DIOS SU PALABRA TA BÈRDAT​—YUDANSA PA STUDIA BEIBEL

Buki di Beibel 27​—Dánièl

Papiamentu (Kòrsou)
Buki di Beibel 27​—Dánièl
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/1102026527/univ/art/1102026527_univ_sqr_xl.jpg
gwt buki 27

BUKI DI BEIBEL 27

Dánièl

Dánièl

LOKE E BUKI TA PAPIA DI DJE: Profesia ku Yehova a bisa Dánièl pa skirbi i algun kos ku Dánièl a pasa aden ora e tabata na Babilonia

KON E TA KONEKTÁ KU E TEMA DI BEIBEL: E ta revelá na ki tempu e Mesías lo a aparesé i na ki tempu e Reino di Dios lo a kuminsá goberná den shelu

ESKRITOR: Dánièl

KAMINDA A SKIRBIÉ: Babilonia

TEMPU KU A KOMPLET’É: Rònt di aña 536 P.K.

PERIODO KU E TA ABARKÁ: Aña 618 P.K.–rònt di aña 536 P.K. (mas o ménos 82 aña)

Dikon e buki akí ta importante?

1. Durante ki tempu Yehova a skohe Dánièl pa bira su profeta?

 ORA Yehova a skohe Dánièl pa bira su profeta, Dios su pueblo tabata biba den tempu masha difísil. E rei ku tabata sintá riba Yehova su trono na Herúsalèm, esta, e rei di Huda, a ser hibá Babilonia komo prizonero. E stat Herúsalèm i e tèmpel di Yehova a ser destruí. Anto Dios su pueblo tabata den eksilio na Babilonia. Ta durante e tempu ei, Yehova a bisa Dánièl pa skirbi e buki akí. Den e buki Dánièl, nos ta siña kon Yehova a demostrá ku e ta Dios Haltísimo. Anto nos ta siña tambe tokante algun detaye emoshonante di Yehova su gobernashon òf soberania.—2:20; 6:​26, nota.

Yehova, e Gobernante supremo, a revelá sekreto, i el a salba i bendishoná su sirbidónan

2. Ki detaye e buki Dánièl ta duna nos tokante (a) e Reino di Dios? (b) e Mesías?

  2 Den e buki Dánièl, Yehova ta duna vários detaye tokante su gobernashon ku lo dura pa semper. Yehova a bisa Dánièl loke Dios su Reino lo hasi, riba ken e Reino ei lo goberná, for di unda e Reino lo goberná i ken lo goberná den e Reino ei. (2:​35, 44; 7:​13, 14, 18) Den e buki Dánièl, Yehova a revelá na ki tempu e Mesías lo a yega, na ki tempu lo el a ser matá i na ki tempu lo el a kuminsá goberná den shelu. Por ehèmpel, den un profesia, Yehova a revelá tres suseso importante. Yehova a bisa Dánièl ku lo tin un periodo di “70 siman.” Durante e último siman di e 70 simannan ei, e Mesías lo a yega i despues lo el a ser matá. Anto un poko despues di e periodo di 70 siman, Herúsalèm lo a ser destruí. (9:​24-26; wak  Kuadro 27-A.) Mas despues, Nehemías a skirbi tokante di e suseso ku a indiká ku e periodo di 70 siman a kuminsá. (Neh 2:​1, 5-8) Den un otro profesia, Dánièl a skirbi ku e Mesías lo kuminsá goberná despues di “shete tempu.” (4:​16, 17; wak  Kuadro 27-C.) Hesus tambe a referí na e periodo di shete tempu ei i a yam’é “e tempu stipulá pa e nashonnan.” Anto Hesus a indiká ku lo e kuminsá goberná despues di e periodo ei.—Lúk 21:​20-24; Mat 24:​1-3, 15.

