AN TATARAMON NIN DIYOS KATOTOOHAN​—HANDBOOK SA PAG-ADAL NIN BIBLIYA

Ika-27 Libro sa Bibliya​​—Daniel

Bicol
Ika-27 Libro sa Bibliya​​—Daniel
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/1102026527/univ/art/1102026527_univ_sqr_xl.jpg
gwt ika 27

IKA-27 LIBRO SA BIBLIYA

Daniel

Daniel

POKUS: Mga propesiya na isinurat ni Daniel asin an mga nangyari saiya kan nasa Babilonya siya

KUN PAANO KONEKTADO SA TEMA KAN BIBLIYA: Ihinahayag kan librong ini kun nuarin maabot an Mesiyas asin kun nuarin eestablisaron ni Jehova an Saiyang Kahadian sa langit

KAGSURAT: Daniel

KUN SAIN ISINURAT: Babilonya

NATAPOS ISURAT: Mga 536 B.C.E.

PANAHON NA SAKOP: 618–mga 536 B.C.E. (mga 82 na taon)

Kun Taano ta Importante

1. Ano an kamugtakan kaidto kan isugo ni Jehova si Daniel bilang propeta?

 ISINUGO ni Jehova si Daniel bilang saiyang propeta durante kan masakit na panahon sa kasaysayan. Hinali na sa puwesto an hadi na nakatukaw sa trono ni Jehova sa Jerusalem. Garaba an siyudad saka an templo ni Jehova, asin an banwaan nin Diyos nakaistar sa Babilonya bilang mga bihag. Sa masakit na panahon na idto, ipinasurat ni Jehova ki Daniel an kahanga-hangang mga detalye manungod sa Saiyang pagigin soberano kan uniberso.​—2:20; 6:​26, footnote.

Ipinapahiling ni Jehova na siya sarong Parahayag nin mga hilom, Paraligtas, Paratao nin balos, asin an Supremong Tagapamahala

2. Anong mga detalye an ihinahayag kan libro nin Daniel manungod sa (a) Kahadian? (b) Mesiyas?

  2 Sa librong ini, dakul na bagong mga detalye an ihinayag ni Jehova manungod sa saiyang daing sagkod na pamamahala. Sinabi ni Jehova ki Daniel kun ano an gigibuhon kan Mesiyanikong Kahadian, kun gurano kahiwas an magigin sakop kaiyan, kun sain iyan mamamahala, asin kun sairisay an mamamahala diyan. (2:​35, 44; 7:​13, 14, 18) Ihinayag man niya kun nuarin maabot an Mesiyas, kun nuarin siya gagadanon, asin kun nuarin siya mamamahala sa langit. Sa sarong pambihirang propesiya, sinabi ni Jehova na maabot an Mesiyas asin gagadanon sa pagtatapos kan “70 semana” na peryodo nin panahon, dangan an Jerusalem lalaglagon. (9:​24-26; hilingon an  Kahon 27-A.) Kan isurat ni Nehemias an saiyang libro, sinambit niya kun nuarin mapuon an peryodong iyan. (Ne 2:​1, 5-8) Isinurat man ni Daniel an propesiya na nagsasabing an Mesiyas mapuon na mamahala sa katapusan kan “pitong panahon.” (4:​16, 17; hilingon an  Kahon 27-C.) Kan ipinapaliwanag an manungod sa tanda kan saiyang presensiya bilang Hadi sa langit, inapod ni Jesus an peryodong iyan na “itinalaan na mga panahon para sa mga nasyon.”​—Lu 21:​20-24; Mat 24:​1-3, 15.

