-8; 2:​1, 2; Hag 1:1.

8. Paonan-o gin-organisar an libro han Daniel, ngan ha ano nga mga linggwahe ito ginsurat?

⁸ Iba pa nga detalye: An libro han Daniel puydi tungaon ha duha. Nakarekord ha kapitulo 1-6 an mga eksperyensya ni Daniel ngan han iya mga kaupod sugad man an iya pagsaysay han mga tagna nga iginhatag ha mga magmarando han tawo. Ini nga mga istorya iginsurat uyon ha pagkasunod-sunod han panhitabo. Ha kapitulo 7-12 mababasa an mga bisyon nga ginpakita mismo kan Daniel. Katapos isurat an siyahan nga kapitulo ha Hebreo nga linggwahe, ginsurat naman ni Daniel ha Aramaico an mahitatabo ha mga gobyerno ha kalibotan. (2:4b–7:28) Ngan ginsurat liwat niya ha Hebreo an kapitulo 8-12, nga nagpapakita han mahitatabo ha katawohan han Dios ha pagmando han mga gobyerno han tawo.

Importante nga mga Punto

9. Ano an nahitabo kan Daniel ngan ha iya mga kaupod pag-abot nira ha Babilonya?

⁹ Training ha Babilonya. (1:​1-21) Han 617 B.C.E., inabot hira Daniel, Hananias, Misael ngan Azarias b ha Babilonya ngan gin-train basi magserbi ha hadi. Han waray nira kaona an iginpapakaon han hadi, ginbendisyonan hira ngan nagin kilalá tungod han kinaadman nga ginhatag ha ira.​—1:20.

10. Ano an nahitabo mga usa ka tuig katapos bungkagon an Jerusalem?

¹⁰ An daku gud nga estatwa. (2:​1-49) Han mga 606 B.C.E., nagkaada inop hi Nabucodonosor parte ha daku gud nga estatwa, ngan diri hiya hito namumurayaw. Nagtarhog hiya nga papatayon niya an tanan nga maaramon nga kalalakin-an han Babilonya kon diri nira maisumat ha iya kon ano an iya inop ngan kon ano an kahulogan hito. Han ginsumat ni Daniel kon ano an inop ngan an kahulogan hito, ginkarawat ni Nabucodonosor nga hi Jehova an “Parapahayag han mga sekreto”; ginpili niya hi Daniel nga magin magmarando ha probinsya han Babilonya; ngan gin-asayn hira Hananias, Misael, ngan Azarias nga buligan hi Daniel.

11. Ano nga problema an gin-atubang han tulo nga Hebreo, ngan ano an resulta?

¹¹ An naglalaga nga hudno. (3:​1-30) Han 606 B.C.E. o katapos hito, nagselebrar hi Nabucodonosor para ha daku gud nga bulawan nga estatwa nga iya ginpahimo. Han waray ito singbaha nira Hananias, Misael, ngan Azarias, iginpalabog hira ni Nabucodonosor ha naglalaga nga hudno. Pero ginsugo ni Jehova an iya anghel basi talwason hira. Sugad nga resulta, gindayaw ni Nabucodonosor hi Jehova, ngan nagpagawas hin sugo nga nagpuprotektar ha pagsingba kan Jehova. Ngan gintagan liwat an tulo nga Hebreo hin mas hitaas nga posisyon ha probinsya han Babilonya.

12. Ano an sulod han Daniel kapitulo 4?

 ¹² An hitaas gud nga puno. (4:​1-37) Mababasa hini nga kapitulo an usa nga kopya han surat ni Nabucodonosor nga posible ginsurat katapos han 600 B.C.E. Hito nga surat, ginsaysay ni Nabucodonosor an iya inop parte ha puno nga gin-utod ngan ginbutkan ha sulod hin “pito ka panahon” ngan ginsumat niya kon paonan-o ginsaysay ni Daniel an kahulogan hito. (4:25; kitaa an  Kahon nga 27-C.) Natuman ito nga inop han nalurong hi Nabucodonosor ngan nawara an iya abilidad ha pagmando, pero ha urhi naulian hiya ngan nagmando utro. Gintapos niya an iya surat pinaagi ha pagdayaw kan Jehova ngan pagkilala han pagin soberano ni Jehova.

13. Ano nga tagna an natuman han 539 B.C.E.?

¹³ An sinurat ha bungbong. (5:​1-31) Han Oktubre 5, 539 B.C.E., an hadi han Babilonya nga hi Belsazar nakakita hin kamot nga nagsusurat hin misteryoso nga mensahe ha bungbong. Salit ginpatawag niya hi Daniel basi basahon an sinurat ngan isumat an kahulogan hito. Hi Daniel, nga posible sobra 90 anyos na, nagsumat nga sasakupon han Medo-Persia an Babilonya. Hito mismo nga gab-i natuman ito. Ginpatay hi Belsazar, nasakop an Babilonya, ngan nagin hadi hi Dario nga Mediano.​—5:​30, 31.

14. Paonan-o natestingan an pagkamaunungon ni Daniel han lagas na hiya?

¹⁴ An lungib han mga leon. (6:​1-28) Waray pag-iha katapos sakupon an Babilonya, ginpili ni Dario hi Daniel nga magin hitaas nga opisyal ha iya gobyerno. Pero may mga opisyal nga nagselos kan Daniel, salit nagplano hira nga patayon hiya. Tungod hito, ginlabog hi Daniel ha lungib han mga leon. Pero gintalwas hiya ni Jehova, ngan nagsugo hi Dario nga an ngatanan nga sakop han iya imperyo kinahanglan mahadlok kan Jehova.

