Akati abafumya abantu bache ku buzya ku Ijiputi, u Yehova kasala abasembe ukuti babombaghe pachihema. Abalevi bakasaliwa ukuti babombaghe imbombo izyamwabo pachihema. Ka abantu bo bakabombagha pachihema, pamo bo bakikalagha kupipi bobo u Yehova akabapwelelelagha akiza ukuchila abanji? Awe! U Yehova atakusalila. Umuizilayeli aliwesi akaba nu lusako ulwakuba pabumanyani ubwiza nu Yehova. Umwakufwanikizya, u Yehova akapangisya ukuti Umuzilayeli aliwesi akwanisyange ukwennya ichiswigho icha chipilala ichibingu ni chipilala icha moto lyo likabanga pamwanya pachihema. (Kuso. 40.38) Nanti ibingu lyanda ukwenda nu kwingilila ku malo aghanji, Umuizilayeli aliwesi akennyanga vyo vikubombiwa, nu kwanda ukusengannya ukatundu, ukufumya ivimatenti nu kwanda ukwenda ubulendo poka na Baizilayeli abamwabo. (Kuba. 9.15-23) Umwakuyana bulo amasiku ghano, kulikosi ko tungaba pachisu ichapasi tungapindula nu lughano lwa Yehova, ukupweleleliwa nu kufighililiwa. w24.06 4 ¶10-12

Ubumi bwa Devedi bukaba pangozi. Umwana wache u Abisalomu akabikapo umoyo ukuti afyule ubumwene. (2 Samu. 15.12, 13) U Devedi akalondiwa ukuti afumemo mwalubilo mu Yelusalemu! Pa kabalilo ko ababombi bache bakafumagha, u Devedi akazyaghannya ukuti yumo akulondiwa ukuti asyalikile umwakuti amubuzyanje vyo u Abisalomu akulonda ukubomba. Cho chifukwa akamunyosya u Zadoki na basembe abamwabo ukuti basyalikile mu Yelusalemu ukuti bamubuzyanje vyo vikubombiwa. (2 Samu. 15.27-29) Loli bakalondiwa ukuti babe maso. U Devedi akapanga ipulani yo akababuzya abamanyani bache abasubaliwa u Zadoki nu Hushayi. (2 Samu. 15.32-37) Pakukonka ipulani yo u Devedi akabomba, u Hushayi akaba ngati po ali kuchigaba icha Abisalomu nu kumupa ubulongozi ubwa mo angamukolela u Devedi vyo vikamwavwa u Devedi ukuti isengannye. Pisinda pache u Abisalomu akamubuzyanga u Zadoki nu Hushayi vyo akulonda ukubomba. (2 Samu. 17.8-16) Po abanavuli babili aba bakatumagha ubutenga kwa Devedi ukuti bakwanisye ukufighilila ubumi bwache.—2 Samu. 17.21, 22.

Ababombi ba Yehova bamo bachili bakwiyipa inongwa na vyo bakabomba kwisinda napo vingaba ukuti vikabombiwa po bachili pakoziwa pamo bati boziwa kale. Loli tungabomba akiza sana ukukumbukila ukuti u Yehova akatupa isembe ichifukwa chakuti atughanite. Ivi vingatwavwa ukuba bakusimikizya ukuti akulonda ukuti twitikizyanje ichabupi chache ichi. U Yehova akutusimikizya ukuti nanti ‘twagholosya ivintu’ na yuyo, atakukumbukila sona imbibi zyitu. Tukumupalizya sana u Yehova ichifukwa chakuti atughanite vyo vikupangisya ukuti atakakumbukile imbibi zyitu! Sona te akaluvye lumo ivintu ivyiza vyo tukubomba. (Sali. 103.9, 12; Hebe. 6.10) Nanti mukutamiwa ukuti muluvye vyo vikabombiwa kwisinda, mungabomba akiza ukubikapo umoyo pa vyo mukubomba pa kabalilo aka na vyo mungize mubombe kuntazi. Mutangavisinta ivintu vyo vikabombiwa kwisinda. Loli mungamuchindika u Yehova ni vintu vyo mukubomba pa kabalilo aka nu kwennya ivintu ivyiza vyo abalayizizye muntazi. w24.10 8 ¶8-9

Nanti mukubelenga Ibayibolo nu kwennya izila izya mo mungabombezezya ifundo zyo mwamanyila, akabalilo kamo mungawa amaka. Inong’onela ichakubombiwa ichi: Pa Mande, po mukubelenga Ibayibolo, mwabwagha ubulongozi bo bukulangizya ukuti mutakasalilaghe muchimanyani. (Yako. 2.1-8) Mwamanya ukuti mukulondiwa ukubombapo zimo na mo mukubombela ivintu na banji, pisinda pache mukusala ukuti musinte ivintu vimo. Pa Chibili, mukubelenga inkani yo yikulongosola ukulondiwa ukwa kusala akiza amazyu aghakuti munene. (Yako. 3.1-12) Mwazyaghannya ukuti mutakusala akiza amazyu nanti mukunena na banji. Po mukusimikizya ukuti mubombepo zimo ukuti amazyu ghinyu ghabanje miza na ghakulimbikisya. Pa Chitatu, mukubelenga inkani yimo mu Bayibolo yo yabasoka ukuti mutakabe bamanyani ba chisu. (Yako. 4.4-12) Mwamanya ukuti mukulondiwa ukucheba pakusala ivyakusangalusya. Ukufika pa Chinaye, mungawa amaka ichifukwa chakwennya ivintu vyosi vyo mukulondiwa ukubombelapo imbombo. Mutakawanje amaka. Mukumbukilaghe ukuti vikusenda akabalilo akatali ukuti ‘muvwale ubunthu ubupya.’ w24.09 5-6 ¶11-12

