Kikaonde
September
/assets/ct/28ada02fb0/images/syn_placeholder_sqr.png
es26 pp. 88-97

September

Pa Kibiji, September 1

September

Iesekainga anwe bene pa kuba’mba muyuke kana mukiji monka mu lwitabilo nangwa ne.​—2 Ko. 13:5.

Kechi twafwainwa kwibikangakotu kukoma ku mupashi ne, bino twafwainwa ne kutwajijila kuba bino. Pa kuba’mba tube bino, twafwainwa kuchinuzhuka kukizhamo kwiketekela atweba bene. (1 Ko. 10:12) Twafwainwa ‘kwiesekanga’ atweba bene pa kuba’mba tuyuke inge twatwajijila kukomenako ku mupashi. Mu nkalata mutumwa Paulo yo anembejile bena Kolose, wibavulwilemo jikwabo kutwajijila kwikala bakoma ku mupashi. Nangwa kya kuba baikele bena Kilishitu bakoma ku mupashi, Paulo wibajimwineko kubula kongolwa na bantu bajinga na ndangulukilo yatama. (Kolo. 2:6-10) Kabiji Epafalasa wayukile bulongo balongo ne banyenga mu kipwilo wibalombelangako kuba’mba batwajijile ‘kukosa’ nangwa’mba kukoma ku mupashi. (Kolo. 4:12) Ñanyi kintu kyo tubena kufunjilako? Paulo ne Epafalasa bayukile bulongo kuba’mba kutwajijila kwikala bakoma ku mupashi kikebewa kwibikako ne kwitukwasha kwi Lesa. Bakebelenga kukwasha bena Kolose kutwajijila kwikala bakosa ku mupashi nangwa’mba kwikala na bulunda bwakosa ne Yehoba nangwa kya kuba bapichilenga mu makatazho. w24.04 6-7 ¶16-17

Yehoba uji ne atweba. Kange mwibachine ne.​—Bala. 14:9.

Inge twaikala na moyo wa kwakamwa Yehoba, tukamutemwa bingi kya kuba kechi tukakebanga kuba bintu byakonsha kumufichisha ku muchima ne. Tukeba kufunda kuyuka kyawama ne kyatama ne bukine bo twafunda byo bwapusana na bubela butundaika Satana pa kuba’mba twitabilwe kwi Yehoba. (Maana 2:3-6; Hebe. 5:14) Inge ketuchiine bantu kukila kuchiina Lesa twakonsha kutendeka kuketekela bintu byapusana na bukine bo twafunda. Akilangulukai pa bakulumpe ba pa bitota 12 baendejile kyalo kya Kenana Yehoba kyo alayile kupa bena Isalela. Bamwendela ntanda jikumi bakizhizhemo kuchiina bena Kenana kukila byo batemenwe Yehoba. Baambijile bakwabo bena Isalela amba: “Kechi twakonsha kulwa na bano bantu ne, mambo bakosa kwitukila.” (Bala. 13:27-31) Kwesakana na mumwena bantu, bena Kenana bakosele bingi. Nangwa byonkabyo, muntu yense walangulukilenga’mba bena Isalela kechi bakonsha kushinda balwanyi babo ne, wamwesheshenga’mba kechi waketekela mwi Yehoba ne. w24.07 9 ¶5-6

Nanchi Mutonyi wa ba pano pa ntanda ponse kechi ukoba kintu kyaoloka nenyi?​—Nte. 18:25.

Nanchi twafwainwa kushiinwa kuba’mba Yehoba inge wachibila bantu mambo, uchiba monka mo aolokela nyi? Ee. Abalahama wayukile kuba’mba Yehoba ye “Mutonyi wa ba pano pa ntanda ponse” waoloka, uji bingi na maana ne lusa. Wafunjisha Mwananji ne kumupa mwingilo wa kuchibila mambo bantu bonse. (Yoa. 5:22) Bonse babiji, Yehoba ne Mwananji bayuka biji mu michima ya bantu bonse. (Mat. 9:4) Onkao mambo, pa kuchibila bantu mambo, bakoba “kintu kyaoloka.” Twayai tutwajijile kuketekela Yehoba ne kuketekela byonse byo afuukula kuba. Twayuka kuba’mba kechi twakonsha kuchiba mambo monka mwakonsha kuchibila Yehoba ne. (Isa. 55:8, 9.) Onkao mambo, twafwainwa kulekela Yehoba ne Mwananji mwingilo wa kuchibila bantu mambo. Kabiji twayuka kuba’mba Mfumu wetu aye Yesu naye ukamwesha lusa ne bololoke pa kuchibila bantu mambo byonka byuba Shanji.​—Isa. 11:3, 4. w24.05 7 ¶18-19

Yehoba washikwa muntu wa bujimbijimbi, pakuba aba baoloka bo balunda nanji ba pa muchima.​—Maana 3:32.

