Astaan yacháypaj
1. JEHOVÁ
Tata Yáyap sutin Jehová can, y cá suti niyta munan «Pay ʼruan cayta chayachun». Jehová Tata Yaya túcuy atiyníyoj can, y pay tucuyta ʼruara. Átiy apin ʼruáypaj pay ʼruayta munasckanta.
Hebreopi Tata Yáyap sutin taa letrasuan escribicój cara. Castillapi, cá letras cancu YHWH o JHVH (atincupas cayta YHVH). Testupi original hebreopi Bibliamanta Tata Yáyap sutin yacka 7.000 cutis ʼricurin hebreopi. Persunas túcuy mundumanta mana quiquin layamanta Jehóvap sutinta utilisancu, manapé imaina ckalluncupi ʼrimancu.
▸ Cap. 1, párr. 15, nota página abajunpi
2. BIBLIA «YAYARAYCU INSPIRASCKA TÍAN»
Tata Yaya ʼruara Biblia escribicunanta, cháypaj ckaristas ajllara. Can suj patrón ina ima peonninta nipun suj cartapi pay nisckanta escribinánpaj. Peón cartát escribin, patronin nipusckanta. Chaynapas Tata Yaya espíritu santunuan encaminara Biblíap escritoresninta escribinancunápaj paypa pensamientusninta. Tata Yáyap espíritun ashca layasmanta paycunata encaminara, huaquin cutis visiones aperancu o mósckoj carancu y chaymantá escribiyta.
3. PRINCIPIUS
Biblíap pricipiusnin cancu yanapaáyshpaj allít decidináyshpaj. Por ejemplu, principiu «mana alli yanasus alli costumbresta huajllichincu», yachachiaycu persunas ima nockaycuan purincu yanapaayshta atincu alli persunas canaycúpaj o mana allis (1 Corintios 15:33). Y principiu «ímaj cachun ckari tarpushcan caytapas pallancka», yachachiaycu mana alli ʼruasckaycumanta mana chutquiyta atíysh (Gálatas 6:7).
4. PROFECÍAS
Mensajes Tata Yayamanta cancu. Niyta munan mayckan can Tata Yáyap voluntarnin, yachachinas, mandatus o juicius. Cayta atincu advertencias astaan ñauckeman sucédej ʼrisckanmanta. Ashca profecías Bibliamanta na cumplicorancu.
5. PROFECÍAS MESIASMANTA
Túcuy profecías Bibliamanta ima ʼrimancu Mesiasmanta Jishupi cumplicorancu. Ckáay recuadritu « Profecías Mesiasmanta».
▸ Cap. 2, párr. 17, nota página abajunpi
6. TATA YÁYAP PROPOSITUN ASHPÁPAJ
Jehová munara Ashpa suj ancha súmaj jardín ina cananta chaypi causanancunápaj túcuy persunas ima Jehovát munancu. Y propositunta mana cambiara. Mana unas Tata Yaya túcuy mana alli casckanuan puchúcaj ʼrin y picunasta casúcoj cancu cáusay únay unáypaj ckopúcoj ʼrin.
7. SÚPAY
Súpay can suj ángel ima ckallarera Tata Yáyap contranpi churacuyta. Satanás niyta munan, «opositor», imaraycu Jehóvap contranpi tían. Súpay niyta munan «calumniador». Chayna nipuncu imaraycu llullasta Tata Yayamanta nin y persunastas llullapucun.
8. ÁNGELES
Jehová angelestas na únay ʼruasa cara manáraj Ashpát ʼruaptin. Cielupi causanancunápaj. Ancha ancha ashca ángeles tían (Daniel 7:10). Sapa suj suti apin y túcuy mana quiquin cancu, ángeles humildes y leales cancu, mana munancu persunas adoraciunta ckopucunancunata. Mana quiquin cargus y llámcay apincu. Huaquin cá angelesmanta llamcancu Jehóvap tronon ñauckenpi, mensaje Tata Yayamanta ʼrejsichis, Ashpapi Jehóvap siervusninta yanapas y arcas, predicaciunpi Gobiernunmanta yanapas, y Jehóvap juiciusninta cumplichis (Salmo 34:7; Revelación [Apocalipsis] 14:6; 22:8, 9). Ámoj pachapi, ángeles Jíshup launpi guerrapi Armagedonmanta péliaj ʼrincu (Revelación 16:14, 16; 19:14, 15).