U Yesu akamanyagha ukuti u Yehova akennyanga vyo akakomanagha navyo. Akasubilagha ukuti u Yehova akwiza pakumalana ni vinthu ivisita ubugholosu pa kabalilo akiza. Tungamweghelela u Yesu, umwakwilema pa vyo tukunena nanthi bamo batubombela ivinthu ivisita ubugholosu. Akabalilo kamo tukulondiwa ukusulako bulo vyo abanji batubombela. Pamo tungalondiwa ukwikala bulo myee, vyo vingavwa ukuti inkhani yitakakule. (Ndumbi. 3.7; Yako. 1.19, 20) Akabalilo kamo tungalondiwa ukuti tunenepo nanthi twennya ukuti ivinthu ivibibi vikubombiwa pamo nanthi pakulondiwa ukuti tufighilile ubwanaloli. (Imbo. 6.1, 2) Nanthi tukunena, tukulondiwa ukuyezyayezya ukuti tunene umwakwiyisya nu mwamuchizi. Tungamweghelela sona u Yesu, nanthi tutakwisubila loli tukumusubila “yuyo we mulongi umugholosu.”—1 Pita. 2.23. w24.11 5-6 ¶10-12

Nanthi yo akananga apinduka, pakuba ulusekelo ulukulu sana! (Luka 15.7) Napo abasongo bakubikapo umoyo ukumwavwa umunthu, nkhimba wenu yo akumwavwa ukuti apinduke? Kumbukila ukuti umutumiwa u Pabuli akasimba ukuti: “U Chala akwiza pakubapa ulusako ulwakupinduka.” (2 Timo. 2.25) Amazyu aghakulongosola ivesi ili ghakuti: “Amapalo ghatakubuka ku banthu, loli ghakubuka kwa Yehova ichifukwa chakuti weyo akumwavwa ukuti asinthe inkalo yache. U Pabuli akabukilila ukutambula ivinthu ivyiza vyo vikubapo nanthi umunthu apinduka. Akumanya akiza ubwanaloli vyo vikumwavwa ukuti ande pakwinong’ona akiza nu kupona ku vipingo vya Satana.—2 Timo. 2.26.” Nanthi yo abomba imbibi apinduka, ikomiti yikwiza pakumwendela nu kumughomya umwakuti abukilile ukwagha ubutuli ukuti alimbane ni vipingo vya Satana sona ukuti abombaghe ivinthu ivyiza.—Hebe. 12.12, 13. w24.08 23 ¶14-15

Abanthu bo u Yesu akabalyesya, bakabikagha inyinong’ono zyabo pakukwanilisya ivyakulonda ivyakumubili. Muzila buli? Isiku ilyakukonkhapo bakagha ukuti u Yesu na bamanyili bache bafumitepo. Amaboti ghamo ghakati ghafika ukufuma ku Tibeliya, ichilundilo ichi chikakwela nu kumukonkha u Yesu ku Kapelenahumu. (Yoha. 6.22-24) Ka bakabuka pakumulonda u Yesu ukuti bivwe ivyinji ivyakukwafannya nu Bumwene? Awee. Mumalo mwache bakinong’onela bulo izya chakulya cho angabapa. Nkhimba tukumanya bulibuli? Ennya vyo vikabombiwa abanthu aba bakati bamwagha u Yesu ku Kapelenahumu. U Yesu akababuzya pabuzelu ukuti bakamukonkha ichifukwa chakuti bakalondagha ichakulya ichakumubili. U Yesu akanena ukuti mukundonda pa chifukwa ichakuti “mukalya ivibama nu kwikuta ichakulya cho chikunanganika.” Loli akabalimbikisya ukuti balondaghe “ichakulya chicho chikupa ubumi ubwa bwila na bwila.” (Yoha. 6.26, 27) U Yesu akanena ukuti u Baba wache akwiza pakubapa ichakulya ichi. w24.12 5 ¶8-9

Ukuti mumanyisyanje umwaluso, mwe bakamu mukulondiwa ukubombezya Amazyu gha Chala pa kabalilo ko mukumanyisya pigulu pamo po mukumupa yumo ubulongozi kulubazu. Mumanyilaghe Ibayibolo na mabuku ghitu umwakubikapo umoyo ukuti vibavwe ukuba nu luso. (Mbupi. 15.28) Pa kabalilo ko mukumanyila, mubikaghepo umoyo pakumanya mo mungabombezezya Amasimbo gho mwamanyila. Sona nanthi mukumanyisya, muyezyanje ukubafika pamoyo bo bakuteghelezya. Munganda ukumanyisya mwaluso nanthi mungabalalusyangako abakamu bo baba basongo kwa kabalilo akatali nu kubombezya imbombo amasakizyo ghabo. (1 Timo. 5.17) Abasongo abachipanga bakulondiwa “ukubakazya” abakamu na bayemba sona pa kabalilo kamo bangalondiwa ukubapa ubulongozi pamo ‘ukubafunda.’ Muvyakubombiwa vyosi ivi, abasongo bakulondiwa ukubomba ivinthu umwachisa. Mungaba nu luso nanthi mwe bachisa, balughano sona nanti vyo mukumanyisya vikufuma mumazyu gha Chala. Ivi vyovyo vikamwavwa u Yesu ukuti abe Mumanyisi Umukulu Nkhani.—Mata. 11.28-30; 2 Timo. 2.24. w24.11 24 ¶16

