ICIPANDWA 6
“Lesa Alitemenwe Stefani Kabili Alimupeele Amaka”
Ifyo twingasambilila ku fyo Stefani alandile ukwabulo mwenso mu cilye ca Sanhedrini
Ili lyashi lifumine pa Imilimo 6:8–8:3
1-3. (a) Bwafya nshi Stefani akwete kabili bushe ali no mwenso? (b) Mepusho nshi twala-asuka?
STEFANI aliminine mu cilye, mu cikuulwa icikalamba nga nshi nalimo icali mupepi ne tempele mu Yerusalemu, kabili abaume 71 balimushingulwike. Aba mu cilye ca Sanhedrini balilongene pa kuti bapingule Stefani. Aba bakapingula bali sana na maka, kabili bonse balekonka fyonse ifyo balepingula. Abengi balisuulile uyu musambi wa kwa Yesu kabili balimupatile. Na kuba, uwalonganike ici cilye ni Shimapepo Mukalamba Kayafa, uwaleangalila icilye ca Sanhedrini lintu capingwile ukuti Yesu Kristu bamwipaye imyeshi yafumineko. Bushe Stefani alyumfwile umwenso?
2 Ifyo icinso ca kwa Stefani calemoneka pali ilya nshita fyalibapapwishe. Ilyo bakapingula bamuloleshe bamwene ukuti icinso cakwe calemoneka kwati “ca kwa malaika.” (Imil. 6:15) Imbila bamalaika babila ifuma kuli Yehova Lesa, kanshi tabatiina nangu cimo kabili balishipa. Ifi fine e fyo na Stefani ali kabili na bakapingula abamupatile sana nabo balimwene. Cinshi calengele ukuti abe uwashipa?
3 Abena Kristu muno nshiku kuti basambililako ifingi ku calengele ukuti Stefani abe uwashipa. Na kabili tufwile ukwishiba icalengele ukuti Stefani abe muli ici cilye. Finshi Stefani alandilepo ku numa pa fyo asuminemo? Kabili kuti twamupashanya shani?
“Balengele Abantu, . . . Bafulilwa Stefani” (Imil. 6:8-15)
4, 5. (a) Mulandu nshi twingalandila ukuti Stefani alebombesha mu cilonganino? (b) Cinshi cilanga ukuti “Lesa alitemenwe Stefani kabili alimupeele amaka”?
4 Natusambilila kale ukuti Stefani alebombesha sana mu cilonganino ca Bena Kristu icali fye icipya. Mu cipandwa cifumineko, twasambilile ukuti Stefani ali pa baume abaicefya 7, abaitemenwe ukubomba umulimo babapeele uwa kwafwilisha abatumwa. Nga twatontonkanya pa fya bupe ifyo Lesa amupeele, kuti twamona ukuti Stefani ali uwaicefya nga nshi. Pa Imilimo 6:8, tubelengapo ukuti balimupeele amaka ya kucita “ifipesha amano ifikalamba ne fishibilo,” nga filya abatumwa bamo balecita. Baibo ilanda no kuti “Lesa alitemenwe Stefani kabili alimupeele amaka.” Bushe aya amashiwi yalola mwi?
5 Ishiwi lya ciGriki ilyo bapilibula ukuti “Lesa alimutemenwe” kuti lyapilibula no kuti “ali wa cikuuku.” Kanshi Stefani afwile ali uwa cikuuku ne ci calengele ukuti abantu bamutemwe. Pa kulanda, alelenga abengi bashininkisha ukuti ifyo alelanda fyalefuma panshi ya mutima no kuti ifyo alebasambilisha fisuma. Umupashi wa kwa Yehova walilengele aba na maka pantu ali uwaicefya kabili aleleka ulemutungulula. Nangu ca kutila Lesa alimupeele ifya bupe ifingi kabili ali uwacenjela, taleituntumba, lelo alecindika Yehova kabili alebika na mano ku bantu abo alelandako. Kanshi te kuti tupape ico abalemulwisha balemutiinina!
