“Bantayi an Imo Kasingkasing”

HI Jehova nagsiring kan propeta Samuel: “Hi Jehova nakita diri sugad han pagkita han tawo; kay an tawo nagtatan-aw han kinikita ha gawas, kondi hi Jehova nagtatan-aw han kasingkasing.” (1 Samuel 16:7) Samtang nakasentro liwat ha simboliko nga kasingkasing, an salmista nga hi David nagkanta: “Ikaw [Jehova] an [nag-usisa] ha akon kasingkasing; ikaw an dinuaw ha akon ha kagab-ihon; Ikaw an nagsusi ha akon, ngan waray maraot nga bagay nga hin-agian mo ha akon.”​—Salmo 17:3.

Oo, ginkikita ni Jehova an kasingkasing basi hisabtan kon ano gud kita. (Proberbios 17:3) Salit, mayada maopay nga hinungdan nga hi Hadi Salomon han kadaan nga Israel nagsagdon: “Bantayi an imo kasingkasing ha bug-os nga kamaduruto; Kay natikang dida an mga burabod han kinabuhi.” (Proberbios 4:23) Paonan-o naton babantayan an aton simboliko nga kasingkasing? An Proberbios kapitulo 4 naghahatag ha aton han baton para hito nga pakiana.

Pamati ha Disiplina han Amay

An ika-4 nga kapitulo han Proberbios nagtitikang ha mga pulong: “Pamati, mga anak ko, han pagtutdo han usa nga amay, Ngan tagda an paghibaro han sarabotan: Kay tatagan ko kamo hin maopay nga pagturun-an; Ayaw baya ha akon balaud.”​—Proberbios 4:​1, 2.

An sagdon ha mga batan-on nga hira mamati ha maopay nga instruksyon han ira diosnon nga mga ginikanan, labi na han amay. Mayada hiya Kasuratanhon nga responsabilidad ha pagtagana han pisikal ngan espirituwal nga mga panginahanglan han iya pamilya. (Deuteronomio 6:​6, 7; 1 Timoteo 5:8) Kon waray han sugad nga giya, makuri gud para ha usa ka batan-on nga magin hamtong! Salit, diri ba sadang karawaton hin matinalahuron han usa nga anak an disiplina han iya amay?

Kondi, kumusta man an batan-on nga waray amay nga maggigiya ha iya? Pananglitan, an onse anyos nga hi Jason, nawarayan amay ha edad nga kuwatro anyos. a Han an Kristiano nga tigurang nagpakiana ha iya kon ano an nakakapabaraka gud nga bahin han iya kinabuhi, madagmit nga binaton hi Jason: “Karuyag ko gud magkaada amay. Usahay nakakapaluya ito ha akon.” Kondi, mayada nakakaliaw nga sagdon para ha mga batan-on nga waray giya han ginikanan. Hi Jason ngan an iba nga sugad ha iya makakalaom ngan makarawat hin kinag-anak nga sagdon tikang ha mga tigurang ngan ha iba nga mga hamtong ha Kristiano nga kongregasyon.​—Jakobo 1:27.

Ha pamalandong mahitungod han iya edukasyon, nagpadayon hi Salomon: “Ako [tinuod nga] anak nga lalaki han akon amay, Huboy ngan bugtong nga hinigugma ha paniplatan han akon iroy.” (Proberbios 4:3) Matin-aw nga nahinumduman nga may pagbati han hadi an pagpadaku ha iya. Tungod kay “[tinuod nga] anak nga lalaki” nga kinasingkasing nga nagkarawat han sagdon han iya amay, sigurado nga an batan-on nga hi Salomon mayada mahigugmaon ngan duok nga relasyon ha iya amay nga hi David. Dugang pa, hi Salomon amo an “bugtong,” o hinigugma hinduro. Importante gud ito para ha usa nga bata nga magtubo ha panimalay diin mahigugmaon an palibot ngan abrido an komunikasyon ha mga ginikanan!

