Kon Nganong Importante

1. Kanus-a gitudlo ni Jehova si Daniel ingong propeta?

 SA DIHANG gitudlo ni Jehova si Daniel ingong iyang propeta, ang katawhan sa Diyos nagkinabuhi sa kuyaw ug lisod nga panahon. Ang hari nga naglingkod sa trono ni Jehova didto sa Jerusalem gitangtang. Ang maong siyudad ug ang templo ni Jehova nagun-ob. Ug ang katawhan sa Diyos gidestiyero. Niining panahona, gipadayag ni Jehova ang kulbahinam nga mga detalye bahin sa iyang pagkasoberano ug iya ning gipasulat sa basahon sa Daniel.—2:20; 6:​26, footnote.

2. Unsa nga mga detalye ang gihisgotan sa basahon sa Daniel bahin sa (a) Gingharian? (b) Mesiyas?

  ² Niini nga basahon, gipadayag ni Jehova ang daghang bag-ong detalye bahin sa iyang walay kataposang pagmando. Gisultihan ni Jehova si Daniel kon unsay himoon sa Mesiyanikong Gingharian, kinsay mandoan niini, asa ni magmando, ug kinsay magmando niini. (2:​35, 44; 7:​13, 14, 18) Gipadayag sab niya kon kanus-a moabot ang Mesiyas, kanus-a siya patyon, ug kanus-a siya magsugod pagmando sa langit. Pananglitan, sa usa ka tagna, gipadayag ni Jehova nga ang Mesiyas moabot, ug dayon patyon sa kataposang bahin sa yugto sa panahon nga “70 ka semana.” Human ana, malaglag ang Jerusalem. (9:​24-26; tan-awa ang  Kahon 27-A.) Sa ulahi, gisulat ni Nehemias kon kanus-a nagsugod ang maong yugto. (Neh 2:​1, 5-8) Sa laing tagna, gisulat ni Daniel nga ang Mesiyas magsugod pagmando sa kataposan sa “pito ka panahon.” (4:​16, 17; tan-awa ang  Kahon 27-C.) Dihang gihisgotan ni Jesus ang ilhanan sa iyang presensiya ingong langitnong Hari, kini nga yugto iyang gitawag ingong “gitakdang mga panahon sa kanasoran.”—Luc 21:​20-24; Mat 24:​1-3, 15.

3. Unsay atong makat-onan sa basahon sa Daniel bahin sa mga gobyerno sa tawo?

³ Si Jehova naghatag pod ug mga detalye bahin sa pagtungha ug pagkapukan sa pipila ka gobyerno sa tawo. Sa Daniel kapitulo 2, 7, 8, ug 10-12, gihisgotan ang gamhanang mga gobyerno nga sunodsunod nga magmando human sa Babilonya hangtod sa “panahon sa kataposan.” (12:4; nwt Apendise B9) Gipakita ni Jehova nga ang maong mga gobyerno magsupak sa iyang pagmando, maglutos sa iyang katawhan, ug sa ulahi laglagon sa iyang Gingharian. (7:​23-26) Gihisgotan sab niini nga basahon ang mga panan-awon bahin sa mga mananap. Motabang ni nato nga masabtan nga ang mga mananap nga gihisgotan sa Pinadayag nagtumong sa politikal nga mga gahom.—Dan 7:​15-17; Pin 13:​1, 2; 17:3.

4. Unsay atong makat-onan sa mga kasinatian ni Daniel?

⁴ Gigiyahan ni Jehova si Daniel nga isulat ang uban niyang kasinatian. Pinaagi niini, gitudloan ta ni Jehova ug importanteng mga leksiyon. Makakat-on ta bahin sa integridad dihang mabasa nato nga si Daniel ug ang iyang Hebreohanong mga higala midumili sa paglapas sa mga balaod sa Diyos. (1:8; 3:​16-18; 6:10) Makakat-on ta bahin sa pagkamapainubsanon dihang mabasa nato nga si Daniel kinasingkasing nga nag-ampo kang Jehova alang sa giya. (2:​19-23; 9:​3-19) Ug makakat-on ta bahin sa kaisog dihang mabasa nato nga gipahayag ni Daniel ngadto sa mga hari ang paghukom sa Diyos. Gitambog siya sa bangag nga naay mga leyon kay midumili siya nga mohunong sa pag-ampo sa iyang Diyos.—4:27; 5:​22, 23; 6:​6-10, 16, 17.

