“Usa nga Tuna nga Nag-aawas hin Gatas Ngan Dugos”

HAN gintalwas ni Jehova nga Dios an mga Israelita tikang ha Ehipto, nagsaad hiya nga dadad-on hira “ngadto ha tuna nga maopay ngan haluag, usa nga tuna nga nag-aawas hin gatas ngan dugos.”—Exodo 3:8.

Han inukoy an mga Israelita ha Tuna nga Iginsaad, nag-ataman hira hin mga baka, karnero, ngan kanding, salit may-ada hira hura nga suplay hin gatas. Pero kumusta man an parte ha dugos? May mga natoo nga ini nga pulong nagtutudlok ha matam-is nga syrup nga hinimo tikang ha mga bunga han kahoy nga palma, mga igos, o mga ubas. Ngan an kadam-an han espisipiko nga pag-unabi han Biblia ha dugos han mga putyukan nagtutudlok ha dugos tikang ha ihalas, diri ha inataman, nga mga putyukan. (Hukom 14:8, 9; 1 Samuel 14:27; Mateo 3:1, 4) “Nag-aawas” gud ba hin dugos pati hin gatas ito nga tuna?

An usa nga bag-o la nga nadiskobrehan han mga arkeologo ha moderno nga Israel makakabulig ha aton nga mas masabtan ito. Ha usa nga press release, ini an iginsiring han Hebrew University parte ha nadiskobrehan: “Ini an pinakadaan nga grupo han mga balay hin putyukan nga naagian ha pag-ukad han mga arkeologo ha Israel ngan ha mga lugar ha palibot hito, siring ni Prof. (Amihai) Mazar. Tikang pa ito ha ika-10 tubtob ha temprano han ika-9 ka siglo B.C.E.”

An mga arkeologo nakabiling hin sobra 30 nga balay hin putyukan ha tulo ka rumbay, ngan ginbanabana nira nga hadto posible nga may-ada mga 100 nga balay hin putyukan hito nga lugar. Han gin-usisa nira ito nga mga balay hin putyukan, may nakita hira nga mga parte han lawas han mga putyukan ngan mga molekula han beeswax (wax nga hinimo han mga putyukan). Ginbabanabana han mga eskolar nga “maabot hin tunga ka tonilada nga dugos an makukuha kada tuig tikang hini nga mga balay.”

Ha kadaan nga panahon, an dugos diri la kay marasa nga pagkaon kondi an beeswax gin-gamit ha industriya han metal ngan anit. An beeswax ginbubuhos liwat ha mga tabla para magin sururatan ngan puydi tunawon para magamit utro. Ano an konklusyon han mga arkeologo tungod hini nga ira nadiskobrehan?

“Bisan kon waray iginsusumat ha aton an Biblia parte ha pag-ataman hin mga putyukan ha Israel hito nga panahon,” siring liwat han press release, “an nadiskobrehan nga mga balay hin putyukan ha Tel Rehov nagpapakita nga an pag-ataman hin mga putyukan ngan an pagkuha hin dugos han mga putyukan ngan hin mga udlan usa nga mainuswagon gud nga industriya tikang pa ha panahon han Siyahan nga Templo [templo ni Solomon]. Salit posible nga an pulong nga ‘dugos’ ha Biblia nagtutudlok gud ha dugos han mga putyukan.”

[Ginkuhaan han piktyur ha pahina 15]

Institute of Archaeology/Hebrew University © Tel Rehov Excavations