Byo afumishe bantu banji mu buzha mu Ijipita, Yehoba watongwele bañanga ba kwingijila mu tente wa lusambakeno. Bena Levi bebapele mingilo ikwabo ya kwingila mu tente wazhila. Nanchi Yehoba wateletu muchima aba baingijilanga mu tente wa lusambakeno nangwa boba baikalanga kipikipi na uno tente kukila bakwabo nyi? Ine. Yehoba kechi uji na misalululo ne. Bena Isalela bonse bakonsheshe kwikala balunda ne Yehoba. Kiji bino, mambo Yehoba walengelanga kisaka kyonse kya bena Isalela kumona jikumbi ne mujilo waimananga mulumbulumbu peulu ya tente wa lusambakeno. (Lupu. 40:38) Inge jikumbi jatendeka kwenda, nangwatu boba baikelanga kwalepa na tente wa lusambakeno, bejimonanga ne kutendeka kukasa bipe byabo, kufiikulula matente ne kuyila pamo na ba mu kisaka kyonse. (Bala. 9:15-23) Ne lelo jino, Yehoba ubena kutangijila bantu banji ne kwibazhikijila kechi na mambo a mpunzha ko bekela pano pa ntanda ne. w24.06 4 ¶10-12

Davida bakebelenga kumwipaya ku mwananji aye Abisalomo. Wakebelenga kumwangata bufumu. (2 Sam. 15:12, 13) Davida wafwainwe kufuma mu Yelusalema ponkapotu. Bakalume banji byo bayilenga, Davida wavulukile’mba kwafwainwe kushala muntu umo mu muzhi pa kuba’mba amubuulengako byalangulukilenga Abisalomo. Onkao mambo, watumine Zadoka ne bañanga bakwabo kubwela mu muzhi pa kuba’mba bamujimunengako pa bintu byamwekelenga. (2 Sam. 15:27-29) Bafwainwe kwikala bajimuka. Davida waambijile balunda nanji bakishinka abo ba Zadoka ne Hushai kuba’mba bomvwañane bya kuba. (2 Sam. 15:32-37) Kwesakana na byo baumvwañene, Hushai wibepekezhe kukwasha Abisalomo ne kumubuula jishinda jo afwainwe kwingijisha pa kuba’mba alukuke Davida. Baubile bino pa kuba’mba Davida ekale na kimye kya kwizhikijila. Hushai byo apwishishe kwisamba ne Abisalomo, wakabuujile Zadoka ne Abiata byo besambile. (2 Sam. 17:8-16) Byo bebabuujile, bano banabalume babiji nabo batumine muluwe kwi Davida. Baingijile mwingilo wanema bingi wa kuzhikijila Davida.​—2 Sam. 17:21, 22. w24.07 4-5 ¶9-10

Bakalume ba Yehoba bamo bezhachisha bingi pa bintu byatama byo baubile kala saka bakyangye kubatizhiwa nangwa panyuma ya kubatizhiwa. Pano bino, twafwainwa kuvuluka’mba Yehoba wapaine bukuzhi mambo witutemwa bingi. Kine, ukeba atweba kuswa buno bupe bo etupa. Yehoba ukeba atweba kuyuka’mba inge ‘twisamba [nanji] witukwasha,’ kechi uvuluka mambo o twalengele kala ne. Tumusanchila bingi Yehoba kuba’mba kechi uvuluka mambo o twalengele kala ne. Kabiji kechi ulubako bintu byawama byo twauba ne. (Sala. 103:9, 12; Hebe. 6:10) Inge mubena kwizhachisha pa bintu byo mwaubile kunyuma, mwafwainwa kwibikako ne kutesha muchima pa bintu byo mubena kuba ne byo mukoba kulutwe, kechi kuta muchima pa bintu byo mwaubile kala ne. Kechi mwakonsha kupimpula bintu byamwekele kala ne. Pano bino, mwakonsha kunemeka Yehoba mu bintu byo mubena kuba luno ne kutengela bintu byawama byo emulaya biji kulutwe. w24.10 8 ¶8-9

Inge mubena kutanga Baibolo mwakonsha kulefulwa pa bimye bimo na mambo a kuba’mba kuji bintu byavula byo mwafwainwa kwingijilapo. Akilangulukai pa bino: Fwanyikizhai’mba juba jimo mwatanga mu Baibolo byambo bibena kwamba pa kubula kwikala na misalululo. (Yako. 2:1-8) Mwamona’mba mwakonsha kupimpulako jishinda jo mumwenamo bakwenu. Onkao mambo, mwafuukulapo kupimpula byubilo byenu. Juba jalondelapo mwatanga pa byepelo bibena kwamba pa kwikala na ñambilo yawama. (Yako. 3:1-12) Mwavuluka kuba’mba pa bimye bimo mwamba byambo byatama nangwa bilefula bakwenu. Onkao mambo, mwafuukulapo kuba’mba mwambanga byambo byawama byakonsha kutundaika bakwenu. Juba jikwabo mwatanga byepelo bibena kwimujimunako kuba’mba kechi mwafwainwa kwikala mulunda na bya pano pa ntanda ne. (Yako. 4:4-12) Mwamona kuba’mba mwafwainwa kusalanga bulongo bya kisangajimbwe byenu. Pa juba ja buna mwakonsha kulanguluka’mba kechi mukakonsha kupimpulako byubilo byenu mu bino byonse ne. Kechi mwafwainwa kulefulwa ne. Vulukainga’mba mwafwainwa kutwajijila kuvwala “bumuntu bupya.” w24.09 5-6 ¶11-12