5. Unsay gitudlo ni Jehova kanato bahin sa iyang kaugalingon diha sa basahon sa Daniel?

⁵ Diha sa basahon sa Daniel gitudloan ta ni Jehova bahin sa iyang nindot nga mga hiyas. Gipakita ni Jehova nga siya Tigpadayag sa mga tinago. Iyang sultihan ang iyang mga alagad kon unsay mahitabo sa umaabot. (2:47) Usa sab siya ka Manluluwas. Dili lang kay luwason niya ang iyang mga alagad gikan sa kamatayon, kondili nagsaad sab siya nga iyang banhawon kadtong mga nangamatay nga matinumanon kaniya. (6:27; 12:13) Tigganti sab siya sa mga maunongon kaniya. Iya silang hatagan ug lawom nga pagsabot, kahibalo, ug kusog. (1:17; 10:19) Labaw sa tanan, gipamatud-an ni Jehova nga siya ang Supremong Magmamando. Si Daniel lang ang naggamit sa mga ekspresyong “Magmamando sa gingharian sa mga tawo” ug “Supremong Diyos” nga nagtumong kang Jehova. a—4:17; 7:18.

Makatabang nga Impormasyon

6. Unsay atong nahibaloan bahin kang Daniel?

 ⁶ Magsusulat: Si Daniel ang nagsulat niini nga basahon. Ang iyang ngalan nagkahulogang “Ang Diyos ang Akong Maghuhukom.” Naggikan siya sa tribo sa Juda ug lagmit harianon siyag kagikan. Dihang batan-on pa siya, posibleng tin-edyer pa, gidala siya sa Babilonya ingong binihag niadtong 617 B.C.E. (1:​1-3, 6) Didto, si Daniel nag-alagad sa palasyo sa Babilonyanhong hari ug sa ulahi nahimo siyang opisyal sa gobyerno sa Medo-Persia. (1:4; 6:​1, 2) Nakabaton si Daniel ug talagsaong kaalam ug gitahod siya pag-ayo sa mga tawo. Gani si propetang Ezequiel misulat nga si Daniel usa ka matarong nga tawo. (Eze 14:​14, 20; 28:3; Dan 1:​17-20) Nagsugod si Daniel sa iyang pagpanagna niadtong mga 606 B.C.E. (2:​1, 19) Nadawat niya ang iyang kataposang panan-awon niadtong 536 B.C.E. (10:1) Busa posible nga nabuhi si Daniel ug halos 100 ka tuig, apil niini ang 78 ka tuig nga nagpuyo siya sa Babilonya ubos sa pagmando sa mga Babilonyanhon ug hangtod sa ikatulong tuig sa pagmando sa Medo-Persia. Niadtong mga 536 B.C.E., nakompleto ni Daniel ang iyang basahon. Pero gisulat na niya ang ubang importanteng hitabo sa iyang kinabuhi una pa niana.—7:1; tan-awa ang  Kahon 27-B.

