Ndaguŵanga Ukongwa ndi mo Ŵanthu Avwaliyanga Ndipuso mo Awonekiyanga

YIKUKAMBIKA NDI EILEEN BRUMBAUGH

NDIKUKULIYA mubanja lo lapempheranga mu chisopa cha Baptist Brethren, cho chiyananaku ndi Chiamishi kweniso Chimenonayiti ndipu talondonga marangu ngakali ukongwa. Chisopa ichi chingwambiya ku Germany mu 1708, pa nyengu yo vinthu vasinthanga ukongwa pa nkhani ya visopa. Buku linyaki likamba kuti pa nyengu yeniyi “ŵanthu anandi akhumbisiskanga kuvwa uthenga wamampha wakukwaskana ndi Khristu.” (The Encyclopedia of Religion) Venivi vinguchitiska kuti chisopa ichi chisapaliyi so muvyaru vinyaki.

Mu 1719 kagulu ka ŵanthu ko kalongozgekanga ndi Alexander Mack, kanguza kuchigaŵa cho sonu chiziŵika kuti Pennsylvania, kunu ku United States. Kutuliya pa nyengu yeniyi, pajalikiskika timagulu tinandi ta chisopa chenichi. Kagulu kekosi kakamba kuti kachita vo Alexander Mack wasambizanga. Tchalitchi lidu lenga waka la ŵanthu 50. Taŵerenganga waka Bayibolu ndipuso tawonesesanga kuti weyosi wachita vo tosi mutchalitchi tasankha.

Banja lidu losi, kwambiya ambuya ŵa ambuya, lenga mutchalitchi lenili. Nani ndingubatizika mutchalitchi ili pa nyengu yo ndenga ndi vyaka 13. Chifukwa cha vo ndasambiranga ndichikuwa, ndagomezganga kuti nkhunanga kuja ndi galimotu, gandaganda, telefoni, wayilesi pamwenga chipangizu chechosi cha mazuŵa nganu. Anthukazi tosi mutchalitchi lidu tavwalanga malaya ngamasitayelu cha, tametanga cha kweniso nyengu zosi kumutu tavwalangaku chinthu. Anthulumi asunganga mwembi. Isi tawonanga kuti fundu yakuti tikhumbika kuja a charu cha, yisazgapu so kuti tikhumbika cha kuvwala malaya ngachitawuni, ndeŵereŵi, manekelesi kweniso kuphoda, chifukwa munthu yo wachita venivi ngwakujikuzga ndipuso ngwakubuda.

Tasambizikanga kuti tikhumbika kulitumbika ukongwa Bayibolu chifukwa taliwonanga kuti ndilu chakurya chidu chauzimu. Mlenji wewosi techendaryi chakurya, tajanga pabalaza ndipu Ada aŵerenganga chaputala chimoza mu Bayibolu kweniso akonkhoskangapu kamanavi. Pavuli paki, tajikamanga ndipu yiwu apempheranga. Pakumaliya, Ama akambanga Pempheru la Ambuya. Nyengu zosi ndawonanga nge kuswera kucha kuti tichiti venivi, chifukwa pa nyengu iyi banja lidu losi lakumananga pamoza kuti tichiti vinthu vauzimu.

Tajanga kufamu kufupi ndi ku Delphi, ku Indiana. Kwenuku talimanga vinthu vakupambanapambana. Talutanga kuchigulisa vinthu venivi nyumba ndi nyumba pangolu yo yaguzikanga ndi hachi. Tawonanga kuti asani tigwira ntchitu mwaphamphu ndikuti titeŵete so Chiuta. Mwaviyo talimbikiyanga ntchitu kupatuwaku pa Sabata po tawonanga kuti tikhumbika cha kugwira “ntchitu yeyosi yakuvukisa.” Kweni nyengu zinyaki banja lidu latangwanikanga ukongwa ndi ntchitu za kumunda mwakuti vatisuzganga kuchita vinthu vauzimu.

Banja

Mu 1963 ndati ndakwanisa vyaka 17, ndingutorana ndi James yo wapempheranga so tchalitchi lidu la Old Brethren. Ambwiyawu ŵa ambwiyaki aku James ŵenga mu Old Brethren. Tosi takhumbisiskanga kuteŵete Chiuta ndipu tagomezganga kuti chisopa chidu ndichu chija chauneneska.