Tungamupa u Yehova ubuchindamu ukwendela mu vyo tukunena. Abanthu ba Yehova bakulondiwa ‘ukumwimbila u Yehova, ukulipala izina lyache nu kulumbilila amazyu amiza agha bupoki sona ukulumbilila ivya buchindamu bwache pakasi pa mitundu yosi.’ (Sali. 96.1-3) Ivinthu vyosi ivi, zila zyo tungalangizizya ukuti tukumupa ubuchindamu u Baba witu uwakumwanya. (Imbo. 4.29) Tungamupa sona u Yehova ubuchindamu ni vinthu vyo tuli navyo. Abakilisitu ababwanaloli bakumupala u Yehova akabalilo kosi ni vinthu vyo bali navyo. (Mbupi. 3.9) Umwakufwanikizya, Abaizilayeli bakapelekagha ivinthu vyabo pakuzenga nu kuyannya itempeli. (2 Nyafya. 12.4, 5; 1 Syambu. 29.3-9) Abamanyili ba Yesu bamo bakabombezyanga ‘ivinthu vyabo’ pakumwavwa u Yesu na batumiwa bache. (Luka 8.1-3) Abakilisitu ababwandilo bope, bakapelekagha ivinthu vyabo ukuti babavwe abakamu na bayemba babo ababuzimu. (Imbo. 11.27-29) Nuswe bulo amasiku ghano, tungamuchindika u Yehova pakupeleka ivyabupi. w25.01 4 ¶8; 5 ¶11

Choni cho chikamwavwa u Kolineliya ukuti oziwe? Ibayibolo likunena ukuti ‘umwene ni mbumba yache yosi bakaba banthu abakumwiputa u Chala.’ Sona akabalilo kosi u Kolineliya akiputagha kwa Chala. (Imbo. 10.2) U Pitala akati alumbilila amazyu amiza, u Kolineliya ni mbumba yache bakamwitika u Kilisitu sona batakachedwa ukoziwa. (Imbo. 10.47, 48) Tutakukayikila ukuti u Kolineliya akaba wakwisengannya ukusintha chilichosi cho chikulondiwa umwakuti ande pakumwiputa u Yehova poka ni mbumba yache. (Yoswa 24.15; Imbo. 10.24, 33) U Kolineliya nge akitikizya ukuti ubudindo bo akaba nabo bumupangisye ukuti apotwe ukoziwa nu kuba Mukilisitu. Loli atakitizya ukuti ivi vibombiwe. Ka ukwitikizya ubwanaloli kwapangisya ukuti musinthe ivinthu vimo pa bumi bwinyu? Nanthi momo vibeleye, u Yehova inthi abe Mutuli winyu. Akwiza ukusaya ukwiyipa kwinyu ichifukwa chakusala ukumubombela umwakukolelana ni fundo izya mu Bayibolo. w25.03 5 ¶12-13

Nanti mwivwa inkani izibibi izyakukwafannya ni gulu lyitu pamo abakamu bo bakulongozya, mukumbukilaghe mo abalwani ba Chala bakabombela nu Yesu na Bakilisitu ababwandilo. Amasiku ghano, abantu ba Yehova bakutamiwa sona bakubanenela ivintu ivya bumyasi ukuyana ndendende na mo Ibayibolo likanenela. (Mata. 5.11, 12) Nanti tukumumanya yo akwandisya inkani izyabumyasi, vingapangisya ukuti tutakavulungane sona tutakabombepo zimo mwalubilo. Nkimba tungifighilila buli-buli? Umwakukana inkani izyabumyasi. Umutumiwa u Pabuli akapeleka ubulongozi ubwa mo tungabombela nanti twivwa inkani izyabumyasi. Akamubuzya u Timoti ukuti “abantu bamo babo bakumanyizya ivimanyisyo ivya bumyasi . . . ubakanizye ukuti baleke pakubikako umoyo patupangwi bulo” sona “utuleghuke utupangwi utwamwalwe.” (1 Timo. 1.3, 4) Tukukana inkani izyabumyasi ichifukwa chakuti tukumanya ko zikufuma. Mumalo mwache tukuchilemezannya “ichimanyisyo” icha bwanaloli.—2 Timo. 1.13. w24.04 11 ¶16; 13 ¶17

Ukukolelana na bantu bo basubaliwa kwa Yehova. U Chala akulonda ukuti tubanje bakukolelana po tukumwiputa. Tungabukilila ukuba bakukolelana, nanti akabalilo kosi tukumamatila ku bwanaloli. Aliwesi yo akubuleka ubwanaloli akwandisya ukugabinkana muchipanga, cho chifukwa u Chala akutusoka ukuti, “epako kukwabo! Nanti tutangacheba vingapangisya ukuti tuleke ubwanaloli. (Loma 16.17) Nanti twabumanya akiza ubwanaloli nu kubumamatila, vingatwavwa ukuti tubukilile ukuba bakughoma mwabuzimu. (Efe. 4.15, 16) Tukwiza ukuba swe bakufighililiwa ku mabumyasi agha Satana na vyo akumanyisya sona u Yehova akwiza ukubukilila ukutufighilila pa kabalilo aka ntamyo inkulu. Mubukilile ukumamatila ku cho chabwanaloli “po u Chala umwenecho uwa mutende akwiza pakuba namwe.”—Filipi 4.8, 9. w24.07 13 ¶16-17