7. Unsa nga impormasyon ang makatabang nato nga masabtan ang basahon sa Daniel?

⁷ Kahimtang: Niadtong 620 B.C.E., gisugdan sa Babilonya ang pagpaningil ug buhis sa Juda. Sa ngadtongadto, mirebelde ang Juda ug giatake ni Nabucodonosor nga hari sa Babilonya ang Jerusalem, ug iyang nasakop ang siyudad niadtong 617 B.C.E. (2Ha 24:​1, 10-12) Dayon iyang gidala sa Babilonya ingong binihag ang mga membro sa pamilya sa hari ug “ang mga kadagkoan sa yuta,” apil si Daniel. (2Ha 24:15) Pipila ka tuig sa ulahi, niadtong 607 B.C.E., gilaglag sa Babilonya ang Jerusalem ug daghan pang Hudiyong binihag ang gidala sa Babilonya. Niadtong 539 B.C.E., ang Babilonya gisakop sa mga Medianhon ug Persianhon ubos sa pagmando ni Ciro nga Bantogan. Gitugotan sa mga Medianhon ug Persianhon si Gobernador Zorobabel nga manguna sa usa ka pundok sa mga Hudiyo sa pagbalik sa Juda. Buhi pa si Daniel adtong panahona.—Esd 1:​1-8; 2:​1, 2; Hag 1:1.

8. Giunsa paghan-ay ang basahon sa Daniel, ug unsang duha ka pinulongan ang gigamit sa pagsulat niini?

⁸ Ubang detalye: Ang basahon sa Daniel puwedeng bahinon sa duha. Gihisgotan sa kapitulo 1-6 ang mga kasinatian ni Daniel ug sa iyang mga higala, apil ang mga tagna ug panan-awon nga nadawat sa mga hari. Ang maong mga asoy gisulat sumala sa pagkasunodsunod sa mga hitabo. Gihisgotan sa kapitulo 7-12 ang mga panan-awon nga gihatag mismo kang Daniel. Gisulat ni Daniel ang kapitulo 1 diha sa Hebreohanong pinulongan. Dayon gisulat niya sa Aramaiko kon unsa unyay mahitabo sa gamhanang mga gobyerno. (2:4b–7:28) Gisulat niya sa Hebreohanon ang kapitulo 8-12. Gihisgotan dinhi kon unsa unyay mahitabo sa katawhan sa Diyos panahon sa pagmando sa maong gamhanang mga gobyerno.

Sumaryo

9. Unsay nahitabo kang Daniel ug sa iyang mga higala pag-abot nila sa Babilonya?

⁹ Pagbansay didto sa Babilonya. (1:​1-21) Niadtong 617 B.C.E., si Daniel, Hananias, Misael, ug Azarias b miabot sa Babilonya ug gibansay sila aron magserbisyo sa gobyerno. Wala sila mokaon sa laming mga pagkaon sa hari kay paglapas ni sa mga balaod sa Diyos. Tungod niana, gipanalanginan sila ni Jehova ug nahimo silang inila tungod sa ilang kaalam.—1:20.

10. Unsay nahitabo mga usa ka tuig human malaglag ang Jerusalem?

¹⁰ Ang dako kaayong estatuwa. (2:​1-49) Niadtong mga 606 B.C.E., nagdamgo si Nabucodonosor ug dako kaayong estatuwa ug nakapatugaw ni pag-ayo niya. Nanghulga siya nga patyon ang tanang maalamong tawo sa Babilonya kon dili nila masulti kaniya kon unsa ang damgo ug ang kahulogan niini. Dihang gisulti ni Daniel ang damgo ug ang kahulogan niini, giila ni Nabucodonosor si Jehova ingong “Tigpadayag sa mga tinago.” Gihimo sab niya si Daniel ingong magmamando sa probinsiya sa Babilonya ug gitudlo si Hananias, Misael, ug Azarias ingong mga tigdumala niini.

11. Unsa nga pagsulay ang giatubang sa tulo ka Hebreohanon, ug unsay resulta niini?

¹¹ Ang nagdilaab nga hudno. (3:​1-30) Niadtong 606 B.C.E. o human adto, giinagurahan ni Nabucodonosor ang usa ka dako nga estatuwang bulawan. Pero wala mosimba niini si Hananias, Misael, ug Azarias. Tungod adto, gipatambog sila ni Nabucodonosor sa nagdilaab nga hudno. Pero giluwas sila ni Jehova pinaagi sa iyang anghel. Ingong resulta, gidayeg ni Nabucodonosor si Jehova ug nagpakanaog siyag mando nga nanalipod sa kagawasan sa mga Hudiyo sa pagsimba Kaniya. Gihatagan sab niyag mas taas nga posisyon sa gobyerno ang tulo ka Hebreohanon.