Chichifika chaka cha 1975 tenga ndi ŵana 6, ndipu mu 1983 tingubala mwana widu wakumaliya. Ŵana ŵidu wosi ŵenga anthulumi kupatuwaku mwana widu wachiŵi Rebecca. Tagwiranga ntchitu mwaphamphu, tananganga ndalama zimanavi ndipu tajanga umoyu wambula kukhumba vinandi. Tinguyesesa kusambiza ŵana ŵidu fundu za mu Bayibolu zo tingusambira kutuliya kwa apapi ŵidu kweniso anyidu wo tenga nawu mu chisopa cha Old Brethren.

Mutchalitchi la Old Brethren tawonanga kuti mo munthu wawoneke ndi nkhani yikulu ukongwa. Pakuti tingafiska cha kuwona mumtima, so taŵanaŵananga kuti mo munthu wavwaliya vivumbuwa mtima waki. Mwaviyo, asani munthu wa mutchalitchi lidu wapanga sitayelu ya sisi, tamuwonanga kuti wayamba jalidu lakujikuzga. Kweniso asani vilembu pamwenga vithuzi padiresi lo munthu wasona viwoneka ukongwa, nayu tamuwonanga kuti wayamba jalidu lakujikuzga. Nyengu zinyaki takokomezanga ukongwa vinthu venivi ndipu taviwonanga kuti ndivu vakukhumbika kuluska Malemba.

Vo Vinguchitika Mujeri

Cha kukumaliya kwa vyaka va m’ma 1960, Jesse yo wenga mvurwa wa alumu ŵangu, yo nayu wenga wa Old Brethren, wangumangika chifukwa chakukana kusere usilikali. We kujeri, wangukumana ndi Akaboni aku Yehova wo nawu awonanga kuti kuchitaku nkhondu kukoliyana cha ndi fundu za mu Bayibolu. (Yesaya 2:4; Mateyu 26:52) Jesse wayanjanga ukongwa kukambiskana fundu za mu Bayibolu ndi Akaboni aku Yehova ŵenaŵa ndipu wangujiwone yija mijalidu yawu. Wati wasambira Bayibolu kwa kanyengu wangubatizika ndi kuja Kaboni waku Yehova ndipu venivi vingutikondwesa cha.

Jesse wangukambiyaku mulumu wangu vo wangusambira. Iyu wangunozga so kuti mulumu wangu James walondiyengi magazini nga Chigongwi cha Alinda ndi Jani Masu! nyengu zosi. Chifukwa cha kuŵerenga magazini yanga, James wakhumbanga kuziŵa vinandi. Kutuwa kali, James waŵerenganga chechosi cho waŵanaŵananga kuti chingamuwovya kundere kufupi ndi Chiuta. Iyu wakhumbisiskanga kumuteŵete kweni kanandi wawonanga kuti wekutali ndi Chiuta.

Ŵara a mpingu widu wa Old Brethren, atichiskanga kuti tiŵerengengi magazini nga Chiamishi, nga Amenonayiti ndipuso nga magulu nganyaki nga Old Brethren, chinanga kuti tawonanga kuti visopa vinyaki vakucharu. Kweni ada ŵangu aŵatinkhanga ukongwa Akaboni aku Yehova. Yiwu akambanga kuti tingaziyesanga cha kuŵerenga Chigongwi cha Alinda ndi Jani Masu! Mwaviyo, ndinguguŵa ukongwa ndati ndawona kuti James waŵerenga magazini ngenanga. Ndawopanga kuti waserengi chisopa chaboza.

Kweni pa nyengu iyi ndipu James wayamba kali kukayikiya vinyaki vo tagomezganga mutchalitchi la Old Brethren, ukongwa chisambizu chakuti mbubudi kugwira “ntchitu yeyosi yakuvukisa” pa Sabata. Mwakuyeruzgiyapu, ku Old Brethren, azomerezanga kuneŵe viŵetu vaku maji ngakumwa pa Sabata kweni akanizanga kuchesa dondu. Ŵara atondekanga kumukonkhoske James Malemba ngo ngazomerezanga dangu lenili. Kamana ndi kamana, nani ndingwamba kukayikiya visambizu venivi.

Kweni chifukwa chakuti kutuliya teche ŵana tagomezganga kuti tchalitchi lidu pe ndilu Chiuta wazomereza, tawonanga kuti mbwe tilandengi asani tingalileka. Mwaviyo, tawonanga kuti tikhumbika cha kutuwamu. Chinanga kuti venga viyo, njuŵi yidu yatizomerezanga cha kulutirizga kuja muchisopa cho tawonanga kuti chitondeka kulondo vosi vo Bayibolu likamba. Sonu mu 1983, tingulemba kalata yakulayira kutchalitchi kwidu ndipu tingukonkhoskamu vifukwa vo vatichitiska kulayira kweniso tingukamba kuti aŵerenge mpingu wosi. Mwaviyo, tingusezgeka mutchalitchi.