Twafwainwa kwambanga bukine mu muchima wetu kabiji kyanema bingi kuba bino. Twayuka kino na mambo a byamwekele kimye Filipai kyo aichile mulunda nanji aye Natanela kuba’mba bamonañane ne Yesu. Nangwa kya kuba Yesu kechi wakimonañenepo kala ne Natanela ne, Yesu waambile amba: “Talai, mwina Isalela wa kine wabula bujimbijimbi.” (Yoa. 1:47) Natanela wajinga wa kishinka bingi kukila bakwabo. Byonkatu byo tuji ne atweba, Natanela naye wajinga mbulwakulumbuluka. Pano bino mwi aye kechi mwajingapo bujimbijimbi ne, wajinga wa kishinka mu bintu byonse. Yesu wamwene bukishinka bwajinga ne Natanela kabiji wamusanchijile. Bintu byavula bitokesha Yehoba ku muchima byo betukambizha kuba biji mu Salamo 15 byaamba pa byo twafwainwa kwikalanga na bakwetu. Salamo 15:3 waamba’mba mwenyi mu tente wa Yehoba ‘kechi uba luntepentepe na lujimi wanji, kuba mukwabo bintu byatama, ne kwamba byatama pa balunda nanji ne.’ Kwingijisha kutama lujimi mu ano mashinda kwakonsha kukozha bakwetu ku muchima kabiji kino kyakonsha kwitulengela kubula kwikala benyi mu tente wa Yehoba.​—Yako. 1:26. w24.06 10 ¶7, 9; 11 ¶10

Nkambo, ne bandemona babena kwitukookela na mambo a kwingijisha jizhina jenu.​—Luka 10:17.

Inge mwanengezha bulongo saka mukyangye kuya mu mwingilo, mukakasulukanga kwisamba na bantu. Yesu saka akyangye kutuma baana banji ba bwanga mu mwingilo, wibakwashishe kwinengezhezha jimo. (Luka 10:1-11) Na mambo a kuba’mba balondejile bintu Yesu byo ebafunjishe, baana ba bwanga baingijile bingi bulongo kabiji kino kibaletejile bingi lusekelo. Twakonsha kwinengezha byepi saka tukyangye kuya mu mwingilo? Twafwainwa kulangulukila jimo pa byambo byo tusakuya na kwamba. Kabiji twafwainwa kulumbulula bukine mu byambo byetu. Kabiji kyanema bingi kulanguluka pa byakonsha kuba bantu ba mu nyaunda inge twaya na kwibasapwila. Inge twasolomoka bantu ne kutendeka kwisamba nabo, twafwainwa kutekanya, kumwemwesela ne kwibakasulukila. w24.04 16 ¶6-7

Anweba Yehoba Lesa wetu, mwafwainwa kutambula lukumo ne buneme ne bulume, mambo yenu mwalengele bintu byonse kabiji na mambo a kyaswa muchima wenu, byaikeleko ne kulengwa.​—Lum. 4:11.

Kintu kikatampe kimo kitulengela kusapwila mambo awama ke kutemwa Yehoba Lesa ne jizhina janji jazhila. Tumona mwingilo wetu amba ke jishinda ja kutotelamo Lesa wetu ye twatemwa. Tuswa na muchima yense kuba’mba bapopweshi ba Lesa ba kishinka bafwainwa kupa Yehoba Lesa lukumo, buneme ne bulume. Tumupa bulume ne munema inge ketubuule bantu kuba’mba aye ye “walengele bintu byonse” kabiji amba twi bomi mambo ye witulengele. Tumupa bulume inge ketwingijishe kimye kyetu, bulume ne bintu byo tuji nabyo mu mwingilo wa kusapwila kwesakana na papelela bulume bwetu. (Mat. 6:33; Luka 13:24; Kolo. 3:23) Kwambatu kine twatemwa bingi kwamba pe Lesa wetu ye twatemwa. Kabiji tukebesha kubuula bakwetu pa jizhina janji ne byo jilumbulula. w24.05 17 ¶11

Ye ufweta aba bamukebesha.​—Hebe. 11:6.

Yehoba witupa mutende ne bintu byo tukajilwa kabiji uketupa bumi bwa myaka ne myaka kulutwe. Twafwainwa kuketekela mwi Yehoba ne kushiinwa kuba’mba ukebesha kwitufweta kabiji uji na bulume bwa kuba bino. Kushiinwa mu jino jishinda kwitulengela kupopwela Yehoba na mukoyo byonka byaubanga bantu ba kishinka ba Lesa ba kala. Abino byo byaubile ne Timoti wajingako mu myaka kitota kitanshi. (Hebe. 6:10-12) Timoti waketekejile mwi Lesa mumi. (1 Timo. 4:10) O ene mambo o aingijilanga na mukoyo ne kukwasha bakwabo. Ñanyi bintu byo aubile? Mutumwa Paulo wamutundaikile kwikala mufunjishi ufunjisha bulongo mu mwingilo ne mu kipwilo. Kabiji Timoti wafwainwe kwikala wa kumwenako wawama ku bena Kilishitu bakwabo, bakulumpe ne banyike. Kabiji bamupele ne mingilo ikwabo yakatazha yavwangilemo kufundako bakwabo kyakosa babujilenga kuba bulongo. Kabiji wafwainwe kuba bino na butemwe. (1 Timo. 4:11-16; 2 Timo. 4:1-5) Timoti wayukile kuba’mba Yehoba ukamufweta.​—Loma 2:6, 7. w24.06 22-23 ¶10-11

Yehoba wibajimwinengako bena Isalela ne bena Yuda kupichila mu bangauzhi banji bonse.​—2 Mfu. 17:13.

