Thutha wa Jehova kũruta andũ ake kuuma ũkombo-inĩ bũrũri-inĩ wa Misiri, nĩ aamũrire athĩnjĩri-Ngai matungatage gĩikaro-inĩ kĩrĩa kĩamũre. Alawii nĩ maaheirũo mawĩra mangĩ maakonainie na gĩikaro kĩu kĩamũre. Hihi arĩa maatungataga gĩikaro-inĩ kĩu kana arĩa maambĩte hema hakuhĩ nakĩo, nĩ maarũmbũyagio na njĩra ya mwanya gũkĩra arĩa angĩ? Aca. Jehova ndarĩ mũthutũkanio. Mũisiraeli o wothe nĩ angĩagĩire na ũrata wa hakuhĩ hamwe na Jehova. Kwa ngerekano, Jehova nĩ aatigagĩrĩra atĩ rũrĩrĩ ruothe nĩ rwahotaga kuona gĩtugĩ gĩa itu na kĩa mwaki iria ciakoragwo igũrũ rĩa gĩikaro kĩu kĩamũre. (Tham. 40:38) Itu rĩu rĩngĩambĩrĩirie gũthiĩ rĩerekeire handũ hangĩ, o na andũ arĩa maambĩte hema kũraihu na gĩikaro kĩrĩa kĩamũre nĩ maahotaga kuona itu rĩu, makambĩrĩria kũbanga indo ciao, makambũra hema, na makahota gũtwarana na andũ acio angĩ. (Ndar. 9:​15-23) O na mahinda-inĩ maya, gũtekũmakania kũrĩa tũikaraga thĩinĩ wa thĩ, no tũgunĩke kuumana na wendo, ũtongoria, na ũgitĩri wa Jehova. w24.06 4 ¶10-12

Kũrĩ hĩndĩ muoyo wa Daudi warĩ ũgwati-inĩ, tondũ mũrũwe Abisalomu nĩ eehotorete kũmũtunya ũthamaki. (2 Sam. 15:​12, 13) Kwoguo Daudi aabataraga kuuma Jerusalemu na ihenya! No hĩndĩ ĩyo mooraga, Daudi akĩona atĩ andũ amwe nĩ mekũbatara gũtigwo nĩguo mamũmenyithagie njama iria Abisalomu arabanga. Kwoguo akĩra Zadoku na athĩnjĩri-Ngai angĩ macoke Jerusalemu nĩguo mamũtuĩragĩrie ũrĩa kũrathiĩ. (2 Sam. 15:​27-29) Ĩndĩ nĩ maabataraga kwĩhũga. Daudi aacokire akĩra Zadoku na Hushai, arĩa maarĩ arata ake ehokeku mamũteithie kũgaacĩrithia mũbango ũrĩa aarĩ naguo. (2 Sam. 15:​32-37) Nĩguo magaacĩrithie mũbango ũcio, Hushai agĩĩtua atĩ nĩ aranyita mbaru Abisalomu na akĩmũhe ũtaaro wĩgiĩ ũrĩa angĩtharĩkĩra Daudi, ũndũ ũrĩa ũngĩaheire Daudi ihinda rĩa kwĩhaarĩria nĩ ũndũ wa tharĩkĩro. Hushai agĩcoka akĩra Zadoku na Abiatharu ũhoro wĩgiĩ ũtaaro ũcio aaheete Abisalomu. (2 Sam. 17:​8-16) Nao magĩtigĩrĩra atĩ Daudi nĩ aamenyithio ũhoro ũcio, ũrĩa wahingirie itemi rĩa bata harĩ kũgitĩra Daudi ndakooragwo.—2 Sam. 17:​21, 22. w24.07 4-5 ¶9-10

Ndungata imwe cia Jehova nĩ ithumbũragwo mũno nĩ thamiri nĩ ũndũ wa mahĩtia marĩa ciekire tene, hihi mbere ya kũbatithio kana o na thutha wa kũbatithio. No nĩ wega tũririkanage atĩ Jehova aarutire ũkũũri tondũ nĩ atwendete mũno. Hatarĩ nganja nĩ endaga twĩtĩkĩre kĩheo kĩu. Jehova atũheete ũũma atĩ ‘tũngĩrũnga maũndũ’ hamwe nake, atuohagĩra biũ. Na githĩ ũcio ti wendo mũnene Jehova atuonagia, gũkorũo atĩ ndaririkanaga mehia maitũ ma tene? Hamwe na ũguo, ndariganagĩrũo nĩ maũndũ mega marĩa twĩkĩte. (Thab. 103:​9, 12; Ahib. 6:10) Angĩkorũo nĩ ũtangĩkaga nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa wekire tene, wĩrutanagĩrie kũiga meciria harĩ maũndũ marĩa ũreka ihinda rĩrĩ, na marĩa ũgeeka ihinda rĩũkĩte. Ndũngĩhota gũcenjia maũndũ marĩa wekire tene. Ĩndĩ no ũtĩithie Jehova na maũndũ marĩa ũreka ihinda-inĩ rĩrĩ, na ũige meciria harĩ irathimo cia magegania cia ihinda rĩũkĩte iria atwĩrĩire. w24.10 8 ¶8-9

Rĩrĩa tũrathoma Bibilia, no tũigue tũritũhĩirũo tũngĩona atĩ harĩ na maũndũ maingĩ tũrabatara kũrutĩra wĩra. Kwa ngerekano, ta tua atĩ ũthomi waku wa Bibilia wa ũmũthĩ ũkwaragĩrĩria ũhoro wĩgiĩ kwaga kuonania kĩmenyano. (Jak. 2:​1-8) Ũkona atĩ nĩ ũrabatara kwagagĩria ũrĩa ũrũmbũyanagia na andũ arĩa angĩ, na kwoguo ũgatua itua rĩa gwĩka mogarũrũku. Rũciũ narĩo ũgathoma gĩcunjĩ kĩronania bata wa kũgirĩrĩria rũrĩmĩ rwaku. (Jak. 3:​1-12) Ũkona atĩ rĩmwe nĩ waragia ciugo itarĩ njega, na kwoguo ũgatua itua rĩa kwaragia ciugo cia gwaka na gwĩkĩra ngoro. Naguo mũthenya ũcio ũngĩ ũgathoma ũhoro wĩgiĩ gwĩthema kũgĩa ũrata na thĩ. (Jak. 4:​4-12) Ũkona atĩ nĩ ũrabatara kũhũthĩra ũũgĩ ũgĩthuura maũndũ ma gwĩkenia. Gũgĩkinya thikũ ya kana, ũkaigua ũritũhĩirũo nĩ maũndũ marĩa mothe ũrabatara kũrutĩra wĩra. Ndũgakue ngoro. Ririkana atĩ kwĩhumba “ũmũndũ mwerũ” nĩ ũndũ wa gũthiĩ na mbere. w24.09 5-6 ¶11-12