Kufufuza Chisopa Chauneneska

Sonu tingwamba kufufuza chisopa chauneneska. Tapenjanga chisopa cho chachitanga vinthu vo chasambizanga ŵanthu anyaki kuti achitengi. Chakwamba, tingukhete limu visopa vosi vo vachitangaku nkhondu. Tapenjanga mbwenu chisopa cho ŵanthu ŵaki achitanga vinthu vipusu kweniso wo avwalanga malaya nga mtundu ndi masitayelu ngakupambanapambana cha. Chifukwa tawonanga kuti venivi ndivu vilongo kuti chisopa cho che chigaŵa cha charu cha. Kutuwa mu 1983 mpaka mu 1985, tinguzunguliya mucharu chosi cha United States, ndipu tafufuzanga visopa vakupambanapambana nge Chimenonayiti, Chikweka kweniso visopa vinyaki vo avwala malaya nga mtundu ndi sitayelu yimoza.

Pa nyengu yeniyi kunyumba kwidu yo yenga kufamu ku Camden, Indiana, kwazanga Akaboni aku Yehova. Tavwisiyanga vo akambanga kweni taŵakambiyanga kuti malemba aŵerengengi mu Bayibolu la King James pe. Ndakoliyananga nawu Akaboni pa nkhani yakukana kuchitaku nkhondu. Kweni vandisuzganga kuŵagomeza chifukwa ndawonanga kuti asani avwala malaya ngo ngaja ndi mitundu kweniso masitayelu ngakupambanapambana, ndikuti chisopa chawu ntchakucharu. Ndawonanga kuti ŵanthu wo avwala mwakupambana ndi ini ŵenga akujikuzga. Ndagomezganga kuti vinthu kweniso katundu yo munthu wenayu wamuchitiskanga kuja wakujikuzga.

Mulumu wangu James wangwamba kuluta ku Nyumba ya Ufumu ya Akaboni aku Yehova limoza ndi ŵana ŵidu anyaki anthulumi. Ndingukwiya ukongwa. Iyu wandichiskanga kuti ndilutengi nayu kweni ndakananga. Sonu zuŵa linyaki wangundikambiya kuti, “Chinanga kuti ukoliyana cha ndi vo asambiza, kweni tiyi ukajiwone wija mo atanjiyana.” Iyu wangukopeka ukongwa ndi venivi.

Sonu zuŵa linyaki, ndinguŵanaŵana kuti ndiluti waka kweni nkhachitengi vinthu mwakuphwere ukongwa. Ndingusere mu Nyumba ya Ufumu ndi malaya ngangu nga mtundu umoza pe kweniso ndi duku lakwesa kukulunga salu. Ŵana ŵidu anyaki anguvwala sapatu cha kweniso anguvwala malaya ngo tavwalanga. Kweni Akaboni aku Yehova angutilondere umampha ndipuso mwachanju. Ndinguŵanaŵana kuti, ‘isi tiwoneka mwakupambana ndi ŵanthu yaŵa, kweni mbwe atitilondere?’

Ndingukondwa ukongwa ndi chanju cho atilongonga, kweni ndachitanga nawu vinthu mwakuphwere mbwenu. Ndambangaku cha sumu zawu pa maunganu. Maunganu ngati ngamala, ndinguŵafumba mafumbu nganandi ukongwa ngakukwaskana ndi vinthu vo ndawonanga kuti achita umampha cha, kweniso vo malemba nganyaki ngang’anamuwa. Chinanga kuti ndafumbanga waka bweka, kweni weyosi yo ndafumbanga wandimukanga mwaulemu. Kweniso weyosi yo ndafumbanga wandimukanga vakuyanana ndi vo munyaki wandimuka. Nyengu zinyaki andilembiyanga vo andimuka kuti nkhaweriyemu so pakundija.