Yesu wayukile’mba Yehoba wamwenenga byo bamubilenga nshiji. Waketekejile’mba Yehoba ukafumyapo nshiji yonse pa kimye kyafwainwa. Inge muntu wituba byatama twafwainwa kulondela byaubile Yesu pa kumukumbula. Bimye bimo, twafwainwa kulubangakotu ku bintu bimo byo betwambila nangwa kwituba ku bakwetu. Nangwa twakonsha kuzhindamapotu kuchina’mba twakamba bintu byakonsha kulengela lukatazho kubaya. (Sapwi. 3:7; Yako. 1:19, 20) Pa bimye bikwabo, twakonsha kwambilako muntu ye babena kumanyika nangwa kwamba pa bintu byo twaitabilamo. (Byu. 6:1, 2) Inge twafuukulapo kwamba, twafwainwa kwamba na mushingi kabiji saka twatekanya. Twafwainwa kulondela byaubanga Yesu mambo aye wikanyanga mambo wipaine aye mwine “ku yewa uchiba mambo mo aolokela.”​—1 Pe. 2:23. w24.11 5-6 ¶10-12

Inge ndengamambo walapila, twikala bingi na lusekelo. (Luka 15:7) Kino inge kyamweka, ñanyi wafwainwa kutumbijikwa? Bakulumpe mu kipwilo nyi? Vulukai kuba’mba mutumwa Paulo wanembele pa bandengamambo amba: “Kampe Lesa ukebalengela kulapila.” (2 Timo. 2:25) Onkao mambo, Yehoba ye ukwasha mwina Kilishitu walenga mambo kupimpula milanguluko ne byubilo byanji, kechi muntu ne. Paulo walumbulula bintu byawama bimweka inge muntu walapila. Uno muntu uyukisha bulongo bukine ne kuchinuzhuka bitewa bya kwa Satana kabiji utendeka kulanguluka bulongo. (2 Timo. 2:26) Inge muntu walengele mambo walapila, bakulumpe mu kipwilo bakatwajijila na kumufwakesha pa kuba’mba bamukwashe kukosesha lwitabilo lwanji ne kumukwasha kutwajijila kushinda meseko a kwa Satana pa kuba’mba obenga byaoloka.​—Hebe. 12:12, 13. w24.08 23 ¶14-15

Jibumba Yesu jo ajishishe jateletu muchima pa bintu bya ku mubiji ne byakebelenga michima yabo. Mu ñanyi jishinda? Pa juba jalondejilepo, bamwene kuba’mba Yesu ne batumwa banji baya. Onkao mambo, mabumba akanjijile Mato akwabo aishile kufuma ku Tibeliasa ne kuya ku Kapenama kwayile Yesu. (Yoa. 6:22-24) Nanchi baubile bino pa kuba’mba bafunjilepo bintu bikwabo pa Bufumu nyi? Ine. Kintu kikatampe kyo bakebelenga ke kwibapa shinkwa mukwabo kwi Yesu. Twayuka byepi? Langulukai pa kyamwekele jibumba byo jamwene Yesu kwipi na ku Kapenama. Yesu waambile patoka kuba’mba kintu kikatampe kyo bakebelenga ke kajo. Nangwa kya kuba ‘bajiile bashinkwa ne kwikuta,’ Yesu waambile’mba kano “kajo konaika.” Wibatundaikile kwingijila ‘kajo kafwainwe kwibalengela kwikala na bumi bwa myaka ne myaka.’ (Yoa. 6:26, 27) Yesu waambile’mba Shanji ukebakwashanga kutaana kajo. w24.12 5 ¶8-9

Pa kuba’mba mwikale mufunjishi wayuka bulongo kufunjisha, balongo mwafwainwa kwingijishanga mambo a Lesa pa kufunjisha ne pa kufundako balongo ne banyenga. Tangainga Baibolo ne mabuku alumbulula Baibolo. (Maana 15:28) Inge mubena kutanga, langulukai pa byo mwafwainwa kwingijisha bintu byo mubena kutanga mu Baibolo. Kimye kyo mubena kufunjisha, ibikaingako kufika pa muchima bantu bo mubena kwambako. Mwakonsha kuwamishako busendwe bwenu bwa kufunjisha inge ke mwipuzheko bakulumpe mu kipwilo bayuka kufunjisha kuba’mba bemukwashe. (1 Timo. 5:17) Bakulumpe mu kipwilo bafwainwa kutundaika balongo ne banyenga mu kipwilo. Nangwa byonkabyo, bakulumpe mu kipwilo bafwainwa kujimunako balongo ne banyenga mu kipwilo nangwatu kwibakajipila. Bafwainwa kumweshanga lusa pa kuba bino. Inge mwaikala bakooka muchima, kumwesha butemwe ne kwingijisha mambo a Lesa pa kufunjisha, mukekala mufunjishi wayuka kufunjisha bulongo mambo mukalondelanga Yesu mufunjishi wayukisha.​—Mat. 11:28-30; 2 Timo. 2:24. w24.11 24 ¶16