Jesu nĩ aamenyaga atĩ ũndũ ũrĩa wa bata nĩ atĩ Jehova nĩ ooĩ maũndũ marĩa aageragĩra. Aarĩ na ma atĩ Jehova nĩ aangĩeheririe wagi wa kĩhooto ihinda-inĩ rĩrĩa rĩagĩrĩire. No twĩgerekanie na Jesu na njĩra ya kũgirĩrĩria rũrĩmĩ rwitũ rĩrĩa twekwo ũndũ ũtarĩ wa kĩhooto. Maũndũ mamwe matarĩ ma kĩhooto no makorũo matarĩ maritũ mũno na kwoguo twage gũtindanĩra namo. O na no tũthuure gũkira nĩgetha tũtigathũkie maũndũ makĩria. (Koh. 3:7; Jak. 1:​19, 20) No mahinda-inĩ mangĩ no tũbatare kwaria rĩrĩa tuona wagi wa kĩhooto kana rĩrĩa twabatara gũtetera wĩtĩkio witũ. (Atũm. 6:​1, 2) Rĩrĩa twathuura kwaria, twagĩrĩirũo kwĩrutanĩria gwĩka ũguo tũhooreire na tũrĩ na gĩtĩo. Ningĩ no twĩgerekanie na Jesu na njĩra ya kwĩneana harĩ “Ũrĩa ũtuanagĩra na njĩra ya ũthingu.”—1 Pet. 2:23. w24.11 5-6 ¶10-12

Mũndũ ũrĩa wĩhĩtie angĩĩrira, nĩ kũgĩaga gĩkeno kĩnene. (Luk. 15:7) Nũũ wagĩrĩire kwamũkĩra rũgooco? Hihi nĩ athuri a kĩũngano? Mũtũmwo Paulo aaugire ũũ ũhoro-inĩ wĩgiĩ arĩa mehĩtie: “No kũhoteke Ngai atũme merire.” (2 Tim. 2:25) Kwoguo Jehova nĩwe ũkoragwo ateithĩtie mũndũ ũcio kũgarũrĩra meciria na mwerekera wake, no ti mũndũ. Paulo nĩ aataarĩirie maumĩrĩro mamwe mega mangĩoneka mũndũ angĩĩrira. Mũndũ ũcio no agĩe na ũmenyo mwega makĩria wĩgiĩ ũhoro wa ma, acokererũo nĩ meciria make, na ethare kuuma mũtego-inĩ wa Shaitani. (2 Tim. 2:26) Rĩrĩa mũndũ erira, kamĩtĩ ya athuri nĩ ĩmũbangagĩra maceera ma ũrĩithi nĩguo athiĩ na mbere kwamũkĩra ũteithio ũrĩa arabatara, nĩgetha ahote kũregana na mĩtego ya Shaitani na arũnge njĩra cia makinya make.—Ahib. 12:​12, 13. w24.08 23 ¶14-15

Kĩrĩndĩ kĩrĩa Jesu aaheire irio kĩeendaga o kũhingĩrio mabataro ma kĩĩmwĩrĩ. Tũngiuga ũguo nĩkĩ? Mũthenya ũrĩa warũmĩrĩire, kĩrĩndĩ kĩu nĩ gĩathiire harĩa Jesu aakĩhereire irio, no Jesu na atũmwo ake nĩ meeherete ho. Kwoguo andũ acio makĩingĩra tũtarũ tũrĩa twaumĩte Tiberia, magĩthiĩ Kaperinaumu gũcaria Jesu. (Joh. 6:​22-24) Hihi meekire ũguo tondũ nĩ meendaga kwĩruta ũhoro makĩria wĩgiĩ Ũthamaki? Aca. Ũndũ ũrĩa mũnene meendaga no kũheo mĩgate nĩ Jesu. Tũmenyaga ũguo atĩa? Ta wĩcirie ũrĩa gwathiire rĩrĩa andũ acio moonire Jesu hakuhĩ na Kaperinaumu. Jesu aameerire atĩ maamũcaragia no ũndũ tu nĩ meendaga kũhingĩrio mabataro mao ma kĩĩmwĩrĩ. O na gũtuĩka ‘maarĩire mĩgate makĩhũna,’ Jesu aaugire atĩ icio nĩ “irio iria ithũkaga.” Nĩ ũndũ ũcio akĩmekĩra ngoro marutagĩre wĩra “irio iria itũũraga nĩ ũndũ wa muoyo wa tene na tene.”—Joh. 6:​26, 27. w24.12 5 ¶8-9

Mũrũ wa Ithe witũ, nĩguo ũtuĩke mũrutani mwega, nĩ ũbatiĩ gũtigĩrĩra atĩ morutani maku na ũtaaro o wothe ũraheana uumĩte Kiugo-inĩ kĩa Ngai. Ũguo nĩ kuuga nĩ ũbatiĩ gũkoragwo na kĩyo gĩa gũthomaga Bibilia na mabuku maitũ. (Thim. 15:28) Ũgĩthoma, roraga ũrĩa Maandĩko mataarĩirio mabuku-inĩ maitũ, nĩgetha ũkamataaragĩria na njĩra o ta ĩyo. Na rĩrĩa ũrarutana, geragia gũkinyĩra ngoro cia athikĩrĩria aku. Ningĩ no wagagĩrie ũhoti waku wa kũrutana ũngĩhoyaga athuri arĩa marĩ na ũmenyeru ũtaaro na ũkaũrũmĩrĩra. (1 Tim. 5:17) Athuri a kĩũngano nĩ magĩrĩirũo gũkorũo marĩ na ũhoti wa gwĩkĩrana ngoro, no ningĩ rĩmwe nĩ mabataraga gũkaania kana kũrũnga aarĩ na ariũ a Ithe witũ. Ĩndĩ hingo ciothe mabatiĩ gwĩka ũguo na njĩra ya ũtugi. Ũngĩkorũo na ngumo ya ũhooreri na wendo na ũgatigĩrĩra ũrutani waku wĩhocetie Kiugo-inĩ kĩa Ngai, nĩ ũrĩkoragwo ũrĩ mũrutani mwega tondũ ũregerekania na Mũrutani ũrĩa Mũnene, Jesu Kristo.—Mat. 11:​28-30; 2 Tim. 2:24. w24.11 24 ¶16