Mu 1985, banja lidu linguluta ku unganu wachigaŵa wa Akaboni aku Yehova ku Memphis, Tennessee, kuti tikawonere waka. Pa nyengu iyi ndipu James wendameti mbwenu mwembi waki kweniso tosi ndipu teche kuvwala malaya nga mtundu umoza. Pa nyengu yakupumuwa, tingakamba waka kuti isi tapumuwanga cha chifukwa ŵanthu asinthananga waka kuzititawuza. Tingukondwa ukongwa ndi mo angutilondere, chanju cho angutilongo kweniso mzimu waubwezi. Tingukondwa so ukongwa kuwona kuti Akaboni aku Yehova achita vinthu mwakukoliyana kwekosi ko tingaluta, ndipuso asambiranga vinthu vakuyanana.

Vosi venivi vingumufika pamtima ukongwa James, mwakuti wanguzomera kwamba kusambira Bayibolu. Iyu wafufuzanga chechosi cho wasambira kuti wasimikiziyi vo wasambira. (Machitidu 17:11; 1 Atesalonika 5:21) Pati pajumpha nyengu, James wanguwona kuti wasaniya uneneska. Kweni ini ndafikangapu mbwenu cha. Ndakhumbanga kuchita cho ntchakwenere kweni ndakhumbanga cha “kuchita vinthu vamazuŵa nganu” ndi kuja “wacharu.” Ulendu wakwamba wo ndinguzomera kujapu pa sambiru la Bayibolu, ndenga ndi Mabayibolu ngaŵi, la King James Version kweniso Bayibolu la Charu Chifya. Asani azumbuwa lemba, ndaŵerenganga mu Mabayibolu ngosi ngaŵi kuti ndisimikiziyi.

Vo Vinguchitika Kuti Ndileki Kukayika

Tichisambira ndi Akaboni aku Yehova, tingusambira kuti Awusefwi akuchanya ndi Chiuta yumoza kweniso kuti isi tilivi mzimu wo ulutirizga kuja ndi umoyu asani tafwa. (Genezesi 2:7; Dotoronome 6:4; Ezekiyeli 18:4; 1 Akorinto 8:5, 6) Tingusambira so kuti helu ndi malu ngo awotchiyaku ŵanthu cha kweni mazu yanga ngamiya waka masanu. (Yobu 14:13; Salimo 16:10; Wakutawula 9:5, 10; Machitidu 2:31) Kusambira uneneska wakukwaskana ndi helu, chenga chinthu chakukondwesa ukongwa chifukwa ku tchalitchi la Old Brethren atondekanga kukoliyana vo mazu yanga ngang’namuwa.

Kweni ndadondanga mbwenu kuti vingachitika cha kuti chisopa cha Akaboni ndichu cha uneneska, chifukwa ini ndaŵawonanga kuti ŵeche mbwenu chigaŵa cha charu. Yiwu ajanga umoyu wakupambana ndi wo ini ndawonanga kuti ngwakwenere. Kweni pa nyengu yeniyi, ndawonanga so kuti yiwu ndiwu afiska dangu laku Yesu lakuti tikhumbika kupharazga uthenga wamampha awa Ufumu ku ŵanthu wosi. Yapa chakuchita chingundisoŵa!—Mateyu 24:14; 28:19, 20.

Pa nyengu iyi chanju cha Akaboni ndichu chingundiwovya kulutirizga kufufuza. Mpingu wosi walongonga kuti utindiŵanaŵaniya. Ŵanthu akupambanapambana mumpingu azanga kunyumba kwidu ndipu nyengu zinyaki yiwu akambanga kuti azamugula mkaka ndipuso mazira. Venivi vinguchitiska kuti tiyambi kuŵawona kuti mbanthu amampha. Kunyumba kwidu, Akaboni apambanga cha chinanga kuti aziŵanga kuti tisambira kali ndi munthu munyaki. Asani yiwu ŵepafupi ndi nyumba yidu, ayesesanga kuza kuzitiwona. Venivi vingutiwovya kuti tiŵaziŵi umampha kweniso tajiwoniyanga chanju cho ŵenachu.

Mbakaboni aku Yehova a mumpingu wo wenga kufupi ndi nyumba yidu pe cha wo atilongonga chanju. Ndichisuzgika ndi nkhani ya kavwaliru ndi kawonekeru, kunyumba kwidu kunguza Kaboni munyaki zina laki Kay Briggs. Iyu wavwalanga malaya ngakudula cha kweniso waphodanga cha. Ndingufwatuka ukongwa ndi iyu mwakuti ndingucheza nayu umamphade. Zuŵa linyaki so, kunyumba kwidu kunguza Kaboni munyaki munthulumi zina laki Lewis Flora, yo wangukuliya mu chisopa chakuyananaku ndi cho ndengamu pakwamba. Iyu wanguwona kuti chisku changu chilongo kuti ndatimbanyizgika kweniso ndidonda. Mwaviyo, wangundilembe kalata ya mapeji 10 kuti wandiwovyi. Lisungu lo wangulongo linguchitiska kuti ndiliyi ndipu kalata yaki ndinguyiŵerenga kananandi waka.

