Eaha to roto?

Mau faaho'iraa ê

Tapura tumu parau

Ite no Iehova

Tahiti

TE PARE TIAIRAA ME 2014

Thomas Emlyn—Taata faaino anei aore ra taata i faaite i te parau mau?

Thomas Emlyn—Taata faaino anei aore ra taata i faaite i te parau mau?

O VAI Thomas Emlyn? No te aha oia i hinaaro ai e faaite i te parau mau? Eaha te haapii mai i to ’na hi‘oraa?

No te pahono i tera mau uiraa, e ho‘i ana‘e i te hopea o te senekele 17 e i te omuaraa o te senekele 18 i Beretane e Irelane. E tiaraa rahi to te Ekalesia no Beretane, te vai ra râ te taata e pǔpǔ Porotetani tei patoi i ta ratou haapiiraa.

O VAI O ’NA?

I tera ra tau to Thomas Emlyn fanauraahia i te 27 no Me 1663 i te oire Stamford i te mataeinaa Lincolnshire i Beretane. Ua horoa oia i ta ’na a‘oraa matamua i te 19raa o to ’na matahiti. I muri a‘e, ua riro oia ei perepitero no te tahi vahine tiaraa rahi i Lonedona. I muri iho, ua haere o ’na i Belfast i te fenua Irelane.

Ua faatere atoa o ’na i te pureraa i roto i te tahi fare pure tuiroo i Belfast. I te roaraa o te tau, e rave rahi atu â vahi to Emlyn na reiraraa, oia atoa i Dublin.

UA PARI-HAAVARE-HIA O ’NA

Ua haapii maite Emlyn i te Bibilia i tera maororaa matahiti. I tiaturi na oia i te haapiiraa o te Toru tahi, ua feaa râ to ’na mana‘o i muri a‘e i ta ’na mau maimiraa. A hi‘opoa ’i i te mau evanelia, ua papu atu â ia ’na e mea tano ta ’na i taa i teie nei.

Aita Emlyn i faaite oioi i ta ’na i haapii mai. Ua ite râ vetahi o ta ’na paroita i Dublin e aita o ’na e faahiti ra i te parau o te Toru tahi i roto i ta ’na mau a‘oraa. A taa ’i e eita ta ’na i haapii mai e fariihia, ua papai oia: “Mea papu e eita vau e tapea to ’u tiaraa ia faaite au i to ’u mau mana‘o.” I Tiunu 1702, e piti tia haapaoraa tei farerei atu no te mea aore te parau o te Toru tahi i roto i ta ’na mau a‘oraa. Ua faaite atu Emlyn e aita o ’na e tiaturi faahou ra i te reira e te faaho‘i ra o ’na i to ’na tiaraa.

Ta Emlyn i pia no te faaite i ta te Bibilia haapapuraa e ere Iesu te Atua teitei

Tau mahana i muri a‘e, ua faarue oia i te oire Dublin i Irelane no te haere i Beretane. Hau atu e piti ava‘e râ i muri a‘e, ua ho‘i faahou i reira no te faaafaro i te tahi mau ohipa a nehenehe atu ai e faaea roa i Lonedona. No te haapapu i to ’na mau mana‘o, ua pia oia i te hoê buka i Dublin. (An Humble Inquiry Into the Scripture-Account of Jesus Christ) I roto, ua faaite oia i te mau irava Bibilia e haapapu ra e e ere Iesu te Atua teitei. Ua riri roa te feia o ta ’na paroita i Dublin i horo ai ratou ia ’na i mua i te ture.

Ua tapeahia Emlyn e ua afaihia i mua i te tiripuna i Dublin i te 14 no Tiunu 1703. I roto i te tahi atu o ta ’na buka, ua parau Emlyn e ua faautuahia oia “no te mea ua papai e ua pia vau i te hoê buka e e au ra e i roto, ua faaino e ua vahavaha  vau i te tahi haapiiraa ma te parau e aita Iesu Mesia i faito i te Atua te Metua.” (True Narrative of the Proceedings) A haavahia ’i o ’na, aita te mau mea i ravehia ma te tano. Ua parahi e hitu tia haapaoraa o te Ekalesia o Irelane i pihai iho i te mau haava e aita Emlyn i faatiahia ia paraparau. Ua parau Richard Levins te tahi paruru ia Emlyn e “e pupuhihia oe mai te hoê luko, aita e hororaa.” I te pae hopea o te haavaraa, ua parau Richard Pyne te tahi tia rahi i te tiripuna i Irelane e ia ore “to ’na mau taata, te mau tia haapaoraa ïa,” e au i te faaotiraa, e faautua-etaeta-roa-hia te pǔpǔ taata haava.