No tũhe Jehova riri kũgerera maũndũ marĩa tuugaga mamwĩgiĩ. Nĩ twĩkĩragwo ngoro ‘kũinĩra Jehova,’ ‘kũgooca rĩĩtwa rĩake,’ ‘kũhunjia ũhoro mwega wa ũhonokio wake,’ na ‘kũmenyithania riri wake gatagatĩ-inĩ ka ndũrĩrĩ.’ (Thab. 96:​1-3) No tũhũthĩre njĩra icio ciothe kũhe Ithe witũ wa igũrũ riri kũgerera ciugo citũ. (Atũm. 4:29) Ningĩ no tũhe Jehova riri kũgerera indo citũ cia goro. Kuuma o tene, athathaiya a Jehova nĩ makoretwo makĩmũgoocithia na njĩra ĩyo. (Thim. 3:9) Kwa ngerekano, Aisiraeli nĩ maarutire mĩhothi nĩ ũndũ wa gwaka hekarũ na kũmĩrũmbũiya. (2 Ath. 12:​4, 5; 1 Maũ. 29:​3-9) Nao arutwo a Jesu nĩ “maahũthagĩra indo ciao” kũmũtungatĩra marĩ hamwe na atũmwo ake. (Luk. 8:​1-3) Ningĩ Akristiano a karine ya mbere nĩ maarutire mĩhothi ya gũteithĩrĩria aarĩ na ariũ a Ithe wao rĩrĩa maagũmĩirũo nĩ ngʼaragu. (Atũm. 11:​27-29) O na mahinda-inĩ maya, no tũgoocithie Jehova na njĩra ya kũruta mĩhothi ya kwĩyendera. w25.01 4 ¶8; 5 ¶11

Nĩ kĩĩ gĩateithirie Korinelio gũkinyĩrĩra kũbatithio? Bibilia yugaga atĩ we “hamwe na andũ othe a nyũmba yake nĩ meetigĩrĩte Ngai.” Ningĩ Korinelio nĩ aathaithaga Ngai ategũtigithĩria. (Atũm. 10:2) Rĩrĩa Petero aahunjĩirie Korinelio ũhoro ũrĩa mwega, we hamwe na famĩlĩ yake nĩ meetĩkirie Jesu na makĩbatithio o rĩo. (Atũm. 10:​47, 48) Hatarĩ nganja Korinelio nĩ eehaarĩirie gwĩka mogarũrũku marĩa maabataranagia, nĩguo athathaiye Jehova arĩ hamwe na famĩlĩ yake. (Josh. 24:15; Atũm. 10:​24, 33) Korinelio nĩ angĩetĩkĩririe gaturũa gake kamũgirĩrĩrie gũtuĩka Mũkristiano, no ndarekire gũthiĩ ũguo. Hihi nĩ ũrabatara gwĩka mogarũrũku manene nĩguo wagĩrĩre kũbatithio? Angĩkorũo nĩguo kũrĩ, Jehova nĩ egũgũteithia. Nĩ egũkũrathima angĩkorũo nĩ ũtuĩte itua rĩa kũhũthĩra motaaro ma Bibilia ũtũũro-inĩ waku nĩguo ũmũtungatĩre. w25.03 5 ¶12-13

Ũngĩigua ndeto njũru ciĩgiĩ ithondeka ritũ kana ariũ a Ithe witũ arĩa matongoragia maũndũ, ririkanaga ũrĩa thũ cia Ngai ciekire Jesu na arutwo ake karine-inĩ ya mbere. Mahinda-inĩ maya andũ a Jehova nĩ maranyarirũo na magathũkĩrio rĩĩtwa o ta ũrĩa Bibilia yarathĩte. (Mat. 5:​11, 12) Tũtingĩhĩngĩcwo nĩ ngʼano cia maheeni tũngĩmenya kĩhumo gĩacio na tuoe ikinya o na ihenya. Nĩ ikinya rĩrĩkũ twagĩrĩirũo kuoya? Regana na ngʼano cia maheeni. Mũtũmwo Paulo nĩ oonanirie wega ũrĩa tũbatiĩ gwĩka tũngĩigua ngʼano cia maheeni. Eerire Timotheo ‘athe andũ amwe matigathikĩrĩrie ngʼano cia maheeni’ na areganage na “ngʼano cia maheeni cia kwagĩra Ngai gĩtĩo.” (1 Tim. 1:​3, 4) Kwoguo tũreganaga na ngʼano cia maheeni tondũ nĩ tũĩ kĩhumo gĩacio. Handũ ha ũguo, tũthikagĩrĩria “ciugo iria ciagĩrĩire” cia ma.—2 Tim. 1:13. w24.04 11 ¶16; 13 ¶17

Tũũra wĩgwatanĩtie na arĩa ehokeku harĩ Jehova. Ngai endaga tũmũthathaiye tũrĩ na ũrũmwe. No tũtũũrie ũrũmwe ũcio angĩkorũo nĩ tũkũrũmia ũhoro ũrĩa wa ma. Mũndũ wothe ũtheremagia ũndũ ũtaratwarana na ũhoro ũrĩa wa ma akoragwo akĩrehe ngayũkano kĩũngano-inĩ, na nĩkĩo Ngai atwĩrĩte ‘twĩtheme andũ ta acio.’ Tũngĩaga gwĩka ũguo, no twĩkore tũheenekete tũkeherera ũhoro ũrĩa wa ma. (Rom. 16:17) Tũngĩkũũranaga ũhoro ũrĩa wa ma na tũkaũrũmia, nĩ tũrĩgitagĩrũo kĩĩroho na tũgakorũo na wĩtĩkio mũrũmu. (Ef. 4:​15, 16) Tũtirĩheenekaga nĩ maheeni na mũhuhu wa Shaitani, na Jehova nĩ agaatũgitĩra hĩndĩ ya thĩna ũrĩa mũnene. Kwoguo thiĩ na mbere kwĩhanda wega ũhoro-inĩ wa ma, “nake Ngai wa thayũ nĩ arĩkoragwo hamwe” nawe.—Afil. 4:​8, 9. w24.07 13 ¶16-17

