Maaram Ka Ba?
Kay ano nga ha panahon han Biblia alkitran an gin-gamit sugad nga panpalitada?
▪ May kalabotan ha mga nagtukod han torre han Babel, an Biblia nasiring nga ‘nagkamay-ada hira mga baldosa nga igtirindog ngan alkitran ha pagtugkop han baldosa.’—Genesis 11:3, Maopay nga Sumat.
An alkitran tikang ha palibot. Tikang ito ha petrolyo, ngan damu ito ha Mesopotamia, diin nagawas la ito ha tuna ngan natig-a. Bantog ito sugad nga marig-on nga papilit ha panahon han Biblia. “Maopay ito ha pagtukod nga nagamit hin ginhudno nga mga briks,” siring han usa nga reperensya.
Ha usa nga artikulo ha Archaeology nga magasin, iginhulagway an bag-o pa la nga pagbisita ha kagubaan hin templo ha kadaan nga syudad han Ur ha Mesopotamia. “An alkitran nga panpalitada—usa han siyahan nga gamit han hura nga krudo ha sur nga Iraq—makikita pa gihap ha sinunog nga mga briks,” siring han awtor. “An mapilit ngan itom nga panpalitada nga amo yana an hinungdan han pagin diri marig-on ngan pag-agay han dugo ha rehiyon, literal nga amo hadto an hinungdan han pagkaurosa hini nga sibilisasyon. An paggamit hin alkitran ha pagpalitada ngan ha mga dalan nakabulig nga magin waterproof an matapok nga briks han Sumeria, salit nagpabilin an mga tinukod ha sulod hin yinukot ka tuig.”
Ano nga klase hin “papel” an gin-gamit ha panahon han Biblia?
▪ Ini nga pakiana binangon tungod han ginsiring han parasurat han Biblia nga hi Juan: “Bisan kon damu nga bagay an akon igsusurat ha iyo, diri ko buot an pagsurat la ha papel ngan tinta.”—2 Juan 12.
An “papel” hini nga bersikulo tikang ha Griego nga pulong nga kharʹtes, nagtutudlok ha papel nga hinimo ha papiro—usa nga tanom nga natubo ha tubig. Iginhulagway han usa nga barasahon an proseso ha paghimo hin papel tikang ha lawas hini nga tanom ha sugad hini nga paagi: “Ginpanitan an lawas han tanom nga usahay naabot hin tulo ka metros an kahilaba, gintiros hin manipis, gintarakip basi magin usa ka pligo, an siyahan nga pligo ginbawbawan hin usa pa nga iba an direksyon, ginburubalbag hin kahoy nga martilyo, katapos ginhamis pinaagi hin karos.”
An mga arkeologo nakaukab hin damu nga kadaan nga papiro nga dokumento ha Ehipto ngan ha palibot han Dagat nga Patay. An pipira nga papiro han Kasuratan nga nabilngan hini nga mga lugar tikang pa ha panahon ni Jesus o antes pa. Posible nga ini an klase han papel nga gin-gamit ha mga surat han Biblia, pariho han ginsuratan han surat han mga apostol.
[Ginkuhaan han mga Retrato ha pahina 11]
Spectrumphotofile/photographersdirect.com
© FLPA/David Hosking/age fotostock