Pa bimye byavula, Yehoba watuminenga bangauzhi banji kuya na kujimuna ne kololako bantu banji. Yehoba wabuujile Yelemiya kwambila bena Isalela amba: “Bwela obewa Isalela wapondoka . . . amiwa kechi nkakutala na bukaji ne, mambo newakishinka . . . Kechi nkakuzhingijila myaka ne myaka ne. Obewa swatu kuba’mba walenga mambo, mambo wasatukila Yehoba Lesa wobe.” (Yele. 3:12, 13) Yehoba wabuujile Yoela kwambila bantu amba: “Bwelai kwi amiwa na michima yenu yonse.” (Yoe. 2:12, 13) Kabiji waingijishe Isaya kwamba’mba: “Itokeshai; fumyai bubi bwenu ku meso ami; kilekai kuba bintu byatama.” (Isa. 1:16-19) Kabiji kwingijisha Ezikyo Yehoba waipwizhe’mba: “Nanchi amiwa nsekela mu lufu lwa muntu mubi nyi? Nanchi kechi nkeba namba aleke kuba bintu byatama kuba’mba ekale na bumi nenyi? “Amiwa kechi nsekela mu lufu lwa muntu nangwa umo ne. Onkao mambo, lapilai mwikale na bumi.” (Ezi. 18:23, 32) Yehoba usekela bingi inge bantu balapila mambo ukeba’mba bakekale na bumi bwa myaka ne myaka. w24.08 9 ¶5-6

Binembelo byonse byanembelwe na lutangijilo lwa mupashi wa Lesa kabiji bikwasha bantu.​—2 Timo. 3:16.

Bantu ba Yehoba bonse, wibapa kajo ka ku mupashi, kwibatangijila ne kwibazhikijila. Kintu kimwesha’mba Yehoba kechi uji na misalululo ne, ke kya kuba’mba bantu bonse mwaya ntanda lelo jino baji na Baibolo kabiji bamutanga. Binembelo byazhila patanshi bebinembele mu milaka isatu: Kihebelu, Kialamaiki ne Kingiliki. Nanchi aba batanga Baibolo mu milaka itanshi yo banembejilemo Baibolo baji na bulunda bwakosa ne Yehoba kukila boba babula kuyuka ino milaka nyi? Ine, kechi byo byo kiji ne. (Mat. 11:25) Bulunda bwetu ne Yehoba kechi bwaimena pa kufunda sukulu wa ku mubiji nangwa kuyuka milaka itanshi yo banembejilemo Baibolo ne. Yehoba kechi upanatu maana ku boba bafunda sukulu wa ku mubiji kufika palepa ne, pano bino wiapana ku bantu bonse mwaya ntanda, bafunda nangwa babula kufunda. Mambo anji, Baibolo beatuntulula mu milaka yavula bingi. Kino kilengela bantu mwaya ntanda yonse kufunda bintu byawama bijimo ne kuyuka byo bafwainwa kuba pa kuba’mba bekale balunda nanji.​—2 Timo. 3:16, 17. w24.06 6-7 ¶13-15

Lonaiko [lwa Yelusalema] luji pepi.​—Luka 21:20.

Mpelo ya Bayudea yaambijile jimo Yesu yajinga pepi kufika. Bena Kilishitu bafwainwe kwingijisha kimye kyashajileko kwikala na byubilo byawama nabiji lwitabilo ne kuchinchika. (Hebe. 10:25; 12:1, 2) Ne atweba katatakatu tukapite mu malwa akatampe kukila ne apichilemo bena Kilishitu Bahebelu. (Mat. 24:21; Lum. 16:14, 16) Twayai twisambe pa lujimuno Yehoba lo ajimwineko bano bena Kilishitu ne byo twakonsha kufunjilako. Mutumwa Paulo watundaikile bakwabo ba mu lwitabilo kufunda ne kulanguluka-languluka pa Mambo a Lesa. (Hebe. 5:14–6:1) Kwingijisha Binembelo bya Kihebelu, Paulo walumbulwijile balongo banji ene mambo jishinda bena Kilishitu jo bapopwelangamo Yehoba o jawamijile kukila japopwelangamo Bayudea. Paulo wayukile kuba’mba inge bano balongo banji bafunda byavula pe Yehoba ne kumvwisha bukine, kino kikebalengela kuyuka ne kukaana mafunjisho a bubela. w24.09 8-9 ¶2-3; 10 ¶6

Kwambatu kine, Nkambo wasanguka.​—Luka 24:34.

Baana ba bwanga ba kwa Yesu bakebewenga kwibatundaika. Mambo ka? Bamo bashile mazubo abo, bisemi ne busulu pa kuba’mba bengijilenga pamo ne Yesu. (Mat. 19:27) Bakwabo bebamanyikilenga na mambo a kwikala baana banji ba bwanga. (Yoa. 9:22) Basankijilepo bino bintu byonse ne kumanama mambo bayukile’mba Yesu wajinga Mesiasa walailwe. (Mat. 16:16) Pano bino, Yesu byo bamwipayile bajinga na bulanda ne kulefulwa mambo balangulukilenga’mba bintu byo baketekejile kechi bikamweka ne. Kwa kubula nangwa kuzhinaukatu ne, bulanda bwajinga na baana banji ba bwanga kechi bwalengejile Yesu kulanguluka’mba lwitabilo lwabo lwakookele ne, pakuba wayukile’mba bajinga na bulanda na mambo a kintu kyatama kyamwekele. Onkao mambo, pa juba jonka jo bamusangwile watendekele kutundaika balunda nanji. Wamwekele kwi Maliya Mangadala wajijilenga pa kilende kyanji. (Yoa. 20:11, 16) Kabiji wamwekele ku baana banji ba bwanga babiji bayilenga ku muzhi wa Emasa. Wamwekele ne ku mutumwa Petelo. w24.10 13 ¶5-6

[Saka] mwinengezhezha jimo kimye kyonse mwa kwibakumbwila bonse bemwipuzha pa mambo a luketekelo lo muji nalo.​—1 Pe. 3:15.