Jesu eerekeirie meciria make harĩ andũ arĩa maatitikĩte mĩrigo ya mehia, na akĩmeta matuĩke arũmĩrĩri ake. Nĩ aamenyaga atĩ mehia nĩmo maarĩ kĩhumo kĩa mathĩna mothe ma andũ. Kwoguo nĩ aateithagia andũ arĩa moonagwo marĩ ehia. Aahũthĩrire ngerekano akiuga ũũ: “Andũ arĩa marĩ na ũgima mwega wa mwĩrĩ matibataraga ndagĩtarĩ, no arĩa arwaru nĩo mamũbataraga.” Agĩcoka akiuga: “Ndiokire gwĩta arĩa athingu, no ndokire gwĩta ehia.” (Mat. 9:​12, 13) Jesu nĩ eekaga kũringana na ciugo icio ciake. Rĩrĩa mũtumia ũmwe aamũthambirie magũrũ na maithori make, aamwarĩirie na njĩra ya ũhooreri na akĩmuohera mehia make. (Luk. 7:​37-50) Nĩ aarutire mũtumia Mũsamaria ũrĩa warĩ gĩthima-inĩ ma cia bata, o na gũtuĩka nĩ ooĩ atĩ ndaarĩ na mĩtugo mĩega. (Joh. 4:​7, 17-19, 25, 26) Ningĩ Jehova nĩ aaheire Jesu hinya wa gũtooria maumĩrĩra ma mehia, nĩmo gĩkuũ. Aamatooririe atĩa? Na njĩra ya kũriũkia andũ—arũme, atumia, na nginya ciana.—Mat. 11:5. w24.08 4 ¶9-10

Ihinda rĩũkĩte Jehova nĩ ekũgoocithia rĩĩtwa rĩake na njĩra ya kũrehe matuĩro make ma kĩhooto. Ica ikuhĩ nĩ ekwananga Babuloni Ũrĩa Mũnene nĩ ũndũ wa gũcambithia rĩĩtwa rĩake itheru. (Kũg. 17:​5, 16; 19:​1, 2) No kũhoteke andũ amwe arĩa makoona atĩ Babuloni Ũrĩa Mũnene nĩ anangwo, nĩ makaambĩrĩria gũthathaiya Jehova hamwe na ithuĩ. Mũthia-inĩ hĩndĩ ya mbaara ya Hari–Magedoni, Jehova nĩ akaaniina mũtabarĩre wothe wa Shaitani, aniine arĩa othe mamũkararagia na magacambithia rĩĩtwa rĩake, no nĩ akaahonokia arĩa othe mamwathĩkagĩra na makerutanĩria kũmũgoocithia nĩ ũndũ wa kũmwenda. (Mar. 8:38; 2 Thes. 1:​6-10) Thutha wa igerio rĩa mũthia rĩrĩa rĩgoka thutha wa Wathani wa Mĩaka Ngiri wa Kristo, Jehova nĩ agaakorũo atheretie biũ rĩĩtwa rĩake. (Kũg. 20:​7-10) Ihinda-inĩ rĩu, “thĩ nĩ ĩkaaiyũrũo nĩ ũmenyo wĩgiĩ riri wa Jehova o ta ũrĩa maĩ mahumbagĩra iria.” (Hab. 2:14) Na githĩ ndũgakorũo ũrĩ ũndũ wa gũcanjamũra rĩrĩa andũ othe magaakorũo makĩhe Jehova riri ũrĩa wagĩrĩire rĩĩtwa rĩake? w25.01 7 ¶15-16

Nĩ kĩĩ kĩngĩateithirie Akristiano Ahibirania gũkirĩrĩria ũkararia ũrĩa maangʼethanagĩra naguo? Tondũ mũtũmwo Paulo nĩ aamenyaga atĩ nĩ maabataraga gũkorũo na muonere ũrĩa wagĩrĩire wĩgiĩ magerio marĩa maacemanagia namo, nĩ aamataarĩirie atĩ Ngai no etĩkĩrie Mũkristiano acemanie na magerio ĩrĩ njĩra ya kũmũmenyeria. Kũmenyerio na njĩra ĩyo no gũteithie mũndũ gũkũria na kwagagĩria ngumo cia Gĩkristiano. Nĩ ũngĩarĩ ũndũ mũhũthũ harĩ Akristiano acio Ahibirania gũkirĩrĩria magerio, mangĩecũranirie maumĩrĩro mega marĩa mangĩagĩire namo thutha wa kũhiũrania na magerio. (Ahib. 12:11) Paulo nĩ eekĩrire ngoro Akristiano Ahibirania makirĩrĩrie magerio mategũkua ngoro. Nĩ angĩahotire kũmahe ũtaaro ũcio tondũ mbere ĩyo we mwene nĩ aanyariraga Akristiano, na kwoguo nĩ ooĩ mathĩna marĩa maacemanagia namo. Ningĩ we mwene nĩ aakirĩrĩirie kũnyarirũo tondũ thutha wa gũtuĩka Mũkristiano nĩ aakararirio na njĩra itiganĩte.—2 Kor. 11:​23-25. w24.09 12-13 ¶16-17

