Volgens Lukas 21:1-38

21  Toen hij opkeek, zag hij de rijken hun giften in de geldkisten doen.+  Hij zag ook dat een arme weduwe er twee kleine muntjes die heel weinig waard waren in deed+  en hij zei: ‘Ik verzeker jullie: deze arme weduwe heeft er meer in gedaan dan alle anderen.+  Want die anderen hebben iets gegeven* van wat ze overhadden, maar zij heeft van haar armoede* alles gegeven wat ze had, alles waarvan ze moest leven.’+  Later hadden sommigen het erover dat de tempel versierd was met prachtige stenen en opgedragen voorwerpen.*+  Toen zei Jezus: ‘Er komt een tijd dat alles wat jullie hier zien, afgebroken zal worden. Niet één steen zal op de andere blijven.’+  Daarop vroegen ze hem: ‘Meester, wanneer zal dat allemaal gebeuren? En wat zal het teken zijn dat die dingen gaan gebeuren?’+  Hij zei: ‘Pas op dat je niet wordt misleid,+ want er zullen velen komen die mijn naam gebruiken en zeggen: “Ik ben het” en: “De tijd* is gekomen.” Ga ze niet achterna.+  Als jullie horen van oorlogen en ongeregeldheden, raak dan niet in paniek. Want die dingen moeten eerst gebeuren, maar het einde zal niet meteen komen.’+ 10  Daarna zei hij tegen ze: ‘Het ene volk zal strijden tegen het andere,+ en het ene koninkrijk tegen het andere.+ 11  Er zullen grote aardbevingen zijn en in de ene plaats na de andere voedseltekorten en epidemieën.+ Ook zullen er angstaanjagende dingen te zien zijn en zullen er uit de hemel grote tekenen zijn. 12  Maar voordat al die dingen gebeuren, zullen de mensen jullie oppakken en vervolgen,+ en jullie overleveren aan synagogen en gevangenissen. Jullie zullen ter wille van mijn naam voor koningen en bestuurders gesleept worden.+ 13  Het zal ertoe leiden dat jullie een getuigenis zullen geven. 14  Neem je dus voor* om niet van tevoren uit te denken hoe je je moet verdedigen,+ 15  want ik zal jullie woorden van wijsheid geven die al jullie tegenstanders bij elkaar niet kunnen weerstaan of tegenspreken.+ 16  Ook zullen jullie zelfs door ouders, broers, familie en vrienden worden overgeleverd,* en sommigen van jullie zullen ter dood worden gebracht.+ 17  En jullie zullen vanwege mijn naam door alle mensen worden gehaat.+ 18  Toch zal geen haar van je hoofd verloren gaan.+ 19  Door te volharden zul je je leven redden.+ 20  Maar wanneer jullie zien dat Jeruzalem door legertroepen omsingeld is,+ weet dan dat de verwoesting van de stad dichtbij is.+ 21  Dan moeten degenen die in Judea zijn, naar de bergen vluchten,+ en degenen die in de stad zijn, moeten vertrekken. En wie op het land is, moet niet de stad in gaan, 22  want dit zijn dagen waarin het oordeel wordt voltrokken zodat alles wat geschreven staat, zal worden vervuld. 23  Wee de vrouwen die in die tijd zwanger zijn of een kind aan de borst hebben!+ Want er zal veel ellende over het land* komen en dit volk zal zwaar gestraft worden. 24  Ze zullen door het zwaard omkomen of als gevangenen naar alle volken worden weggevoerd.+ En Jeruzalem zal door de heidenen worden vertrapt totdat de vastgestelde tijd van de heidenen voorbij is.+ 25  Ook zullen er tekenen zijn in de zon, de maan en de sterren,+ en op aarde zullen de volken doodsbang zijn en geen uitweg weten vanwege het gebulder van de woeste zee. 26  De mensen zullen bezwijken van angst en spanning om wat er over de bewoonde aarde komt, want de hemelse krachten zullen worden geschud.+ 27  En dan zullen ze de Mensenzoon+ in een wolk zien komen met kracht en grote majesteit.*+ 28  Als die dingen beginnen te gebeuren, ga dan rechtop staan en hef je hoofd op, want je bevrijding is dichtbij.’ 29  Toen vertelde hij hun een illustratie: ‘Kijk eens naar de vijgenboom en alle andere bomen.+ 30  Als je ziet dat ze in de knop staan, weet je dat het bijna zomer is. 31  Zo weten jullie ook, als jullie die dingen zien gebeuren, dat Gods Koninkrijk nabij is. 32  Ik verzeker jullie dat deze generatie niet zal verdwijnen voordat al die dingen gebeuren.+ 33  Hemel en aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen nooit verdwijnen.+ 34  Let goed op jezelf, zodat je hart nooit overbelast raakt door te veel eten en te veel drinken+ en de zorgen van het leven.*+ Anders overvalt die dag je plotseling, 35  als een val die dichtklapt.+ Want die dag zal komen over alle mensen die op aarde leven. 36  Blijf dus wakker+ en blijf smeken+ dat het je zal lukken om aan al deze dingen die moeten gebeuren te ontkomen en om vóór de Mensenzoon te staan.’+ 37  Overdag onderwees hij in de tempel maar ’s avonds vertrok hij naar de Olijfberg om daar te overnachten. 38  ’s Morgens vroeg kwam het volk dan weer bij hem in de tempel om naar hem te luisteren.