Tupa Yehoba lukumo kupichila mu byo twamba pe aye. Bantu ba Yehoba bebatundaika ‘kwimbila Yehoba,’ ‘kutota jizhina janji,’ ‘kusapwila mambo awama a lupulukilo lwanji’ ne ‘kwamba pa lukumo lwanji ku bisaka bya bantu.’ (Sala. 96:1-3) Ano o mashinda mo twakonsha kupela Shetu wa mwiulu lukumo. (Byu. 4:29) Ne atweba twakonsha kupa Yehoba lukumo kwingijisha bintu byetu bya ku mubiji. Kufumatu ne kala, bapopweshi ba Yehoba bengijisha bintu byabo bya ku mubiji kumutumbijikilamo. (Maana 3:9) Bena Isalela bapaine bupe pa kutundaika mwingilo wa kushimika ne kuwamisha nzubo ya Lesa. (2 Mfu. 12:4, 5; 1 Moba 29:3-9) Baana ba bwanga bamo ba kwa Yesu bamukwashishe aye ne batumwa banji kwingijisha “bintu byabo.” (Luka 8:1-3) Bena Kilishitu ba mu myaka kitota kitanshi nabo bapaine bya bupe bya kukwasha balongo ne banyenga. (Byu. 11:27-29) Lelo jino, ne atweba twakonsha kutumbijika Yehoba kwingijisha bya bupe byo tupana. w25.01 4 ¶8; 5 ¶11

Ñanyi kintu kyalengejile Koneleusa kufuukulapo kubatizhiwa? Tutanga mu Baibolo kuba’mba ‘waakamwanga Lesa pamo na ba mu nzubo yanji bonse.’ Kabiji Koneleusa walombanga milombelo ya misashijilo kwi Lesa kimye kyonse. (Byu. 10:2) Petelo byo asapwijile mambo awama Koneleusa, aye ne ba mu nzubo yanji baitabijile Kilishitu kabiji bafuukwilepo kubatizhiwa ponkapotu. (Byu. 10:47, 48) Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, Koneleusa wipaine kupimpula bwikalo bwanji pa kuba’mba aye ne kisemi kyanji pamo bapopwelenga Yehoba. (Yosh. 24:15; Byu. 10:24, 33) Koneleusa naye kechi waswishishe kifulo kyo ajingapo kumulengela kubula kwikala mwina Kilishitu ne. Nanchi ne anweba mwafwainwa kupimpula bwikalo bwenu pa kuba’mba mufikilemo kubatizhiwa nyi? Inge ibyo, yukai’mba Yehoba ukemukwashanga. Yehoba ukemupesha inge mwatwajijila kulondela mafunde a mu Baibolo pa kuba’mba mumupopwelenga bulongo. w25.03 5 ¶12-13

Inge mwaumvwa bintu bya bubela bibena kwamba bantu pa jibumba ja Yehoba ne pa balongo babena kutangijila, vulukainga kuba’mba balwanyi ba Lesa byo byo baubile kwi Yesu ne ku baana banji ba bwanga ba mu myaka kitota kitanshi. Lelo jino, bantu ba Yehoba babena kwibamanyika ne kwibabepela byonkatu Baibolo byo aambijile jimo. (Mat. 5:11, 12) Inge twayuka mwine ubena kulengela bantu kwamba bya bubela pe atweba ne kupelawizha kubapo kintu kimo pa kuba’mba twizhikijile, kechi tukajimbaikwa na bintu byo bamba ne. Twakonsha kuba byepi pa kuba’mba twizhikijile? Kanainga mashimikila a bubela. Mutumwa Paulo waambile byo twafwainwa kuba inge twaumvwa mashimikila a bubela. Waambijile Timoti amba “wibakambizhe bamo baleke . . . kutako muchima ku mashimikila a bubela” ne ‘kukana mashimikila a bubela.’ (1 Timo. 1:3, 4) Tukana ano mashimikila a bubela mambo twayuka kwine kufuma buno bubela. Bino tuteleka ku “byambo byawama” bya bukine.​—2 Timo. 1:13. w24.04 11 ¶16; 13 ¶17

Twajijilai kukwatankana na balongo ne banyenga ba kishinka kwi Yehoba. Lesa ukeba atweba kumupopwelanga saka twakwatankana. Tukatwajijilatu kukwatankana inge twakwachisha ku bukine. Inge muntu wasenduka mu bukine, kino kileta mabano mu kipwilo. O ene mambo Lesa o etujimwinako kuba’mba twafwainwa ‘kwibachinuzhukanga.’ Inge twabula kuba bino, bakonsha kwitusendula mu bukine. (Loma 16:17) Inge twayuka bukine ne kwibukwachisha, tukatwajijila kufwenya kwipi ne Yehoba ne kukosesha lwitabilo lwetu. (Efi. 4:15, 16) Tukazhikijilwa ku mafunjisho a bubela a kwa Satana ne masawakya a bubela kabiji Yehoba uketuzhikijila mu kimye kya malwa akatampe. Twajijilai kukwachisha ku byambo bya kine “ne Lesa wa mutende ukekala ne anweba.”​—Fili. 4:8, 9. w24.07 13 ¶16-17