9. UCHA
Uchayta can sentiyta, pensayta, o ʼruayta imallapas Jehóvap contranpi y voluntarninmanta tiachun. Jehovamanta caruyachiaycu, chayraycu ckoaraycu leyes y principius ima yanapaaycu mana adrede ucháypaj. Ckallariymanta, Jehová tucuyta mana defetóyoj ʼruara, pero Adán y Eva Jehovát mana casuyta munarancu, chayna ʼruas ucharancu y defetóyoj cuterancu. Viejoyarancu y huañorancu, chayraycu nockaycupas uchallícoj caycu, viejoyaycu y huañuycu.
10. ARMAGEDÓN
Tata Yáyap guerran can, maypi puchúcaj ʼrin Supaypa mundunuan y túcuy mana alli casckanuan.
11. TATA YÁYAP GOBIERNUN
Can suj gobiernu ima Jehová cielupi churara. Gobérnaj cá Reinumanta Jesucristu can. Ámoj pachapi, Jehová Gobiernunmanta utilísaj ʼrin túcuy mana alli casckaan puchucáypaj. Tata Yáyap Reinun Áshpap saanpi gobérnaj ʼrin.
12. JESUCRISTU
Tata Yaya Jishút ʼruara manáraj túcuy imastis ʼruas. Jehová Jishút Ashpaman cachara tucuycunasraycu huañunánpaj. Jishu huañuptin chaymantá, Jehová payta causachera. Cunan, Jishu cielupi gobernashcan gobérnaj ina Tata Yáyap Gobiernunmanta.
13. PROFECÍA 70 SEMANASMANTA
Biblia nera áicap Mesías ʼricurinman. Cay canman 69 semanas puchucaptincuna, ckallarera 455 huatapi a.e.c. y puchucara 29 huatapi e.c.
¿Imaina yachaycu ima 29 e.c. puchucarancu? Cá 69 semanas ckallarerancu 455 huatapi a.e.c., áicap Nehemías Jerusalenman chayara y ciudarta cutis ʼruayta ckallarera (Daniel 9:25; Nehemías 2:1, 5-8). Palabra «semana» niaycu númeru 7 casckanta. Pero semanas cá profeciamanta mana cancu (7) punchausmanta manapé 7 huatasmanta, cá de acuerdu tían imaina profecía Bibliamanta nin «suj punchau, suj huataraycu» (Números 14:34; Ezequiel 4:6). Cá niyta munan ima sapa semana 7 huatas durancu y 69 semanas 483 huatas durancu (69 x 7). Si yupaycu 483 huatas, ckallaris 455 huatapi a.e.c., chá pusaaycu 29 huataman e.c. (mana tían huata cero). Chá huatapi Jishu bautisacora y Mesías cayta chayara (Lucas 3:1, 2, 21, 22).
Cá profecialla ʼriman astaan suj semanamanta, 7 huatas astaan. Chá punchauspi Mesiasta huanchiscka canman, cay sucedera 33 huatáp e.c. Y 36 huatapi e.c., chayvachá ckallaricunman predicayta alli noticias Tata Yáyap Gobiernunmanta túcuy lauspi, manalla Judiusta (Daniel 9:24-27).
14. TRINIDAR, SUJ LLULLA YACHACHINA
Biblia yachachin Tata Yaya Jehová túcuy imastis ʼruara y Jishút ʼruara manáraj túcuy imastista ʼruas (Colosenses 1:15, 16). Jishu mana can Tata Yaya túcuy atiyníyoj. Pay ni aicappas nera quiquin Tata Yaya casckanta. Pay nera: «Tata astaan atiyníyoj nockamanta can» (Juan 14:28; 1 Corintios 15:28). Pero huaquin religiunes Trinidar yachachincu. Nincu Tata Yaya, Huaan y espíritu santu sujllapi quimsa persunas cancu y sujlla dius casckancuta. Cá palabra «Trinidar» Bibliapi mana taricun. Suj llulla yachachina can.