6-8. (a) Bufi nshi abalelwisha Stefani bamubepeshe, kabili mulandu nshi? (b) Mulandu nshi ifyo Stefani acitile fingafwila Abena Kristu muno nshiku?
6 Abantu abalekanalekana baliimine pa kuti bakansane na Stefani, lelo “balifililwe ukumucincintila pantu umupashi wa mushilo walengele alalanda na mano sana.” a Apo balifililwe ukumucincintila, “mu bumfisolo batunkile” abantu ukubepesha ubufi uyu umusambi wa kwa Kristu uwa kaele. Na kabili “balengele abantu,” abakalamba na bakalemba bafulilwa Stefani no kumutwala ku cilye ca Sanhedrini pa maka. (Imil. 6:9-12) Abalemupeela imilandu bamubepeshe ubufi bwa kuti: Alepontela Lesa na Mose. Cinshi balandile ifi?
7 Abalemubepesha ubufi balelanda abati Stefani alepontela Lesa pantu alelanda ifyabipa pe “tempele” ilyali mu Yerusalemu. (Imil. 6:13) Kabili batile alepontela Mose pantu alelanda ifyabipa pa Mafunde ya kwa Mose, kabili alealula intambi isho Mose abashiliile. Uyu wali mulandu uukalamba sana, pantu abaYuda pali ilya nshita balicindike sana itempele, Amafunde ya kwa Mose e lyo ne ntambi ishingi isho balundileko kuli aya Mafunde. E ico, ubufi ubo bamubepeshe bwalengele Stefani ukumoneka kwati ali mubi sana, kabili alingile fye ukufwa!
8 Ica bulanda ca kuti, ilingi line aba mapepo balacita ifyapalako pa kuti balenge ababomfi ba kwa Lesa babe mu bwafya. Na ino ine nshita, aba mapepo balalenga bakateka balecusha Inte sha kwa Yehova. Bushe tufwile ukucita shani nga batubepesha ubufi? Kuti twasambililako ifingi ku fyo Stefani acitile.
Ukubila mu Kushipa Pali “Lesa wa Bukata” (Imil. 7:1-53)
9, 10. Finshi abantu bamo basuusha pa fyo Stefani alandile mu cilye ca Sanhedrini, kabili finshi ifyo tatufwile ukulaba?
9 Nga fintu tulandilepo ku kutendeka kwa cino cipandwa, ilyo Stefani alekutika ku fyo balemubepesha, ali fye uwashipa kabili icinso cakwe cali kwati cinso ca kwa malaika. Lyena, Kayafa apilibukile kuli Stefani no kumwipusha ukuti: “Bushe ifi balelanda fya cine?” (Imil. 7:1) Inshita yalifikile iya kuti Stefani alande kabili alilandile bwino!
10 Bamo abasuusha ifyo Stefani alandile, batila nangu ca kuti alilandile ifintu ifingi, talandilepo pa milandu bamupeele. Nangu cibe ifyo, kuti twapashanya ifyo Stefani acitile pa “kwasuka” abengatwipusha pa mbila nsuma. (1 Pet. 3:15) Mwilaba ukuti Stefani balimubepeshe ubufi bwa kuti alepontela Lesa, baleti alelanda ifyabipa pe tempele kabili alepontela Mose pantu alelanda ifyabipa pa Mafunde. Ilyo Stefani aleasuka pa fyo bamubepeshe alandile pa fyacitike mu fiputulwa fya nshita fitatu ifya lyashi lya bena Israele. Alilandile sana pali fimo lelo pali fimbi talandilepo sana. Natulande pali ifi fiputulwa fitatu.
11, 12. (a) Bushe Stefani abomfeshe shani ilyashi lya kwa Abrahamu ilyo alelubulula? (b) Mulandu nshi cacindamine ukuti Stefani alande pali Yosefe?