O ũrĩa thikũ irathiĩ noguo wĩra wa kũhunjia ũrabatara kũrutwo na ihenya o na makĩria. Gĩtũmi nĩ tondũ ihinda rĩrĩa rĩtigarĩte nĩ inini mũno. Ta wĩcirie ũrĩa Jesu aarathire igũrũ rĩgiĩ wĩra wa kũhunjia matukũ-inĩ ma kũrigĩrĩria, ta ũrĩa Mariko 13:10 yonanĩtie. Kũringana na ibuku rĩa Mathayo, Jesu aaugire atĩ ũhoro ũrĩa mwega nĩ ũngĩkaahunjio thĩ yothe ĩrĩa ĩikaragwo “mũico” ũtanakinya. (Mat. 24:14) Kiugo “mũico” kĩrarĩrĩria mũthia wa mũtabarĩre ũyũ mũũru wa Shaitani. Jehova nĩ aigĩte ‘mũthenya na thaa,’ rĩrĩa mũico ũcio ũgaakinya. (Mat. 24:36; Atũm. 1:7) O gwatuka, noguo tũkuhagĩrĩria mũthenya ũcio. (Rom. 13:11) No kamũira mũico ũkinyĩte, nĩ tũrabatara gũthiĩ na mbere kũhunjia. Ithuothe nĩ tũrabatara kwĩyũria kĩũria gĩkĩ kĩa bata: Tũhunjagia ũhoro ũrĩa mwega nĩkĩ? No tuuge atĩ wendo nĩguo ũtũtindĩkaga kũhunjia. Rĩrĩa twanyitanĩra wĩra-inĩ wa kũhunjia, tuonanagia atĩ nĩ twendete ũhoro ũrĩa mwega, nĩ twendete andũ arĩa angĩ, na makĩria nĩ twendete Jehova na rĩĩtwa rĩake. w24.05 14-15 ¶2-3

Mũciari, ĩkĩra mwana waku ngoro ecirie ũhoro wĩgiĩ ũũmbi wa Jehova. Mũngĩthiĩ kũndũ gwa kũhurũka kana mĩgũnda-inĩ, teithia mwana waku kuona ũrĩa indo imwe o na irĩ ngũrani ciũmbĩtwo na njĩra ĩthiĩte kũhaanana. Indo icio nĩ cionanagia ũũgĩ mũnene. Kwa ngerekano, kwa ihinda rĩa mĩaka mĩingĩ athomi a sayansi nĩ makoretwo magĩthuthuria indo imwe ciũmbĩtwo irĩ na mũhianĩre wa tũraini tũingĩ twĩthiorete tũgathondeka gĩthiũrũrĩ (spiral patterns). Mũthomi ũmwe wa sayansi wĩtagwo Nicola Fameli aaugire atĩ ũngĩtara tũraini twa kĩndũ kĩũmbĩtwo na njĩra ĩyo, no wone atĩ tũthiaga tuongererekete na mũtaratara mũna o ũrĩa kĩndũ kĩu kĩraarama. Ngerekano ya indo imwe ciũmbĩtwo na njĩra ĩyo nĩ ikundi imwe cia njata, nyũmba ya ndinoho, mathangũ ma mĩmera, na ihũa rĩa sunflower. w24.12 16 ¶7

Musa, Daudi, na Johana maatũũraga mahinda ngũrani na maitũ, na o na ũtũũro wao warĩ ngũrani na witũ. No kũrĩ na maũndũ maingĩ tũhaanainie nao. Maatungatagĩra Ngai ũrĩa wa ma o ta ithuĩ. Na o tao, nĩ tũhoyaga Jehova, tũkamwĩhoka, na tũgacaria ũtongoria harĩ we. Ningĩ o ta arũme acio a tene, tũrĩ na ma atĩ Jehova nĩ arathimaga na njĩra nene arĩa mamwathĩkagĩra. Kwoguo rekei tũtue itua rĩa kũrũmĩrĩra ciugo cia mũico cia arũme acio na njĩra ya gwathĩkagĩra maathani ma Jehova. Tweka ũguo, nĩ tũrĩgaacagĩra ũndũ-inĩ o wothe tũrĩkaga. Ningĩ nĩ ‘tũgũtũũra ihinda iraya,’ na ũguo nĩ kuuga tene na tene. Makĩria ma ũguo, nĩ tũrĩgĩaga na gĩkeno nĩ kũmenya atĩ nĩ tũrakenia Ithe witũ wa igũrũ ũrĩ wendo, ũrĩa ũhingagia ciĩranĩro ciake ciothe na njĩra ya magegania gũkĩra ũrĩa tũngĩcirĩria.—Ef. 3:20. w24.11 13 ¶20-21

Karine-inĩ ya mbere, ariũ a Ithe witũ amwe nĩ maamũrĩtwo marĩ ndungata cia kĩũngano. (1 Tim. 3:8) Kuonekaga nĩo maahingagia “ũtungata wa gũteithia arĩa angĩ,” ũrĩa mũtũmwo Paulo aagwetire. Kwahoteka ndungata cia kĩũngano nĩ ciarutaga mawĩra maingĩ ma bata, nĩgetha athuri a kĩũngano mahote kũiga meciria harĩ wĩra wa kũrutana na kũrĩithia kĩũngano. Kwa ngerekano, no gũkorũo ndungata cia kĩũngano nĩ ciateithagĩrĩria wĩra-inĩ wa gũkobia Maandĩko kana kũgũra indo iria ciabataranagia wĩra-inĩ ũcio. Nĩ mawĩra ta marĩkũ ndungata cia kĩũngano ihingagia kĩũngano-inĩ kĩanyu? (1 Pet. 4:10) No mehokerũo kũrũmbũiya mathabu ma kĩũngano kana icigo cia kũhunjia, gwĩtia mabuku na kũmaheana kũrĩ ahunjia, kũrũmbũiya maũndũ megiĩ mĩtambo ya mũgambo na video, gũtuĩka anyitani ũgeni mĩcemanio-inĩ, kana gũteithĩrĩria harĩ kũmenyerera Nyũmba ya Ũthamaki. Mawĩra macio mothe nĩ mabataraga kũhingio nĩguo maũndũ mekĩke na mũbango kĩũngano-inĩ.—1 Kor. 14:40. w24.10 19 ¶4-5