Espíritu Santu, Tata Yáyap cashpan can ima cuyucun. Can atiynin ima mana ckaacun y pay utilisan voluntarninta ʼruanánpaj. Mana can suj persuna. Biblia nin por ejemplu, huámaj cristianus «chasquerancu espíritu santu», y Jehová nera: «Ychásaj parte espirituymanta túcuy laya ckaris y huarmis saanpi» (Hechos 2:1-4, 17).
15. CRUS
¿Imajchus checka cristianus Tata Yayát adoráypaj, crusta mana utilisancu?
-
Llullas religiunes unaymanta crusta utilisarancu. Ñaupapi utilisácoj cara naturalesát adoráypaj y paganus ritus sexualespi, niyta munan ima ckaanan tían llullas diusesuan. Huámaj 300 huatas Jíshup huañuyninmanta chaymantá, cristianus crusta mana utilísaj carancu Tata Yayát adoráypaj. Pero, emperador romanu Constantino crusmanta suj símbolu cristianismumanta ʼruara. Cá símbolu utilisacora cristianismu astaan ʼrejsiscka ʼruacúypaj. Pero crus nimapasta Jishuan ckaanan tían. New Catholic Encyclopedia nin: «Crus ʼricurin culturaspi precristianaspi imaina mana cristianaspi».
-
Jishu suj cruspi mana huañora. Palabra griega traduciscka «crus» niyta munan «suj estaca checka», «suj caspi», o «suj tacko». The Companion Bible nin: «Griegopi [Mósoj Testamentu] nimapas tían nichun íshcay pedasus caspimanta cancu. Jishu suj estaca checkapi huañora».
-
Jehová mana munan santusta o estampitas utilisanaycuta adoráypaj (Éxodo 20:4, 5; 1 Corintios 10:14).
16. JÍSHUP HUAÑUYNIN
Jishu discipulusninta cachara huañuyninta yuyanancunápaj. Nockaycu sapa huata ʼruaycu 14 mes judíu Nisanmanta, y almanaqueycúp can meses Marsomanta o Abril. Chá punchau Israelitas celébraj carancu fiesta pascuamanta. Jíshup huañuyninta yuyacuptin túcuy presentes tiajcunas crusachincu tanta y vinu, ima Jíshup cuerpun, yaarnin representancu. Picunas Jishuan cielupi gobérnaj rincu tantát micuncu y vinút upiancu. Picunas suyana apincu Ashpapi únay unáypaj causayta respetuan ʼrincu cá ocasiunman, pero tantamanta mana micuncu ni vinumanta mana upiancu.
17. ÁNIMA
Traducción del Nuevo Mundo utilisan palabra ánima ʼrimáypaj 1) persunasmanta, 2) uyuas, 3) persúnap causayninmanta o suj úyuap. Ckáaj ʼriycu huaquin ejemplus:
-
Persunas. Nóep punchausninpi púsaj (8) persunaslla, ckeshperancu mana eckecus huañorancu atun parapi (1 Pedro 3:20). Caypi palabra ánima niyta munan persunas: Noé, huarmin y quimsa ckari huaasnin y apshusnin.
-
Uyuas. «Tata Yaya nera: ‹Ashpapi ʼruacuchun túcuy laya uyuas causayníyoj: chinas y orckos: uyuas huasimanta, uyuas cuyucojcuna y sacha uyuas, chinas y orckos›. Y chayna ʼruacora» (Génesis 1:24, nota).
-
Cáusay suj persunamanta o suj uyuamanta. Jehová Moisesta nipora: «Huañorancu túcuy ckaris ima animayquita mascarancu» (Éxodo 4:19, nota). Áicap Jishu Ashpapi tiara, nera: «Nocka alli pastor cani; y alli pastor causayninta ckon ovejasraycu» (Juan 10:11, nota).
Nátaj, áicap Biblia nin ima pillapas ímaj cachun ʼruan «túcuy animanuan», cay niyta munan ʼruan alli ganasuan y túcuy paymanta churas (Deuteronomio 6:5; Mateo 22:37). Palabra «ánima» atinpas utilisacuyta níypaj suj persuna desiasckanta micuyta. Bibliapas nin suj ánima huañuscka suj persuna can (Números 6:6; nota; Ageo 2:13, nota). Chayna can, Biblia unanchachin ima ánima huañun (Ezequiel 18:4, 20; Santiago 5:20, nota).