11 Inshiku sha fikolwe. (Imil. 7:1-16) Stefani abalilepo ukulanda pali Abrahamu, uo abaYuda bacindike pa mulandu wa citetekelo akwete. Ilyo alelanda pali uyu muntu uo bonse bacindike, Stefani alandile sana pa cishinka ca kuti, Yehova “Lesa wa bukata” pa kubala aisokolwele kuli Abrahamu mu Mesopotamia. (Imil. 7:2) Na kuba, ulya mwaume ali mulebeshi mu Calo ca Bulayo. Ilyo Abrahamu ali pa calo takwali itempele nelyo Amafunde ya kwa Mose. Kanshi umuntu uuli onse talingile ukupampamina fye pa kulanda ukuti umuntu kuti aba fye uwa cishinka kuli Lesa nga alepepela pe tempele nelyo nga alekonka Amafunde.
12 Yosefe uwafumine mu lupwa lwa kwa Abrahamu, na o wine balimucindike ku bantu abo Stefani alelandako, lelo abacinkwileko ukuti bamunyina ba kwa Yosefe, ifikolwe fya mikowa ya bena Israele, balicushishe uyu muntu umulungami kabili balimushitishe mu busha. Na lyo line, Lesa alimubomfeshe ukupususha abena Israele ku cipowe. Stefani alishibe bwino ifyo ifyacitikile Yosefe fyapalene ne fya citikile Yesu Kristu, lelo talandile pali uku kupalana pantu alefwaya ukuti abantu batwalilile ukumfwa fyonse ifyo alelanda.
13. Bushe ifyo Stefani alandile pali Mose fyalangile shani ukuti bamubepeshe fye, kabili ili lyashi lyalengele ukuti abalange cishinka nshi?
13 Inshiku sha kwa Mose. (Imil. 7:17-43) Stefani alilandile sana pali Mose, kabili ifi acitile fyali bwino pantu abengi mu cilye ca Sanhedrini bali baSaduke, abasumine fye mu mabuuku ya mu Baibo ayo Mose alembele. Mwilaba no kuti Stefani balimubepeshe ubufi bwa kuti alilandile ifyabipa pali Mose. Ifyo Stefani alandile fyalilangile ukuti bamubepeshe fye, pantu alicindike sana Mose na Mafunde. (Imil. 7:38) Alandile ukuti Mose na o wine balimukeene ku bantu abo alefwaya ukupususha. Balimukeene ilyo ali ne myaka 40. Ilyo papitile imyaka ukucila pali 40, aba bantu balisuushishe ubutungulushi bwakwe pa miku iingi. b E ico panono panono, Stefani asukile abalanga icishinka icikalamba ico alelandapo ica kuti: Abantu ba kwa Lesa libili libili balekaana abo Yehova alesala ukubatungulula.
14. Bushe fishinka nshi Stefani alelandapo ilyo abomfeshe ica ku mwenako ca kwa Mose?
14 Stefani acinkwileko abo alelandako ukuti Mose alisobele ukuti mu Israele mwali no kuba kasesema. Bushe uyu kasesema ali no kuba nani, kabili bali no kumupokelela shani? Stefani ayaswike ifi fipusho pa mpela ye lyashi lyakwe. Alandile icishinka icikalamba na cimbi ica kuti: Mose alisambilile ukuti icifulo icili conse kuti caba ica mushilo, nga filya cali pa cifulo apalebilima icimpusa apo Yehova alandile na ena. Nomba bushe abantu bafwile fye ukupepela Yehova mu cikuulwa, pamo nga mwi tempele lya mu Yerusalemu? Natumone.
15, 16. (a) Mulandu nshi cacindamine ukuti Stefani alande pe tenti mu lyashi lyakwe? (b) Finshi Stefani alandile pe tempele lyakuulile Solomone?
