Inda koshikalimo

Ombiibeli otai ti ngahelipi kombinga yoshitimulongo?

Ombiibeli otai ti ngahelipi kombinga yoshitimulongo?

Enyamukulo lopaMbiibeli

Oshiwana shaIsrael shonale osha li sha lombwelwa shi kale hashi yandje omudo keshe oshitimulongo * shomoilikolomwa yasho opo shi dule okuyambidida elongelokalunga lashili. Kalunga okwe shi lombwela a ti: “Keshe omudo u nokuyandja shili oshitimulongo shoimeno aishe we i kuna, ya mena mepya.” — Deuteronomion 14:22.

Oshipango shi na sha noshitimulongo osha li oshitukulwa shOmhango yaMoses, oyo Kalunga a li a pa oshiwana shaIsrael shonale. Ovakriste kave li koshi yOmhango yaMoses, onghee inava teelelika va kale tava yandje oshitimulongo. (Ovakolossi 2:13, 14) Ponhele yaasho, Omukriste keshe okwa teelelwa a yambidide pashimaliwa “ngaashi a tokola momutima waye, hanomunyengutima ile kefininiko, osheshi Kalunga oku hole ovo hava yandje nehafo.” — 2 Ovakorinto 9:7.

 Omishangwa odo da popya kombinga yoshitimulongo “mEtestamenti Likulu”

Oshitimulongo osha tumbulwa lwoikando mOmbiibeli momishangwa odo da shiivika nawa di li Etestamenti Likulu. Oshitimulongo osha ka holoka mo unene okudja eshi Kalunga a pa Ovaisrael Omhango okupitila muMoses. Ashike nande ongaho, Ombiibeli oya tumbula oshitimulongo penya naapenya ofimbo inape uya Omhango yaMoses.

Ofimbo inape uya Omhango yaMoses

Omunhu wotete oo a tumbulwa a yandja oshitimulongo oAbram (Abraham). (Genesis 14:18-20; Ovaheberi 7:4) Abram okwa li a yandja oshali komupristeri ohamba yaSalem osho shi li oshitimulongo. Kape na oumbangi mOmbiibeli oo tau ulike kutya Abraham ile ovana vaye ova ka yandja vali oshitimulongo.

Omunhu omutivali oo a tumbulwa mOmbiibeli a yandja oshitimulongo omutekulu waAbraham, Jakob. Jakob okwa li a udaneka kutya ngeenge Kalunga okwe mu nangeke noupuna, ote ke mu pa “oshitimulongo” shomoinima aishe oyo e na. (Genesis 28:20-22) She likolelela kovahongwanhu vOmbiibeli, Jakob otashi dulika a yandja oshitimulongo mokuninga omaxwikiloyambo oinamwenyo. Nonande Jakob okwa kala omudiinini keano laye nokwa kala ha yandje oshitimulongo, ka li a ladipika oukwaneumbo waye u kale hau yandje oshitimulongo.

Koshi yOmhango yaMoses

Ovaisrael vonale ova li va lombwelwa va kale hava yandje oshitimulongo opo va dule okuyambidida elongelokalunga lavo.

  • Oshitimulongo osha li hashi yambidida Ovalevi ovo va li moilonga yefimbo li yadi, mwa kwatelwa ovapristeri, ovo va li vehe na omapya okulima. (Numeri 18:20, 21) Ovalevi ovo va li vehe fi ovapristeri ova li hava tambula oshitimulongo kovanhu nokuyandja “oshitimulongo shomoitimulongo” osho sha denga mbada kovapristeri. — Numeri 18:26-29.

  • Oshitimulongo oshitivali osho sha li hashi yandjwa omudo keshe osha li hashi etele ouwa Ovalevi nosho yo ovo vehe fi Ovalevi. (Deuteronomion 14:22, 23) Omaukwaneumbo Ovaisrael okwa li haa longifa efiloshisho olo ngeenge taa dana oivilo ye likalekelwa, nomomido dimwe eehepele oda li hadi mono ouwa melongekido olo. — Deuteronomion 14:28, 29; 26:12.

Oshitimulongo osha li hashi valulwa ngahelipi? Ovaisrael ova li have litulile oshitimulongo shokodula osho va likola momapya avo. (Leviticus 27:30) Ngeenge ova hoolola okuyandja oshitimulongo momukalo woimaliwa ponhele yoilikolomwa, ova li ve na okuweda ko eepelesenda 20. (Leviticus 27:31) Ova li yo va lombwelwa va yandje “oitimulongo aishe yeengobe noyeedi,” sha hala kutya oshitimulongo sheengobe nosheedi osho sha wedwa ko. — Leviticus 27:32.