▸ Cap. 6, párr. 5, nota página abajunpi; cap. 15, párr. 17
18. ESPÍRITU
Palabras hebreomanta y griegomanta ima traducicun «espíritu» Traducción del Nuevo Mundo ashca layasmanta nicuyta atin. Pero siempre nicun imallapasmanta ima mana ckaacuyta atin, huaira ina o sámay persunasmanta y uyuasmanta. Niyta munanpas ángeles y espíritu santumanta, Tata Yáyap cashpan ima cuyucun. Biblia mana yachachin persuna huañuptin suj parte paymanta causayníyoj suj lugarpi seguin (Éxodo 35:21; Salmo 104:29; Mateo 12:43; Lucas 11:13).
▸ Cap. 6, párr. 5, nota página abajunpi; cap. 15, párr. 17
19. GEHENA
Huaquin Biblias traducincu cá palabra «infiernu ina». Pero Gehena can suti suj vallemanta ckaylla Jerusalenmanta maypi basurát ʼrupachícoj cara y acu ʼruascka. Mana nimapas tían nichun Jíshup tiempusninpi uyuasta o persunasta causasckaslla usuchícoj y ʼrupachícoj carancu, cá vallepi. Chaypachá Gehena mana representan suj lugar ima mana ckaacun maypi persunas usuchincu y ʼrupachincu unáypaj persunastas. Áicap Jishu nera ima huaquin persunas Gehenapi chockasckas caj ʼrincu, niyta munara amchiyasckas unáypaj cancuman (Mateo 5:22; 10:28).
20. TATA YAYAYCU
Can oraciún imaan Jishu discipulusninta yachachera oranancúpaj. ʼRejsicunpas Señorpa oraciunnin ina u oraciún yachapiáypaj. Jishu yachachiaraycu mañayta cá imastista:
-
«Sutiyqui santificascka cachun»
Jehovata mañapuycu sutinta pichachun túcuy layas llullasmanta ima paymanta nicun. Chayna, tucuycunas cielupi y Ashpapi Tata Yáyap sutinta hónraj ʼrincu y respétaj ʼrincu.
-
«Reinuyqui amuchun»
Mañaycu Tata Yáyap gobiernun amchi ʼruachun cá mana alli mundu Supaymanta, y Ashpát gobernachun y Ashpa suj jardín ina cutichun.
-
«Voluntarniyqui ʼruacuchun [...] Ashpapi»
Mañaycu Tata Yáyap propósitun Ashpapi ʼruacuchun: persunas casucojcuna, mana defetóyoj canancunata y causachuncu únay unáypaj, Ashpapi suj jardín ina ʼruascka captin. Chayta Jehová munara áicap persunastas ʼruara.
21. CKÉSHPIY
Jehová Jíshup causayninta ckora tucuycunát ckeshpichicúypaj uchamanta y huañuymanta. Jíshup huañuynin can preciu ima precisacora ʼrantíypaj chá cáusay mana defetóyoj ima huámaj ckari, Adán, chincachera y precisacorapas Jíshup huañuynin allicháypaj persunaspa amistarninta Jehovaan. Jehová huaanta Ashpaman cachara huañunánpaj túcuy uchallicojcunaraycu. Jíshup huañuyninuan túcuy persunas oportunidar apiycu mana defetus apiyta y unáypaj causayta.
22. ¿IMAJCHUS HUATA 1914 ANCHA IMPORTANTE CAN?
Profecía capítulu 4 Danielmanta yachachiaycu Tata Yáyap gobiernun ckallarinman gobernayta 1914 huatapi.
Profecía: Jehová ʼruara ima Nabucodonosor, gobérnaj Babiloniamanta, suj mósckoy profetisáypaj mosckoyninpi, cá gobérnaj ckaara ima suj atun tacko cuchuscka cara. Chaymantá saapinpa muyuyninpi churápoj carancu anillus hierrumanta y cobremanta mana huiñanánpaj «7 tiempusraycu». Chá tiempu puchucaptin cá tacko cutis huiñanman (Daniel 4:1, 10-16).