Anweba bansemi kwashai mwanenu kulumbulwila bakwabo bintu byo aitabilamo pa Mulenga. Mwakonsha kwisamba nanji pa bibaaba biji pa jw.org pa mutwe wa kuba’mba “Banyike Bepuzha’mba​—Nanchi Bilengwa Byaishilekotu Abyo Bine Nyi, Inyi Paji Wibilengele?” Kuba bino kwakonsha kukwasha mwanenu kusalapo ndumbulwilo yo abena kumona’mba ikakwasha bakwabo kuyuka’mba kuji Mulenga. Mutundaikai kulumbulwila bakwabo mu jishinda japeela inge bakwabo babena kukeba kwisamba nanji pa uno mutwe. Kimye kimo, mwana wa sukulu mukwabo wakonsha kwamba’mba: “Amiwa naitabilatu mu bintu byo mmona na meso, mambo Lesa nkyangye kumumonapo.” Mwanyike mwina Kilishitu wakonsha kumwambila’mba: “Fwanyikizha kuba’mba ubena kwenda mu jisaka kwalepa bingi na bantu kabiji wataana mushima ye bashimika na mabwe. Nanchi wakonsha kwamba’mba uno mushima waishilekotu aye mwine nyi? Inge uno mushima umwesha’mba kuji muntu uji bingi na maana wamulengele, nanchi kino kechi kimwesha’mba kuji walengele bintu byonse nenyi?” w24.12 18 ¶16

Nanchi maana kechi aji na boba bakoma, ne milangwe kechi iya na mambo a kwikala moba avula nenyi?​—Yoba 12:12.

Atweba bonse tukeba kwitutangijila pa kuba’mba tufuukulenga bintu byawama mu bwikalo bwetu. Bakulumpe mu kipwilo nangwa bena Kilishitu baji na lwitabilo lwakosa bafwainwa kwitukwasha kufuukulanga bintu bulongo. Inge bano bena Kilishitu bakota, kechi twafwainwa kulengululanga bintu byo betubuulako amba bya kala ne. Yehoba ukeba’mba tufunjilengako ku bakulumpe. Baji na maana kabiji bayuka bintu byavula bingi mambo baikala myaka yavula bingi kukila yo twaikala atweba. Mu moba a kala, Yehoba waingijishanga bakalume banji bakulumpe bakishinka kutundaika ne kutangijila bantu banji. Waingijishe bakulumpe bakishinka nabiji Mosesa, Davida ne mutumwa Yoano. Baikeleko pa bimye byapusana kabiji bintu byo bapichilemo nabyo byapusene. Byo bajinga pepi kufwa, baambile byambo byanema bya kutundaika banyike. Bano banabalume bakishinka bonse, baambile pa ene mambo o kyanemena kukookela Lesa. Nangwa kya kuba twi banyike nangwa twi bakulumpe, tukamwenamo byawama inge ke tulondele byambo byabo bya lujimuno.​—Loma 15:4; 2 Timo. 3:16. w24.11 8 ¶1-2

Umvwe mwabula kuja mubiji wa Mwana muntu ne kubula kutoma mashi anji, kechi mukekala na bumi ne.​—Yoa. 6:53.

Mu moba a kwa Nowa, Lesa wakainye bantu kuja mashi. (Nte. 9:3, 4) Yehoba wabwezhezhepo uno Muzhilo ku bena Isalela. Muntu yense wajiile mashi bafwainwe “kumwipaya.” (Levi 7:27, tubyambo twa munshi.) Yesu naye wanemekele bingi uno muzhilo. (Mat. 5:17-19) Onkao mambo, Yesu kechi wafwainwe kubuula jibumba ja Bayudea kuja mubiji wanji yenkawe nangwa kutoma mashi anji ne. Yesu waambilenga mu bukifwanyikizho, byonka byo aubile pa kwisamba na mwanamukazhi mwina Samaliya. Wamwambijile’mba: ‘Mema o nkapana . . . apana bumi bwa myaka ne myaka.’ (Yoa. 4:7, 14) Yesu kechi walumbulwilenga’mba mwanamukazhi mwina Samaliya wakonsheshe kwikala na bumi bwa myaka ne myaka inge watomatu mema onkae ne. Kyo kimotu, Yesu kechi waambilenga’mba jibumba jo aambilengako mu Kapenama jafwainwe kwikala na bumi bwa myaka ne myaka inge baja mubiji wanji yenkawe ne kutoma mashi anji ne. w24.12 9 ¶4-6

Mulambule mibiji yenu kwikala kitapisho kyumi, kyazhila, kyaitabilwa kwi Lesa ne kwingila mwingilo wazhila na bulume bwenu bwa kulanguluka.​—Loma 12:1.

Banabalume bena Kilishitu basongola bafwainwa kuchinuzhuka ndangulukilo yatama ya bantu ba mu ino ntanda yo bamwenamo banabakazhi. Mambo ka? Ke na mambo a kuba’mba javula muntu uba byonka byo alanguluka. Mutumwa Paulo wajimwineko bena Kilishitu bashingwa ba mu Loma ‘kuleka kulondela bintu bya buno bwikalo.’ (Loma 12:1, 2) Kimye Paulo kyo anembejile bino byambo bena Kilishitu ba mu Loma, bano bena Kilishitu saka baikala kala myaka yavula mu bukine. Nangwa byonkabyo, byambo byaambile Paulo bimwesha’mba bamo mu kipwilo batwajijile kulondela bisho ne ndangulukilo ya bantu bajingako pa kyokya kimye. O ene mambo o ebajimwineko kuba’mba bafwainwa kupimpula ndangulukilo yabo. Banabalume bena Kilishitu basongola lelo jino nabo bafwainwa kulondela luno lujimuno. Kyatamakotu ke kya kuba’mba bamo balondela ndangulukilo ya bantu ba mu ino ntanda kabiji bamanyika bingi bakazhi babo. w25.01 9 ¶4

Fungainga jitanga ja Lesa jo bemupa kulama, byo muji bakalama.​—1 Pe. 5:2.