Yesu wateshe muchima pa kukwasha bantu bajinga na bijikila na mambo a bundengamambo kabiji wibechile kuba’mba bekale baana banji ba bwanga. Wayukile’mba bantu bamanama na mambo a bundengamambo. Onkao mambo, wakwashishe banabalume ne banabakazhi bayukanyikilwe’mba bajinga bandengamambo. Kwingijisha kishimpi, walumbulwile’mba: “Bantu batuntulu kechi bakeba shayuka wa michi ne, poso aba bakolwa.” Wanungilepo’mba: “Naishile na kwita bandengamambo kechi bantu baoloka ne.” (Mat. 9:12, 13) Abino byo byaubile Yesu. Walekejileko mambo mwanamukazhi wamovwele ku maulu na mipolo yanji. (Luka 7:37-50) Wafunjishe mwanamukazhi mwina Samaliya bukine bwanema bingi waishile na kutapula mema nangwa kya kuba wayukile’mba wajinga na byubilo byatama. (Yoa. 4:7, 17-19, 25, 26) Kabiji Lesa wapele Yesu bulume bwa kufumyapo kintu kifuma mu bundengamambo, ko kuba’mba lufu. Mu ñanyi jishinda? Yesu wasangwile bantu banabalume ne banabakazhi, banyike ne bakulumpe.​—Mat. 11:5. w24.08 4 ¶9-10

Yehoba ukatumbijika byepi jizhina janji kulutwe? Ukoba bino byo akaleta bunchibamambo bwanji bwaoloka. Katatakatu akazhachishe Babilona Mukatampe na mambo a kuleta mwenga pa jizhina janji jazhila. (Lum. 17:5, 16; 19:1, 2) Bamo bakamonako Babilona Mukatampe byo bakamonauna, kampe bakafuukulapo kutendeka kupopwela Yehoba pamo ne atweba. Kabiji pa Amagedonyi, Yehoba ukonauna buno bwikalo bonse bwa kwa Satana ne kuzhiisha bonse bamushikwa kabiji baleta mwenga pa jizhina janji. Pakuba ukapulusha bonse bamutemwa, bamukookela kabiji bamuletela lukumo. (Mako 8:38; 2 Tesa. 1:6-10) Bantu byo bakesekwa japelako panyuma ya Myaka Kiumbi Kimo ya Bukalama bwa kwa Kilishitu, Yehoba ukapwisha kuzhijika jizhina nanji. (Lum. 20:7-10) Pa kyokya kimye, pano “pa ntanda pakakumbana maana a kuyuka lukumo lwa Yehoba byonkatu mema byo akumbana mu kalunga ka mema.” (Ha. 2:14) Kikawama bingi mambo bantu bonse bakekalanga pano pa ntanda bakapanga Yehoba lukumo lwamufwainwa. w25.01 7 ¶15-16

Ñanyi kintu kyakwashishe bena Kilishitu Bahebelu kuchinchika lumanamo? Mutumwa Paulo wakebelenga kukwasha bena Kilishitu kuyuka bintu byawama byo bakamwenamo inge batwajijila kuchinchika. Onkao mambo, walumbulwile’mba Lesa wakonsha kuswisha lwitabilo lwa mwina Kilishitu kwesekwa. Lufunjisho lwa uno mutundu lwakonsha kukwasha muntu kwikala na byubilo byawama bya bena Kilishitu nangwa kuwamishako byubilo bimo. Bena Kilishitu Bahebelu kibapelejile bingi kuchinchika meseko mambo batele muchima pa byawama bifumamo. (Hebe. 12:11) Paulo wakambizhe bena Kilishitu Bahebelu kuchinchika meseko ne kubula kubwela panyuma. Paulo wafikijilemo bingi kwibanembela byo bafwainwe kuchinchika lumanamo, mambo aye saka akyangye kwikala mwina Kilishitu wamanyikilenga bena Kilishitu. Kabiji wamwene byo bebamanyikilenga. Wayukile ne bya kuchinchika lumanamo. Kiji bino mambo aye byo aikele mwina Kilishitu, wapichile mu lumanamo lwapusana pusana.​—2 Ko. 11:23-25. w24.09 12-13 ¶16-17

Pa juba pa juba, mwingilo wetu ubena kukebewa kumwingila bukiji bukiji. Mambo ka? Mambo kimye kyashalako kyakepa. Vulukai Yesu byo aambijile jimo pa mwingilo wetu wa kusapwila mu ano moba a kupelako byonka byo kyanembwa pa Mako 13:10. Kwesakana na jishimikila ja kwa Mateo, Yesu waambile’mba mambo awama akasapwilwa pano pa ntanda ponse “mpelo” saka ikyangye kufika. (Mat. 24:14) Kino kyambo kibena kulumbulula mpelo ya buno bwikalo bwatama bwa kwa Satana. Yehoba watongwela jimo “juba ne kimye” kikamwekelamo bino bintu katataka. (Mat. 24:36; Byu. 1:7) Jino juba jibena kuya na kufwenya pepi pa juba pa juba. (Loma 13:11) Pa kino kimye, twafwainwa kutwajijila na kusapwila kufika ne ku mpelo. Inge ketulanguluke pa mwingilo wetu byo aji, twafwainwa kwiipuzhanga buno bwipuzho bwanema bingi: Mambo ka o tusapwila mambo awama? Butemwe bo bwitulengela kusapwila. Byo tuba mu mwingilo wetu wa kusapwila bimwesha byo twatemwa mambo awama, byo twatemwa bantu ne kyakila pa byonse tumwesha byo twatemwa Yehoba ne jizhina janji. w24.05 14-15 ¶2-3

