ICEBO CA KWA LESA E CINE​—ICITABO CA KUTWAFWA ILYO TULEISAMBILISHA BAIBO

Ibuuku lya mu Baibo 29​—Yoele

Cibemba
Ibuuku lya mu Baibo 29​—Yoele
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/1102026529/univ/art/1102026529_univ_sqr_xl.jpg
gwt ibuuku 29

IBUUKU LYA MU BAIBO 29

Yoele

Yoele

IFYABA MULI ILI IBUUKU: Mwaba ubusesemo bwa kusoka abaYuda ubwa kuti “ubushiku bwa kwa Yehova” bwali no kwisa

IFYO ILI IBUUKU LYA-AMPANA NE LYASHI ILIKALAMBA ILYO BAIBO YALANDAPO: Ifyaba muli ili ibuuku filenga twaishiba ukuti Yehova nga apingula abantu abamupondokela, alapususha abalilila kuli ena no kulumbula ishina lyakwe

UWALEMBELE: Yoele

UKO ALILEMBEELE: Ku Yuda

ILYO APWISHISHE UKULILEMBA: Nalimo mu mwaka wa 820 ninshi Yesu talaisa pano isonde (?)

Ico Lyacindamina

1. Bushiku nshi ibuuku lya kwa Yoele lyalandapo sana, kabili bupilibula cinshi?

 MWI BUUKU lya kwa Yoele, Yehova alyebele ababomfi bakwe ifintu ifyacindama pa bushiku bwakwe, e kutila “ubushiku bwa kwa Yehova.” Yehova afwaya abantu bonse, maka maka ababomfi bakwe baishiba ubu bushiku. Cimoneka kwati Yoele e wabalilepo ukulanda amashiwi ya kuti “ubushiku bwa kwa Yehova.” Na kuba mwi buuku lya kwa Yoele, aya amashiwi yabamo imiku 5. (1:15; 2:​1, 11, 31; 3:14) Baibo nga yalanda ukuti “ubushiku bwa kwa Yehova,” ninshi ilelanda pa nshita ishalekanalekana isho Yehova akandiilepo abalwani bakwe, kabili ilyo alangile ukuti e Lesa wa cine eka.

Cimoneka kwati Yoele e wabalilepo ukulanda amashiwi ya kuti “ubushiku bwa kwa Yehova”

2. Bushe ifyaba mu mabuuku yambi aya mu Baibo filenga shani twaumfwikisha ifyo Yoele asobele pa “bushiku bwa kwa Yehova”?

2 Mu mabuuku ya mu Baibo yambi, namo mwaliba ifyebo ifyacindama ifilenga twaumfwikisha ubusesemo ubo Yoele aseseme pa “bushiku bwa kwa Yehova.” (Moneni  Akabokoshi 29-A.) Ku ca kumwenako, mu cimonwa, Yoele amwene makanta iingi yalya ifilimwa fyonse mu Yuda. Ifi fyafikilishiwe mu mwaka wa 607 ninshi Yesu talaisa pano isonde ilyo abashilika abena Babiloni baishile mu Yuda no konaula umusumba wa Yerusalemu. Yeremia na Esra balilondolola bwino bwino ifyo abena Babiloni baonawile umusumba wa Yerusalemu. (Yoele 1:6; 2:​1, 8-11, 20, 25; linganyeniko 2 Imila. 36:​17, 19; Yer. 32:43.) Pa numa ya myaka iingi, ilyo Yesu alelanda pa fyo Yehova aali no kupingula abantu ku ntanshi, amashiwi alandile yalipalana na mashiwi ayo Yoele alandile. (Yoele 2:31; Mat. 24:​29, 30) Na kabili ilyo abasambi ba kwa Yesu bapokelele umupashi wa mushilo pa Pentekoste mu mwaka wa 33 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, umutumwa Petro alandile ukuti ifi e fyo Yoele asobele. (Yoele 2:​28-32; Imil. 2:​16-21) Ifi fyafikilishiwe mu “nshiku sha kulekelesha” isha mitekele ya baYuda iyaishilepwa pa “bushiku bwa kwa Yehova” mu mwaka wa 70 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu. Muli uyu wine mwaka e mo abena Roma baonawile umusumba wa Yerusalemu. Na kabili umutumwa Petro no mutumwa Paulo balilandile pa “bushiku bwa kwa Yehova” ubuli no kwisa ku ntanshi. Ifi balandile filangilila ukuti ifyo Yoele asobele, fili no kufikilishiwa sana ku ntanshi.—2 Pet. 3:​12, 13; 1 Tes. 5:​2-4.