Bakulumpe mu kipwilo lelo jino bapayankana bingi. Bengila mwingilo wa busapwishi. (2 Timo. 4:5) Bengila mwingilo wa kusapwila na mukoyo, kutangijila mwingilo wa kusapwila mu nyaunda ya kipwilo, kwitufunjisha kuyuka bya kusapwila ne kufunjisha bulongo. Kabiji bengila nobe banchibamambo ba lusa kabiji babula misalululo. Inge mwina Kilishitu walenga mambo akatampe, bakulumpe mu kipwilo bamukwasha pa kuba’mba ekale jikwabo na bulunda bwawama ne Yehoba. Kabiji pa kimye kimotu, bakebesha kuzhikijila kipwilo ku bubi. (1 Ko. 5:12, 13; Nga. 6:1) Bakulumpe mu kipwilo, mwingilo wabo mukatampe ke wa bukafunga. (1 Pe. 5:1-3) Bamba majashi o banengezha bulongo, kwibikako kuyuka balongo ne banyenga bonse mu kipwilo ne kwingila mwingilo wa bukafunga. Kununga pa mingilo ikwabo yo bengila, bakulumpe mu kipwilo bamo bengilako mwingilo wa kushimika Mazubo a Bufumu ne kwiawamisha, kunengezha bya kushonkena ne kwingilako mu Tuvoto Twisamba na Badokotala mu Bipatela ne Mabumba Apempula Bakolwa mu Bipatela. Kwambatu kine, bakulumpe mu kipwilo bengila bingi na ngovu kwitukwasha. w24.10 20 ¶9

Byonkatu bantu bonse byo bafwa na mambo a kwa Adama, byonkabyo bonse bakasangulwa na mambo a Kilishitu.​—1 Ko. 15:22.

Mu Baibolo, kyambo kya “kukuula” kilumbulula kukasulula muntu nangwa kumubingisha na mambo a mali o bapana nangwa’mba bukuzhi. Mutumwa Petelo walumbulwile kino kishinka kuba’mba: “Mwayuka’mba kechi bemukasulwile [mu Kingiliki, “bemukuujile; bemupokolwele”] ku bwikalo bwenu buncha bo mwatambwile ku bashakulu benu na bintu bibola, na siliva nangwa na ngolode ne. Bino bemukasulwile na mashi anema aji nobe mashi a mukooko wabula bulema ne biko, ko kuba’mba a Kilishitu.” (1 Pe. 1:18, 19; tubyambo twa munshi.) Na mambo a kitapisho kya bukuzhi, betukasulula ku bundengamambo ne lufu bitulengela kumanama. (Loma 5:21) Onkao mambo, twayuka kine kintu kyafwainwa kwitulengela kusanchila Yehoba ne Yesu pa kwitukuula kupichila mu mashi anema nangwa’mba bumi bwa kwa Yesu. w25.02 5 ¶15-16

Ye mwine wa lusekelo muntu wakamwa Lesa kimye kyonse.​—Maana 28:14.

Twakonsha kuchinuzhuka byepi kulenga mambo? Akilangulukai pa bintu byo twakonsha kufunjilako ku nsongwalume ye baambapo mu Byambo bya Maana kitango 7. Waubile bulalelale na mwanamukazhi pite. Kyepelo 22 kyaamba’mba, uno nsongwalume wamulondejile “ponkapotu.” Nangwa byonkabyo, byepelo bitanshi byamwesha’mba waubilepo bintu bimo patanshi byamulengejile kulenga mambo. Ñanyi bintu byamulengejile kulenga mambo? Patanshi, mabanga mu kimye kya muntuwa muntuwa, wapichilenga ‘mu mukwakwa wajinga kwipi na mansanga kwaikelanga uno mwanamukazhi pite.’ Kabiji wayile mu jishinda jatajile ku nzubo ya mwanamukazhi. (Maana 7:8, 9) Byo amwene uno mwanamukazhi, kechi wabwelelemo ne. Pakuba aye waswile kumufyompa ne kuteleka ku byo amwambijilenga pa mambo a bitapisho bya mutende byo atapishe. Kampe waubile bino pa kuba’mba amulengele kulanguluka’mba wajinga mwanamukazhi wawama. (Maana 7:13, 14, 21) Inge uno nsongwalume wachinuzhukile bintu byamulengejile kulenga mambo, inge kyamukwashishe kubula kuponena mu meseko ne kulenga mambo. w24.07 16 ¶8-9; 19 ¶19

Mwafwainwa kumulekelako mambo ne kumutekenesha.​—2 Ko. 2:7.

Yehoba kechi uswisha bantu balenga mambo akatampe babula kulapila kutwajijila kwikala mu kipwilo ne. Bamo bakonsha kulanguluka’mba na mambo a kuba’mba Yehoba uji na lusa, wakonsha kuswisha muntu wabula kulapila kutwajijila kupwanañana na balongo ne banyenga mu kipwilo. Abino kechi byo byo amwesha lusa lwanji ne. Nangwa kya kuba Yehoba uji na lusa, pano bino kuji byubilo bimo byo ashikwa. Mizhilo yanji yaamba pa kyawama ne kyatama kechi ipimpulwa ne. (Yuda 4) Inge Yehoba waubanga bino pa kumwesha lusa, kipwilo kyakonsha kwikala mu lukatazho lukatampe. (Maana 13:20; 1 Ko. 15:33) Nangwa byonkabyo, tufunda kuba’mba Yehoba kechi ukeba muntu nangwa umo amba afwe ne. Aye ukeba kuba’mba bantu bonse bakapuluke. Umwesha lusa bantu bakeba kupimpula byubilo byabo ne kuwamisha bulunda bwabo ne aye. (Ezi. 33:11; 2 Pe. 3:9) Onkao mambo, mwanamulume wa mu kipwilo kya mu Kolinda byo alapijile ne kusankilapo byubilo byanji byatama, Yehoba waingijishe mutumwa Paulo kulumbulwila kipwilo kuba’mba uno muntu bafwainwe kumulekelako mambo ne kumutambwila na lusekelo. w24.08 17 ¶7; 18-19 ¶14-15

Byonkatu byo mwaubijile umo wa mu bano balongo bami bacheche, byo byo mwangubijile ne amiwa.​—Mat. 25:40.