Magkaada hin Kinaadman Ngan Pagsabot

Ha paghinumdom han mahigugmaon nga sagdon han iya amay, hi Salomon nagsaysay: “Hiya nagtutdo ha akon, ngan nagsiring ha akon: Ipabilin ha imo kasingkasing an akon mga pulong; Tipigi an akon mga sugo, ngan mabuhi ka; Kuha han kinaadman, kuha han sarabotan; Ayaw kalimot, ayaw man liwat likay tikang han mga pulong han akon baba; Ayaw hiya [kinaadman] bayai, ngan hiya magmamangno ha imo; Higugmaa hiya, ngan hiya magbabantay ha imo. An kinaadman amo an butang nga labaw; busa kuha han kinaadman; Oo, lakip  han ngatanan nga imo makukuha kuha han sarabotan.”​—Proberbios 4:​4-7.

Kay ano nga an kinaadman “amo an butang nga labaw”? An kinaadman nangangahulogan hin pag-aplikar han kahibaro ngan pagsabot ha paagi nga magdadara hin maopay nga mga resulta. An kahibaro​—pagin maaram o pamilyar ha mga impormasyon nga nakuha tikang ha obserbasyon ngan eksperyensya o pinaagi han pagbasa ngan pag-aram​—importante ha kinaadman. Kondi kon waray naton abilidad ha paggamit hito hin maopay, gutiay la an bili han aton kahibaro. Diri la kay regular nga babasahon naton an Biblia ngan an basado-ha-Biblia nga mga publikasyon nga igintatagana han ‘matinumanon ngan maaramon nga uripon’ kondi mangangalimbasog liwat kita ha pag-aplikar han aton hinbabaroan tikang hito.​—Mateo 24:45.

Importante liwat an pagkaada hin pagsabot. Kon waray ito, masasabtan gud ba naton kon paonan-o an impormasyon may kalabotan ha kada tagsa ngan makuha an bug-os nga hulagway han kahimtang nga gintatagad? Kon waray kita pagsabot, paonan-o naton hisasabtan an mga katuyoan ngan mga hinungdan han mga butang ngan magkaada hin sarabotan ngan kaaram? Oo, basi makapangatadongan pinaagi han hinbabaroan nga mga impormasyon ngan magkaada husto nga konklusyon, nagkikinahanglan kita hin pagsabot.​—Daniel 9:​22, 23.

Nagpadayon hi Salomon ha pagsaysay han mga pulong han iya amay, nasiring: “Pahitas-a hiya [kinaadman], ngan pauusbawon ka niya; Iya ka pagdadad-on ha kadungganan, kon ikaw gumakos ha iya; Hiya maghahatag ha imo ulo han pudongpudong ha katahuman; An korona han kaanyag iya ihahatag ha imo.” (Proberbios 4:​8, 9) An diosnon nga kinaadman nagpapanalipod han usa nga nagbubuhat hito. Dugang pa, nagdadara ito ha iya hin dungog ngan nagpapatahom ha iya. Salit, ha ngatanan nga paagi, magkaada kita han kinaadman.

“Kapti hin Maopay an Pagtutdo”

Ha pamalandong han instruksyon han iya amay, an hadi han Israel nagsiring: “Pamati, O anak ko, ngan karawata an akon mga pamurulungon; Ngan an mga tuig han imo kinabuhi madadamu. Ako nagtutdo ha imo ha dalan han kinaadman; Ako nagmando ha imo ha mga agianan han pagkamatadong. Kon lumakat ka, an imo mga pitad diri pagtataknan; Ngan kon ikaw dumalagan, diri ka mahipapakdol. Kapti hin maopay an pagtutdo; ayaw hiya palakta, Tipigi hiya; kay hiya an imo kinabuhi.”​—Proberbios 4:​10-13.