Voetnoten

Of ‘tot de gaven bijgedragen’.
Of ‘gebrek’.
Of ‘gewijde geschenken’.
Of ‘vastgestelde tijd’.
Lett.: ‘besluit in je hart’.
Of ‘verraden’.
Lett.: ‘aarde’.
Of ‘heerlijkheid’.
Of ‘zorgen over levensonderhoud’, ‘dagelijkse zorgen’.

Aantekeningen

geldkisten: Volgens oude Joodse bronnen hadden deze geldkisten de vorm van een trompet of hoorn, met bovenin een nauwe opening, waar de mensen verschillende offergaven in deden. Het Griekse woord dat hier is gebruikt, komt ook voor in Jo 8:20. Daar is het met ‘de schatkamer’ vertaald, die blijkbaar lag op het terrein dat het voorhof van de vrouwen werd genoemd. (Zie aantekening bij Mt 27:6 en App. B11.) Volgens rabbijnse bronnen stonden langs de muur van dat voorhof 13 schatkisten. Men denkt dat in de tempel ook een grote schatkamer was waar het geld uit de schatkisten naartoe werd gebracht.

geldkisten: Zie aantekening bij Mr 12:41.

arme: Of ‘behoeftige’. Het Griekse woord penichros dat hier wordt gebruikt, kan duiden op iemand die niet de eerste levensbehoeften heeft of voor wie het leven een hele strijd is. In de Griekse Geschriften wordt het alleen hier gebruikt.

twee kleine muntjes die heel weinig waard waren: Lett.: ‘twee lepta’, het meervoud van het Griekse lepton: iets dat klein en dun is. Een lepton was gelijk aan 1/128 van een denarius. Het was kennelijk de allerkleinste koperen of bronzen munt die in Israël werd gebruikt. (Zie Woordenlijst ‘Lepton’ en App. B14.)

twee kleine muntjes die heel weinig waard waren: Lett.: ‘twee lepta’, het meervoud van het Griekse lepton: iets dat klein en dun is. Een lepton was gelijk aan 1/128 van een denarius. Het was kennelijk de allerkleinste koperen of bronzen munt die in Israël werd gebruikt. (Zie Woordenlijst ‘Lepton’ en App. B14.)

alles waarvan ze moest leven: Zoals blijkt uit de aantekening bij Lu 21:2 deed de weduwe ‘twee lepta’ in de geldkist, het equivalent van 1/64 van een dagloon. De lepton was in die tijd de kleinste munt die in Israël werd gebruikt. Volgens Mt 10:29 kon iemand voor een assarion (het equivalent van acht lepta) twee mussen kopen, die bij de goedkoopste vogels hoorden die werden gegeten. Deze weduwe had dus maar de helft van het bedrag dat nodig was om één musje te kopen, nauwelijks voldoende voor één maaltijd.