3. Ano an ihinahayag kan libro nin Daniel manungod sa pamamahala nin tawo?

3 Ihinayag man ni Jehova an manungod sa mga gobyerno nin tawo na nagin makapangyarihan na marhay dangan buminagsak. Patiinot nang isinurat sa Daniel kapitulo 2, 7, 8, asin 10-12 an magigin sunod-sunod na pambilog na kinaban na mga kapangyarihan, puon sa pamamahala kan suanoy na Babilonya sagkod sa mamamahala sa “panahon kan katapusan.” (12:4; Apendise B9, nwt) Ipinahiling man ni Jehova an pagkontra kan mga gobyerno nin tawo sa saiyang pamamahala, an pagpersegir kaiyan sa saiyang mga lingkod, asin an pagtapos sa mga gobyernong iyan paagi kan saiyang Kahadian. (7:​23-26) Saro pa, mababasa ta man sa librong ini an bisyon manungod sa mga hayop na nagrerepresentar sa pulitikal na mga kapangyarihan. Paagi kaiyan, masasabutan niyato na an mabangis na mga hayop na sinambit sa Kapahayagan nagrerepresentar man sa pulitikal na mga kapangyarihan.​—Da 7:​15-17; Kap 13:​1, 2; 17:3.

4. Ano an manunudan ta sa mga eksperyensiya ni Daniel?

4 Kaiba man sa ipinasurat ni Jehova ki Daniel an manungod sa mga naeksperyensiyahan niya tanganing makanuod kita nin mahalagang mga leksiyon. Halimbawa, mababasa ta diyan an manungod sa integridad ni Daniel asin kan saiyang mga kairibang Hebreo na dai sinuway an mga tugon nin Diyos. (1:8; 3:​16-18; 6:10) Manunudan ta diyan an manungod sa kapakumbabaan ni Daniel kan udok sa puso siyang mamibi ki Jehova. (2:​19-23; 9:​3-19) Makakanuod man kita diyan manungod sa saiyang kusog nin buot kan ipaabot niya sa mga hadi an mga mensahe nin paghukom nin Diyos. Asin kan pagbawalan siyang mamibi sa Diyos, dai siya natakot dawa pa ipaapon siya sa lungib kan mga leon.​—4:27; 5:​22, 23; 6:​6-10, 16, 17.

5. Ano an itinutukdo sato manungod ki Jehova kan libro nin Daniel?

5 Dakul an itinutukdo sato kan libro nin Daniel manungod sa mga kuwalidad ni Jehova. Ipinahiling ni Jehova na siya an Parahayag nin mga hilom—ihinahayag niya sa saiyang mga lingkod kun ano an mangyayari sa maabot. (2:47) Saro siyang Paraligtas—iliniligtas niya an saiyang mga lingkod sa kagadanan asin nanunuga man siya na bubuhayon niya liwat an mga maimbod na nagadan. (6:27; 12:13) Asin saro siyang Paratao nin balos—tinatawan niya an saiyang mga lingkod nin pakamansay, pakasabot, asin kusog. (1:17; 10:19) Urog sa gabos, pinatunayan man ni Jehova na siya an Supremong Tagapamahala. Si Daniel sana an naggamit kan mga ekspresyon na “Tagapamahala sa kahadian nin mga tawo” asin “Pinakahalangkaw sa Gabos” para iladawan si Jehova. a—4:17; 7:18.

Mga Kaipuhan Maaraman Bago Magbasa

6. Ano an aram ta manungod ki Daniel?

 6 Kagsurat: Si Daniel, na an pangaran nangangahulugan “An Sakuyang Hukom Iyo an Diyos,” hali sa tribo ni Juda. Posibleng hali man siya sa maharlikang pamilya. Posible man na hoben pa siya kan darahon siyang bihag sa Babilonya kan 617 B.C.E. (1:​1-3, 6) Naglingkod siya sa palasyo kan hadi kan Babilonya asin paghaloy-haloy, naglingkod siya bilang opisyal kan gobyerno kan Medo-Persia. (1:4; 6:​1, 2) Nagkaigwa siya nin ekstraordinaryong kadunungan asin marahayon na reputasyon, asin nasambit iyan ni propeta Ezekiel. (Eze 14:​14, 20; 28:3; Da 1:​17-20) Pinunan ni Daniel an saiyang paglilingkod bilang propeta kan mga 606 B.C.E. (2:​1, 19) Itinao saiya an huring bisyon kan 536 B.C.E. (10:1) Kaya, posibleng nabuhay si Daniel nin haros 100 na taon. Naglingkod siya nin 78 taon sa irarom kan pamamahala kan Babilonya asin inabot niya pa an ikatulong taon kan pamamahala kan Medo-Persia. Nakumpleto ni Daniel an libro kan mga 536 B.C.E. Isinurat niya an pinakamahalagang mga pangyayari sa buhay niya na an nagkapira diyan tapos niya nang isurat dakul na taon na an nakaagi.​—7:1; hilingon an  Kahon 27-B.