15 Itenti ne tempele. (Imil. 7:44-50) Stefani acinkwileko icilye ukuti ilyo mu Yerusalemu tamulaba itempele nangu limo, Lesa aebele Mose ukupanga itenti ilya kupepelamo ilyo bali no kulasenda. Takuli nangu umo uwingalanda ukuti itenti talyali ilyacindama nge tempele, pantu na kuba umu mwine e mo Mose alepepela.
16 Pa numa, ilyo Solomone akuulile itempele mu Yerusalemu, umupashi wa mushilo wamulengele ukulanda icishinka icacindama mwi pepo apepele. Nga fintu Stefani alandile, “Uwapulamo tekala mu mayanda ayo abantu bakuula.” (Imil. 7:48; 2 Imila. 6:18) Ca cine, Yehova kuti abomfya itempele pa kufikilisha ukufwaya kwakwe, lelo kuti abomfya ne cifulo icili conse. Nomba mulandu nshi bakapepa bakwe bengalatontonkanishisha ukuti ukupepa kwa cine kwashintilila pa cikuulwa abantu bakuula? Stefani asondwelele ili lyashi na mashiwi ayacindama sana ayo ayambwile mwi buuku lya kwa Esaya ayatila: “Imyulu e cipuna candi ica bufumu, kabili isonde cipuna candi ico nyantapo amakasa. E ico ni ng’anda ya musango nshi mwingankuulila, Kabili cifulo nshi ningatuushishamo? Ukuboko kwandi e kwapanga ifi fyonse.”—Imil. 7:49, 50; Esa. 66:1, 2.
17. (a) Bushe ifyo Stefani alandile fyalangile ukuti abantu alelandako bakwete amano ya musango nshi? (b) Kabili fyalangile cishinka nshi pa fyo balemubepesha?
17 Ilyo mulepituluka mu fyebo twalandapo ifyo Stefani alandile mu cilye ca Sanhedrini, bushe tamulesumina ukuti mu mucenjelo alilangile apabuuta ukuti abalemupeela imilandu bali na mano yabipa? Abalangile apabuuta ukuti Yehova alabomfya inshila ishalekanalekana pa kuti afikilishe ifyo afwaya. Abapoosele sana amano kuli cilya cikuulwa icisuma icali mu Yerusalemu na ku ntambi isho balundile ku Mafunde ya kwa Mose tabaishibe ico Amafunde ne tempele fyabeleleko! Ifyo Stefani alandile fyali kwati alebepusha icipusho cacindama ica kuti: Bushe umuntu nga aleumfwila Yehova, ninshi talecindika sana Amafunde ne tempele? Kwena, amashiwi Stefani alandile yashinine ukuti fyonse ifyo alecita fyali fye ifisuma, pantu alekonka fyonse ifyo Yehova alefwaya.
18. Kuti twapashanya shani Stefani?
18 Finshi twingasambilila ku fyo Stefani alandile? Tulesambililako ukuti alishibe sana Amalembo. Kanshi na ifwe, tufwile ukulaisambilisha sana Icebo ca kwa Lesa nga tulefwaya ‘ukulalungika pa kusambilisha icebo ca cine.’ (2 Tim. 2:15) Na kabili kuti twasambililako ukuba aba cikuuku kabili abacenjela ilyo tulelanda na bantu. Abo alelandako bali bankalwe icine cine! Na lyo line, alilandile nabo pa nshita ntali pantu alelanda pa fintu ifyo nabo bene baishibe kabili ifyo bacindike sana. Na kabili ali no mucinshi pa kulanda, pantu aleita abakalamba ukuti “batata.” (Imil. 7:2) Na ifwe bene ilyo tulelanda icine icaba mu Cebo ca kwa Lesa tufwile ukuba ‘abafuuka kabili aba mucinshi sana.’—1 Pet. 3:15.