U Yesu akalangizya ukuti akabinong’onelagha abanthu bo bakiyivwanga ukuti batulanongwa nu kubitizya ukuti babe bamanyili  bache. Akamanya ukuti abanthu bakutamiwa ichifukwa cha mbibi. Chochobene akabavwanga abakolo na banavuli bo bakamanyikwanga ukuti banthu batulanongwa. U Yesu akabombezya ichifwanikizyo ichakuti: ‘Abanthu abapuma batakumulonda udokotala, loli bene babo babine.’ Akanena sona ukuti: ‘Nthizite pakubitizya abanthu abagholosu ukuti bapinduke, loli nizite pakubitizya abanthu abambibi.’ (Mata. 9.12, 13) Ivi vyovyo u Yesu akabombagha. Umwakufwanikizya, akamuhobokela imbibi umukolo yo akanyesya ivinama vyache na masozi. (Luka 7.37-50) Sona akamumanyisya umukolo Umusamaliya yo akamwagha pachiziba napo akamanya ukuti akaba we malaya. (Yoha. 4.7, 17-19, 25, 26) U Chala amupiye u Yesu amaka aghakwefezyapo ivinthu vyosi vyo vikanda ichifukwa cha mbibi sona imfwa. Ka u Yesu akalangizya bulibuli? Akazusya abakolo, abanavuli na bana.—Mata. 11.5. w24.08 4 ¶9-10

Ka u Yehova akwiza pakulichindika bulibuli izina lyache munthazi? Akwiza pakulichindika izina lyache pa mo akwiza pakupelekela ubulongi. Umwalunulu apa, inthi amulonge u Babeloni Umukulu yo akulisamula izina lyache. (Ubuvu. 17.5, 16; 19.1, 2) Bamo bo bangize bennye ukuti u Babeloni Umukulu akumongoliwa, bangize basinthe nu kwanda ukwiputa nuswe mubwanaloli. Pabumalilo pa nkhondo iya Alamagedoni, u Yehova akwiza pakubupyuta ubulaghili bosi ubwa Satana poka ni vinthu vyosi ivibibi, ukubefyapo bosi bo bakumususya na bo bakusamula izina lyache. Loli akwiza pakubapoka bosi bo bamughanite sona bakumwivwila bo bakuhoboka pakumupa ubuchindamu. (Mali. 8.38; 2 Tesa. 1.6-10) Ukugheliwa ukwabumalilo ko kukwiza ukubapo pisinda pa Bulaghili ubwa Kilisitu ubwa Myaka 1,000, u Yehova akwiza ukuba ukuti akwanisya ukuliswefya izina lyache. (Ubuvu. 20.7-10) Pa kabalilo ako, ‘ichisu chosi ichapasi chikwiza ukwizula na banthu bo bakwiza ukumanya ubuchindamu bwa Yehova ngati mo amizi ghakwizuzizya inyanja.’ (Haba. 2.14) Tukwiza ukuba bakuhoboka sana nanthi aliwesi iza anda pakumupa u Yehova ubuchindamu bo bubaghiye izina lyache! w25.01 7 ¶15-16

Choni cho nge chikabavwa Abakilisitu Abachihebeli ukuti bajimbe po bakabasusyanga? Umutumiwa u Pabuli akamanya ukuti bakalondiwanga ukuzyennya injelo zyo bakakomanagha nazyo muzila inyiza. Cho chifukwa akalongosola ukuti u Chala akwitikizya injelo zyo zikughela ulwitiko ukuti zibamanyisye Abakilisitu. Ukwennya injelo muzila yiniyi, kungamwavwa umuntu ukuti abe ni nkalo zyo Umukilisitu akulondiwa ukuba nazyo. Abakilisitu Abachihebeli nge bakennya ukuti chipepe sana ukujimba nanti bakabikaghako amahala nkani ku vintu ivyiza vyo vingabombiwa nanti bajimba ku njelo. (Hebe. 12.11) U Pabuli akababuzya Abakilisitu Abachihebeli ukuti babe bakusimikizya ukujimba ku ntamyo yiliyosi yo bangakomana nayo. U Pabuli akaba pamalo amiza sana pakubasimbila ivya nkani iyi. Ichifukwa chakuti kale u Pabuli akabayivyanga Abakilisitu, akamanyagha akiza sana intamyo zyo bakaba papipi ukukomana nazyo. Akamanyagha sona mo bangajimbila ku Mayimba. Ukuchila vyosi, akati aba Mukilisitu wepe bulo akakomana na Mayimba aghinji ukufuma kubakususya.—2 Koli. 11.23-25. w24.09 12-13 ¶16-17