Er zal hier niet één steen op de andere blijven: Jezus’ profetie ging in het jaar 70 op een bijzondere manier in vervulling toen de Romeinen Jeruzalem en de tempel verwoestten. Op een paar delen van de muur na werd de stad met de grond gelijkgemaakt.

Niet één steen zal op de andere blijven: Zie aantekening bij Mt 24:2.

Ik ben het: Dat wil zeggen de Christus of Messias. (Vergelijk het parallelverslag in Mt 24:5.)

Ik ben het: Zie aantekening bij Mr 13:6.

einde: Of ‘daadwerkelijke einde’. In het Grieks wordt hier een ander woord (telos) gebruikt dan in Mt 24:3 (sunteleia). (Zie aantekening bij Mt 24:3 en Woordenlijst ‘Einde van het tijdperk’.)

ongeregeldheden: Of ‘onlusten’, ‘opstanden’. Het Griekse akatastasia betekent ‘onvastheid’ maar kan ook duiden op rebellie, politieke onrust of opstand tegen de gevestigde orde. In 2Kor 6:5 is het woord weergegeven met ‘oproer’ om de gewelddadige tegenstand te beschrijven waarmee Paulus te maken kreeg.

einde: Of ‘daadwerkelijke einde’, ‘volledige einde’. (Zie aantekening bij Mt 24:6.)

volk: Het Griekse ethnos heeft een ruime betekenis en kan duiden op mensen die binnen bepaalde politieke of geografische grenzen wonen, zoals een land, maar kan ook op een etnische groep slaan. (Zie aantekening bij Mt 24:14.)

strijden: Of ‘worden opgewekt’, ‘worden opgericht’. Lett.: ‘opstaan’. Het Grieks brengt hier de gedachte over van ‘vijandig uittrekken’ en kan ook worden vertaald met ‘de wapens opnemen’ of ‘ten strijde trekken’.

epidemieën: Of ‘pestilenties’, ‘wijdverbreide ziekten’. Van de drie evangelieschrijvers die Jezus’ grote profetie over de tijd van het einde optekenden, noemt alleen Lukas dit kenmerk van het samengestelde ‘teken’ (Lu 21:7; Mt 24:3, 7; Mr 13:4, 8). De drie verslagen vullen elkaar aan. De enige andere keer dat het Griekse woord voor epidemie voorkomt, is in Han 24:5. Daar wordt het figuurlijk gebruikt voor iemand die als ‘een pest’ wordt gezien, iemand die problemen veroorzaakt of een bedreiging voor de openbare orde is, een onruststoker.

angstaanjagende dingen: Dit woord is afgeleid van het Griekse werkwoord fobeo, dat ‘bang zijn’ betekent, en komt in de Griekse Geschriften alleen hier voor. Kennelijk duidt het op angstaanjagende gebeurtenissen.

woorden van wijsheid: Of ‘krachtige spraak en wijsheid’. Lett.: ‘een mond en wijsheid’. Hier wordt het Griekse woord stoma gebruikt als synoniem voor spraak of spraakvermogen.

Zelfs de haren op je hoofd zijn allemaal geteld: Gemiddeld hebben mensen naar schatting meer dan 100.000 haren op hun hoofd. Dat Jehovah zulke onbeduidende details weet, vormt een garantie dat hij intense belangstelling heeft voor elke volgeling van Christus.