Sugad nga tinuod nga anak han iya amay, sigurado nga gin-apresyar ni Salomon an bili han mahigugmaon nga disiplina nga nagtututdo ngan nagtatadong. Kon waray timbang nga disiplina, paonan-o kita makakalaom ha pag-uswag ngadto ha espirituwal nga pagkahamtong o maglaom ha  pagpauswag han kuwalidad han aton kinabuhi? Kon diri kita mahibabaro tikang ha aton mga sayop o kon mapakyas kita ha pagtadong han sayop nga mga ideya, sigurado nga gutiay la an aton espirituwal nga pag-uswag. An makatadunganon nga disiplina nagtutugway ha diosnon nga paggawi ngan salit nabulig ha aton nga ‘maglakat ha mga dalan han pagkamatadong.’

An usa pa nga klase han disiplina nagriresulta liwat ha ‘pagdamu han mga tuig han aton kinabuhi.’ Paonan-o? Bueno, hi Jesu-Kristo nagsiring: “Adton masinugtanon ha gutiay, masinugtanon man ha damu; ngan adton diri matadong ha gigugutiayi; diri man matadong ha daku.” (Lukas 16:10) Diri ba an pagdisiplina ha aton kalugaringon ha gudtiay nga mga butang nakakapasayon para ha aton nga buhaton an pariho ha dagku nga mga butang, nga dida hito mahimo magdepende an aton mga kinabuhi? Pananglitan, an pagbansay han mata nga diri ‘padayon nga magkinita ha usa ka babaye nga may pagkaipa ha iya’ makakahimo ha aton nga diri makabuhat hin imoralidad. (Mateo 5:28) Ha pagkamatuod, ini nga prinsipyo aplikado ha kalalakin-an ngan kababayin-an. Kon aton disiplinahon an aton mga hunahuna ‘nga bihagon an ngatanan nga panhunahuna,’ gutiay la an peligro nga makasala kita hin daku ha pulong ngan ha buhat.​—2 Korinto 10:5.

Oo, an disiplina agsob nga makuri karawaton ngan baga hin nagpupugong. (Hebreo 12:11) Kondi, an maaramon nga hadi nagpapasarig ha aton nga kon magpabilin kita ha disiplina, an aton dalan makakabulig ha aton nga mag-uswag. Sugad la nga an husto nga pagbansay nagtutugot ha usa nga paradalagan nga dumalagan ha pinakamalaksi nga diri natutumba o nagdadaot ha iya kalugaringon, an pagpabilin ha disiplina nakakahimo ha aton nga magpabilin ha dalan ha kinabuhi ha nagpapadayon nga diri natutumba. Siyempre, kinahanglan magin mabinantayon kita mahitungod han dalan nga aton pinipili.

Likayi “[an] Agianan han Magraot”

Tungod kay naabat hin pagkaapurado, nagpahamangno hi Salomon: “Ayaw sulod ngadto ha agianan han magraot. Ngan ayaw paglakat dida ha dalan han mga tawo nga magraot. Paglikayi ini, ayaw agi dida hini; Liko tikang hini, ngan padayon ha unhan. Kay hira diri nakaturog, gawas la kon hira makabuhat hin karaotan; Ngan an ira katurugon kinukuha, gawas la kon hira makapahulog ha bisan pira. Kay hira nakaon hin tinapay han pagkamaraot, Ngan nainom han alaksiw han pagkamaraugdaog.”​—Proberbios 4:​14-17.

An mga magraot, nga an mga paagi ginpapalikyan ni Salomon ha aton, nagpapadayon ha ira magraot nga mga buhat. An pagbuhat hin maraot sugad hin pagkaon ngan irinmon ha ira. Diri hira nahingangaturog kon diri hira nakakabuhat hin kamadarahog. Malimbong gud an ira kinaiya! Mapapanalipdan gud ba naton an aton mga kasingkasing samtang nakikig-upod ha ira? Kalurongan gud an “paglakat dida ha dalan han mga tawo nga magraot” pinaagi han aton pagpahirani ha kamadarahog nga iginpapakita ha kadam-an nga kaliawan ha kalibotan yana nga adlaw! An pangalimbasog nga magin maloloy-on ha pagpaid diri gud mapapatubo ha pagkinita han waray-kalooy nga mga salida han karaotan ha telebisyon o ha mga sine.