3. Ni nko nshi Yehova akandile, kabili mulandu nshi ashikandiile?

3 Yoele alembele ukuti “ubushiku bwa kwa Yehova nabupalama.” Pali ubu bushiku, Yehova aali no kupingula abalecusha abantu bakwe. (3:​2-6, 12, 14, 19) Yoele alisobele ifyo Yehova aali no kukanda abena Turi, abena Sidone, abena Edomu, abena Egupti na baPelishiti. Ifi Yoele asobele fyalipalana ne fyo bakasesema bambi basobele pali ishi inko. Esaya alilumbwile umusumba wa Ashidode ilyo alelanda pa baPelishiti. (Linganyeniko Esek. 29:​14-18; Amose 1:8; Mal. 1:​3, 4.) Ilyashi lya kale lilangilila ukuti ifyo Yoele asobele pali ishi inko, fyalifikilishiwe. Ici cilenga twashininkisha ukuti ne fyo asobele ukuti fikacitika ku ntanshi, na fyo fine fikafikilishiwa.

4. Bushe ibuuku lya kwa Yoele lyalanda ukuti tufwile ukucita cinshi pa kuti tukapusuke?

4 Yehova alitweba mwi buuku lya kwa Yoele ifyo tulingile ukucita pa kuti tukapusuke “ubushiku bwa kwa Yehova.” Yoele alembele ati: “Bonse abalilila kuli Yehova no kulumbula ishina lyakwe bakapusuka.” (2:​31, 32) Ilyo Paulo aleambula amashiwi yaba mwi buuku lya kwa Yoele, alandile ukuti fwe Bena Kristu tufwile ukulilila kwi shina lya kwa Yehova no kulumbula ishina lyakwe pa kuti tukapusuke.—Rom. 10:​13, 14.

5. Finshi tusambilila pali Yehova mwi buuku lya kwa Yoele?

5 Mwi buuku lya kwa Yoele tusambililamo ukuti Yehova “wa luse, alakokola ukukalipa kabili aliba sana no kutemwa ukushipwa.” (Yoele 2:13; Ukufu. 34:6) Yehova akoselesha abantu aba kuti balimubembukila ukuti babwelele kuli ena. Nga bacita ifi, akababelela uluse kabili akabapaala. (2:​12-14, 21) Nomba apo Yehova alitemwa umulinganya, akakanda abashifwaya ukulapila na bacusha ababomfi bakwe.—1:15; 3:19.

Ifyo Mufwile Ukwishiba Ilyo Mushilabelenga Ili Ibuuku

6. Ni kwi nalimo Yoele aleikala, kabili ni lilali abombele umulimo wa bukasesema?

6 Uwalembele: Ni Yoele. Finono twaishiba pali kasesema Yoele. Twaishiba fye ishina lyakwe ilyalola mu kuti “Yehova e Lesa.” Yoele alilembele pali Yuda, pali Yerusalemu na pe tempele. Kanshi nalimo aleikala mu Yerusalemu kabili alesesemena mu Yuda. (1:​9, 14; 2:​17, 32; 3:​1, 2, 16-20) Muli Baibo ya ciHebere, ibuuku lya kwa Yoele lyaba pa kati ke buuku lya kwa Hosea ne lya kwa Amose. Kanshi nalimo Yoele aali kasesema pa nshita imo ine na kasesema Hosea na Amose, ababombele bukasesema mu myaka ya ba 800, ninshi Yesu talaisa pano isonde. Cimoneka kwati Amose ayambwile ifyo Yoele alembele, kabili Amose alembele ibuuku lyakwe mu mwaka wa 804 ninshi Yesu talaisa pano isonde. (Yoele 3:16; Amose 1:​1, 2) Ifi nga e fyo cali, ninshi Yoele alembele ibuuku lyakwe nalimo mu mwaka wa 820 ninshi Yesu talaisa pano isonde. Na kabili iyi myaka ilelangilila ukuti nalimo Yoele abombele bukasesema pa nshita imo ine na kasesema Yona.