“Ua mauiui au no te mea ua haapao vau i te parau mau [a te Atua] e i to ’na hanahana.”—Thomas Emlyn

A faaotihia ’i e ua hape Emlyn, ua ani te mono auvaha ture ia ’na ia taui i ta ’na mau parau, aita râ i farii. Ua faautuahia ïa o ’na ia aufau i te tahi tino moni e hoê matahiti i te fare auri. I te mea e aita oia i nehenehe e aufau i te utua moni, ua tapeahia Emlyn e piti matahiti e tae roa i te taime a ani ai te tahi hoa ia faaitihia te taime tapearaa. Ua matara mai o ’na i te 21 no Tiurai 1705. I mua i tera mau hamani-ino-raa, ua parau oia i tei faahitihia i te omuaraa: “Ua mauiui au no te mea ua haapao vau i te parau mau [a te Atua] e i to ’na hanahana.”

Ua haere Emlyn i Lonedona e ua tahoê e te tahi atu taata hi‘opoa Bibilia o William Whiston te i‘oa. Ua faautua-atoa-hia tera taata i to ’na piaraa i te tahi mau faaiteraa ta ’na i mana‘o e o te parau mau Bibilia. Mea faatura na Whiston ia Emlyn, no ’na o oia “te taata matamua tei faaite i te haapaoraa Kerisetiano mau.”

UA PATOI I TE HAAPIIRAA O TE TORU TAHI

Mai ia William Whiston e Isaac Newton, te tahi atu taata hi‘opoa, ua ite Emlyn e aita te Bibilia e turu ra i te haapiiraa o te Toru tahi. Ua faataa oia: “Ua feruri maite e ua haapii au i te mau papai mo‘a, . . . ua ite au i te tahi tumu faufaa . . . i taui ai au to ’u mana‘o no nia i tei parauhia mai no te Toru tahi.” Te na ô ra oia e “o te Atua ana‘e, te Metua o Iesu Mesia tei hau a‘e.”

No te aha Emlyn i faaoti ai mai tera? Ua ite oia e rave rahi irava Bibilia e faaite ra e mea taa ê Iesu i to ’na Metua. Teie te tahi hi‘oraa (mea papai-faahipa-hia ta Emlyn mau faataaraa):

  •  Ioane 17:3 “Aita i parauhia e o te Mesia te Atua aore ra o ’na ana‘e te Atua.” No te Metua ana‘e te parau “te Atua mau.”

  •  Ioane 5:30 “Aita te Tamaiti i rave i to ’na iho hinaaro, i to to ’na râ Metua.”

  •  Ioane 5:26 “No ǒ mai to ’na ora i te Metua.”

  •  Ephesia 1:3 “Ua faaitehia e o Iesu Mesia te Tamaiti a te Atua, aore roa e vahi i papaihia te Metua o te Atua, e pinepine râ i te parauhia te Metua o to tatou Fatu ra o Iesu.”

Ua hi‘opoa Emlyn i te mau haapapuraa atoa e ua na ô: “Aore e irava Bibilia i papaihia e nehenehe ai te taata e mana‘o e te Metua, te Tamaiti e te varua mo‘a hoê ïa.”

EAHA TE HAAPII MAI?

E rave rahi tei taiâ i te faaite i ta te Bibilia e haapii ra, o Emlyn râ, aita roa ïa. Ua ui oia: “Ia ore te taata e faaite te parau mau faufaa roa ’‘e, ta ’na i ite e mea papu e tano i roto i te mau Papai mo‘a, no te aha ïa oia e taio e e imi ai i te reira?” No Emlyn, eita e tia i te taata ia huna i te parau mau.

Te turai maira te hi‘oraa o Emlyn e to te tahi atu ia feruri e ua ineine anei tatou i te faaite i te parau mau i mua i te hamani-ino-raa. E uiui ana‘e, ‘Eaha te mea faufaa roa ’‘e? To tatou anei tiaraa e te mana‘o o vetahi ê aore ra te faaiteraa i te parau mau o te Bibilia?’