Pannakatarus iti Kasuratan

Malta

Iloko
Malta
/assets/ct/28ada02fb0/images/syn_placeholder_sqr.png
it

Malta

Malta

 Maysa nga isla iti Mediteraneo nga adda iti agarup 100 km (60 mi) iti abagatan ti Sicilia ken agarup 246 km kuad (95 mi kuad) ti kalawana. Idiay Malta a narba ti barko a nagluganan ni apostol Pablo, ket nagtalinaed sadiay iti tallo a bulan. Iti daytoy a tiempo, pinaimbagna ti ama ni Publio ken ti dadduma pay nga addaan iti saksakit.​—Ara 28:1, 7-9, 11.

 Iti naglabas a tiempo, kuna ti dadduma a ti Griego a sao a naipatarus a “Malta” (Me·liʹte) ket nainaig iti Mljet (wenno, Meleda ti Italia) nga adda iti asideg ti makinlaud nga aplaya ti Peninsula ti Balkan, gapu ta idi un-unana, daytoy nga isla ket naawagan iti Melita. Ngem ipakita ti nabayagen a patpatien ken ti pammaneknek ti Kasuratan nga idiay Malta ti nakarbaan ti barko a nagluganan ni Pablo. Ti termino a “baybay ti Adria,” a naikuna nga ayan ti barko idi asidegen iti Malta, ket saklawenna ti dandanum ti Mediteraneo iti daya ti Sicilia ken laud ti Creta, isu a maikuna a daytoy a baybay ti beddeng ti Malta.​—Ara 27:27.

 Narba ti Barko a Nagluganan ni Pablo. Adda tiempo kalpasan ti Aldaw ti Panangabbong (iti Setiembre wenno Oktubre), ti barko a nagluganan ni Pablo kas maysa a balud ket pimmanaw iti sangladan ti Creta a naawagan iti Nasayaat a Sasangladan. Kalpasanna, ti barko ket dinalapus ti nakapigpigsa nga angin (Euroaquilo), a nabatad a naggapu iti daya nga amianan-a-daya. Gapuna, naiduron ti barko manipud iti kosta ti Creta nga agturong idiay Cauda, isu a nagbuteng dagiti marino amangan no maisadsadda iti “Sirte,” nga ayan dagiti kurruoy iti igid ti baybay ti makin-amianan nga Africa. (Ara 27:8, 9, 13-17) Imposible a ti angin manipud daya nga amianan-a-daya ti nangiduron iti barko nga agturong iti Mljet, nga agarup 1,000 km (600 mi) iti amianan nga amianan-a-laud ti Cauda. Nabatad a kalpasan a nayan-anud ti barko iti agarup dua a lawas, naisadsad iti Malta, nga agarup 870 km (540 mi) iti laud nga amianan-a-laud ti Cauda.​—Ara 27:33; kitaenyo ti EUROAQUILO.

 Ti maaw-awagan ita iti St. Paul’s Bay, nga adda iti makin-amianan a daya a deppaar ti Malta, ket mabalin a madanon babaen iti laud nga amianan-a-laud a ruta a saanen a kasapulan a madalanan ti sabali pay a paset ti isla ti Malta. Nalabit impapan dagiti lumalayag nga asidegdan iti takdang idi mangngeg dagiti nasanayen a lapayagda dagiti allon a mayabla-ablat iti nabato a Qawra (Koura) Head, a dimmawadaw iti Mediteraneo manipud makindaya a deppaar ti St. Paul’s Bay. Ti natukodda a kaadalem a “duapulo a deppa” ken “sangapulo ket lima a deppa” (ti maysa a deppa katupagna ti 1.8 m; 6 pie) ket kapada dagiti natukod idi ngalay ti maika-19 a siglo iti lugar ti St. Paul’s Bay.​—Ara 27:27, 28.