19. Bushe Stefani alandile shani ubupingushi bwa kwa Yehova ku cilye ca Sanhedrini ukwabula umwenso?
19 Nangu cibe fyo, tatufilwa ukweba abantu Icebo ca kwa Lesa pa mulandu fye wa kutiina ukubakalifya; kabili tatunashako ubupingushi bwa kwa Yehova. Ifi fine e fyo na Stefani acitile. Alimwene ukuti ifyebo fyonse ifyo alandile ku cilye ca Sanhedrini tafyalengele balya bakapingula abakosa imitima ukwaluka. E ico ilyo alesondwelela ilyashi lyakwe, umupashi wa mushilo walengele abebe ukwabula umwenso ukuti bali fye nga bashibo abakeene Yosefe, Mose, na bakasesema bonse. (Imil. 7:51-53) Na kuba, aba bene bakapingula ba mu cilye ca Sanhedrini e baipeye Mesia, uo Mose na bakasesema bonse basobele ukuti akesa. Kanshi, e batobele amafunde ya kwa Mose mu nshila iyabipisha!
“Mwe Shikulu Yesu, Pokeleleni Umupashi Wandi” (Imil. 7:54–8:3)
“Ilyo baumfwile ifi balikalipe nga nshi, ica kuti batendeke ukulasumanya ameno.”—Imilimo 7:54
20, 21. Bushe aba mu cilye ca Sanhedrini bacitile shani pa mashiwi Stefani alandile, kabili Yehova amukoseshe shani?
20 Icishinka Stefani aebele balya bakapingula calibakalifye sana imitima. Pa mulandu wa kuti tabamucindike nangu panono, batendeke ukusumanya ameno pa mulandu wa bukali. Uyu mwaume wa cishinka alimwene fye ukuti nangu cibe shani aba bantu tabamubelele uluse nga filya fine bashabelele Shikulu wakwe Yesu uluse.
21 Stefani alekabila ukukosa pa kushipikisha ifyali no kumucitikila, kabili ukwabula no kutwishika icimonwa ico Yehova amulangile calimukoseshe nga nshi. Stefani amwene ubukata bwa kwa Lesa, kabili amwene Yesu naiminina ku kuboko kwa ku kulyo ukwa kwa Yehova! Ilyo Stefani alelondolola icimonwa amwene, bakapingula bacilike amatwi. Cinshi calengele bacilike amatwi? Inshita imo ku numa, Yesu aebele aba muli ici cine cilye ukuti ali ni Mesia kabili tapali no kupoosa inshita ali no kwikala ku kuboko kwa kulyo ukwa kwa Wishi. (Marko 14:62) Icimonwa ico Stefani amwene calangile fye apabuuta tuutu ukuti ifyo Yesu alelanda fya cine. Na kuba ici cine cilye ca Sanhedrini e cafutwike Mesia no kumwipaya! Bonse pamo, bafukukile Stefani kabili bamupoolele amabwe mpaka afwa. c
22, 23. Bushe imfwa ya kwa Stefani yapalene shani ne mfwa ya kwa Shikulu wakwe, kabili Abena Kristu muno nshiku kuti baba shani ne citetekelo nga cilya Stefani akweteko?
22 Imfwa ya kwa Stefani yalipalene ne mfwa ya kwa Shikulu wakwe, pantu ali fye uwashipa, alicetekele Yehova umupwilapo kabili abelele uluse abamwipeye. Atile, “Mwe Shikulu Yesu, pokeleleni umupashi wandi.” Nalimo ico alandiile ifi ni co ali acili alemona mu cimonwa Umwana wa muntu ali na Yehova. Ukwabula no kutwishika, Stefani alishibe amashiwi ya kukoselesha ayo Yesu alandile aya kuti: “Nine kubuuka kabili umweo.” (Yoh. 11:25) Na pa kulekelesha, Stefani apepele mu kulungatika kuli Lesa mwi shiwi likalamba ati: “Mwe Yehova, mwibapeela umulandu pali ulu lubembu.” Pa numa ya kulanda aya mashiwi, aponene mu tulo twa mfwa.—Imil. 7:59, 60.