Isiku lililyosi, imbombo yitu iya kulumbilila yikulondiwa ukubombiwa mwalubilo sana. Chifukwa buli? Ichifukwa chakuti twasyala na kabalilo akanandi bulo ukuti ubumalilo bwize. Inong’onela vyo u Yesu akanenela zila pa Maliko 13:10 ivyakukwafannya ni mbombo iya bulumbilili mumasiku aghabumalilo. Ukuyana ni nkani yo yili mwa Matayi, u Yesu akanena ukuti amazyu amiza ghakwiza pakulumbililiwa tasi pachisu chosi po “ubumalilo” buchili butizite. (Mata. 24.14) Amazyu agha, ghakung’anamula ubumalilo ubwa vintu vyosi ivya muchisu icha Satana ichi. U Yehova asaliye zila “isiku pamo akabalilo” ko ivintu ivi vikwiza pakubombiwa. (Mata. 24.36; 25.13; Imbo. 1.7) Isiku lililyosi tukupalamila kupipi na kabalilo aka. (Loma 13.11) Po inti tubukilile ukulumbilila mupaka po ubumalilo inti bwizile. Pa kabalilo ko tukwinong’onelapo pa mbombo iya kulumbilila tungabomba akiza ukwinong’onelapo ilalusyo ilyakulondiwa ili: Choni cho tukulumbilila amazyu amiza? Umwabupepe tunganena ukuti, ulughano lolo lukutupangisya ukuti tulumbililaghe. Vyosi vyo tukubomba pa mbombo iya kulumbilila vikulangizya ukuti tughaghanite amazyu amiza, tubaghanite abantu sona ukukuchila vyosi tumughanite nkani u Yehova ni zina lyache. w24.05 14-15 ¶2-3

Mwe bapapi mubavwe abana binyu ukuti binong’onelaghepo pa vyo u Yehova apelite. Po mukwenda na bana binyu kumalo aghakuyemba, mubavwange ukuti babikaghe nkhani amahala pa mo ichipeliwa chikubonekela. Chifukwa buli? Ukwennya mo ivipeliwa vikubonekela vingabavwa ukwivwisya ukuti yo akavipela wamaka sona wamahala sana. Umwakufwanikizya, abasayansi bakanda kale hee ukumanyila ivya vipeliwa vyo vikuboneka umwakuzingana. Uwasayansi yumo izina lyache u Nicola Fameli akalongosola ukuti nanthi ukubelenga utunthu to tukwaghiwa pa mizele pa chipeliwa cho chikuboneka umwakuzingana, ukwagha amanambala aghakuyana bulo. Amanambala agha ghakwitiziwa ni zina ilyapadela. (Fibonacci sequence) Tungennya utumizele utu pa vipeliwa ivyakupambanapambana vyo vikuboneka umwakuzingana ngati amabangayeye, mo inthondwa zyo zibunganite poka zikubonekela, ivifwambo ivya nkhozo zimo sona amani agha makwi ghamo.w24.12 16 ¶7

Mo ivinthu vikabela kwa Mozesi, u Devedi nu Yohani, vipambanite sana na mo ivinthu vibeleye kwa uswe. Loli pali ivinthu ivyinji vyo tukuyana nabo. Bakamubombelagha u Chala uwabwanaloli ngati mo nuswe tukubombela. Nuswe bulo tukwiputa kwa Yehova, tukumusubila sona tukumulaba ukuti atulongozye. Sona ngati banavuli abagosi aba, nuswe bulo tukusubila ukuti u Yehova akubasaya nkhani bo bakumwivwila. Za tubukilile ukukonkha amazyu aghabumalilo gho abanavuli abagosi aba bakanena umwakwivwila amalamulo agha Yehova. Nanthi twabomba bunubu, chilichosi cho tukubomba inthi chitwendele akiza. Inthi tube nu bumi ubwiza sona inthi ‘twikale nu bumi ubutali,’ ubwa bwila na bwila! Sona tukuhoboka sana nanthi tukumuhobosya u Baba witu uwakumwanya yo akwiza pakukwanilisya vyosi vyo atulayizizye muzila yo tutinong’oneyeko.—Efe. 3.20. w24.11 13 ¶20-21

Pa kabalilo aka Bakilisitu ababwandilo, abakamu bamo bakasaliwanga ukuba bavwilizyi muchipanga. (1 Timo. 3.8) Vikuboneka ukuti abavwilizyi muchipanga bakaba  ni chabupi “ichakubavwa abanji” pa kabalilo ko umutumiwa u Pabuli akasimbagha ifundo iyi. Tutakukayikila ukuti abavwilizyi muchipanga babaghiye ukuti bakabombagha imbombo izyakulondiwa sana umwakuti abasongo abachipanga babukilile ukubikapo umoyo pakumanyisya nu kupanga ubudimi. Umwakufwanikizya, abavwilizyi muchipanga babaghiye ukuti bakavwangapo pa mbombo iyakukopela Amasimbo pamo bakalondagha ivintu vyo vikalondiwanga pakukopela. Inong’onela imbombo zimo zyo abavwilizyi bakubomba muchipanga chinyu. (1 Pita. 4.10) Bangabapa imbombo iyakuti bapwelelelaghe indalama izyachipanga pamo ivigaba ivyakulumbililako, ukwitizya amabuku nu kubapa abalumbilili, ukupwelelela ivibombelo ivyakubombezya imbombo pa nkomano, ukubomba imbombo iyabulinda pamo ukwavwapo pakuyannya Inyumba ya Bumwene. Imbombo zyosi izi, zyakulondiwa sana ukuti pachipanga ivintu vyendaghe mwandondomeko.—1 Koli. 14.40. w24.10 19 ¶4-5