7. Anong mga impormasyon an makakatabang sato para masabutan an libro nin Daniel?

7 Impormasyon: Kan 620 B.C.E., pinunan kan Babilonya na hagadan an Juda nin tributo na sarong klase nin buhis. Pag-abot nin panahon, nagrebelde an Juda asin sinalakay kan hadi kan Babilonya na si Nabucodonosor an Jerusalem. Nasakop niya iyan kan 617 B.C.E. (2Ha 24:​1, 10-12) Dinara niya sa Babilonya an mga nabihag na kabilang sa maharlikang pamilya asin “an mga pinakaimportanteng tawo sa nasyon,” kaiba na si Daniel. (2Ha 24:15) Paglihis nin panahon, kan 607 B.C.E., linaglag kan Babilonya an Jerusalem asin nagdara nin dakul pang bihag na mga Judio. Kan 539 B.C.E., nasakop kan mga Medo asin mga Persiano an Babilonya sa panginginot ni Cirong Dakula. Tinugutan kan Medo-Persia si Gobernador Zerubabel, na kakontemporanyo ni Daniel, na panginutan pabalik sa Juda an grupo nin mga Judio.​—Esd 1:​1-8; 2:​1, 2; Hag 1:1.

8. Ano an pagkasunod-sunod kan mga detalye sa libro nin Daniel, asin sa anong duwang lengguwahe iyan isinurat?

8 Iba Pang Detalye: An libro nin Daniel puwedeng bangaon sa duwang parte. Nakasurat sa kapitulo 1-6 an mga eksperyensiya ni Daniel asin kan saiyang mga kairiba pati na an mga propesiyang itinao ni Jehova sa mga tawong tagapamahala. An mga pagkasaysay na iyan nakasurat sigun sa pagkasunod-sunod kan mga pangyayari. Nakasurat sa kapitulo 7-12 an mga bisyon na itinao mismo ki Daniel. Isinurat niya sa lengguwaheng Hebreo an kapitulo 1, dangan ginamit niya an lengguwaheng Aramaiko para isurat an kadaklan sa kapitulo 2-7 na manungod sa mangyayari sa pambilog na kinaban na mga kapangyarihan. (2:4b–7:28) An kapitulo 8-12 isinurat niya sa Hebreo; manungod iyan sa mangyayari sa mga lingkod nin Diyos durante kan pamamahala kan pambilog na kinaban na mga kapangyarihan.

Sumaryo

9. Ano an nangyari ki Daniel saka sa saiyang mga kairiba kan darahon sinda sa Babilonya?

9 Pagsasanay sa Babilonya. (1:​1-21) Kan 617 B.C.E, dinara sa Babilonya si Daniel, Hananias, Misael, saka Azarias b para sanayon na maglingkod sa hadi. Huling habo nindang suwayon an Diyos, sinayumahan ninda an piling mga kakanon kan hadi na itinatao sainda. Kaya binendisyunan an saindang integridad asin nagin bantog sindang marhay huli sa saindang kadunungan.​—1:20.