Pagpabilin ha Kapawa

Ha padayon nga paggamit han pagkapariho han agianan, hi Salomon nagpahayag: “Kondi an agianan han pagkamatadong sugad han kapawa ha pamanagbanag, Nga nahayag hin labi ngan labi pa ngada ha pagkahingpit [han] adlaw.” (Proberbios  4:18) An pag-aram ha Biblia ngan pangalimbasog ha pag-aplikar han ginsisiring hito ha kinabuhi mahimo igpariho ha pagtikang ha pagbiyahe ha kasisidman ha temprano han kaagahon. Samtang an kasisidman ha kalangitan han gab-i nagtitikahayag nga nagigin asul, makuri kita makakita hin bisan ano. Kondi samtang nagtitikaaga, hinayhinay nga nakikita na naton an aton mga palibot. Ha kataposan, nasirak nga mahayag an adlaw, ngan matin-aw nga nakikita naton an detalye han ngatanan. Oo, an kamatuoran hinayhinay nga nagigin matin-aw ha aton samtang nagpapadayon kita nga mapailubon ngan maduruto ha pag-aram han Kasuratan. Importante an pagpasilsil ha kasingkasing han espirituwal nga pagkaon kon karuyag naton panalipdan ito kontra han palso nga pangatadongan.

An kahulogan o bili han mga tagna han Biblia mainuswagon nga iginpapahayag liwat. An mga tagna nagigin matin-aw ha aton samtang an baraan nga espiritu ni Jehova nagpapahayag hito ngan samtang natutuman ito pinaagi han mga hitabo ha kalibotan o han mga eksperyensya han katawohan han Dios. Imbes nga waray-pagpailob nga magbanabana mahitungod han ira katumanan, kinahanglan naton hulaton nga ‘dugang nga magin mahayag an sanag.’

Kumusta man adton nakontra ha giya han Dios pinaagi han pagdumiri ha paglakat ha kahayag? “An dalan han magraot sugad hin kasisidman,” siring ni Salomon. “Diri hira maaram kon ano an ira hinpapakdolan.” (Proberbios 4:19) An maraot pariho hin tawo nga napapakdol ha kasisidman nga diri maaram kon ano an iya hinpakdolan. Bisan kon an mga diri-diosnon baga in naglalampos tungod han ira pagkadiri-matadong, an ira kalamposan temporaryo la. May kalabotan ha ira, nagkanta an salmista: “Ha pagkamatuod imo hira iginbutang ha mga madalunuton: Imo [Jehova] hira igintulak ngadto ha kalaglag.”​—Salmo 73:18.

Magpabilin nga Mabinantayon

An hadi han Israel padayon nga nagsiring: “Anak ko, pamati han akon mga pulong; Ihilig an imo talinga ngada han akon mga yayaknon. Ayaw hira palakta tikang ha imo mga mata; Tipigi hira ha butnga han imo kasingkasing. Kay hira an kinabuhi hadton namimiling ha ira, Ngan kaopayan ha ngatanan nira nga unod. Bantayi an imo kasingkasing ha bug-os nga kamaduruto; Kay natikang dida an mga burabod han kinabuhi.”​—Proberbios 4:​20-23.