7. Finshi Yoele alembelepo, kabili afilembele shani?

7 Ifyalecitika ilyo alelemba ili ibuuku: Mu mwaka wa 820 ninshi Yesu talaisa pano isonde, Usia (uo Baibo ita no kuti Asaria) ali imfumu mu Yuda. Usia “alecita ifisuma mu menso ya kwa Yehova.” Ilyo aleteka, icalo ca Yuda calicimfishe inkondo ishingi kabili mu calo mwali ifya kulya ifingi ne fyuma ifingi. (2 Imila. 26:​3-14) Nomba abantu abengi abo aleteka balepepa tulesa twa bufi. (2 Isha. 15:​1-4) Kanshi calilingile filya Yoele apaapeete abantu ba kwa Yehova ukuti balapile kabili batendeke ukubombela Yehova na kabili. (2:​1, 12) Alembele ili ibuuku kwati mushikakulo mu lulimi lwa ciHebere, kabili abomfeshe amashiwi ayalelangilila bwino bwino ifyo Yehova aleumfwa pa fyabipa ifyo balecita. Pa kukomaila pa fishinka ifikalamba, Yoele alefibwekeshapo, kabili alebomfya ifilangililo ifisuma ifyaleangukila abantu ukumfwa, pamo nga icilangililo ca makanta. (1:​4, 6; 2:7) Yoele asobele ukuti Yehova aali no kukanda abantu bakwe. Na lyo line, filya asobele filatusansamusha pantu filangilila ukuti Yehova nga akanda abalwani bakwe, lyonse alacingilila ababomfi bakwe aba cishinka.

Ifishinka Ifikalamba

8. Bushe makanta yonaula shani ifintu?

 8 Makanta yaliile ifilimwa fyonse mu calo. (1:1–2:11) Yoele amwene ifintu ifya kutiinya mu cimonwa. Amwene makanta yalya ifya kulya fyonse mu calo. Pa mulandu wa kuti ifya kulya fyonse fyalipwile mu calo, abantu balilekele ukulatuula amalambo pe tempele. Yoele alingenye makanta ku “luko ulwa maka icine cine kabili ulo umuntu nangu umo ashingapenda” na ku bashilika abalebomba umulimo wa kwa Lesa pa “bushiku bwa kwa Yehova.”—1:6; 2:11; moneni  Akabokoshi 29-B.

9. Finshi Yehova aebele ababomfi bakwe abamupondokele ukuti bacite?

9 Yehova apaapeete abantu bakwe ukuti balapile kabili babwelele kuli ena. (2:​12-32) Yehova abalaile ukuti nga balapila, aali no kubabelela uluse kabili taali no kubakanda. Aali no kubapaala no kubapeela umupashi wakwe uwa mushilo.

10. Finshi Yehova aali no kucita abalecusha abantu bakwe?

10 Yehova alandile ukuti aali no kukanda inko ishalecusha abantu bakwe. (3:​1-21) Lesa aali no kubwesha abantu bakwe abaali bankole. Aali no kubabwesesha ku Yuda na ku Yerusalemu. Lyena aali no kulonganika inko mu “mupokapoka wa kwa Yehoshafati” umo aali no kushikandila. Uyu mupokapoka bawita no kuti “umupokapoka wa bupingushi.” (3:​12, 14) Amashiwi ya kulekeleshako muli ili ibuuku yatila: “Ine ne Yehova nkekala mu Sione.” (3:21) Aya amashiwi yalengele abantu ba kwa Yehova bashininkisha ukuti aali no kubapaala no kubacingilila.

Finshi Mwasambilila Muli Ili Ibuuku?

  1. 1. KUTI MWABA SANA CIBUSA WA KWA YEHOVA

    1. a. Bushe amashiwi ya kuti “na pali ino ine nshita” ayaba muli Yoele 2:​11-13, yatusambilisha finshi pa fyo Yehova atekanya?

    2. b. Bushe mumfwa shani nga mwabelenga pa mibele iisuma iyo Yehova akwata iyaba pali Yoele 2:13?

  2. 2. ISHIBENI BWINO IFYABA MULI ILI IBUUKU

    1.  a. Bushe ifyo Yoele asobele ukuti e fyo makanta yali no kucita mu Yerusalemu, filenga shani twaumfwikisha ifyo asobele pali ulya musumba? (1:4; moneni  Akabokoshi 29-B.)

    2. b. Yehova alaile ukuti aali no kupongolwela ababomfi bakwe umupashi wa mushilo, kabili alifikilishe ifi alaile. Bushe ifi filenga shani icitetekelo cesu cakosa? (Yoele 2:​28-32; Imil. 2:​16-21)

  3. 3. MULECITA IFYO MWASAMBILILAKO

    1. a. Finshi tulingile ukulacita pa kuti tukapusuke mu “bushiku bwa kwa Yehova”? (Yoele 2:​12, 13, 32; linganyeniko 1 Tes. 5:​2-6.)

    2. b. Belengeni Yoele 2:​23-26. Bushe amashiwi yaba pali ili ilembo yalanga shani ukuti Yehova ni kapekape? Kuti mwacita shani pa kuti mulepashanya Yehova kapekape?

  4. 4. FINSHI FIMBI MWASAMBILILA MULI ILI IBUUKU?