10. Ano an nangyari mga sarong taon pagkatapos na laglagon an Jerusalem?

10 An dakulaon na imahen. (2:​1-49) Kan mga 606 B.C.E., nagkaigwa si Nabucodonosor nin nakakapurisaw na pangaturugan manungod sa sarong dakulaon na imahen. Sinabihan niya an mga madunong na lalaki sa Babilonya na kun mayong makakapagsabi saiya kan pangaturugan saka kan buot sabihon kaiyan, gagadanon niya sinda. Ihinayag ni Daniel kun ano an pangaturugan asin an kahulugan kaiyan. Dahil diyan, minidbid ni Nabucodonosor si Jehova na “sarong Parahayag nin mga hilom” asin ginibo niya si Daniel na tagapamahala sa enterong probinsiya kan Babilonya. Ninombrahan niya man si Hananias, Misael, asin Azarias bilang mga administrador.

11. Anong pagbalo an napaatubang sa tulong Hebreo, asin ano an resulta?

11 An nagkakalayong hurno. (3:​1-30) Durante o pagkatapos kan 606 B.C.E., nag-organisar si Nabucodonosor nin inagurasyon para sa dakulaon na bulawan na imahen. Kan magsayuma si Hananias, Misael, asin Azarias na magsamba diyan, ipinaapon sinda ni Nabucodonosor sa nagkakalayong hurno. Nagsugo si Jehova nin anghel para iligtas sinda. Bilang resulta, inumaw ni Nabucodonosor si Jehova, nagpaluwas nin pagbuot para talingkas sindang makapagsamba Saiya, dangan tinawan nin mas halangkaw na posisyon an tulong Hebreo sa probinsiya nin Babilonya.

12. Ano an mababasa ta sa Daniel kapitulo 4?

 12 An halangkawon na puon nin kahoy. (4:​1-37) Mababasa sa kapitulong ini an kopya kan surat ni Nabucodonosor, na posibleng isinurat niya pagkatapos kan 600 B.C.E. Sa surat, isinaysay kan hadi an pangaturugan niya manungod sa pinalod na kahoy na ginakudan tanganing dai magtubo sa laog nin “pitong panahon” asin an pakahulugan ni Daniel kaiyan. (4:25; hilingon an  Kahon 27-C.) Nautob an pangaturugan kan mabua si Nabucodonosor asin nawaran nin kakayahan na mamahala. Pero pag-abot nin panahon, naulian siya asin namahala giraray. Kan huri, inumaw niya si Jehova asin minidbid an Saiyang pagigin soberano.

13. Anong hula an nautob kan 539 B.C.E.?

13 An surat sa lanob. (5:​1-31) Kan Oktubre 5, 539 B.C.E., an hadi kan Babilonya na si Belsasar nakahiling nin kamot na nagsusurat nin sarong misteryosong mensahe sa lanob, kaya ipinaapod niya si Daniel para basahon asin sabihon an kahulugan kaiyan. Ihinayag ni Daniel, na posibleng mga 90 anyos na kaidto, na an Babilonya papabagsakon kan Imperyo nin Medo-Persia. Kan bangging iyan, nagadan si Belsasar, nabihag an Babilonya, asin si Dario na Medo an nagin hadi.​—5:​30, 31.

14. Paano nabalo an kaimbudan ni Daniel kan siya gurang na?

14 An lungib kan mga leon. (6:​1-28) Dai nahaloy pagbagsak kan Babilonya, ninombrahan ni Dario si Daniel bilang halangkaw na opisyal kan Babilonya. Huli kaiyan, plinano kan mga nauuring opisyal na gadanon si Daniel huli sa pagpamibi niya ki Jehova. Ihinulog si Daniel sa lungib kan mga leon. Ilinigtas siya ni Jehova, asin nagpaluwas si Dario nin pagbuot sa bilog na imperyo na katakutan si Jehova.