15. Ha bisyon ni Daniel parte ha upat nga mabangis nga hayop, kan kanay ginkuha an pagmando ngan kan kanay ito iginhatag?

¹⁵ An upat nga mabangis nga hayop. (7:​1-28) Han 553 B.C.E., han mga 80 anyos na hi Daniel, nakakita hiya hin bisyon parte ha upat nga mabangis nga hayop nga nagrirepresentar ha upat nga ginhadian, o gobyerno. An ikaupat nga hayop may napulo nga sungay, ngan an tulo hito ginsaliwnan hin gutiay nga sungay nga “tinubo ha butnga han mga sungay.” (7:8) Nakakita hi Daniel hin pariho hin anak han tawo nga nakakarawat hin waray kataposan nga pagmando. (7:​13, 14) Nahibaroan niya nga aatakehon han gutiay nga sungay “an mga baraan” ha sulod hin tulo ngan tunga ka panahon. (7:​21, 25) Ginkuha ni Jehova an pagmando han sungay, ginbungkag an mabangis nga hayop, ngan an “katawohan nga amo an mga baraan han Supremo nga Dios” gintagan hin waray kataposan nga ginhadian.​—7:​26, 27.

16. Sugad han igintagna ha Daniel kapitulo 8, ano an nahitabo ha karnero ngan kanding nga lalakí?

¹⁶ An karnero ngan an kanding nga lalakí. (8:​1-27) Han 551 B.C.E., usa ka tuig antes pag-usahon ni Ciro an Imperyo han Medo-Persia, nakakita hi Daniel hin bisyon parte han karnero nga lalakí nga may duha nga sungay nga ginpatay han kanding nga may diri ordinaryo nga sungay. An karnero nga lalakí nagrirepresentar ha mga hadi han Media ngan Persia. An kanding nagrirepresentar han Gresya. Nabari an sungay han kanding ngan ginsaliwnan ito hin upat nga sungay. Tikang ha usa hito ginawas an gutiay nga sungay nga nagin agresibo nga hadi. Ha panahon han kataposan, ginpahitaas hito nga hadi an iya kalugaringon ngan ginbungkag an baraan nga lugar. Katapos hin 2,300 ka adlaw, an baraan nga lugar ginpahiuli ha husto nga kahimtang hito. Ha urhi, an agresibo nga hadi ‘nabungkag diri pinaagi han kamot han tawo.’—8:25.

17. Ano an nahibaroan ni Daniel katapos niya mag-ampo kan Jehova?

¹⁷ An 70 ka tuig ngan an 70 ka semana. (9:​1-27) Posible nga han 539 B.C.E. pa la, antes pa magpagawas hi Ciro hin sugo nga pagawson an mga Judio ha pagkabihag, nasabtan na ni Daniel nga matatapos na an 70 ka tuig nga pagin binayaan han Jerusalem. c (2Cr 36:23; Ezr 1:​1-11; 2:64) Nag-ampo hiya kan Jehova nga maibalik an pagsingba ha templo. Nagpakita hi anghel Gabriel kan Daniel ngan nagsumat hiya parte han “70 ka semana.” An kada semana 7 ka tuig. (9:​24, ftn.) Damu nga panhitabo an iginsusumat hini nga tagna: Paparaon an sala; tutukuron utro an Jerusalem; maabot an Mesias ngan papatayon; mabubungkag ‘an syudad ngan an baraan nga lugar’; padayon nga ipapatuman an kasabotan tubtob ha kataposan han ika-70 ka semana; ngan ha katunga hito nga semana mauundang an paghalad.​—9:​26, 27.

18. Nakakita hi Daniel hin bisyon parte ha magkaaway nga hadi. Ano an iginsusumat hito parte ha “ultimo nga bahin han mga adlaw”?

¹⁸ An magkaaway nga hadi. (10:1–12:13) Han 536 B.C.E., hi Daniel mga 100 anyos na. Nakakita hiya hin bisyon parte ha “ultimo nga bahin han mga adlaw.” (10:14) Ito an kataposan nga bisyon nga iya nakita. Nakita ni Daniel nga “aaghaton [han hadi han Persia] an ngatanan kontra ha ginhadian han Gresya.” (11:2) Katapos, an ginhadian han usa nga gamhanan nga hadi nabahin ha upat. Paglabay han panahon, an hadi han norte ngan an hadi han sur nag-away kon hin-o an pinakagamhanan. Hito nga panahon, ginhugawan an santuaryo han Dios, ginkuha an regular nga halad, ngan ginplastar “an mangil-ad nga butang nga hinungdan han kabungkagan.” (11:​29-31) Ha panahon han kataposan, an magkaaway nga hadi ‘nagdudusoay.’ Ha urhi, an hadi han norte masulod ha maopay gud nga tuna, o “tuna nga Matahom.” (11:​40-45) Ha panahon han daku nga kasakitan, matindog hi Miguel para ha baraan nga katawohan han Dios. Usa nga anghel an nagpakiana: ‘Ano kaiha antes matapos inin urusahon nga mga butang?’ Usa pa nga anghel an nagsumat parte ha tulo ngan tunga ka panahon. Ha urhi, duha pa nga peryodo han panahon an iginsumat—an 1,290 ka adlaw ngan 1,335 ka adlaw. Ginsumatan hi Daniel nga mapahuway hiya ngan matindog “ha kataposan han mga adlaw.” (12:​6, 7, 11-13) Waray pag-iha katapos makita ni Daniel an bisyon, natapos niya pagsurat an libro nga nakangaran ha iya.