Mu kishimpi kya mikooko ne bambuzhi, Yesu waambile’mba ukachibila bantu mambo batundaika balongo banji bashingwa nangwa ne. (Mat. 25:31-46) Mu kimye kya “malwa akatampe,” Yesu ukachibila bantu mambo Amagedonyi saka ikyangye kutendeka. (Mat. 24:21) Byonkatu kafunga byo abanya mikooko ne bambuzhi, Yesu naye ukabanya bantu batundaika mu bukishinka baana banji ba bwanga bashingwa kwibapusanya na boba bakaana kwibatundaika. Bungauzhi bumwesha’mba Yesu bamutongola kwi Yehoba kwikala Mutonyi, kabiji ukachibila mambo bantu mu bololoke. (Isa. 11:3, 4) Utala pa byubilo bya bantu, byo balanguluka ne byo bamba kuvwangakotu ne bintu byo boba ku balongo banji bashingwa. (Mat. 12:36, 37) Yesu ukayuka boba batundaikilenga balongo banji bashingwa ne mwingilo wabo. Jishinda jimo janema bantu baji nobe mikooko jo batundaikilamo balongo ba kwa Kilishitu ke kwibakwashako mu mwingilo wa kusapwila. w24.09 20-21 ¶3-4

Monai’mba bintu byonse bijitu bulongo.​—1 Tesa. 5:21.

Twakonsha kumona’mba bintu byo twaitabilamo bya kine inge twibyesakanya na byaamba Baibolo. Twayai twambe pa mwanyike ulanguluka’mba Lesa kechi wamuta muchima ne. Nanchi kyakonsha kumupelela kuswa’mba Lesa wamuta muchima nyi? Ine. Patanshi, wafwainwa kuyuka’mba “bintu byonse bijitu bulongo” inge wayuka bilanguluka Yehoba pe aye. Inge tubena kutanga Mambo a Lesa, kijitu nobe Yehoba ubena kwamba ne atweba. Nangwa byonkabyo, pa kuba’mba tutaane mikumbu ya mepuzho etu kwesakana na mulangulukila Yehoba twafwainwa kwibikako kuba bino. Twafwainwa kuyuka ne kutanga Binembelo bisakwitukwasha kutaana mikumbu ya mepuzho etu. Twakonsha kukebakeba bishinka pa binembelo kwingijisha mabuku apusana pusana ne bintutu bikwabo byanengezha jibumba ja Yehoba. (Maana 2:3-6) Inge tubena kukebakeba bishinka, twafwainwa kulomba kwi Yehoba kwitukwasha kutaana mikumbu ya mepuzho o tuji nao. Kepo twafwainwa kukeba mafunde a mu Baibolo ne bishinkatu bikwabo byakonsha kwitukwasha kwesakana na bintu byo tubena kupitamo. w24.10 25 ¶4-5

[Butemwe] kechi bukeba bintu bibuwamina abo bwine ne.​—1 Ko. 13:5.

Yehoba kechi upesha muntu wilundumika nangwa umona amba wanema kukila bakwabo ne. (1 Ko. 10:24, 33; 13:4) Pa bimye bimo, nangwatu balunda ba kwa Yesu bakebelenga kwibapa mingilo imo na mambo a kukeba kutumbalala. Langulukai pa byaubile Yakoba ne Yoano bajinga batumwa ba kwa Yesu. Balombele Yesu kuba’mba akebape bifulo byanema bingi mu Bufumu bwanji. Yesu wibambijile’mba kechi bafwainwe kuba bino ne. Pakuba walumbulwijile batumwa banji bonse 12 kuba’mba: “Yense ukeba kwikala mukulumpe wenu, wafwainwa kwikala wa mwingilo wenu, ne yense ukeba kwikala mutanshi mwi anweba wafwainwa kwikala muzha wa bonse.” (Mako 10:35-37, 43, 44) Balongo bakanamina mwingilo wa bunkwasho na mambo a butemwe ne kukeba kwingijila bakwabo, bakalengela kipwilo kumwenamo bingi.—1 Tesa. 2:8. w24.11 15-16 ¶7-8

Paji babulañana maana bavula, bintu bilumbuluka.​—Maana 15:22.

Inge ketufuukule pa bintu, kutemwa bantu kuketulengela kutemwa ‘bintu byawamina ne bakwetu’ ne kwibalangulukilako. (1 Ko. 10:23, 24, 32; 1 Timo. 2:9, 10) Kuba bino kuketulengela kufuukula bintu bikamweshanga’mba twatemwa ne kunemeka bakwetu. Inge mubena kufuukula pa bintu byanema, langulukai pa bintu byakonsha kufumamo. Yesu witufunjishe’mba twafwainwa ‘kubala mali o tukengijisha.’ (Luka 14:28) Onkao mambo, mwafwainwa kulanguluka pa kimye, mali ne bulume bo mukengijisha pa kuba’mba kintu kyo mwafuukulapo kikobiwe. Kimye kimo mwakonsha kwipuzha ba mu kisemi kyenu kwimubuula byo babena kukeba kuba pa kuba’mba kintu kyo mwafuukula kuba kikengijiwe. Mambo ka o kyanemena kuba bino? Kuba bino kwakonsha kwimukwasha kuyuka inge mwafwainwa kupimpulako bintu bimo nangwa kwingijisha jishinda jikwabo. Kabiji inge mwaswisha ba mu kisemi kyenu kwambapo pa byo mwafuukula ne kuteleka ku milanguluko yabo, bakakasuluka kwingijila pamo ne anweba pa kuba’mba bintu byo mwafuukulapo bikobiwe. w25.01 18-19 ¶14-15

Sekelai ne kusangalala.​—Isa. 65:18.