Anweba bansemi tundaikainga mwanenu kulanguluka pa bintu byalenga Yehoba. Inge mwaya na kufwakasha mu paka nangwa inge muji mu mashamba, kwashai mwanenu kulanguluka pa bintu byapusana pusana byalenga Lesa. Mambo ka? Bino bilengwa byapusana pusana bimwesha’mba kuji muntu uji bingi na maana wibilengele. Pa myaka yavula, bashayuka ba bya sayansi bafunda pa bilengwa bivungavunga nangwa kwipomba. Shayuka wa bya sayansi aye Nicola Fameli walumbululwile’mba inge mwamona kilengwa kivungavunga ne kubala bimye byo kivunga mwakonsha kutaana’mba byo byo kiji ne ku kilengwa kikwabo kya mutundutu umo. Kibelengelo kya bimye byo kivunga kiya na kubayilako pachepache mu kwesakana nobe nkata. Kuno kwivunga kwa bilengwa kumwekela mu bilengwa byavula nabiji myala yanshansha imo, bakolokofwa, mabula a bichi ne sanifulawa. w24.12 16 ¶7

Mosesa, Davida ne Yoano baikele mu bimye byapusana na byetu. Kabiji bwikalo bwabo bwapusene na bwikalo bwetu lelo jino. Pano bino, kuji bintu byo baubilenga byo tuba ne atweba lelo jino. Baingijilanga Lesa wa kine byonka byo tuba ne atweba. Tulomba kwi Yehoba, kuketekela mwi aye ne kukeba kwitutangijila byonka byo baubanga ne abo. Kabiji byonka byajinga bano banabalume ba kala, ne atweba twayuka’mba Yehoba upesha boba bamukookela. Onkao mambo, twayai atweba bonse tumvwinenga byambo bya kupezhako byaambile bano banabalume bakulumpe ne kulondela mikambizho ya Yehoba. Inge twauba bino, Yehoba uketupeshanga mu bintu byonse byo tuba ne ‘kwitwikazha moba avula,’ ko kuba’mba myaka ne myaka. Kabiji tukekala na lusekelo na mambo a kutokesha ku muchima Shetu wa mwiulu wa butemwe, ufikizha milaye yanji yonse kabiji uketubila bintu byawama bingi byo twakonsha ne kukankalwa kufwanyikizha.​—Efi. 3:20. w24.11 13 ¶20-21

Mu myaka kitota kitanshi, balongo bamo bebatongwele kwikala bankwasho mu kipwilo. (1 Timo. 3:8) Kyamweka bo baingijilenga “mingilo ya kukwashañana” yaambilepo mutumwa Paulo. Kyamweka bankwasho bo baingijilenga mingilo ya kukwashañana pa kuba’mba bakulumpe mu kipwilo bate muchima pa mwingilo wa kufunjisha ne bukafunga. Bankwasho baingilangako mingilo ya kukwashañana nabiji ya kukopolola binembelo nangwa kupota bintu byo baingijishanga pa kukopolola bino Binembelo. Akilangulukai pa mingilo imo ingila bankwasho mu kipwilo kyenu. (1 Pe. 4:10) Bamo bengijila ku mali a kipwilo nangwa kutala pa nyaunda, kuoda mabuku a kwingijisha basapwishi, kwingijila ku biñambañamba, kwingila buasha ne kukwashako kuwamisha Nzubo ya Bufumu. Ino yonse mingilo ilengela kipwilo kwingila bulongo.​—1 Ko. 14:40. w24.10 19 ¶4-5

Tukachinchikanga meseko onse, akatampe ne acheche inge twayuka kuba’mba Yehoba ye Lesa mumi kabiji amba uketukwashanga. Aye ye Lesa wa Bulume Bonse kabiji wakonsha kwitupa bulume bwa kuchinchika. Onkao mambo, kino kitulengela kushiinwa’mba Yehoba uketukwasha mu meseko onse o tukapitangamo. Yehoba inge ubena kwitukwasha mu meseko acheche o tubena kupitamo, kino kitulengela kushiinwa’mba uketukwasha ne mu meseko akatampe o twakonsha kupitamo. Akilangulukai pa bintu bibiji byamwekejile Mfumu Davida byamulengejile kuketekela mwi Yehoba. Byo ajinga kafunga saka akiji mwanyike, mbeyala ne bokwe bakwachile mikooko ya bashanji. Pa bino bimye byonse bibiji, Davida wachinchikile ne kupangisha bano banyama kuba’mba apulushe mikooko. Davida kechi waambile’mba wapokolwele ino mikooko mu bulume bwanji ne. Wayukile’mba Yehoba ye wamukwashishe. (1 Sam. 17:34-37) Kulanguluka languluka pa bino bintu byamumwekejile kwalengejile Davida kuketekela’mba Lesa mumi ukamukosesha ne mu kimye kya kulutwe. w24.06 21 ¶5-6