15. Sa bisyon ni Daniel manungod sa apat na hayop, kiisay kinua an pamamahala asin kiisay iyan itatao?

15 An apat na hayop. (7:​1-28) Kan 553 B.C.E., kan madali nang mag-80 anyos si Daniel, isinaysay niya an bisyon manungod sa apat na hayop na nagrerepresentar sa apat na kahadian, o gobyerno. An ikaapat na hayop igwa nin sampulong sungay; sarong sadit na sungay an “nagtubo sa tahaw kan mga iyan” asin sinalidahan kaiyan an tulo sa sampulong sungay. (7:8) Nahiling ni Daniel an saro na siring sa aki nin tawo na nag-ako nin daing sagkod na pamamahala. (7:​13, 14) Naaraman niya na pepersegiron kan sadit na sungay “an mga banal” sa laog nin tulo may kabangang panahon. (7:​21, 25) Hinali ni Jehova an pamamahala sa sadit na sungay, linaglag an hayop, asin an daing sagkod na kahadian “itinao sa banwaan na iyo an mga banal kan Pinakahalangkaw sa Gabos.”​—7:​26, 27.

16. Ano an nangyari sa lalaking karnero asin sa lalaking kanding arog kan iprinopesiya sa Daniel kapitulo 8?

16 An lalaking karnero asin an lalaking kanding. (8:​1-27) Kan 551 B.C.E., sarong taon bago pagsaruon ni Ciro an Imperyo nin Medo-Persia, may nahiling si Daniel sa sarong bisyon na sarong lalaking karnero na may duwang sungay. Ginadan iyan nin lalaking kanding na may dakulang sungay. An lalaking karnero nagrerepresentar sa mga hadi kan Medo asin Persia. An lalaking kanding nagrerepresentar sa Grecia. Nabari an sungay kan kanding dangan may apat na sungay na tuminubo kasalida kaiyan. Hali sa saro sa mga iyan, may tuminubo na sarong sadit na sungay na nagin agresibong hadi. Sa panahon kan katapusan, ilinangkaw kan hadi na iyan an sadiri niya asin ginibong tiwangwang an banal na lugar. Pakalihis nin 2,300 na aldaw, an banal na lugar ibinalik sa tamang kamugtakan kaiyan. Sa katapos-tapusi, an agresibong hadi ‘buminagsak bakong paagi sa kamot nin tawo.’—8:25.

17. Ano an naaraman ni Daniel pagkatapos niyang makimahirak ki Jehova sa pamibi?

17 An 70 taon asin 70 semana. (9:​1-27) Posibleng kan 539 B.C.E., haloy pa bago pabalikon ni Ciro sa Jerusalem an mga Judiong bihag, nasabutan na ni Daniel na patapos na an 70 taon na pagkatiwangwang kan Jerusalem. c (2Cr 36:23; Esd 1:​1-11; 2:64) Nakimahirak siya ki Jehova na ibalik sa templo an pagsamba sa Diyos. Nagpahiling an anghel na si Gabriel asin may sinabi siya ki Daniel manungod sa “70 semana.” An kada semana may lawig na pitong taon. (9:​24, footnote) Ilinaladawan kan propesiyang ini an dakul na pangyayari: mababayadan an pagkakasala; itutugdok liwat an Jerusalem; maabot an Mesiyas asin gagadanon; lalaglagon “an siyudad asin an banal na lugar”; an tipan papagdanayon na balido sagkod sa katapusan kan ika-70 semana; asin sa kabangaan kan semanang iyan, papapunduhon an pag-atang.​—9:26.