 Mabalin a gapu ta sabali a pagsangladan ti Malta ti ammo dagiti marino, isu nga uray idi agbannawagen saanda a nailasin nga addadan idiay Malta. Ti kalawaan ken kalatakan a pagsangladan ti isla ket adda idiay Valletta, 13 km (8 mi) iti abagatan a daya ti St. Paul’s Bay.​—Ara 27:39.

 Adda dua a pagserkan iti igid ti makinlaud a deppaar ti St. Paul’s Bay. Nalabit namnamaen dagiti lumalayag a ‘maisadsad ti barangayda’ iti maysa kadagitoy, ngem saan a napasamak daytoy gapu ta (sigun iti literal a Griego a teksto) ‘naipanda iti ayan ti dua a baybay.’ Mabalin a kayat a sawen daytoy a natupar ti barko ti “maysa a disso a pagsabtan ti dua a baybay” (AS) wenno ti maysa a ‘baknad a ti agsinnumbangir nga igidna ket ab-ablatan ti dalluyon ti baybay.’ (NW) Wenno, nayanud ti barko iti nagbaetan dagiti agsinsinnabat nga ayus sa naisadsad. (Idiligyo ti JB, NE.) Nailumlom ti purua ti barko isu a di makaalis, nalabit gapu iti lan-ak ken pitak a ti kaunegna ket tallo a deppa kadagiti paset ti St. Paul’s Bay, idinto ta ti kutitna ket linasanglasang dagiti dalluyon.​—Ara 27:39-41.

 Kapadasan ni Pablo idiay Malta. Iti daytoy a gundaway, inkeddeng dagiti soldado a papatayenda ni Pablo ken ti dadduma pay a balud. Mabalin a gapu daytoy iti nainget a namilitariaan a disiplina ti Roma a manungsungbat dagiti guardia no makalibas dagiti balud nga ay-aywananda. (Idiligyo ti Ara 12:19; 16:27.) Yantangay linapdan ti opisial ti buyot (senturion) ti panggep dagiti soldado maigapu ken Pablo, naglangoy dagiti balud agingga iti takdang wenno sitatalged a nakadanon iti takdang ti dadduma babaen ti panagaramatda kadagiti tabla ken dadduma pay a banag a tumpaw manipud iti narba a barko, isu a nakalasat amin dagidiay nakalugan, nga agdagupda iti 276.​—Ara 27:37, 42-44.

 Naidumduma a natauan a kinamanangngaasi kadagiti nakalasat ti impakita dagiti agnanaed iti Malta a saan a Griego ti pagsasaoda, ta impasgedanda pay ida iti apuy tapno makapaginudoda. Idi nangikabil ni apostol Pablo iti sangareppet a ruting iti apuy, adda rimmuar a karasaen ket pimmulipol iti imana. Gapu ta nasdaawda a saan nga imbal wenno natay ni Pablo, imbilang dagiti umili ti Malta nga isu ket maysa a dios.​—Ara 28:1-6.

 Ita awanen ti masarakan a karasaen idiay Malta. Dakkelen ti namalbaliwan daytoy a lugar sipud pay idi umuna a siglo K.P. Nupay ti Malta iti agdama ket maysa kadagiti aduan populasion a pagilian iti lubong, nga agarup 1,280 a tattao iti kada km kuad (3,330 iti kada mi kuad), mabalin nga adda idin dagiti nalawa a kakaykaywan idi tiempo ni Pablo. Gapu ta immadu ti populasionna, makitan ti dakkel nga epektona kadagiti lugar a pagbibiagan dagiti atap nga animal. Mabalin a daytoy ti makagapu a nagpukawen dagiti amin a karasaen, kas iti napasamak idiay Arran, maysa nga isla iti asideg ti makin-abagatan a laud a kosta ti Scotland. Nupay kasta, idi 1853 ti kaudian a pannakaipadamag ti maysa a karasaen a nakita iti asideg ti St. Paul’s Bay.