3. Kiko nos por siña di gobièrnunan humano for di e buki Dánièl?

3 Ademas, Yehova a revelá detaye tokante e gobièrnunan humano poderoso ku lo bini na poder. Na Dánièl kapítulo 2, 7, 8 i 10-12, nos por lesa tokante di e potensianan mundial ku lo a bini na poder despues di Babilonia. Anto e último potensia mundial lo ta na poder den “tempu di fin.” (12:4; nwt Ap. B9) Yehova a bisa lo siguiente tokante di e gobièrnunan humano ku lo goberná den tempu di fin: Nan lo no respet’é, nan lo persiguí su pueblo, i na final su Reino lo destruí nan. (7:​23-26) Ademas, e bestianan salbahe den e vishonnan di Dánièl ta referí na gobièrnunan humano. E detaye ei ta yuda nos komprondé tambe ku e bestianan salbahe ku tin den e buki Revelashon tambe ta referí na gobièrnu humano.—Dán 7:​15-17; Rev 13:​1, 2; 17:3.

4. Kiko nos ta siña for di e kosnan ku a pasa ku Dánièl ora e tabata na Babilonia?

4 Yehova a inspirá Dánièl pa skirbi algun di e kosnan ku el a pasa aden pa asina nos por siña lèsnan importante. Por ehèmpel, nos ta lesa kon Dánièl i su amigunan tabata determiná pa tene nan mes na Yehova su leinan asta den situashon peligroso. Esei ta siña nos ku nos tambe mester ta determiná pa keda leal na Yehova asta ora un situashon ta difísil. (1:8; 3:​16-18; 6:10) Ademas, Dánièl ta siña nos pa ta humilde, pasobra e no tabata dependé riba su mes. Semper e tabata hasi orashon na Yehova pa haña su guia. (2:​19-23; 9:​3-19) Dánièl su ehèmpel ta siña nos tambe pa demostrá kurashi. Dánièl tabatin kurashi pa bisa e reinan ku Dios lo a kastigá nan. I e tabatin kurashi tambe pa sigui hasi orashon na Dios aunke ku e tabata sa ku esei por a nifiká ku nan lo a tir’é den kueba di leon.—4:27; 5:​22, 23; 6:​6-10, 16, 17.

5. Kiko Yehova ta siña nos tokante di su mes den e buki Dánièl?

5 Den e buki Dánièl, Yehova ta laga nos sa tambe tokante di su mes. Yehova a demostrá di ta e Revelador di sekreto pasobra e gusta laga su sirbidónan sa loke lo sosodé den futuro. (2:47) Nos ta siña tambe ku Yehova ta salba su sirbidónan leal. El a salba algun di su sirbidónan den pasado ora ku hende kier a mata nan, i den futuro lo e salba tur su sirbidónan ku a muri dor di resusitá nan. (6:27; 12:13) Ademas, e ta rekompensá su sirbidónan leal dor di duna nan perspikasia, kapasidat pa komprondé i forsa pa perseverá. (1:17; 10:19) Pero loke ta mas importante ainda ta ku Yehova a demostrá ku e ta e Gobernante Supremo. Dánièl ta e úniko eskritor di Beibel ku ta usa e ekspreshonnan “Gobernante supremo riba tur e reinonan di humanidat” i “Ser supremo” pa deskribí Yehova. a—4:17; 7:18.

Algun detaye tokante e buki

6. Kiko nos sa tokante di Dánièl?

 6 Eskritor: Dánièl a skirbi e buki akí. Su nòmber ta nifiká “Dios ta mi hues.” Dánièl tabata di e tribu di Huda, i kisas e tabata un miembro di e famia real di Herúsalèm. Na aña 617 P.K., ora Dánièl tabata hóben ainda, el a ser hibá den eksilio na Babilonia. (1:​1-3, 6) Einan el a sirbi na palasio di Rei bou di e gobernashon di Babilonia. Anto mas despues, el a sirbi komo funshonario bou di e gobernashon di Medo-Pèrsia. (1:4; 6:​1, 2) Dánièl a bira un persona masha sabí, i e tabatin un bon reputashon. Por ehèmpel, Profeta Ezekiel a skirbi ku Dánièl tabata un persona sabí i hustu. (Eze 14:​14, 20; 28:3; Dán 1:​17-20) Dánièl a kuminsá sirbi komo un profeta di Yehova na aña 606 P.K. (2:​1, 19) E último vishon ku Dánièl a haña for di Yehova tabata na aña 536 P.K. (10:1) Dánièl a biba pa mas o ménos 100 aña. Pa vários di e añanan ei, el a biba bou di e gobernashon di Babilonia, i durante e último añanan di su bida, el a biba bou di e gobernashon di Medo-Pèrsia. Dánièl a skirbi diferente parti di su buki na diferente momento, pero el a kompletá su buki rònt di aña 536 P.K.—7:1; wak  Kuadro 27-B.