Nanti tukukumbukila ukuti u Yehova wabumi sona alipo ukuti atwavwe, vingatwavwa ukujimba ku ntamyo yiliyosi yo tungakomana nayo. Ukuchila vyosi, we Chala Uwamakaghosi cho chifukwa angatupa amaka gho ghangatwavwa ukuti tujimbe. Cho chifukwa tuli ni vifukwa ivyiza ivyakujimbila ku ntamyo zyo twakomana nazyo. Nanti tukwennya mo u Yehova akututulila pa kabalilo ko twakomana ni njelo inandi, vikutusimikizya ukuti akwiza pakutwavwa nanti twakomana ni njelo inkulu. Inong’onela ivyakubombiwa vibili vyo vikabombiwa pa bumi ubwa Mwene u Devedi vyo vikamupangisya ukuti amusubilaghe nkani u Yehova. Pa kabalilo ko u Devedi akaba munandi akaba mudimi, po kukiza ichikoko ni nkalamu vyo vikakola ing’ozi izya baba wache. Patubalilo tosi tubili utu, u Devedi akavisamazya ivinyamana vibili ivi umwabujimvu nu kuzipoka ing’ozi izya baba wache. Loli atakituvya ukuti abomba ivi paweka. Mumalo mwache, akamanya ukuti u Yehova weyo apangisya ukuti vibombiwe. (1 Samu. 17.34-37) Umwakwinong’onelapo pa vyakubombiwa ivi, vikamwavwanga u Devedi ukuba nu lusubilo ulwakuti u Chala uwabumi akwiza pakumupa amaka kuntazi. w24.06 21 ¶5-6

Umwakufwanikizya, inong’onela ukuti babitizya ukuti muye mwangale ku malo ghamo. Nkhimba mungasala ukuti mubuke? Nanthi mutamumenye akiza yo abitizya pamo mo indondomeko yache yibeleye, mungalondiwa ukuti mumulalusye amalalusyo ghamo ngati aghakuti: “Ka ko kwighi sona kabalilo buli? Ka inthi kwize kube abanthu balinga? Ka wenu yo akwiza pakwenelezyanga? Nkhimba bo bawenu bo bakwiza pakubako? Nkhimba kwaya pakubombiwa ichoni? Ka inthi kukabe ipele?” Amaansala agha malalusyo ngati agha, ghangabavwa ukuti musale ivinthu umwamahala. Napo mungaba ukuti mwafufuza akiza, loli mwinong’onelepo tasi ukuti muchimanye akiza ichinthu cho mukulonda ukusala. Umwakufwanikizya, ka mungabomba choni nanthi mwamanya ukuti inthi kwize kube abanthu bamo bo batazimenye ifundo izya mu Bayibolo pamo kukwiza ukuba ipele loli kutakwiza ukubako uwakubenelezya? Nkhimba mukwennya ukuti inyangalo iyi yingaba ngati ya banthu aba kuchisu? (1 Pita. 4.3) Nanthi mwayimanya akiza inkhani yosi, popo mungasala ivinthu umwamahala. w25.01 15 ¶4-5

U Yehova akubombezya amazyu aghakufwanikizya bulo ukuti atwavwe mo tungapalizizya isembe iyakutusatula, sona mo tungamupalizizya ichifukwa chakuti akufufuta imbibi izya banthu bo bapinduka. Chakutamya ukuchapa umwenda gho wabendela ni vinthu ivichesamu ukuti ghuswepe. Loli ukwendela mu mazyu aghakufwanikizya bulo agha, u Yehova akutusimikizya ukuti imbibi zyitu akuzichapa ukuba ziswepu umwakuti zitakuboneka sona. Imbibi zikuyana sona ni ‘nkhongole.’ (Mata. 6.12; Luka 11.4) Cho chifukwa akabalilo kosi nanthi twamunangila u Yehova tukuba ngati tukongelezya inkhongole yo tuli nayo. Tukuba ngati tukupanga inkhongole iya ndalama izyinji. Loli nanthi u Yehova atuhobokela vikuba ngati ukuti afufuta inkhongole inkhulu yo yalondiwanga ukuti tuyilipile ni ndalama izyinji. Atakulonda ukuti tulipile inkhongole iya mbibi zyo atuhobokela. Ichifwanikizyo ichi chakusangalusya sana pakulongosola mo tukuyivwila nanthi u Yehova atuhobokela! w25.02 9-10 ¶9-10

Nanthi abapapi bagosipa, bakulondiwa ubutuli, sona abana abinji bakuba bakuhoboka pakubavwa. (1 Timo. 5.4) Abapapi Abachikilisitu bakumanya ukuti batangaba bakuhoboka ichifukwa chakulela abana babo ukuti bize babavwe nanthi bagosipa, loli bakubavwa abana babo ukuti bize bamubombelaghe u Yehova. (3 Yoha. 4) Ivinthu vyo mukubomba, vingabavwa abana binyu ukuti bamusubilaghe u Yehova po mukubavwa mo bangize bitulile pabene. Po bachili banandi, mubamanyisye ukulondiwa ukwa kulimbikila imbombo. (Mbupi. 29.21; Efe. 4.28) Nanthi bakukula, mubavwe ukuti balimbikilaghe isukulu. Abapapi Abachikilisitu, bangabomba akiza nanthi bangafufuza nu kubombezya ifundo izya mu Baibolo, pakubavwa abana babo mo bangamanyilila isukulu. Ivi vingavwa ukuti abana babo bize bitulaghe nu kulumbilila umwakukwana. w25.03 30-31 ¶15-16