Imát niyta munan: Cá tacko representan Tata Yáyap gobiernunta. Ancha ashca huatas, Tata Yaya encaminara naciún Israelmanta gobernajcunaraycu Jerusalenpi (1 Crónicas 29:23). Pero chá gobernajcuna mana casúcoj carancu, y gobernaciunnincu puchucara. Jerusalén amchi ʼruascka cara 607 huatapi a.e.c.. Chaypi ckallarerancu «7 tiempus» (2 Reyes 25:1, 8-10; Ezequiel 21:25-27). Jishu nera, Jerusalén saruyascka canman naciunesraycu, tiempus nisckas cumplicunancucama. Cá tiempus nisckas naciunesmanta cancu quiquin «7 tiempus» (Lucas 21:24). O sea «7 tiempus» mana puchucarancu áicap Jishu Ashpapi tiara. Jehová prometera suj gobernajta nombrayta «7 tiempus» puchucaptincuna. Cá gobérnaj Jishu can. Gobiernun bendiciunes únay unáypaj siruejnínpaj Ashpamanta apámoj ʼrin (Lucas 1:30-33).
Aicát duranman: «7 tiempus» durarancu 2.520 huatas. ¿Imaina yachaycu ima «7 tiempus» 2.520 huatas cancu? Biblia nin ima quimsa tiempus y mitar suj tiempumanta can 1.260 punchaus (Revelación [Apocalipsis] 12:6, 14). Chayraycu «7 tiempus» cancu saan, saan: 2.520 punchaus. Suj ley ima ckaanan tían profeciaan nin «Suj punchau suj huataraycu» (Números 14:34; Ezequiel 4:6). Chayvachá 2520 punchaus cancuman 2.520 huatas.
Si yupaycu 2520 huatas 607 huatamantapacha manáraj Cristu captin, chayaycu 1914 huataman (mana tían huata cero). 1914 huatapi Jehová Cristút nombrara, pi Mesías can, Gobérnaj ina cielupi.
23. ARCÁNGEL MIGUEL
Palabra Arcángel niyta munan «jefe angelesmanta». Bibliapi, sujlla arcangelmanta ʼrimacun, y sutin Miguel can (Daniel 12:1; Judas 9).
Miguel caudillu Tata Yáyap fieles angelesninmanta can. Biblia nin: «Miguel y angelesnin dragón contranpi peliarancu [...] y angelesnin» (Revelación [Apocalipsis] 12:7). Ninpas caudillu Tata Yáyap ejercitunmanta Jishu can. Chaypachá Miguel suj suti astaan can ima Jishút nipuncu (Revelación [Apocalipsis] 19:14-16).
▸ Cap. 9, párr. 4, nota página abajunpi
24. CKEPA PUNCHAUS
Cá niscka niyta munan suj tiempu justu manáraj Tata Yáyap gobiernun puchucaptin cá munduan Supaymanta. Chá tiempupi Ashpapi crusancuman imastis ancha importantes. Profecías Bibliamanta quiquin palabras utilisancu ʼrimáypaj quiquin tiempumanta: «puchúcay cá mundumanta» y «ckárip Huaanpa presencian» (Mateo 24:3, 27, 37). «Ckepa punchaus» ckallarerancu áicap Tata Yáyap Reinun 1914 huatapi cielupi gobernayta ckallarera, y puchúcaj ʼrincu áicap Supaypa mundun chamcka ʼruascka captin guerra Armagedonpi (2 Timoteo 3:1; 2 Pedro 3:3).
25. CAUSÁRIY
Cutis causayta can suceden áicap Tata Yaya suj persunát ima huañora cutis causayman voliachin. Biblia (9) causarismanta ʼriman. Tata Yaya Eliasta, Eliseót, Jishút, Pilút, y Pablút atiyta ckopucora persunastas causachinancunápaj. Jehová prometen causachicuyta «justusta imaina injustusta» Ashpapi causanancunápaj (Hechos 24:15). Biblia ninpas huaquin persunas causachisckas caj ʼrincu cielupi causanancunápaj. Cay persunas cristianus cancu picunát Tata Yaya ungera o ajllara cielupi Jishuan gobernanancunápaj (Juan 5:28, 29; 11:25; Filipenses 3:11; Revelación [Apocalipsis] 20:5, 6).