7. Kiko nos sa di e situashon den tempu di Dánièl ku ta yuda nos komprondé e buki Dánièl?

7 E situashon e tempu ei: Na aña 620 P.K., e rei di Babilonia a eksigí pa Huda paga belasting. Pero ku tempu, e rei di Huda no kier a sigui paga belasting. Pues, Nabukodónosor, rei di Babilonia, a ataká Herúsalèm i a konkistá e stat na aña 617 P.K. (2Re 24:​1, 10-12) Anto Rei Nabukodónosor a hiba miembronan di e famia real i “e hòmbernan mas prominente di e pais,” inkluso Dánièl, den eksilio na Babilonia. (2Re 24:15) Algun aña despues, na aña 607 P.K., e babilonionan a destruí Herúsalèm i a hiba hopi mas hudiu den eksilio na Babilonia. Anto na aña 539 P.K., Media i Pèrsia a bringa huntu bou di mando di Siro, e Grandi, i nan a konkistá Babilonia. E medonan i e personan a hasi Zorobabel gobernador di Huda. Anto Zorobabel i un grupo di hudiu a bai bèk Huda. E tempu ei, ainda Dánièl tabata na bida.—Èsd 1:​1-8; 2:​1, 2; Age 1:1.

8. Kon e buki Dánièl ta hinká den otro, i den ki dos idioma el a ser skirbí?

8 Mas detaye: Nos por parti e buki Dánièl den dos parti. Den kapítulo 1-6, nos por lesa tokante di loke Dánièl i su amigunan a pasa aden i tokante di vishon i mensahe ku Yehova a duna e reinan di Babilonia. Dánièl a skirbi e susesonan ei den e órden ku nan a tuma lugá. Den kapítulo 7-12, nos por lesa tokante di e vishonnan ku Yehova a duna Dánièl. Dánièl a skirbi kapítulo 1 na hebreo, i despues el a skirbi gran parti di kapítulo 2-7 na arameo. Kapítulo 2-7 ta papia di loke lo a bai sosodé ku e potensianan, òf e podernan, mundial. (2:4b–7:28) Anto Dánièl a sigui skirbi kapítulo 8-12 na hebreo. Den e kapítulonan ei, nos ta lesa loke lo a bai sosodé ku Dios su pueblo bou di gobernashon di e potensianan mundial.

Resúmen di e buki

9. Kiko a sosodé ku Dánièl i su amigunan despues ku nan a yega Babilonia?

9 E babilonionan ta entrená Dánièl i su amigunan. (1:​1-21) Na aña 617 P.K., Dánièl, Hananías, Mísaèl i Azarías b a yega Babilonia. Einan nan a haña entrenamentu na palasio di e rei di Babilonia pa asina nan por a traha despues pa e rei. Pero ora nan a ofresé Dánièl i su amigunan e kumindanan di Rei, nan a nenga di kome e kumindanan ei. Nan no kier a kome e kumindanan ei pa asina nan no kibra e leinan di Dios. Komo ku nan tabata leal, Yehova a bendishoná nan ku sabiduria ekstraordinario.—1:20.

10. Kiko a sosodé mas o ménos un aña despues di destrukshon di Herúsalèm?

10 E estatua masha grandi mes. (2:​1-49) Rònt di aña 606 P.K., esta, mas o ménos un aña despues di e destrukshon di Herúsalèm, Nabukodónosor a soña tokante di un estatua masha grandi mes, anto el a bira masha preokupá. Ora el a lanta, el a pidi e sabionan di Babilonia pa bis’é loke el a soña i kiko e soño tabata nifiká. Pero si nan no por a hasi esei, lo el a laga mata nan tur. Dánièl tabata e persona ku a bisa e rei loke el a soña i kiko su soño tabata nifiká. Komo resultado, e rei a rekonosé ku Yehova ta e “Revelador di sekreto.” Anto e rei a hasi Dánièl gobernante di henter provinsia Babilonia, i el a pone Hananías, Mísaèl i Azarías na enkargo di e asuntunan sivil di provinsia Babilonia.