Yesaya chaputala 65 chikulongosola mo u Yehova akulongosolela mo ubumi ubwa bantu bo bali mupaladayiso uwa buzimu bubeleye. Ubulaghuzi ubu bukakwanilisiwa akabwandilo mu 537 B.C.E. Mu mwaka ughu, Abayuda bakasatuliwa ukufuma ku buzya ku Babeloni nu kunyokela ku chisu chabo. U Yehova akabavwa abantu bache ukuti bazenge sona itawuni iya Yelusalemu yo yikamongoliwa ukuti yande pakuboneka sona akiza nu kuzenga sona itempeli, amalo gho Abaizilayeli bakiputilaghamo u Yehova. (Yesa. 51.11; Zeka. 8.3) Ubulaghuzi ubwa Yesaya ubu, bukanda ukukwanilisiwa akabubili mu 1919 C.E. po ababombi ba Yehova bakasatuliwa ukufuma ku buzya ubwa Babeloni umukulu. Pisinda pache, upaladayiso uwabuzimu panandi na panadi akanda ukukula nu kwizula ichisu chosi ichapasi. Abalumbilili aba Bumwene bakabikapo umoyo pakupanga ivipanga ivyingi, sona bakanda ukulangizya inkalo zyo umuzimu umuzelu ghukumwavwa umuntu ukuti abe nazyo. Abanavuli na bakolo bo bakabombagha ivintu ivibibi, “bakanda ukuvwala ubuntu ubupya bubo u Chala akabupela.” w24.04 20-21 ¶3-4

Muvyisu vimo abapapi pamo abantu bamo abachasongo, bobo bakubasalila abantu bo batingiye musendwa uwamwabo uwakusendana nawe. Po muvyisu vimo, abamumbumba pamo abamanyani bobo bakumusalila umuntu yo ate musendwa uwakusendana nawe sona bakupanga izila iyakuti abantu aba bakomane nu kwennya nanti bangaba pachibwezi. Nanti umwe babasala ukuti mwendesye indondomeko iya chibwezi pamo isendwa, mwenelezye nu kumanya akiza ivya kulonda ivya bantu bosi babili. Nanti mwamwagha umuntu uwakwenelela uwakusendana nawe, mubombe vyosi vyo mungakwanisya ukuti mumanye akiza ubuntu bwache, inkalo zyache, sona ukuchila vyosi ubumi bwache ubwabuzimu. Ubumanyani bwache nu Yehova bobo bwakulondiwa nkani ukuchila indalama, ivimanyilo sona ivintu vyo umuntu avighanite pa bumi. Loli mukumbukilaghe ukuti umukamu nu muyemba bo batingiye musendwa, babaghiye ukwisalila beka nanti inti basendane pamo hagha. w24.05 23 ¶11

Tungabavwa sona abantu bo bali pa chibwezi nanti tukumanya vyo tunganena na vyo tutakulondiwa ukunena. Akabalilo kamo tukulondiwa ukwilema ukusita ukunenapo chilichosi. (Mbupi. 12.18) Umwakufwanikizya, tungalonda ukuti tubabuzyeko abanji ukuti bamo banda ichibwezi, loli abenecho bobo bangalonda ukuti banenaghe beka. Tutakabayebaghe bo bali pa chibwezi pamo ukunena ivintu ivyachisisi vyo vitakutukwafya. (Mbupi. 20.19; Loma 14.10; 1 Tesa. 4.11) Ukuchila vyosi, bo bali pa chibwezi batangahoboka nanti tukunena pamo tukubalalusya amalalusyo gho ghangabakakamizya ukuti basendane mwalubilo. Nkimba tungabomba ichoni nanti bo bali pa chibwezi basala ukuti chimale? Tukulondiwa ukucheba ukubalalusya amalalusyo pa nkani yo yitakutukwafya pamo ukumupa yumo inongwa. (1 Pita. 4.15) Nanti bamo basala ukuti ichibwezi chabo chimale, vitakung’anamula ukuti batasala akiza ivintu. Mumalo mwache vikulangizya bulo ukuti abantu bo bali pa chibwezi bafisya vyo balondiwanga ukubomba, vyo vyo vyabavwa ukuti basale akiza. Napo bangasala bunubu, loli vingabababa. Nanti vyaba bunubu, tungabomba akiza ukulondelezya izila izya mo tungabatulila. w24.05 31 ¶15-16

Intamyo zinandi bulo zyo zingatunyosezya kwisinda, ukuchila iyakuti weka uwa mumbumba yitu pamo umumanyani witu uwapamoyo aleka ukumubombela u Yehova. (Sali. 78.40) Ichifukwa chakuti tukukolelana nkani nu muntu uyu, chingaba chakutamya sana ukuti twitikizye vyo vyabombiwa. Nanti mukakomanapo ni ntamyo iyakubaba ngati iyi, ichifwanikizyo ichiza icha Zadoki chingabaghomya. Akabukilila ukuba musubaliwa kwa Yehova pa kabalilo ko umumanyani wache u Abiyatala akasala ukuleka ukuba musubaliwa. Pa kabalilo ko Umwene u Devedi akasyala panandi bulo ukuti afwe, umwana wache u Adonija akalondagha ukuti afyule ubumwene bo u Yehova akalayizya ukumupa u Solomoni. (1 Syambu. 22.9, 10) U Abiyatala akasala ukuti amwavwe u Adonija. (1 Nyafya. 1.5-8) Umwakubomba bunubu, u Abiyatala akalangizya ukuti te musubaliwa kwa Devedi nu Zadoki bene, bulo loli na kwa Yehova! U Zadoki nu Abiyatala bakabombelagha poka ngati basembe umwakukolelana ukwa myaka 40.—2 Samu. 8.17; 15.29; 19.11-14. w24.07 6 ¶14-15