12. Unsay atong mabasa sa Daniel kapitulo 4?

 ¹² Ang dako kaayong kahoy. (4:​1-37) Niini nga kapitulo, atong mabasa ang sulat nga gihimo ni Nabucodonosor lagmit wala madugay human sa 600 B.C.E. Sa maong sulat, gihisgotan sa hari ang iyang damgo bahin sa usa ka kahoy nga giputol ug gipikitan sulod sa “pito ka panahon.” Gihisgotan sab sa hari nga gipatin-aw ni Daniel ang kahulogan sa maong damgo. (4:25; tan-awa ang  Kahon 27-C.) Natuman ang damgo dihang nabuang si Nabucodonosor ug dili na siya makapadayon sa pagmando. Pero sa ulahi naulian siya ug nagmando pag-usab. Sa kataposan sa iyang sulat, iyang gidayeg si Jehova ug giila ang Iyang pagkasoberano.

13. Unsa nga tagna ang natuman niadtong 539 B.C.E.?

¹³ Ang sinulat sa bungbong. (5:​1-31) Niadtong Oktubre 5, 539 B.C.E., ang Babilonyanhong hari nga si Belsazar nakakitag kamot nga nagsulat ug kahibulongang mensahe diha sa bungbong. Busa iyang gipatawag si Daniel aron basahon ang sinulat ug ipatin-aw ang kahulogan niini. Si Daniel, nga posibleng kapig 90 anyos na, miingon nga ang Babilonya masakop sa imperyo sa Medo-Persia. Niadtong gabhiona, gipatay si Belsazar, nasakop ang Babilonya, ug nahimong hari si Dario nga Medianhon.—5:​30, 31.

14. Sa dihang tigulang na si Daniel, sa unsang paagi nasulayan ang iyang pagkamaunongon?

¹⁴ Ang bangag nga naay mga leyon. (6:​1-28) Wala madugay human mapukan ang Babilonya, gitudlo ni Dario si Daniel ingong taas nga opisyal sa gobyerno. Pero dihay mga opisyal nga nasina kang Daniel ug nagplano sila nga ipapatay siya. Gitambog si Daniel sa bangag nga naay mga leyon tungod sa iyang pag-ampo kang Jehova. Pero giluwas siya ni Jehova. Nagpakanaog ug mando si Dario nga ang tanang katawhan sa imperyo angayng mahadlok kang Jehova.

15. Sa panan-awon ni Daniel sa upat ka mananap, unsay gihimo ni Jehova sa gamayng sungay ug unsay iyang gihatag sa mga balaan?

¹⁵ Ang upat ka mananap. (7:​1-28) Niadtong 553 B.C.E., si Daniel, nga mga 80 anyos na, nakakitag panan-awon bahin sa upat ka mananap nga nagrepresentar ug upat ka gingharian, o gobyerno. Ang ikaupat nga mananap may 10 ka sungay, tulo niini gipulihag gamayng sungay nga “mitungha taliwala sa mga sungay.” (7:8) Si Daniel nakakitag samag anak sa tawo nga gihatagag walay kataposang pagmando. (7:​13, 14) Nahibaloan niya nga lutoson sa gamayng sungay ang “mga balaan” sulod sa tulo ug tunga ka panahon. (7:​21, 25) Gikuha ni Jehova ang pagmando sa maong sungay, gilaglag ang mananap, ug gihatagag walay kataposang gingharian ang “balaang katawhan sa Supremong Diyos.”—7:​26, 27.