An kalugaringon nga ehemplo ni Salomon nagpapamatuod han bili han sagdon ha pagbantay han kasingkasing. Oo, hiya “[tinuod nga] anak nga lalaki” han iya amay ha iya pagkabatan-on ngan nagpabilin nga matinumanon kan  Jehova tubtob ha iya pagkaadulto. Kondi, an Biblia nagsaysay: “Kay nahinabo, han lagas na hi Salomon, nga an iya mga asawa nagpasimang han iya kasingkasing ha pagsunod han lain nga mga dios; ngan an iya kasingkasing diri hingpit kan Jehova nga iya Dios, sugad han kasingkasing ni David nga iya amay.” (1 Hadi 11:4) Kon diri pirme magbantay, bisan an mayada pinakamaopay nga mga kasingkasing mahimo masulay ha pagbuhat han maraot. (Jeremias 17:9) Kinahanglan naton tipigan hin maopay ha aton kasingkasing an mga pahinumdom han Pulong han Dios​—‘ha butnga hito.’ Nag-uupod ini han giya nga igintagana ha kapitulo 4 han Mga Proberbios.

Usisaha an Kahimtang han Imo Kasingkasing

Malampuson ba nga ginbabantayan naton an aton simboliko nga kasingkasing? Paonan-o naton hibabaroan an kahimtang han surusulod nga pagkatawo? “Tikang ha kahuraan han kasingkasing iginyayakan han baba,” siring ni Jesu-Kristo. (Mateo 12:34) Hiya liwat nagsiring: “Tikang ha kasingkasing nagawas an magraot nga mga hunahuna, mga pagpatay ha igkasitawo, mga pakighilawas, mga panlibog, mga pangawat, mga buwa nga pagtestigo mga pagpakaalo.” (Mateo 15:​19, 20) Oo, an aton mga pulong ngan mga buhat nagyayakan hin damu mahitungod ha kon ano kita ha kasingkasing.

Angayan nga ginsasagdonan kita ni Salomon: “Ipahirayo tikang ha imo an masinalaagon nga baba, Ngan an malinarisnon nga mga im-im ipahirayo ha imo. Itan-aw ha matadong an imo mga mata ha unhan, Ngan itan-aw an imo mga lakuplakop ha matadong ha imo atubangan. Himoa nga patag an agianan han imo mga tiil, Ngan tukora an ngatanan mo nga dalan. Ayaw simang ha too nga kamot o ha wala. Balhina an imo tiil tikang ha karaotan.”​—Proberbios 4:​24-27.

May kalabotan han sagdon ni Salomon, kinahanglan naton usisahon an aton mga pulong ngan mga buhat. Kon aton babantayan an kasingkasing ngan lilipayon an Dios, kinahanglan likyan an magraot nga mga pulong ngan pagkadiri-matadong. (Proberbios 3:32) Salit, sadang mainampoon nga pamalandungon naton kon ano an iginpapakita han aton mga pulong ngan mga buhat mahitungod ha aton. Ngan pamilngon naton an bulig ni Jehova basi matadong an bisan ano nga kaluyahan nga aton nakita.​—Salmo 139:​23, 24.

Labaw ha ngatanan, hinaot ‘an aton mga mata nakasiplat ha unhan.’ Aton rig-onon ito nga may tumong ha pagbuhat hin bug-os-kalag nga pag-alagad ha aton langitnon nga Amay. (Kolosas 3:23) Samtang personal nga nangangalimbasog ka ha sugad matadong nga buhat, hinaot tagan ka ni Jehova hin kalamposan ha ‘ngatanan mo nga mga buhat,’ ngan hinaot bendisyonan ka niya hin hura ha pagpamati ha inspirado nga sagdon ha ‘pagbantay han imo kasingkasing.’

[Footnote]

[Blurb ha pahina 22]

Ginlilikyan mo ba an kaliawan nga nagpapakita hin kamadarahog?

[Retrato ha pahina 21]

Magpahimulos ha sagdon han mga eksperyensyado

[Retrato ha pahina 23]

An disiplina diri nagpapahinay han imo pag-uswag

[Retrato ha pahina 24]

Magin mapinadayonon ha imo pag-aram ha Biblia