zal geen haar van je hoofd verloren gaan: Door een hyperbool te gebruiken liet Jezus extra duidelijk uitkomen dat zijn volgelingen beschermd zouden worden ook al werden ze ‘door alle mensen gehaat’ (Lu 21:17). De context laat zien dat Jezus het voornamelijk heeft over bescherming tegen geestelijke of eeuwige schade en niet over bescherming tegen elk lichamelijk letsel (Lu 21:16). Jezus’ discipelen verwachten dan ook niet dat ze door een wonder worden beschermd tegen geweld of zelfs de dood. Maar ze kunnen vertrouwen hebben in Jehovah’s macht om hen uit de dood op te wekken (Mt 10:39). In het Grieks beklemtoont het gebruik van twee ontkenningen bij het werkwoord in dit vers hoe zeker Jezus’ belofte is. Een vergelijkbare betekenis wordt overgebracht door wat Jezus tegen zijn discipelen zei over Gods zorg voor hen: ‘Zelfs de haren op je hoofd zijn allemaal geteld’ (Lu 12:7; zie aantekening bij Mt 10:30).

volharden: Het Griekse zelfstandig naamwoord hupomone wordt in de Bijbel gebruikt voor moedige, standvastige of geduldige volharding die de hoop niet verliest ondanks obstakels, vervolging, beproevingen of verleiding. Het verwante werkwoord hupomeno betekent letterlijk ‘onder blijven’. Vaak wordt het gebruikt in de betekenis ‘blijven in plaats van vluchten’, ‘standhouden’, ‘volhouden’, ‘standvastig blijven’ (Mt 10:22; Ro 12:12; Heb 10:32; Jak 5:11).

je leven redden: Of ‘je ziel verwerven’. De betekenis van het Griekse psuche, traditioneel weergegeven met ‘ziel’, wordt bepaald door de context. (Zie Woordenlijst.) Vaak slaat het op het huidige of toekomstige leven van een persoon. In deze context kan het ook worden weergegeven met ‘je toekomstige leven’ of ‘je echte leven’.

de stad: Lett.: ‘haar’, dat wil zeggen Jeruzalem. In deze context is de naam Jeruzalem in het Grieks vrouwelijk, hoewel die in sommige andere contexten onzijdig is.

de stad: Lett.: ‘haar’, dat wil zeggen Jeruzalem. In deze context is de naam Jeruzalem in het Grieks vrouwelijk, hoewel die in sommige andere contexten onzijdig is.

Judea: Dat wil zeggen de Romeinse provincie Judea.

naar de bergen: Volgens de geschiedschrijver Eusebius uit de vierde eeuw staken de christenen in Judea en Jeruzalem de Jordaan over en vluchtten ze naar Pella, een stad in het bergachtige gebied van de Dekapolis. (Zie App. B10.)

de stad: Lett.: ‘haar’, dat wil zeggen Jeruzalem. (Zie aantekening bij Lu 21:20.)

dagen waarin het oordeel wordt voltrokken: Of ‘dagen van wraak’, dat wil zeggen Gods wraak en oordeel. Bij een eerdere gelegenheid, in de synagoge van Nazareth, citeerde Jezus een deel van Jesaja’s profetie (Jes 61:1, 2) en paste hij dat op zichzelf toe, maar het verslag zegt niet dat hij het deel citeerde over ‘de dag van wraak van onze God’ (Lu 4:16-21). Maar bij deze gelegenheid kondigde Jezus wel ‘dagen van wraak’ aan en voorspelde hij dat Jeruzalem zou worden omsingeld door legertroepen. Gods wraak hoorde bij wat geschreven staat in de Hebreeuwse Geschriften. Hetzelfde Griekse woord dat hier met ‘het oordeel voltrekken’ of ‘wraak’ wordt weergegeven, komt in de Septuaginta voor in De 32:35, Jer 46:10 (26:10, LXX) en Ho 9:7. In die teksten worden de overeenkomende Hebreeuwse woorden weergegeven met ‘wraak’ of ‘afrekening’.