Ukunena ubwanaloli, chakulondiwa sana ukubikapo umoyo ukuti tube maso umwakuti utakagheliwe. Tungahoboka “ni mbibi pakabalilo akapimpa bulo,” loli nanti tukwikala umwakukolelana ni fundo zya Yehova tukuba bakuhoboka hee. (Hebe. 11.25; Sali. 19.8) Vili bunubu, ichifukwa chakuti tukapeliwa umwakuti twikalaghe ukuyana na mo u Yehova akulondela. (Ubwa. 1.27) Cho chifukwa tukuhoboka sana nanti tuli nu mabyebye umwiza sona tukubukilila ukubomba ivintu vyo vingatwavwa ukuti twize tubwaghe ubumi ubwa bwila na bwila. (1 Timo. 6.12; 2 Timo. 1.3; Yuda 20, 21) Ubwanaloli bwakuti, “ubuntu bute na maka.”(Mata. 26.41) Loli ifundo iyi yitakung’anamula ukuti tutangabombapo na chimo-chimo. U Yehova wakwisengannya ukutupa amaka gho tukulondiwa. (2 Koli. 4.7) Loli mumanye ukuti amaka gho u Chala akupeleka ghakuchila amaka ghinyu. Amaka ghitu tukughabombezya imbombo isiku ni siku ukuti tubikepo umoyo pakwifighilila ku njelo zyo budindo bwitu ukuti tuzipote. U Yehova akwamula inyiputo zyitu umwakutongelezya amaka nanti ghakulondiwa. (1 Koli. 10.13) Momumo, u Yehova angatwavwa ukuti tubukilile ukwifighilila ku njelo. w24.07 19 ¶19-21

Umutumiwa u Pabuli akamusimbila usongo uwamwabo u Timoti amazyu gho ghali mwisimbo ilyi lelo ukuti amanye mo angabasokela ‘bosi bo bakubomba imbibi.’ Nkhimba akang’anamulagha choni? Apa, atakang’anamulagha ukuti ichipanga chosi chennyanje po bakumupa ubulongozi. Loli akang’anamulagha ‘abanthu bosi’ bo bangaba ukuti bakamanya vyo vikabombiwa. Bangaba ukuti bakennya na maso, pamo umunthu yo anangite weyo akababuzya vyo akabomba. Abasongo bakalondiwanga ukubabuzya abanthu aba ukuti umunthu yula bamwavwa. Akabalilo kamo, abanthu abinji bangaba ukuti bamenye ukuti yumo abomba imbibi inkhulu pamo mulimosi mo vingabela ‘abanthu bosi’ muchipanga inthi bamanye. Polelo, usongo angafumusya ukuti umukamu pamo umuyemba apokela ubulongozi. Chifukwa buli? U Pabuli akamula akati: ‘Ukuti abanji bosi banyilaghe’ nu kuleka ukubomba imbibi. w24.08 23-24 ¶16-17

Tukulondiwa ukubukilila ukubikapo umoyo pakumubombela u Yehova mupaka pabumalilo. Abapakaziwa bakulondiwa ukubukilila ukuba maso ukuti bize ‘basendiwe’ nu Yesu nu kupokela umuvwalo wabo kumwanya. (Mata. 24.40) Abakilisitu aba, bakulindilila umwachinyonywa ‘ukukomana kwabo’ nu Yesu kumwanya. Pisinda apakuti inkondo iya Alamagedoni yabombiwa, bakwiza ukuba poka nu Yesu umwenesendwa kulusekelo ulwa sendwa iya mwana uwa Ng’ozi. (2 Tesa. 2.1) Napo ubulongi bwapalamila sana, pate ivifukwa ivyakoghopela. Nanti twabukilila ukuba basubaliwa, Ubaba witu uwalughano uwakumwanya akwiza pakutupa ‘amaka ukuchila gho tuli nagho’ umwakuti ‘tungimilila pamaso pa Mwana uwa muntu.’ (2 Koli. 4.7; Luka 21.36) Napo ulwitiko lwitu lungaba lwakuya kumwanya pamo lwakwikala pachisu ichapasi, tungamuhobosya Ubaba witu nanti tukubukilila ukuba maso na mazyu aghakusoka gho ghali mu vyili vyo u Yesu akanena. Ichifukwa chakuti u Yehova ali ni chisa ichikulu nkani atakwiza pakuzimya izina lyitu “mwibuku lyache” ilya bumi.—Dani. 12.1; Ubuvu. 3.5. w24.09 24-25 ¶19-20

Amazyu agha Chala ghangatwavwa ukuti tube nu mutende uwa mumoyo. Buli-buli? Mwinong’onele ivintu ivyapamwanya vyo muli navyo, ukongelezyapo ubukabi ubwakumwanya nu kuyanisya ni vintu vyo abantu aba muchisu ichi bo bakuboneka ukuti bakuhoboka bali navyo. Bakuhoboka bulo ni vintu vyo bali navyo pa kabalilo aka, ichifukwa chakuti patalipo nachimo-chimo cho bakulindilila muntazi. Loli kwa umwe ivintu vyo u Yehova abalayizizye, vyapamwanya sana ukuchila ichintu chilichosi cho munginong’ona. (Sali. 145.16) Inong’onela sona ifundo iyi, ka mukumanya akiza mo ubumi bwinyu nge bubeleye nanti mukasalagha ivintu umwakupambana na mo mukasalila? Ichintu choka cho tukumanya chakuti: Bosi bo basala ivintu ichifukwa chakuti bamughanite u Yehova na bapalamani babo, akabalilo kosi ivintu vikubendela akiza. w24.10 27 ¶12-13