Isaya walumbulula ene mambo o twafwainwa ‘kusekela ne kusangalala’ mu paladisa wa ku mupashi. Yehoba ye walenga uno paladisa wa ku mupashi. (Isa. 65:18, 19) O ene mambo Yehoba o abena kwitwingijisha kukwasha bantu kufuma mu bupopweshi bwa bubela buji mu ino ntanda ne kwiya mu paladisa wa ku mupashi wawama bingi. Tumvwa bingi bulongo na mambo a bintu byawama byo tumwenamo na mambo a kufunda bukine. Kabiji kino kitulengela kubuulako ne bakwetu bintu byawama byo tumwenamo. (Yele. 31:12) Kabiji tumvwa bingi bulongo pa luketekelo lo tuji nalo atweba bonse tuji mu paladisa wa ku mupashi. Baibolo walaya amba mu ntanda ipya ‘tukashimika mazubo ne kwikalamo, kabiji tukajimba miñanzañanza ne kuja bipangwa byayo.’ Kabiji ‘kechi tukengilanga kyatutu ne’ mambo ‘baketupesha kwi Yehoba.’ Aye witulaya’mba tukekalanga bwikalo bwawama bingi ne kwituzhikijila. Yehoba wayuka bintu bikeba bantu bonse pa muntu pa muntu ne “kupa bilengwa byumi bintu byonse byo bikeba.”​—Isa. 65:20-24; Sala. 145:16. w24.04 22-23 ¶11-12

Lesa ye jibwe jami jakosa, kabiji kyo kya kufyamamo kyami.​—Sala. 62:7.

Yehoba wikala Jibwe jetu inge twamuketekela na muchima wetu yense. Tumwenamo byawama bingi inge twatwajijila kumuketekela mu kimye kyo tubena kupita mu makatazho. (Isa. 48:17, 18) Inge Yehoba witukwasha, kino kitulengela kutwajijila kumuketekela. Na mambo a kino, tukashiinwa’mba Yehoba ye yenkatu wakonsha kwitukwasha kuchinchika mu makatazho nangwa abayepotu byepi. Yehoba uji nobe jibwe jikatampe nangwa mutumba ubula kwaluka. Kechi upimpula byubilo byanji ne bintu byo afuukula kuba ne. (Mala. 3:6) Adama ne Evwa byo basatukile, Yehoba kechi wapimpwile byo akebelenga kuba ku bantu ne. O ene mambo mutumwa Paulo o anembejile’mba Yehoba “kechi wakonsha kwikana mwine ne.” (2 Timo. 2:13) Kino kibena kulumbulula’mba nangwa kumwekepotu bintu bya byepi nangwa bantu bobepotu bintu bya byepi, Yehoba kechi upimpula byubilo byanji, bintu byo akeba kuba nangwa mizhilo yanji ne. Na mambo a kuba’mba Lesa wetu kechi waluka ne, twafwainwa kuketekela’mba Yehoba uketupulusha ne kwitukwasha kuchinchika inge tubena kupita mu bya malwa.​—Sala. 62:6, 7. w24.06 27-28 ¶7-8

Muntu wafyamika wa mu muchima . . . ye wa buneme.​1 Pe. 3:4.

Inge mubena kwisamba na muntu pa kuba’mba mukesongole kulutwe, ñanyi bintu byafwainwa kwimukwasha kufuukulapo inge mukesongola nangwa ne? Iyukai bulongo. Kyamweka mwayukilepo bintu bimo pa yewo muntu saka mukyangye kutendeka kwisamba nanji. Pano luno mwayuka bulongo biji “mu muchima” wanji. Kino kyavwangamo kuyuka bulongo biji bulunda bwanji ne Yehoba, byubilo byanji ne byo alanguluka. Mu kuya kwa kimye, mwafwainwa kwiipuzha ano mepuzho: ‘Nanchi awe muntu ujitu bulongo kutwela nanji mu masongola nyi?’ (Maana 31:26, 27, 30; Efi. 5:33; 1 Timo. 5:8) ‘Nanchi tukemweshanga butemwe ne kwiubila bintu byo tukeba atweba bonse bubiji bwetu nyi? Nanchi tukelekelangako mambo inge twizhingijisha nyi?’ (Loma 3:23) Byo mukatwajijila kwiyuka, mwafwainwa kuvulukanga’mba: Kintu kyanema kechi bintu byo mwatemwa bonse bubiji bwenu ne, bino ke kufunda kutemwa bintu byatemwa mukwenu byo mwabula kutemwa anweba. w24.05 27 ¶5

Nalenga mambo kwi Yehoba.​—2 Sam. 12:13.