vastgestelde tijd van de heidenen: Of ‘tijd van de volken’. Het Griekse woord kairos (waarvan het meervoud hier vertaald is met ‘vastgestelde tijd’) kan duiden op een tijdstip, een vastgestelde periode of een tijd met bepaalde kenmerkende verschijnselen (Mt 13:30; 21:34; Mr 11:13). Het wordt gebruikt voor ‘de vastgestelde tijd’ waarop Jezus’ bediening zou beginnen (Mr 1:15) en de ‘vastgestelde tijd’ van zijn dood (Mt 26:18, vtn.). Het woord kairos wordt ook gebruikt voor toekomstige tijden of tijdperken in Gods regeling of tijdschema, vooral in verband met Christus’ aanwezigheid en zijn Koninkrijk (Han 1:7; 3:19; 1Th 5:1). Gezien de manier waarop kairos in de Bijbel wordt gebruikt, duidt de uitdrukking ‘vastgestelde tijd van de heidenen’ kennelijk niet op een vage of onbepaalde tijd, maar op een vastgestelde tijd met een begin en een eind. De term ‘heidenen’ of ‘volken’ is een weergave van het meervoud van het Griekse ethnos, dat door de Bijbelschrijvers vaak specifiek gebruikt werd voor de niet-Joodse volken.

de bewoonde aarde: Het Griekse woord voor ‘bewoonde aarde’ (oikoumene) slaat op de aarde als woonplaats van de mensheid (Lu 4:5; Han 17:31; Ro 10:18; Opb 12:9; 16:14).

Mensenzoon: Of ‘Zoon van een mens’. Deze uitdrukking komt in de evangeliën zo’n 80 keer voor. Jezus paste die op zichzelf toe, blijkbaar om te beklemtonen dat hij echt een mens was, geboren uit een vrouw, en dat hij een passende menselijke tegenhanger van Adam was, met de macht om de mensheid te verlossen van zonde en de dood (Ro 5:12, 14, 15). Deze term laat ook uitkomen dat Jezus de Messias was, de Christus (Da 7:13, 14; zie Woordenlijst).

de wolken van de hemel: Over het algemeen belemmeren wolken het zicht, maar waarnemers kunnen ‘zien’ met de ogen van hun verstand (Han 1:9).

zien: Het Griekse werkwoord dat met ‘zien’ is vertaald, kan letterlijk ‘een voorwerp zien’, ‘kijken naar’, ‘aanschouwen’ betekenen, maar het kan ook als metafoor gebruikt worden voor geestelijk gezichtsvermogen en ‘onderscheiden’, ‘waarnemen’ betekenen (Ef 1:18).

Mensenzoon: Zie aantekening bij Mt 8:20.

in een wolk: Zie aantekening bij Mt 24:30.

zien: Zie aantekening bij Mt 24:30.

illustraties: Of ‘gelijkenissen’, ‘parabels’. Het Griekse parabole betekent letterlijk ‘naast elkaar (samen) plaatsen’ en wordt gebruikt voor beeldspraak zoals parabels, gelijkenissen en spreuken. Jezus verklaart dingen vaak door iets wat erop lijkt ‘ernaast te plaatsen’ of ermee te vergelijken (Mr 4:30). Zijn illustraties waren korte, meestal fictieve verhalen waaruit een morele of geestelijke waarheid te leren viel.

illustratie: Of ‘gelijkenis’, ‘parabel’, ‘les’. (Zie aantekening bij Mt 13:3.)

Hemel en aarde zullen verdwijnen: Uit andere Bijbelteksten blijkt dat hemel en aarde altijd zullen blijven bestaan (Ge 9:16; Ps 104:5; Pr 1:4). Jezus’ woorden kunnen dan ook begrepen worden als een hyperbool die betekent dat zelfs als het onmogelijke zou gebeuren en hemel en aarde zouden verdwijnen, zijn woorden toch vervuld zouden worden. (Vergelijk Mt 5:18.) Maar hemel en aarde kunnen hier ook heel goed slaan op de figuurlijke hemel en aarde die in Opb 21:1 ‘de vroegere hemel en de vroegere aarde’ worden genoemd.

mijn woorden zullen nooit verdwijnen: Of ‘mijn woorden zullen beslist niet verdwijnen’. In het Grieks geeft het gebruik van twee ontkenningen bij het werkwoord aan dat een gedachte nadrukkelijk wordt afgewezen. Dat beklemtoont op een levendige manier hoe onvergankelijk Jezus’ woorden zijn.