18. Ano an ihinahayag kan bisyon ni Daniel manungod sa magkalaban na mga hadi “sa huring kabtang kan mga aldaw”?

18 An magkalaban na mga hadi. (10:1–12:13) Mga 100 anyos na kaidto si Daniel kan 536 B.C.E. kan itao saiya an huring bisyon—an bisyon manungod “sa huring kabtang kan mga aldaw.” (10:14) Nahiling ni Daniel na “pupukawon [kan hadi kan Persia] an gabos laban sa kahadian nin Grecia.” (11:2) Dangan mababanga sa apat an kahadian nin makapangyarihan na hadi. Pag-abot nin panahon, magdidinaugan an hadi kan norte asin an hadi kan timog para sa kapangyarihan. Sa panahon na iyan, lalapastanganon an santuwaryo nin Diyos, hahalion an regular na atang, asin ipupuwesto “an makababalding bagay na minakawsa nin pagkagaba.” (11:​29-31) Sa panahon kan katapusan, an magkalaban na hadi ‘magtitinuklangan.’ Dangan lalaugon kan hadi kan norte “an daga kan Adorno.” (11:​40-45) Sa panahon nin dakulang kasakitan, matindog si Miguel para sa banal na mga lingkod nin Diyos. Sarong anghel an naghapot: “Gurano kalawig an magigin kautuban kan makangangalas na mga bagay na ini?” May sinambit na tulo may kabangang panahon an saro pang anghel. Dangan, may duwa pang peryodo nin panahon na sinambit—1,290 aldaw asin 1,335 aldaw. Sinabihan si Daniel na mapahingalo siya asin mabangon “sa katapusan kan mga aldaw.” (12:​6, 7, 11-13) Dai nahaloy pagkatapos kan bisyon na iyan, nakumpleto ni Daniel an libro na ipinangaran saiya.

Makinabang sa Libro nin Daniel

  1. 1. MAGIN MAS DAYUPOT KI JEHOVA

    1. a. Sa bilog na buhay ni Daniel, paano pinatunayan ni Jehova na Siya sarong maimbod na Amigo? (1:​9, 17; 2:23; 6:22; 9:4) Ano an itinutukdo kaini sato manungod ki Jehova?

    2. b. Sa 19 beses na paglataw kan pangaran nin Diyos sa libro nin Daniel, 14 diyan an nasa pamibi ni Daniel. (9:​4-19) Sa ano dapat nakapokus an satong mga pamibi, asin taano? (Mat 6:9)

  2. 2. PARARUMON AN PAKASABOT MO

    1. a. Paano konektado an Daniel 7:​13, 14, 18 sa tema kan Bibliya asin sa katuyuhan ni Jehova? (Kap 1:6; 14:1)

    2.  b. Paano makakatabang an Daniel 9:​24-27 para maaraman kun anong taon nag-abot an Mesiyas? (Hilingon an  Kahon 27-A.) Ano pang mga pangyayari an iprinopesiya kaiyan, asin kasuarin nautob an mga iyan?

  3. 3. ISABUHAY

    1. a. Anong mga sugot an linabanan ni Daniel asin kan saiyang mga kairiba mantang yaon sinda sa Babilonya asin harayo sa saindang mga magurang? (1:​3-8) Ano an manunudan kan mga magurang digdi?

    2.  b. Midbid si Daniel bilang saro na ‘padagos na naglilingkod’ ki Jehova. (6:​16, 20) Anong mga leksiyon an manunudan ta sa halimbawa niya kan siya hoben pa asin kan mga 40 sagkod mga 70 anyos siya pati na kan gurangon na siya? (Eze 14:14; Da 10:​11, 19; hilingon an  Kahon 27-B.)

  4. 4. PAANO KA PA NAKINABANG SA LIBRO NIN DANIEL?

a An libro nin Daniel igwa nin dakul na iba pang detalye na dai mo mahihiling sa ibang libro sa Hebreong Kasuratan. Halimbawa, iyan sana an nagsasambit kan pangaran kan mga anghel pati na kan fraseng “panahon kan katapusan.”​—8:17; 9:21; 12:1.

b Sa Babilonya, an mga kairiba ni Daniel midbid sa pangaran na Sadrac, Mesac, asin Abednego. Si Daniel man midbid sa pangaran na Beltesasar.​—1:​6, 7.

c Nakaabot an mga Judio sa Jerusalem asin naggibo nin altar kan inot na aldaw kan ikapitong bulan (Tisri)—eksaktong 70 taon puon kan magin “tiwangwang” an Juda asin an Jerusalem. Kaya, posibleng pinatalingkas ni Ciro an mga Judio sa pagpupuon kan tigsuli kan 537 B.C.E.​—2Cr 36:​20-23; 2Ha 25:​22-26; Esd 3:​1, 2.