Mwakonsha kuba byepi inge bemwita ku kijiilo? Mwakonsha kuya nyi? Inge wimwita kechi mwamuyuka bulongo nangwa kuyuka byo anengezha ne, mwafwainwa kumwipuzha’mba: “Kwepi kukekela kijiilo kabiji ñanyi kimye? Bantu banga bakatanwako? Bañanyi bakatangijilanga? Bañanyi bakataanwako? Ñanyi bintu byo banengezha bikoba bantu? Nanchi kukekala maalwa nyi? Kuyuka mikumbu ya ano mepuzho kukemukwasha kufuukula bulongo. Inge mwayuka bishinka byonse, langulukai pa bintu byonse byo banengezha. Mukoba byepi inge mwayuka’mba ku kijiilo kukeya ne bantu babula kulondela mafunde a mu Baibolo nangwa kukekala maalwa kabiji kechi kukekala muntu wa kumona’mba babena kutoma kechi batoma avula kya kuba bapendwa ne? Nanchi mwalanguluka’mba ku kino kijiilo kukekala kusangalala kubi nyi? (1 Pe. 4:3) Inge mwaikala na bino bishinka byonse po po mukafuukula bulongo bya kuba. w25.01 15 ¶4-5

Na mambo a kitapisho kya bukuzhi, Yehoba ufuuta mambo a bantu balapila. Akimonai Baibolo byo alumbulula Yehoba byo oba kino. Kikatazha bingi kovwa ne kutokesha kivwalo kyasombela na mashi. Kwingijisha ino ñambilo ya kifwanyikizho, Yehoba witukwasha kuyuka’mba wiatokesha kuba’mba azhimañane. Mambo etu beesakanya ku “nkongole” ikatampe. (Mat. 6:12; Luka 11:4) Kimye kyonse kyo tulenga mambo kwi Yehoba, kiji nobe nkongole yetu ibena kuya na kubayilakotu. Tuji na nkongole ikatampe bingi kwi aye. Pano bino, inge Yehoba witulekelako mambo, kijitu nobe wafuuta nkongole yetu. Kechi uvuluka mambo o twalengele ne. Byonkatu byo twikala na lusekelo inge mukwetu witulekelako mambo, popamotu ne Yehoba inge witulekelako mambo twikala bingi na lusekelo. w25.02 9-10 ¶9-10

Bansemi inge bakota, bakonsha kukeba bukwasho ku baana babo, kabiji baana bavula bakeba bingi kukwasha bansemi babo. (1 Timo. 5:4) Nangwa byonkabyo, bansemi baketekela mwi Yehoba bayuka kuba’mba bakekala bingi na lusekelo inge bakwasha baana babo kwikala bakalume ba Yehoba, kechi kukomesha baana babo kuba’mba bakekale na mali avula a kwibalaminamo ne. (3 Yoa. 4) Mwafwainwa kumwesha’mba mwaketekela mwi Yehoba pa kukwasha baana benu kunengezha mashinda akebakwashanga kwikala na bya mu bwikalo byo bakeba. Saka bakijitu banyike, mwafwainwa kwibakwasha kuyuka’mba kyanema bingi kwingila na ngovu. (Maana 29:21; Efi. 4:28) Inge bakoma, mwafwainwa kwibakwasha kuta muchima pa kufunda sukulu. Bansemi bena Kilishitu bafwainwa kukebakeba bishinka ne kwingijisha mafunde a mu Baibolo pa kukwasha baana babo kuyuka po bafwainwa kupelela kufunda sukulu pa kuba’mba bakekalenga na bintu byo bakeba mu bwikalo ne kwingilanga na mukoyo mu mwingilo wa kusapwila. w25.03 30-31 ¶15-16

Mwakonsha kutaana byambo byaambile Yehoba pa bano bantu bikekalanga mu paladisa wa ku mupashi mu Isaya kitango 65. Buno bungauzhi bwafikile patanshi mu 537 B.C.E. Pa kyokya kimye, Bayudea balapijile bafumine mu buzha mu Babilona ne kubwela mu ntanda yabo. Yehoba wapesheshe bantu banji ne kwibakwasha kushimukulula muzhi wa Yelusalema ye baonawine, ne kushimukulula nzubo yanji yo bamupopwelangamo mu Yelusalema. (Isa. 51:11; Zeka. 8:3) Kufika kwa bubiji kwa bungauzhi bwa kwa Isaya kwatendekele kufika mu 1919 C.E. kimye bapopweshi ba Yehoba ba mu ano moba kyo bebafuminye mu buzha mu Babilona mukatampe. Kabiji paladisa wa ku mupashi watendekele kubayilako mwaya ntanda yonse. Basapwishi ba Bufumu baingijilenga na mukoyo balengele bipwilo byavula kabiji baikele na byubilo byawama. Banabalume ne banabakazhi bajinga na byubilo byatama bya bunyama, bavwajile “bumuntu bupya bwalengelwe monka mwayila kyaswa muchima wa Lesa.” w24.04 20-21 ¶3-4