Hemel en aarde zullen verdwijnen: Zie aantekening bij Mt 24:35.

mijn woorden zullen nooit verdwijnen: Zie aantekening bij Mt 24:35.

staan: In de Bijbel wordt dit woord in de oorspronkelijke talen soms gebruikt om aan te geven dat een persoon of groep een bevoorrechte of goedgekeurde positie heeft bij iemand met gezag (Ps 1:5; 5:5; Sp 22:29; Lu 1:19). Zo wordt in Opb 7:9, 15 gezegd dat een grote menigte ‘voor de troon en voor het Lam staat’, wat erop duidt dat ze worden goedgekeurd en erkend door God en Jezus.

daar te overnachten: De laatste vier dagen van zijn leven op aarde was Jezus overdag actief in Jeruzalem. ’s Avonds verlieten hij en zijn discipelen de stad om te overnachten in het dorp Bethanië op de oostelijke helling van de Olijfberg, ongetwijfeld in het huis van Martha, Maria en Lazarus (Mt 21:17; Mr 11:11).

Media

De geldkisten en de weduwe
De geldkisten en de weduwe

Volgens rabbijnse bronnen stonden er in de tempel die door Herodes gebouwd was 13 geldkisten, sjofarkisten genoemd. Het Hebreeuwse woord sjofar betekent ‘ramshoorn’, wat erop duidt dat de kist in elk geval deels de vorm van een hoorn, trompet of bazuin gehad kan hebben. Toen Jezus mensen veroordeelde die hun giften aan de armen rondbazuinden, hebben zijn toehoorders misschien gedacht aan het geluid dat de munten maakten als ze in deze trompet- of bazuinvormige geldkisten werden gedaan (Mt 6:2). De twee muntjes die de weduwe gaf hebben misschien niet veel geluid gemaakt toen ze die erin deed, maar Jezus liet uitkomen dat de weduwe en haar bijdrage voor Jehovah waardevol waren.

Stenen van de Tempelberg
Stenen van de Tempelberg

Deze stenen zijn gevonden op het zuidelijke deel van de Westmuur en men denkt dat ze deel hebben uitgemaakt van de gebouwen op de Tempelberg in de eerste eeuw. Ze liggen daar nog als een sombere herinnering aan de verwoesting van Jeruzalem en de tempel door de Romeinen.

Judaea capta
Judaea capta

In zijn grote profetie over Jeruzalem en de tempel voorspelde Jezus dat de inwoners van Judea ‘als gevangenen naar alle volken zouden worden weggevoerd’ (Lu 21:21, 24). De munt op de afbeelding is een treffend bewijs van de vervulling van Jezus’ woorden. De munten ter herdenking van de overwinning op Judea werden voor het eerst in 71 geslagen. Op de ene kant van de munt wordt Titus afgebeeld, de zoon van keizer Vespasianus. Titus voltooide de verovering van Judea waaraan Vespasianus was begonnen. Op de andere kant is een palmboom te zien met links ervan een gevangengenomen Jood met de handen op de rug gebonden en rechts een zittende Jodin die treurt. Het opschrift luidt ‘IVDAEA CAPTA’, oftewel ‘Judea veroverd’.

Romeins zwaard
Romeins zwaard

Jezus voorspelde dat de inwoners van Jeruzalem en Judea zouden ‘omkomen door het zwaard’ (Lu 21:24). Het 2000 jaar oude zwaard op de foto is waarschijnlijk van een infanterist van een Romeins garnizoen geweest dat in het jaar 66 in Jeruzalem was gestationeerd toen de opstand tegen de Romeinen uitbrak. Het zwaard is zo’n 60 cm lang en de restanten van de leren schede zitten er nog steeds aan vast. Dit zwaard is recent gevonden (gemeld in 2011) toen archeologen een afvoerkanaal blootlegden tussen de Stad van David en het archeologiepark bij de Westmuur in Jeruzalem. In dit kanaal hebben inwoners van Jeruzalem zich kennelijk verborgen in de turbulente tijd vóór de verwoesting van de stad in het jaar 70.