16. Sumala sa tagna sa Daniel kapitulo 8, unsay nahitabo sa laking karnero ug laking kanding?

¹⁶ Ang laking karnero ug laking kanding. (8:​1-27) Niadtong 551 B.C.E., si Daniel nakakitag panan-awon sa laking karnero nga may duha ka sungay. Ang laking karnero nagrepresentar sa mga hari sa Media ug Persia. Usa ka tuig human sa maong panan-awon, ang duha ka gingharian nahimong usa ka imperyo nga gimandoan ni Ciro. Sa panan-awon, nakita ni Daniel nga ang laking karnero gipatay sa laking kanding nga may dakong sungay. Ang kanding nagrepresentar sa Gresya. Ang sungay sa kanding nabali ug napulihan ug upat ka sungay. Gikan sa usa sa maong mga sungay may mitubo nga gamayng sungay nga nahimong agresibong hari. Sa panahon sa kataposan, ang maong hari nagmapahitas-on ug nagpahinabog kadaot sa balaang dapit. Human sa 2,300 ka adlaw, ang balaang dapit nabalik sa angayng kahimtang niini. Sa kataposan, ang agresibong hari ‘napukan dili pinaagig kamot sa tawo.’—8:25.

17. Unsay nasayran ni Daniel human siya mangamuyo kang Jehova?

¹⁷ Ang 70 ka tuig ug 70 ka semana. (9:​1-27) Posible niadtong 539 B.C.E., sa wala pa ipakanaog ni Ciro ang mando nga ipahigawas ang mga Hudiyo gikan sa pagkabihag, nasabtan ni Daniel nga matapos ang 70 ka tuig nga pagkaawaaw sa Jerusalem. c (2Cr 36:23; Esd 1:​1-11; 2:64) Nangamuyo siya kang Jehova nga mapasig-uli ang pagsimba didto sa templo. Ang anghel nga si Gabriel nagpakita ug iyang gisultihan si Daniel bahin sa yugto nga “70 ka semana,” nga maoy 70 ka semana sa mga tuig. (9:​24, footnote) Ang maong tagna naghisgot ug daghang hitabo: Himoon ang pagtabon sa sala, tukoron pag-usab ang Jerusalem, ang Mesiyas moabot ug patyon, laglagon ‘ang siyudad ug ang balaang dapit,’ ipatuman ang pakigsaad hangtod sa kataposan sa ika-70 ka semana, ug tungatunga sa maong semana pahunongon ang paghalad.—9:26.

18. Unsay nakita ni Daniel sa iyang kataposang panan-awon?

¹⁸ Ang magkaribal nga mga hari. (10:1–12:13) Niadtong 536 B.C.E., dihang si Daniel mga 100 anyos na, nadawat niya ang panan-awon bahin sa “kaulahiang bahin sa mga adlaw.” Kini ang kataposang panan-awon nga iyang nakita. (10:14) Nasayran ni Daniel nga “palihokon [sa hari sa Persia] ang tanan batok sa gingharian sa Gresya.” (11:2) Dayon ang gingharian sa usa ka gamhanang hari mabahin sa upat. Sa ngadtongadto, ang hari sa amihanan ug ang hari sa habagatan mag-ilogay ug gahom. Nianang panahona, mapasipalahan ang sangtuwaryo sa Diyos, kuhaon ang inadlaw nga halad, ug ipahimutang “ang dulumtanang butang nga magpahinabog kalaglagan.” (11:​29-31) Sa panahon sa kataposan, ang magkaribal nga mga hari ‘magtinuloray.’ Sa ulahi, ang hari sa amihanan mosulod “sa yuta sa Dekorasyon.” (11:​40-45) Sa panahon sa kasakitan, si Miguel motindog alang sa balaang katawhan sa Diyos. Dihay anghel nga nangutana: “Unsa ka taas ang panahon hangtod sa kataposan niining katingalahang mga butang?” Ug diha pay laing anghel nga naghisgot ug yugto nga tulo ug tunga ka panahon. Sa ulahi, duha pa ka yugto ang gihisgotan—1,290 ka adlaw ug 1,335 ka adlaw. Gisultihan si Daniel nga siya mopahulay ug dayon motindog “sa kataposan sa mga adlaw.” (12:​6, 7, 11-13) Wala madugay human matapos ang panan-awon, nahuman ug sulat ni Daniel ang basahon.