No tũhote gũkirĩrĩria igerio o rĩothe rĩrĩ inene kana inini, tũngĩririkanaga atĩ Jehova arĩ muoyo na atĩ nĩ arĩtũteithagia. Nĩwe Mwene-Hinya-Wothe, na no atũhe hinya wa gũkirĩrĩria. Kũmenya ũguo no gũtũteithie kũhiũrania na magerio tũrĩ na ũmĩrĩru. Kuona Jehova agĩtũteithia rĩrĩa twacemania na magerio matarĩ manene, no gũtũhe ũũma atĩ nĩ arĩtũteithagia o na rĩrĩa twacemania na magerio manene. Ta wĩcirie maũndũ merĩ Mũthamaki Daudi eeyoneire marĩa maatũmire ehoke Jehova o na makĩria. Arĩ kamwana akĩrĩithia ngʼondu cia ithe, kũrĩ hĩndĩ nduba na mũrũthi ciakuuire ngʼondu kuuma rũũru-inĩ. Mahinda-inĩ macio meerĩ, Daudi aarũmĩrĩire nyamũ icio arĩ na ũmĩrĩru, na akĩhonokia ngʼondu icio. No handũ ha kuona ta aahotete gwĩka ũguo na hinya wake mwene, aarĩ na ma atĩ Jehova nĩwe wamũteithirie. (1 Sam. 17:​34-37) Nĩ ũndũ wa Daudi gwĩcũrania maũndũ macio eeyoneire, nĩ aagĩire na ũũma atĩ Ngai ũrĩa ũtũũraga muoyo nĩ angĩamũheire hinya o na thutha ũcio. w24.06 21 ¶5-6

Ta tua atĩ nĩ ũnyitĩtwo ũgeni handũ mũkenanĩre na arata. Nĩ kĩĩ kĩngĩgũteithia kũmenya kana nĩ ũgũthiĩ? Angĩkorũo mũtiũyaine na ũrĩa ũmũnyitĩte ũgeni kana akorũo ndũĩ ũrĩa mĩbango ĩyo ĩhaana, no ũbatare kũmũũria ciũria ta ici: “Nĩ kũ andũ magacemania na magacemania mũthenya ũrĩkũ? Nĩ andũ aigana magooka? Nũũ ũkarora kana maũndũ nĩ marekwo ũrĩa kwagĩrĩire? Nĩa metĩtwo? Nĩ maũndũ marĩkũ mabangĩtwo gũgeekwo? Hihi nĩ gũgaakorũo na njohi?” Kũmenya macokio ma ciũria ta icio no gũgũteithie gũtua itua rĩrĩa rĩagĩrĩire. Thutha wa gũtuĩria maũndũ wega, geria kũrora ũhoro ũcio na njĩra nyandandũku. Kwa ngerekano-rĩ, ĩ ũngĩmenya atĩ kũrĩ na andũ matatĩĩte ithimi cia Bibilia magaakorũo kuo, kana atĩ andũ nĩ makaanyua njohi gũtarĩ na mũndũ wa kũmarora? Ũndũ ũcio no ũgũteithie kuona atĩ no gũthiĩ ũndũ gwĩkwo maũndũ makĩrĩtie njano. (1 Pet. 4:3) Kũrora maũndũ na njĩra nyandandũku no gũtũme ũkorũo ũrĩ ũndũ mũhũthũ gũtua itua rĩega. w25.01 14-15 ¶4-5

Jehova nĩ ahũthĩrĩte ngerekano iria itũteithagia gũtaũkĩrũo wega ũrĩa kũgerera igongona rĩa ũkũũri, ahuuraga mehia ma mũndũ wĩrirĩte magathira biũ. Ti ũndũ mũhũthũ kũruta kĩrooro gĩa thakame kana kĩa rangi mũtune nguo-inĩ. No Jehova ahũthĩrĩte ngerekano ĩyo gũtũhe ũũma atĩ no ahote gũthambia mehia maitũ mathire biũ ũndũ matangĩoneka rĩngĩ. Mehia ningĩ nĩ maringithanagio na “mathiirĩ.” (Mat. 6:12; Luk. 11:4) Kwoguo rĩrĩa rĩothe twehĩria Jehova, nĩ ta thiirĩ witũ ũthiaga ũkĩongererekaga, tũgakorũo na thiirĩ mũnene mũno wake. No rĩrĩa Jehova atuohera mehia, nĩ ta akoragwo agĩtwehereria thiirĩ ũcio. Kwoguo Jehova atuohera, tũtibataraga kũrĩhĩra mehia macio. O ta ũrĩa mũndũ aiguaga ahũmũka rĩrĩa ehererio thiirĩ, no taguo tũiguaga rĩrĩa Jehova atuohera mehia maitũ. w25.02 9-10 ¶9-10

Aciari no mabatare ũteithio o ũrĩa marakũra, na ciana nyingĩ nĩ ikoragwo na wendi wa kũmateithia. (1 Tim. 5:4) No aciari Akristiano nĩ moĩ atĩ no makorũo na gĩkeno kĩnene mangĩteithia ciana ciao gũtuĩka ndungata cia Jehova, handũ ha gũcirera marĩ na muoroto wa gũgaateithio nĩcio thutha-inĩ. (3 Joh. 4) Ũkĩruta ciana ciaku ũrĩa ingĩhota gũkerũgamĩrĩra ihinda rĩũkĩte, reke cione kũgerera kĩonereria gĩaku ũrĩa ingĩhoka Jehova. Kuuma marĩ o anini mateithie kuona bata wa kũruta wĩra na kĩyo. (Thim. 29:21; Ef. 4:28) O ũrĩa maraneneha, mateithie kwĩrutanĩria mathomo-inĩ. Nĩ wega aciari gũthuthuria motaaro ma Bibilia nĩguo mahote gũteithia ciana ciao gũtua matua maigananĩru megiĩ gĩthomo. Ũndũ ũcio no ũteithie ciana ciao ikaahota kwĩrũgamĩrĩra na kwĩheana biũ ũtungata-inĩ wa Jehova. w25.03 31 ¶15-16

Isaia mũrango wa 65 nĩ ĩtaarĩirie maũndũ marĩa arĩa mangĩgaakorũo thĩinĩ wa paradiso ya kĩĩroho mangĩgakenera. Ũrathi ũcio wahingire rĩa mbere mwaka-inĩ wa 537 M.M.M. Hĩndĩ ĩyo, Ayahudi arĩa meerirĩte marĩ ithamĩrio Babuloni nĩ maarekereirio magĩcoka bũrũri-inĩ wao. Jehova nĩ aarathimire andũ ake na akĩmateithia gũthondeka itũũra rĩanangĩku rĩa Jerusalemu nginya rĩgĩcokereria ũthaka warĩo, na akĩmateithia gwaka hekarũ rĩngĩ nĩguo macokie ũthathaiya wa ma thĩinĩ wa Isiraeli. (Isa. 51:11; Zek. 8:3) Ũrathi ũcio wa Isaia waambĩrĩirie kũhinga riita rĩa kerĩ mwaka-inĩ wa 1919 M.M., rĩrĩa athathaiya a Jehova a mahinda maya maakũũrirũo kuuma ũkombo-inĩ wa Babuloni Ũrĩa Mũnene. Thutha ũcio paradiso ya kĩĩroho ĩkĩambĩrĩria gũkũra na ĩgĩtherema thĩinĩ wa thĩ yothe. Ahunjia a Ũthamaki nĩ maambĩrĩirie ciũngano nyingĩ kũndũ gũtiganĩte, na makonania ngumo cia kĩĩroho. Kwa ngerekano, andũ maarĩ a ngũĩ na maatariĩ ta nyamũ rĩu nĩ mehumbĩte “ũmũndũ mwerũ ũrĩa wombirũo kũringana na wendi wa Ngai.” w24.04 20-21 ¶3-4