11. Ki prueba e tres hebreonan a haña nan kuné, i kiko tabata e resultado?

11 E fòrnu di kandela feros. (3:​1-30) Na aña 606 P.K. òf un poko despues di esei, Nabukodónosor a organisá un fiesta pa inougurá un imágen di oro inmenso. Pero Hananías, Mísaèl i Azarías a nenga di bùig pa e imágen. Pues, Nabukodónosor a laga benta e tres hebreonan den fòrnu di kandela feros. Pero Yehova a manda su angel pa salba nan. Komo resultado, Nabukodónosor a alabá Yehova i a duna un òrdu ku a permití e hudiunan adorá Yehova libremente. Ademas, Rei Nabukodónosor a duna e tres hebreonan un puesto mas haltu den provinsia Babilonia.

12. Kiko tin den Dánièl kapítulo 4?

 12 Un palu masha haltu mes. (4:​1-37) Den kapítulo 4, nos ta lesa un karta ku Rei Nabukodónosor a skirbi kisas un poko despues di aña 600 P.K. Den e karta, e rei a skirbi tokante di un soño ku el a haña. Den e soño el a mira un persona kap un palu basha abou, pone banchi rònt di e tronkon i laga “shete tempu” pasa. Nabukodónosor a skirbi tambe ku Dánièl a splik’é e soño i a bis’é loke lo a bai sosodé. (4:25; wak  Kuadro 27-C.) E soño ei a kumpli ora ku Nabukodónosor a bira loko i no por a goberná mas. Pero despues, el a haña su sintí bèk i a bolbe kuminsá goberná. Na final di e karta, Nabukodónosor a alabá Yehova i a rekonosé ku Yehova ta e Dios Haltísimo ku lo goberná pa semper.

13. Ki profesia a kumpli na aña 539 P.K.?

13 Un man ta skirbi riba muraya. (5:​1-31) Riba e anochi di 5 di òktober 539 P.K., Rei Bèlsasar a mira un man ku a skirbi un mensahe riba un muraya. Ningun hende no por a komprondé e mensahe. Pues, Bèlsasar a manda yama Dánièl pa lesa e mensahe riba e muraya i splika kiko e tabata ke men. Dánièl, kende tabatin rònt di 90 aña e tempu ei, a bisa Bèlsasar ku e medonan i e personan lo konkistá Babilonia. E mesun anochi ei e profesia a kumpli. Bèlsasar a ser matá, i e medonan i e personan a konkistá Babilonia. Anto Darío di Media a bira rei na Babilonia.—5:​30, 31.

14. Kon Dánièl a demostrá ku e tabata leal na Yehova ora ya e tabata di edat kaba?

14 E kueba di leon. (6:​1-28) Un poko despues ku e medonan i e personan a konkistá Babilonia, Darío a nombra Dánièl komo un funshonario di alto rango. Pero algun funshonario ku tabata yalurs riba Dánièl a traha un plan pa laga mat’é. Dánièl a ser tirá den kueba di leon pasobra e tabata hasi orashon na Yehova. Yehova a salba Dánièl, i Darío a ordená ku tur hende den su reino mester tin rèspèt profundo pa Yehova.