23 Pa basambi ba kwa Kristu, Stefani e o babalilepo ukwipaya pa mulandu ne fyo asuminemo. (Moneni akabokoshi akaleti “ Stefani Afwilile pa Kuba Inte iya kwa Yesu,” pe bula 48.) Ica bulanda ca kutila te o bali no kulekeleshako ukwipaya. Ukufika fye na lelo, ababomfi ba cishinka aba kwa Yehova bamo balabepaya ku ba mu filonganino fya mapepo, ku ba mu filonganino fya fikansa fya calo, e lyo na ku bantu bambi abankalwe ababalwisha. Na lyo line, tufwile ukuba ne citetekelo nga cilya cine Stefani akwete. Pali ino nshita Yesu ni Mfumu, kabili alikwata amaka ayengi ayo Wishi amupeela. Takuli nangu cimo icikamulesha ukubuusha abasambi bakwe aba cishinka.—Yoh. 5:28, 29.
24. Bushe Sauli ayafwilisheko shani ilyo baleipaya Stefani, kabili imfwa ya uyu mwaume wa citetekelo yakuma shani abantu abengi?
24 Sauli aletambako ilyo ifi fyonse fyalecitika. Alisuminisheko ukuti Stefani bamwipaye kabili e walelonda ne fya kufwala ifya balepoola Stefani amabwe. Pa numa ya ifi, Sauli alitendeke ukucusha sana Abena Kristu. Lelo imfwa ya kwa Stefani yali no kukoselesha abantu abengi. Ifyo acitile fyali no kukoselesha Abena Kristu bambi ukutwalilila aba cishinka pa kuti na bo bacimfye nga filya fine acimfishe. Na lyo line, Sauli, uo baishiletendeka ukwita ati Paulo, ali no kwisaumfwa ububi sana pa fyo ayafwilisheko ukwipaya Stefani. (Imil. 22:20) Sauli uwayafwilisheko ukwipaya Stefani ali no kwisailuka ukuti alilufyenye kabili ali no kwisalanda ukuti: “Kale nalepontela ifya mushilo, nalecusha abantu bakwe kabili nali uwa musaalula.” (1 Tim. 1:13) Ukwabula no kutwishika, Paulo tabalile alaba Stefani na mashiwi ayacindama nga nshi ayo alandile pali bulya bushiku. Na kuba, fimo ifyo Paulo alandilepo no kulemba, fintu na Stefani alandilepo mu lyashi lyakwe. (Imil. 7:48; 17:24; Heb. 9:24) Mu kuya kwa nshita, Paulo apashenye icitetekelo ca kwa Stefani no kushipa uko akwete, umwaume uo ‘Lesa atemenwe kabili uo apeele amaka.’ Nga ifwe, bushe twakulapashanya Stefani?
a Bamo abalemupeela imilandu, bali ba mwi ‘Sunagoge ilyo beta ukuti ilya Balubulwa.’ Nalimo pa nshita imo balibekete ku bena Roma e lyo baisabalekako, nelyo bali basha abalubwilwe abaishilesanguka abaYuda. Bamo bafumine ku Kilikia, ukwafumine Sauli wa ku Tarsi. Baibo tayalondolola nga ca kuti Sauli ali pa bena Kilikia abafililwe ukucincintila Stefani.
b Mu fyebo ifyo Stefani alandile, mwaba ifishinka ifyo tushisanga mu malembo yambi aya mu Baibo, pamo nga amasambililo Mose asambilile mu Egupti, imyaka akwete ilyo afulumwike mu Egupti pa muku wa kubalilapo, ne myaka aikele mu calo ca Midiani.
c Takwaba ifishinka ifilanga ukuti mwi funde lya bena Roma, icilye ca Sanhedrini calisuminishiwe ukupingula umuntu ukwipaiwa. (Yoh. 18:31) Kanshi abaipeye Stefani lyali fye libumba lya bantu abakalipe, tabamwipeye pa mulandu wa kuti e fyo ifunde lyalandile.