Opo va dule okutokola oshitimulongo shomoimuna yavo, Ovaisrael ova li hava hoolola oshitimulongo keshe shomoimuna yavo osho tashi di moshiunda shavo. Omhango oya li ya popya kutya kave na okukonakona ile okupingakanifa oinamwenyo oyo ya hoololwa, nokave na okupingakanifa oimuna yavo yoitimulongo noimaliwa. (Leviticus 27:32, 33) Ashike, oshitimulongo oshitivali osho sha li hashi longifwa poivilo yokomudo osha li hashi dulu okupingakanifwa noimaliwa. Elongekido la tya ngaho ola li le shi ningifa tashi shiiva kOvaisrael ovo va li hava ende oinano ile neenghono opo va ka kale poivilo. — Deuteronomion 14:25, 26.

Onaini Ovaisrael va li hava yandje oshitimulongo? Ovaisrael ova li hava yandje oshitimulongo omudo keshe. (Deuteronomion 14:22) Ashike kava li hava yandje oshitimulongo momudo keshe omutiheyali. Omudo oo owa li omudo weshabata ile wefudepo, eshi Ovaisrael va li ihava limi omapya avo. (Leviticus 25:4, 5) Omolwonghalo oyo ye likalekelwa, kapa li hapa ongelwa oshitimulongo pefimbo olo leteyo. Omudo omutitatu nosho yo omutihamano wedingonoko lomudo omutiheyali wEshabata, Ovaisrael ova li hava yandje oshitimulongo oshitivali keehepele nosho yo kOvalevi. — Deuteronomion 14:28, 29.

Ovo va li ihava yandje oshitimulongo ova li hava mono oilanduliko ilipi? Omhango yaMoses inai popya kutya ova li hava mono oilanduliko ilipi ngeenge ova dopa okuyandja oshitimulongo. Ova li ve na okuyandja oshitimulongo molwaashi ova li ve shii kutya osha yuka okuninga ngaho. Ovaisrael ova li hava popi moipafi yaKalunga kutya otava ka yandja oshitimulongo nokupula Kalunga e va nangeke noupuna ngeenge ove shi ningi. (Deuteronomion 26:12-15) Kalunga okwa li e shi tala ko va fa tave mu nyeke oshitimulongo mokukala inava yandja oshitimulongo. — Malakia 3:8, 9.

Mbela oshitimulongo osha li omutengi mudjuu? Ahowe. Kalunga okwa li a udanekela oshiwana kutya ngeenge osha eta oshitimulongo ote ke shi lokifila enangeko noupuna noitashi ka pumbwa sha. (Malakia 3:10) Mepingafano naasho, oshiwana osha li hashi mono oilanduliko ngeenge inashi yandja oshitimulongo. Kalunga ka li he va nangeke noupuna, novapristeri nosho yo Ovalevi ova li hava longifa efimbo lavo moilonga yokulikongela omboloto ponhele yokukwafela Ovaisrael va longele Kalunga. — Nehemia 13:10; Malakia 3:7.

 Omishangwa odo da popya kombinga yoshitimulongo “mEtestamenti Lipe”

Eshi Jesus a li kombada yedu, ovapiya vaKalunga ova li va teelelwa natango va yandje oshitimulongo. Ashike oshiteelelwa osho osha li sha xulifwa po konima yefyo laJesus.

Pefimbo laJesus

MEtestamenti Lipe, Ombiibeli oya popya kutya Ovaisrael ova li va twikila okuyandja oshitimulongo eshi Jesus a li kombada yedu. Jesus okwa li e shii kutya ova li ve na okuyandja oshitimulongo, ashike okwa li a lombwela ovawiliki vomalongelokalunga ovo va li va lenga neenghono oshitimulongo, ndele ova li va “efa oinenenima yOmhango ngaashi ouyuki, onghenda noudiinini.” — Mateus 23:23.

Konima yefyo laJesus

Ovanhu kava li va teelelika va yandje oshitimulongo konima yefyo laJesus. Efyo laJesus ola xulifa po Omhango yaMoses, mwa kwatelwa ‘omhango yokuyandja oshitimulongo.’ — Ovaheberi 7:5, 18; Ovaefeso 2:13-15; Ovakolossi 2:13, 14.

^ okat. 1 Oshitimulongo “oshitukulwa oshitimulongo shomoilikolomwa osho sha li hashi li tulilwa nelalakano lonhumba. . . . Ashike oshitimulongo osho sha popiwa mOmbiibeli oshi na sha nelongelokalunga. — Harper’s Bible Dictionary, epandja 765.