15. Na Dánièl kapítulo 7, kiko Yehova ta hasi ku e kachu chikitu, i kiko Yehova ta duna “e santunan”?

15 E kuater bestianan. (7:​1-28) Na aña 553 P.K., ora ku Dánièl tabatin rònt di 80 aña, el a mira un vishon di kuater bestia. E kuater bestianan ku Dánièl a mira tabata representá kuater reino òf gobièrnu. E di kuater bestia tabatin dies kachu. I tres di e kachunan ei a ser ranká pa traha lugá pa un kachu chikitu ku a “sali meimei di nan.” (7:8) Despues Dánièl a mira un persona ku a parse yu di hende haña outoridat pa goberná pa semper. (7:​13, 14) Un angel a bisa Dánièl ku e kachu chikitu lo tormentá “e santunan” pa tres tempu i mei. (7:​21, 25) E angel a bisa Dánièl tambe ku Yehova lo kita e outoridat di goberná for di e kachu i ku e bestia lo ser destruí. Ademas, e angel a bisa Dánièl ku “e santunan di e Ser supremo” lo risibí outoridat pa goberná komo rei i ku nan reino lo eksistí pa semper.—7:​26, 27.

16. Kiko a sosodé ku e chubatu di karné i e chubatu di kabritu den e profesia na Dánièl kapítulo 8?

16 E chubatu di karné i e chubatu di kabritu. (8:​1-27) Na aña 551 P.K., un aña promé ku Siro a uni e medonan i personanan i a forma Imperio di Medo-Pèrsia, Dánièl a mira un vishon. Den e vishon, Dánièl a mira kon un chubatu di kabritu ku un kachu grandi ta mata un chubatu di karné ku dos kachu. E chubatu di karné ta representá e reinan di Media i Pèrsia. E chubatu di kabritu ta representá rei di Gresia. E kachu grandi di e chubatu di kabritu a kibra i kuater kachu a sali na su lugá. For di un di e kachunan ei, a sali un kachu chikitu ku a bira un rei masha agresivo. Anto Dánièl a mira ku den tempu di fin, e rei ei lo halsa su mes i lo e kousa desolashon di e lugá santu. Despues di 2.300 dia, e lugá santu lo keda restorá den e kondishon ku e tabata originalmente. Finalmente, e rei agresivo lo “ser destruí, pero no ku man di hende.”—8:25.

17. Kiko Gabriel a konta Dánièl despues ku Dánièl a hasi orashon na Yehova?

17 E 70 añanan i e 70 simannan. (9:​1-27) Kisas tabata rònt di aña 539 P.K., un tempu promé ku Siro a duna òrdu pa e hudiunan bolbe bèk Herúsalèm, ku Dánièl a bin komprondé algu: Pa medio di e bukinan santu, Dánièl a bin komprondé e profesia ku ta bisa ku Herúsalèm lo a keda 70 aña desolá i ku e 70 añanan ei tabata yegando nan fin. c (2Kr 36:23; Èsd 1:​1-11; 2:64) Ora Dánièl a bin komprondé e profesia ei, el a hasi orashon i a supliká Yehova pa hasi posibel pa hende por adorá Yehova atrobe na e tèmpel manera tabata sosodé originalmente. Miéntras ku Dánièl tabata hasi orashon, Angel Gabriel a bai serka dje i a inform’é di un profesia ku lo a kubri un periodo di “70 siman”; kada siman ta referí na shete aña. (9:​24, nota) Den e profesia ei, Angel Gabriel a bisa Dánièl vários kos ku lo a bai tuma lugá: piká lo ser pordoná; lo rekonstruí Herúsalèm; e Mesías lo yega i despues lo ser matá; “e stat i e lugá santu” lo ser destruí; “e pakto” lo keda vigente te ku e último siman di e 70 simannan; i na mitar di e último siman ei, e Mesías lo pone un fin na sakrifisio.—9:​26, 27.