Mfumu Davida walengele mambo akatampe. Pano bino, ngauzhi Natana byo amusanzhilemo pa mambo o alengele, Davida wipelwile ne kulapila. (Sala. 51:3, 4, 17, tubyambo tuji peulu) Mfumu Hezekiya naye walengele mambo kwi Yehoba. (2 Moba 32:25) Pano bino, Hezekiya naye wipelwile ne kulapila byonka byaubile Davida. (2 Moba 32:26) Onkao mambo, Yehoba wamumwenenga’mba wajinga mfumu wa kishinka “waubilenga byaoloka.” (2 Mfu. 18:3) Ñanyi bintu byo tufunjilako? Twafwainwa kulapila ne kwibikako kubula kubwezhapo mambo o twalengele. Twakonsha kuba byepi inge bakulumpe mu kipwilo betufundako nangwatu pa kintu kimo kyo twamona’mba kechi kyanema ne? Kechi twafwainwa kulanguluka’mba Yehoba nangwa bakulumpe mu kipwilo betushikwa ne. Mambo nangwatu bamfumu baubilenga byawama nabo bebolwelengako. (Hebe. 12:6) Twafwainwa (1) kwipelula ne kulondela byo betufundako, (2) kupimpula byubilo byetu ne (3) kutwajijila kwingijila Yehoba na muchima wetu yense. Inge twalapila, Yehoba uketulekelako mambo etu.​—2 Ko. 7:9, 11. w24.07 21 ¶8; 22 ¶9, 11

Fumyai yewo muntu mubi mukachi kenu.​—1 Ko. 5:13.

Ndengamambo bamufumya mu kipwilo inge wakanatu nsalansala bibena kumukwasha bakulumpe mu kipwilo kuba’mba alapile. (2 Mfu. 17:12-15) Byubilo byanji bibena kumweshatu patoka’mba wakana kukookela mizhilo ya Yehoba. (Mpitu. 30:19, 20) Babijika ku kipwilo amba uno muntu kechi Kamonyi wa kwa Yehoba ne. Nangwa byonkabyo, kechi babijika ku kipwilo kuba’mba balengeshe bumvu ndengamambo ne. Pakuba babijika ku kipwilo pa kuba’mba balondele mukambizho wa mu Binembelo wa ‘kuleka kupwanañana’ na muntu wa uno mutundu nangwatu kuja nanji. (1 Ko. 5:9-11) Kuji bishinka byalengela kuba’mba Yehoba abikeko uno mukambizho. Mutumwa Paulo wanembele’mba: “Tumbizho tucheche tututumusha muvuba yense.” (1 Ko. 5:6) Inge ndengamambo wabula kulapila babula kumufumya mu kipwilo, wakonsha kulengela balongo ne banyenga kutendeka kulanguluka’mba kijitu bulongo kubula kukookela mizhilo ya Yehoba.​—Maana 13:20; 1 Ko. 15:33. w24.08 27 ¶3-4

Mambo bintu byonse nji na ngovu ya kwibyuba na mambo a yewa umpa bulume.​—Fili. 4:13.

Kechi twakonsha kupa bakwetu bulume bwa kuba bintu byonka byuba Yehoba ne. Pano bino, twakonsha kwingijisha bulume bwetu kwibakwasha, nabiji kukwasha bakulumpe nangwa boba bakolwakolwa kwingilako mingilo imo pa nzubo nangwa kwibasendelako bintu bimo byo bapota. Kabiji twakonsha kwipana kwingilako mingilo ya kuwamisha pa nzubo ya Bufumu. Kabiji twafwainwa kuvulukanga’mba byambo nabyo biji bingi na bulume. Nanchi mwayukapo muntu umo ye mukeba kusanchila pa bintu byawama byo oba nyi? Abya mwayukapo muntu umo ye mubena kukeba kutekenesha nyi? Inge byo byo kiji, mubuulai pa kuba’mba ayuke’mba mwamuta muchima. Mwakonsha kumufwakesha, kumutumina foni, kumunembela nkalata nangwa kumunembela tubyambo pa foni. Kechi mwafwainwa kwamba byambo byavula ne, byambo bichechetu bya kufuma panshi ya muchima byakonsha kukwasha mukwenu wa mu lwitabilo kutwajijila kwikala wa kishinka pa jojo juba nangwa kumulengela kuchinchika lukatazho lo abena kupitamo.​—Maana 12:25; Efi. 4:29. w24.09 28 ¶8-10

Umvwe muntu ubena kukanamina mwingilo wa bukalama, ubena kukeba mwingilo wawama.​1 Timo. 3:1.

Inge mwi bankwasho mu kipwilo, ko kuba’mba mubena kwibikako kwikala na byubilo byafwainwa kwimukwasha kwikala mukulumpe mu kipwilo. Nanchi mwakonsha kwingilako uno “mwingilo wawama” nyi? Ñanyi mingilo ingila mukulumpe mu kipwilo? Usapwila na mukoyo, kufunjisha ne kwingila mwingilo wa bukafunga. Kabiji utundaika balongo ne banyenga mu kipwilo mu bintu byo amba ne byo oba. O ene mambo Baibolo o aambila pa bakulumpe mu kipwilo bengila na ngovu amba “bya bupe.” (Efi. 4:8) Ñanyi bintu byo mwafwainwa kuba pa kuba’mba mufikilemo kwingila bukulumpe mu kipwilo? Bintu bikebewa pa kuba’mba muntu afikilemo kwikala mukulumpe mu kipwilo byapusana na bikebewa pa kuba’mba muntu atwele nkito. Javula mu ino ntanda, muntu wakonsha kutwela nkito inge wafundapo mingilo imo ibena kukeba mukulumpe wa nkito. Kupusanako na kino, inge mukeba kwikala mukulumpe mu kipwilo, mwafwainwa kuba bintu byavula, kechi kusapwilatu ne kufunjisha ne. Mwafwainwa kufikizha bintu byo baamba pa 1 Timoti 3:1-7 ne Titusa 1:5-9. w24.11 20 ¶1-3