26. ESPIRITISMU O SUJCUNA LAYAS BRUJERIASMANTA
Espiritismu suj práctica can munayta espiritusuan ʼrimayta, suj persunaan o suj persúnap yanapanuan cayta atin, suj brujuan, suj curanderuan o adivinuan. Chaycka mana alli can. Persunas ima espiritismu practicancu, creencu suj parte nockaycumanta huañuptin, suj lugarpi causayníyoj seguin y suj espíritu atiyníyoj ʼruacun. Chá suj llulla creencia can. Demonius intentancu persunas Tata Yayát mana casunancuta. Astrología y adivinaciún, magia, brujería, supersticiones, curanderismu cancu huaquin layas imaina demonius persunastas engañancu. Ashca librus, revistas, horóscopos, películas, carteles y canciunes ckaachincu magia, demoniustas y demoniuspa atiynincuta alli casckan ina. Ashca costumbres veloriusmanta demoniusuan ckaanan tían. Cá costumbres ckaacuncu ofrendas ʼruapucuptincuna huañusckastas, cabo de año, lutu viudamanta y veloriupi. Ashca persunas demoniuspa atiyninta utilisáypaj drogas, tabaco y alcohol utilisancu (Gálatas 5:20; Revelación [Apocalipsis] 21:8).
27. JEHÓVAP AUTORIDARNIN
Jehová can Tata Yaya túcuy atiyníyoj y pay túcuy universu ʼruara (Revelación [Apocalipsis] 15:3). Chayraycu túcuy imastis paypa cancu, y pay Soberano can. Chay niyta munan túcuy autoridar apin gobernáypaj ʼruasckanta (Salmo 24:1; Isaías 40:21-23; Revelación [Apocalipsis] 4:11). Jehová leyes churara tucúypaj. Astaanpas, autoridar apin gobernajcunasta nombranánpaj. Tata Yayát munaspá y casus, ckaachíysh autoridarninta respetasckayshta (1 Crónicas 29:11).
28. MALOGRAYTA
Mana alli tían adrede huanchiyta suj huahuita manáraj huachachiscka. Suj huarmi chichu cutisckanmantapacha suj huahuita causayta ckallarin. Cá huahuita mana can suj parte astaan mamanpa cuerpunmanta.
29. YAARTA CHURACUYTA
Can suj tratamientu médicu maypi suj persunát túcuy yaarta churapuncu, o táa partesninmanta; glóbulus pucas, glóbulus yúraj, plaquetas o plasmas. O suj persúnap yaarnin cayta atin o paypa yaarnin ima huackaychascka tiara.
30. ÁÑAY
Bibliapi, palabra áñáy manalla utilisacun asutíypaj o mackáypaj. Áicap añaáysh, yachachicuáysh, allichaáysh y encaminaáysh. Jehová ni aicappas sajrát añaáysh ni ereje can (Proverbios 4:1, 2). Tata Yaya yachachiáysh alliycúpaj y suj persuna munayta chayayta atin (Proverbios 12:1). Jehová siruejninta yachachin y añan munacusckanraycu. Nipucun imaina allichayta mana alli pensamientus, y chay yachachicun pensanancunápaj y puriyta imaina Tata Yaya munan. Áicap tatas huaasnincuta añancu, Jehóvap alli ejemplunta yachapianancu tían. Yanapacunancu tían unanchayta ímaj casúcoj canancu tían. Yachachicuytapas Jehovát munayta y Biblia nisckanta, y unanchayta principius Bibliamanta.
31. SUPAYCUNAS
Espíritus mana allis y atiyníyoj cancu y mana ckaacuycu. Cancu ángeles ima mana allis ʼruacorancu Tata Yayát mana casucuptincuna y chayna enemigusnin ʼruacorancu (Génesis 6:2; Judas 6). Supayuan cuscayacorancu Jehóvap contranpi churacus (Deuteronomio 32:17; Lucas 8:30; Hechos 16:16; Santiago 2:19).