18. Na Dánièl kapítulo 10-12, kiko nos ta siña tokante “e parti final di e dianan”?

18 E reinan rival. (10:1–12:13) Na aña 536 P.K., ora Dánièl tabatin rònt di 100 aña, el a haña su último vishon. E vishon ei tabata tokante “e parti final di e dianan.” (10:14) Un angel a bisa Dánièl vários kos ku lo tuma lugá den e parti final di e dianan. El a bisa Dánièl ku e rei di Pèrsia lo “instigá tur hende pa bringa kontra e reino di Gresia.” (11:2) Despues, e reino di un rei poderoso lo kai den otro i ser dividí den kuater. Mas despues, e rei di nort i e rei di zùit lo bringa pa poder. Durante e tempu ei, e rei di nort lo profaná Dios su lugá santu, para ofresementu di sakrifisio diario i yuda establesé “e kos repugnante ku ta kousa destrukshon.” (11:​29-31) E angel a sigui splika Dánièl ku den e tempu di fin, e rei di zùit i e rei di nort lo ta den “konflikto” ku otro. Despues, e rei di nort lo drenta e “Tera Bunita.” (11:​40-45) Durante un tempu di angustia, Miguel lo lanta para pa Dios su pueblo. Un angel a puntra: “Kuantu tempu lo dura promé ku e kosnan ekstraordinario yega na nan fin?” Un otro angel a menshoná un periodo di tres tempu i mei. Despues, e angel ei a menshoná dos otro periodo di tempu: 1.290 dia i 1.335 dia. E mesun angel ei a bisa Dánièl tambe ku lo e bai sosegá, pero ku lo e “lanta na fin di e dianan.” (12:​6, 7, 11-13) Un poko despues di e último vishon ei, Dánièl a kaba di skirbi su buki.

Kon e buki Dánièl por yuda bo?

  1. 1. FORTALESÉ BO AMISTAT KU YEHOVA

    1. a. Kon Yehova a demostrá ku e tabata un amigu leal di Dánièl durante henter su bida? (1:​9, 17; 2:23; 6:22; 9:4) Kiko esei ta siña bo tokante di Yehova?

    2. b. Di e 19 biahanan ku Dios su nòmber ta aparesé den e buki Dánièl, 14 di nan ta den Dánièl su orashon. (9:​4-19) Pues, kiko mester ta e kos di mas importante den nos orashonnan, i dikon? (Mat 6:9)

  2. 2. HASI MAS INVESTIGASHON

    1. a. Kiko Dánièl 7:​13, 14 i 18 ta bisa nos tokante di Dios su Reino i tokante di Dios su propósito pa futuro? (Rev 1:6; 14:1)

    2.  b. Kon Dánièl 9:​24-27 ta yuda bo saka afó na ki aña e Mesías a yega? (Wak  Kuadro 27-A.) Ki otro suseso e profesia akí a bisa ku lo tuma lugá, i na ki tempu nan a tuma lugá?

  3. 3. APLIKÁ LOKE BO A SIÑA

    1. a. Ora Dánièl i su amigunan tabata leu for di nan mayornan na e palasio di e rei di Babilonia, kiko nan a nenga di hasi? (1:​3-8) Kiko mayornan por siña for di e relato akí?

    2.  b. Dánièl tabata konosí komo un persona ku tabata “sirbi [Yehova] fielmente.” (6:​16, 20) Ki lès bo por saka di e diferente etapanan di Dánièl su bida, esta, for di su hubentut te ora ku el a bira di edat? (Eze 14:14; Dán 10:​11, 19; wak  Kuadro 27-B.)

  4. 4. KIKO MAS BO A SIÑA FOR DI E BUKI DÁNIÈL?

a E buki Dánièl tin vários detaye ku bo no ta haña niun otro kaminda den Skritura Hebreo. Por ehèmpel, e buki Dánièl so ta menshoná nòmber di angel ku bo no ta haña niun otro kaminda den Skritura Hebreo. Ademas, e buki Dánièl so ta usa e ekspreshon “e tempu di fin.”—8:17; 9:21; 12:1.

b Na Babilonia, Dánièl su amigunan a haña e nòmbernan babilonio Sádrak, Mésak i Abed-Nego. I Dánièl su nòmber babilonio tabata Bèltsasar.—1:​6, 7.

c Siro a libra e hudiunan na aña 537 P.K. Probablemente, el a libra nan na komienso di e lènte (rònt di aprel) di aña 537 P.K., pasobra asina e hudiunan tabatin sufisiente tempu pa yega Herúsalèm i prepará e altar riba e promé dia di e di shete luna (tisri). Esei tabata eksaktamente 70 aña despues ku e periodo ku Huda i Herúsalèm “a keda desolá” a kuminsá.—2Kr 36:​20-23; 2Re 25:​22-26; Èsd 3:​1, 2.