Mu byalo bimo bansemi nangwa bantu bakwabo bakoma, bakonsha kukebela mulongo wabo muntu wa kutwela nanji mu masongola. Mu byalo bikwabo, ba mu kisemi nangwa balunda nabo bakebela mwina Kilishitu  katanda nangwa muzhike muntu wa kutwela nanji mu masongola ne kunengezha uno mwanamulume ne mwanamukazhi kumonañana kuba’mba bakesambe kumona inge bakonsha kwisampa bulunda bwa kukeba kwiyuka bulongo. Inge bemubuula kukebela katanda nangwa muzhike muntu wa kutwela nanji mu masongola, yukai bintu byatemwa ne bikeba bantu bo mukeba’mba bakesongole. Inge mwataana muntu ye mukeba kutwela nanji mu masongola, yukai bulongo byo aji, byubilo byanji ne kyakila pa byonse bulunda bwanji ne Yehoba. Kwikala na bulunda bwakosa ne Yehoba, kyo kintu kyanema bingi kechi mali, kufunda nangwa kifulo muntu kyo aji nakyo ne. Nangwa byonkabyo, vulukainga’mba mulongo katanda nangwa nyenga muzhike, bafwainwa kwifuukwilapo abo bene inge bakesongola nangwa ne. w24.05 23 ¶11

Byo twamba ne byo tubula kwamba byakonsha kukwasha mwanamulume ne mwanamukazhi babena kwiyuka kuba’mba bakesongole. Pa bimye bimo, twafwainwa kwikanyanga ne kubula kwambapo biji byonse. (Maana 12:18) Kampe twakonsha kukeba kubuulako bakwetu pa bano bantu babena kwiyuka, pano bino abo bene bakonsha kufuukulapo kubula kubuulako muntu uji yense pa kikye kimye. Kechi twafwainwa kwambanga pa bano bantu babiji babena kwiyuka nangwa kutendeka kwibepuzha pa bintu byabula kwitutala ne. (Maana 20:19; Loma 14:10; 1 Tesa. 4:11) Kabiji kechi twafwainwa kwibambila nangwa kwibepuzha mepuzho akonsha kwibalengela kulanguluka’mba tubena kwibakanjikizha kwisongola ne. Pano twafwainwa kuba byepi inge mwanamulume ne mwanamukazhi babena kwiyuka kuba’mba bakesongole, bafuukulapo kupwisha bulunda bwabo? Kechi twafwainwa kwibepuzha pa bintu byalengela’mba bulunda bwabo bupwe ne. Kabiji kechi twafwainwa kukeba kuyuka walengela’mba bipwe ne. (1 Pe. 4:15) Inge mwanamulume ne mwanamukazhi beyukilenga’mba bakesongole, bafuukulapo kupwisha bulunda bwabo, kechi twafwainwa kulanguluka’mba batamisha pa kupwisha bulunda bwabo ne. Javula kino kilumbulula’mba mwanamulume ne mwanamukazhi beyuka bulongo kabiji kyo kyalengela kufuukulapo kupwisha bulunda bwabo. Nangwa byonkabyo, kupwisha bulunda bwabo kwakonsha kwibakozha ku muchima. Onkao mambo, twafwainwa kumonapo mashinda a kwibakwashishamo. w24.05 31 ¶15-16

Lweseko lumo lukatampe kabiji lwakatazha bingi lo twakonsha kupitamo ke lolwa lwiya inge muntu umo mu kisemi nangwa mulunda netu waleka kwingijila Yehoba. (Sala. 78:40) Inge muntu waleka kwingijila Yehoba twamutemenwe bingi kyakonsha kwitukatazha bingi kuchinchika pa kuba’mba tuleke kupwanañana nanji. Inge kya kuba ne anweba mubena kupita mu luno lukatazho, ko kuba’mba byaubile Davida ne Zadoka byakonsha kwimukosesha. Watwajijile kwikala wa kishinka kwi Yehoba kimye mulunda nanji aye Abiata kyo alekele kwikala wa kishinka kwi Yehoba. Kino kyamwekele ku mpelo ya bukalama bwa kwa Davida. Davida byo ajinga pepi kufwa, mwananji Adoniya wakebelenga kwangata bufumu Yehoba bo alayile kupa Solomone. (1 Moba 22:9, 10) Abiata wafuukwilepo kutundaika Adoniya. (1 Mfu. 1:5-8) Kuba bino, kwamwesheshenga’mba Abiata kechi wajinga wa kishinka kwi Davida, Zadoka ne Yehoba ne. Aye ne Abiata baikele bañanga ba Lesa kukila myaka 40.​—2 Sam. 8:17; 15:29; 19:11-14. w24.07 6 ¶14-15