Mabũrũri-inĩ mamwe, aciari kana andũ angĩ agima no merĩgĩrĩrũo gũcarĩria mũndũ wao mũndũ wa kũhikania nake. Nakuo kũndũ kũngĩ, andũ a famĩlĩ kana arata macaragĩria mwanake kana mũirĩtu mũndũ wa kũhikania nake, magacoka makabanga ũrĩa mangĩcemania marĩ eerĩ nĩguo mone kana nĩ maganĩrĩirũo. Ũngĩũrio wĩke mũbango ta ũcio, nĩ wega kũmenya o ũmwe wao angĩenda mũndũ ũhaana atĩa. Ũngĩona mũndũ maraganĩrĩrũo na ũrĩa ũracarĩria, geria gũtuĩria mũndũ ũcio wega, ũmenye ngumo ciake, na ũndũ wa bata o na makĩria, ũrĩa atariĩ kĩĩroho. Ũndũ ũrĩa wa bata makĩria nĩ mũndũ gũkorũo na ũrata wa hakuhĩ hamwe na Jehova, no ti gũkorũo na mbeca, gĩthomo, kana igweta. No ririkana atĩ mũrũ na mwarĩ wa Ithe witũ acio nĩo magĩrĩirũo gwĩtuĩra kana nĩ mekũhikania. w24.05 23 ¶11

No tuonanie atĩ nĩ tũrarũmbũiya andũ arĩa matumĩte ndũgũ na njĩra ya kũrora maũndũ marĩa tũraria mamegiĩ. Rĩmwe no tũbatare kũgirĩrĩria rũrĩmĩ rwitũ. (Thim. 12:18) Kwa ngerekano, rĩmwe no tũigue tũkĩhĩahĩa kwĩra andũ arĩa angĩ atĩ mũrũ na mwarĩ wa Ithe witũ ngʼania nĩ matumĩte ndũgũ, no rĩngĩ o mangĩenda maheane ndeto icio arĩ o. Tũtiagĩrĩirũo kũheana mũcene wĩgiĩ andũ matumĩte ndũgũ kana kũmenereria matua mao. (Thim. 20:19; Rom. 14:10; 1 Thes. 4:11) Ningĩ nĩ wega gwĩthema kuuga ũndũ kana kũũria ciũria ingĩonania ta tũramahatĩrĩria mahikanie. Ĩ andũ maramenyana mangĩthuura kũniina ndũgũ yao? Nĩ twagĩrĩirũo gwĩthema gwĩtonyereria ũhoro-inĩ ũcio kana gũcokereria ũmwe wao mahĩtia. (1 Pet. 4:15) Andũ mangĩniina ndũgũ yao, ũguo ti kuuga atĩ ndĩnagaacĩra. Kaingĩ ũndũ ũcio wonanagia atĩ ndũgũ ĩyo nĩ yahingia muoroto wayo wa kũmateithia gũtua itua rĩrĩa rĩagĩrĩire. O na kũrĩ ũguo, thutha wa kũniina ndũgũ yao, no matigwo na ruo rwa ngoro. Kwoguo no tũcarie njĩra cia kũmonia atĩ nĩ tũramarũmbũiya. w24.05 31 ¶15-16

Ũndũ ũmwe ũtũũragaga ngoro mũno nĩ rĩrĩa mũndũ witũ wa famĩlĩ kana mũrata witũ wa hakuhĩ atiga Jehova. (Thab. 78:40) O ũrĩa mũraiguanĩte na mũndũ ũcio, noguo ũngĩkorũo ũrĩ ũndũ mũritũ kũhiũrania na ũndũ ũcio. Angĩkorũo wanagerera ũndũ ta ũcio, no wĩkĩrũo hinya nĩ kĩonereria kĩa Zadoku kĩa wĩhokeku. Nĩ aathiire na mbere gũkorũo arĩ mwĩhokeku harĩ Jehova o na rĩrĩa Abiatharu mũrata wake wa hakuhĩ aagire wĩhokeku. Ũndũ ũcio wekĩkire Daudi arĩ hakuhĩ gũkua, rĩrĩa mũrũwe Adonija aageririe kwĩgwatĩra ũthamaki ũrĩa Jehova eerĩire Suleimani. (1 Maũ. 22:​9, 10) Abiatharu aathuurire kũnyita Adonija mbaru. (1 Ath. 1:​5-8) Nĩ ũndũ ũcio, Abiatharu akĩaga wĩhokeku harĩ Daudi, Zadoku, na harĩ Jehova. Zadoku na Abiatharu maatungatĩte hamwe marĩ athĩnjĩri-Ngai kwa ihinda rĩa makĩria ma mĩaka mĩrongo ĩna.—2 Sam. 8:17; 15:29; 19:​11-14. w24.07 6 ¶14-15

No tũkorũo na ma atĩ nĩ tũrĩgunĩkaga rĩrĩa twaregana na magerio. ‘Gĩkeno gĩa kahinda kanini’ kĩrĩa kĩngiumana na gwĩka mehia gĩtingĩringithanio na gĩkeno kĩrĩa tũgĩaga nakĩo nĩ ũndũ wa kũrũmĩrĩra ithimi cia Jehova. (Ahib. 11:25; Thab. 19:8) Gĩtũmi nĩ tondũ twombĩtwo tũtũũrage kũringana na njĩra ciake. (Kĩam. 1:27) Rĩrĩa tweka ũguo nĩ tũgĩaga na thamiri theru, na mũthia-inĩ nĩ tũkaaheo muoyo wa tene na tene. (1 Tim. 6:12; 2 Tim. 1:3; Jud. 20, 21) O na gũtuĩka ‘mwĩrĩ ndũkoragwo na hinya,’ ũguo ti kuuga atĩ tũtirĩ na ũteithio. (Mat. 26:41) Jehova nĩ ehaarĩirie gũtũhe hinya ũrĩa tũrabatara. (2 Kor. 4:7) No ũrĩa kũrĩ nĩ atĩ atũheaga hinya ũrĩa ũkĩrĩte wa ndũire. Ũndũ ũcio ũronania atĩ nĩ igũrũ ritũ kwĩrutanĩria o mũthenya kũhũthĩra hinya witũ wa ndũire kũrũa na magerio. Jehova nĩ arĩcokagia mahoya maitũ na njĩra ya gũtuongerera hinya ũrĩa tũrabatara. (1 Kor. 10:13) Hatarĩ nganja kũgerera ũteithio wa Jehova, no tũhote gũkoragwo twĩhaarĩirie kũregana na magerio. w24.07 19 ¶19-21

Mũtũmwo Paulo aandĩkire ciugo cia rĩandĩko rĩa ũmũthĩ kũrĩ Timotheo, ũrĩa warĩ mũthuri wa kĩũngano o take, akĩmwĩra ũhoro wĩgiĩ ũrĩa abatiĩ kũrũmbũyania na “andũ arĩa mamenyerete kwĩhia.” Hihi Paulo eendaga kuuga atĩa? Akiuga ciugo “mbere ya andũ” ndeendaga kuonania atĩ no nginya akorũo nĩ kĩũngano gĩothe kĩramenyithio. No aaragĩrĩria ũhoro wa andũ arĩa mangĩkorũo mamenyete ũhoro wa mehia marĩa mekĩtwo, hihi arĩa meeyoneire mũndũ agĩka mehia macio kana arĩa we mwene eerire ũrĩa ekĩte. Athuri nĩ mamenyithagia andũ acio na njĩra ya ũũgĩ atĩ mũndũ ũcio nĩ ateithĩtio na akaheo mũkaana. Rĩmwe mehia marĩa mekĩtwo no makorũo mamenyekete nĩ andũ aingĩ kĩũngano-inĩ kana kuoneke ta marĩmenyeka. Hĩndĩ ta ĩyo, kũheana mũkaana “mbere ya andũ” nĩ kuuga kĩũngano gĩothe nĩ kĩbatiĩ kũmenyithio. Kwoguo mũthuri wa kĩũngano nĩ egũthomera kĩũngano kĩmenyithia kĩroiga atĩ mũrũ kana mwarĩ wa Ithe witũ ũcio nĩ aheo mũkaana. Nĩkĩ? Paulo aaugire ũũ: “Nĩguo ũndũ ũcio [ũtuĩke] mũkaana harĩ acio angĩ” nĩgetha matikagwe mehia-inĩ. w24.08 24 ¶16-17

No mũhaka tũthiĩ na mbere gũkorũo na kĩyo ũtungata-inĩ wa Jehova o nginya rĩrĩa mũico ũgaakinya. Na no mũhaka arĩa aitĩrĩrie maguta maikare mehũgĩte nĩgetha ‘makooywo’ nĩ Jesu, na maheo ngerenwa yao kũrĩa igũrũ. (Mat. 24:40) Nĩ meriragĩria mũno ihinda rĩrĩa ‘magaacokanĩrĩrio makorũo hamwe’ na Jesu kũrĩa igũrũ. Thutha wa mbaara ya Hari–Magedoni, magaakorũo marĩ mũhiki wa Jesu ũhiki-inĩ wa Gatũrũme. (2 Thes. 2:1) O na gũtuĩka ihinda rĩa ituĩro nĩ rĩkuhĩrĩirie mũno, tũtirabatara gũtangĩka. Tũngĩthiĩ na mbere gũikara tũrĩ ehokeku, Ithe witũ wa igũrũ ũtwendete nĩ agaatũhe “hinya ũrĩa ũkĩrĩte wa ndũire,” nĩguo tũkaahota “kũrũgama mbere ya Mũrũ wa mũndũ.” (2 Kor. 4:7; Luk. 21:36) Gũtekũmakania kana kĩĩrĩgĩrĩro gitũ nĩ gĩa gũthiĩ igũrũ kana gũtũũra gũkũ thĩ, nĩ tũrĩkenagia Ithe witũ twathĩkĩra mĩkaana ĩrĩa ĩrĩ ngerekano-inĩ cia Jesu. Na nĩ ũndũ wa ũtugi mũnene wa Jehova, marĩĩtwa maitũ nĩ ‘magaakorũo maandĩkĩtwo’ ibuku-inĩ rĩa muoyo.—Dan. 12:1; Kũg. 3:5. w24.09 24-25 ¶19-20

Bibilia no ĩgũteithie kũgĩa na thayũ wa meciria. Na njĩra ĩrĩkũ? No wĩcirie maũndũ mega marĩa ũgĩte namo, ta gwĩtĩkĩrĩka nĩ Jehova, na ũririkane atĩ arĩa matamũtungatagĩra matikoragwo na irathimo ta icio. Andũ aingĩ arĩa matatungatagĩra Jehova monaga ta gũkorũo na wĩra mwega, arĩ guo ũndũ ũrĩa wa bata mũno ũtũũro-inĩ tondũ matikoragwo na kĩĩrĩgĩrĩro kĩa ihinda rĩũkĩte. Ĩndĩ wee nĩ ũgĩte na irathimo nyingĩ mahinda-inĩ maya, na Jehova agakwĩrĩra irathimo nyingĩ cia magegania ihinda-inĩ rĩũkĩte. (Thab. 145:16) Ningĩ ta wĩcirie ũndũ ũyũ: Hihi no tũhote kũmenya biũ ũrĩa ũtũũro witũ ũngĩhaana korũo twatuire matua ngũrani? Korũo na ma na ũndũ ũyũ: Rĩrĩa watua matua ũgĩtindĩkwo nĩ wendo waku harĩ Ngai na andũ arĩa angĩ, hingo ciothe nĩ ũrĩkoragwo na kĩrĩa gĩothe kĩbataranagia nĩguo ũkorũo na gĩkeno. w24.10 27 ¶12-13