Twafwainwa kuyuka’mba ke kintu kyawama bingi kutwajijila kuba byawama pa kuba’mba tushinde lweseko. Inge muntu walenga mambo, ‘usekelatu pa kakimye kacheche,’ pakuba kulondela mizhilo ya Yehoba kwitulengela kwikala bingi na lusekelo. (Hebe. 11:25; Sala. 19:8) Kiji bino mambo Yehoba witulengele’mba tulondelenga mizhilo yanji. (Nte. 1:27) Onkao mambo, tukekala na jiwi ja mu muchima jatoka ne kwitulengela kutwajijila kuba bintu biketulengela kwikala na bumi bwa myaka ne myaka. (1 Timo. 6:12; 2 Timo. 1:3; Yuda 20, 21) Ibyo kuba’mba “mubiji wakooka.” (Mat. 26:41) Pano bino, kino kechi kilumbulula’mba kafwako kyo twakonsha kuba ne. Yehoba winengezhezha jimo kwitupa bulume. (2 Ko. 4:7) Kabiji mwafwainwa kuyuka’mba buno bulume Yehoba bo etupa bwakila bwa bantu. Pano bino, patanshi twafwainwa kwibikako pa juba pa juba kwingijisha bulume bwetu pa kushinda lweseko. Yehoba ukakumbula milombelo yetu ne kwitupa bulume bo tukeba. (1 Ko. 10:13) Ibyo, na bukwasho bwa Yehoba, tukatwajijila kuchinuzhuka bintu byakonsha kwitulengela kuponena mu lweseko. w24.07 19 ¶19-21

Mutumwa Paulo wanembejile byambo biji mu kinembelo kya lelo mukulumpe mukwabo mu kipwilo aye Timoti pa bya kuba na “bantu balengalenga mambo.” Pano watazhizhe mwepi? Kechi walumbulwilenga’mba kipwilo kyonse kyafwainwe kuyuka ne. Paulo kechi walumbulwilenga’mba “bantu bonse” bemenako kipwilo kyonse ne. Pakuba waambilengatu pa bantu bacheche kampe bayuka mambo alengele muntu. Bano bantu bakonsha kwikala bamweneko bintu byo aubile nangwa bantu bo abuujileko. Bakulumpe mu kipwilo bakabuulakotu bantu bamweneko nangwa bo abuujileko aye mwine kuba’mba ano mambo beengijilapo. Pa bimye bimo, mambo alenga muntu akonsha kuyukanyikwa ku bavula mu kipwilo nangwa akayukanyikwa palutwe kacheche. Inge kyaikala bino, byambo bya kuba’mba “bantu bonse” byakonsha kulumbulula kipwilo kyonse. Onkao mambo, mukulumpe mu kipwilo ukabijika ku kipwilo kuba’mba mulongo nangwa nyenga bamunenauna. Mambo ka? Paulo wakumbula’mba: “Pa kuba’mba bakwabo nabo bafunjileko” kubula kulenga mambo akatampe. w24.08 23-24 ¶16-17

Twafwainwa kutwajijila kwingila na mukoyo mu mwingilo wa Yehoba kufikatu ne ku mpelo. Ne mu kupezhako, twafunda kuba’mba bashingwa bafwainwa kutwajijila kulaba ne kukenkenta pa kuba’mba ‘bakebasende’ kwi Yesu ne kutambula mfweto yabo ya mwiulu. (Mat. 24:40) Bano bashingwa batengela ‘kwibakonkanya pamo’ ne Yesu mwiulu. Panyuma ya Amagedonyi, bakekala musongwa wa kwa Yesu mu masongola a Mwana Mukooko. (2 Tesa. 2:1) Nangwa kya kuba kimye kya kuchibila bantu mambo kyafwenya kala pepi, kechi twafwainwa kwakamwa ne. Inge twatwajijila kwikala ba kishinka, Shetu wa mwiulu wa butemwe uketupa “bulume bwakila bwa bantu” pa kuba’mba ‘tukapuluke . . . ne kwimana ku Mwana muntu.’ (2 Ko. 4:7; Luka 21:36) Inge tuji na luketekelo lwa kukekala mwiulu nangwa pano pa ntanda, tukatokesha ku muchima Shetu wa mwiulu inge ke tumvwine lujimuno luji mu bishimpi bya kwa Yesu. Na mambo a lusa lukatampe lwa Yehoba, mazhina etu ‘akanembwa mu buku’ wa bumi.—Da. 12:1; Lum. 3:5. w24.09 24-25 ¶19-20

Na bukwasho bwa Mambo a Lesa, ne anweba mwakonsha kwikala na mutende wa mu milanguluko. Mu ñanyi jishinda? Langulukainga pa bintu byawama byo muji nabyo, kuvwangakotu ne nsabo yo mwibikila mwiulu ne kuvulukanga’mba kukebesha bintu bya mu ino ntanda kechi muji mfweto ne. Bantu batwezhamo ne mutwe mu kukebesha bintu bya mu ino ntanda mambo kechi baji na luketekelo lwa bintu byawama biji kulutwe ne. Pano bino, anweba mwayuka’mba Yehoba wimulaya bintu byawama bingi kulutwe byo mwakonsha ne kubula kufwanyikizhatu ne. (Sala. 145:16) Kabiji akilangulukai pa kino: Nanchi mwayuka bwikalo bwenu byo bwafwainwe kwikala inge kechi mwafuukwilepo kwingijila Yehoba nenyi? Kishinka kimo kyo twafwainwa kuyuka ke kya kuba’mba: Bonse bafuukulapo kwingijila Yehoba na mambo a kumutemwa ne kutemwa bantu bamwenamo bintu byawama bingi ne kwikala na lusekelo. w24.10 27 ¶12-13