Ndingufumba wakuwonere dera Mubali O’Dell kuti wandikonkhoske vo lemba la Yesaya 3:18-23 ndipuso la 1 Peturo 3:3, 4 ling’anamuwa. Ndinguti: “Asi malemba yanga ngalongo kuti tikhumbika kuvwala malaya ngapusu kuti tikondwesi Chiuta?” Iyu wangundifumba kuti: “Kumbi pe suzgu kuvwala maduku? Nanga kuluka sisi nkhunanga?” Muchisopa cha Old Brethren, taŵalukanga sisi ŵana anamana kweniso isi talara tavwalanga duku pamwenga chisoti. Ndinguwona nadi kuti pa chigaŵa ichi vatitondanga, kweniso ndinguwonga ukongwa kuti wakuwonere dera uyu wangundiwovya mwakuzikira kweniso mwalisungu.

Kamana ndi kamana ndingwamba kukhorwa, kweni penga chinthu chimoza cho chandisuzganga mbwenu ukongwa maŵanaŵanu. Chinthu chaki chenga chakuti anthukazi ametanga sisi. Ŵara mumpingu angundikambiya kuti anthukazi anyaki sisi lawu likuwa ukongwa viŵi cha, penipo anyaki lingakuwa ukongwa asani angaleka kulimeta. Kumbi venivi vingachitiska kuti sisi la munyaki lije lamampha ukongwa kuluska la munyaki? Yiwu angundiwovya so kuziŵa mo njuŵi yigwiriya ntchitu pakusankha vakuvwala ndi kawonekeru ndipuso angundipaska mabuku kuti nkhaŵerenge kunyumba.

Kugwiriskiya Ntchitu vo Tingusambira

Tapenjanga chisopa cho ŵanthu ŵaki apasa chipasu chamampha, ndipu tinguchisaniya. Yesu wangukamba kuti: “Pa chifukwa chenichi, ŵanthu wosi azamuziŵa kuti ndimwi akusambira ŵangu, asani mwaŵeni mutanjana.” (Yohane 13:35) Tingusimikiza kuti Mbakaboni aku Yehova pe wo alongo chanju chayichu. Kweni vo tingusankha vingutimbanyizga ŵana ŵidu ŵaŵi akwamba, Nathan ndi Rebecca, chifukwa yiwu anguziŵiriya chisopa cha Old Brethren ndipu angubatizika. Kweni pati pajumpha nyengu, uneneska wa mu Bayibolu wo taŵasambizanga unguŵafika pa mtima kweniso chanju cho Akaboni atilongonga chinguŵawovya ukongwa.

Kutuwa kali Rebecca wakhumbisiskanga kuja pa ubwezi ndi Chiuta. Mwaviyo, iyu wasuzgikanga cha kupemphera kwaku Iyu wati wasambira kuti Chiuta wakulembe limu cha vo vichitikiyengi munthu weyosi. Wangundere so pafupi ukongwa ndi Chiuta wati waziŵa kuti kwe achiuta atatu cha wo apanga Chiuta yumoza, kweni Iyu njumoza ndipuso ndi munthu chayiyu wo tingamuyezga. (Aefeso 5:1) Rebecca wangukondwa ukongwa wati waziŵa kuti wakhumbika kugwiriskiya ntchitu chineneru chakali cha cho chingulembeka mu Bayibolu la King James Version pakulongoro ndi Chiuta. Kweniso iyu wangwamba kumuyanja ukongwa Mlengi wati waziŵa vinthu vo Chiuta wakhumba kuti tichitengi pakupemphera ndipuso kuti wapenja kuzipaska ŵanthu umoyu wamuyaya pacharu chapasi cha paradayisu.—Salimo 37:29; Chivumbuzi 21:3, 4.

Vitumbiku vo Tosi Tasaniya

Ini, mulumu wangu James kweniso ŵana ŵidu ankhondi arara, Nathan, Rebecca, George, Daniel ndi John, tingubatizika nge Akaboni aku Yehova mu 1987. Harley wangubatizika mu 1989, ndipu Simon wangubatizika mu 1994. Tosi mu banja lidu titijipereka mpaka sonu kugwiraku ntchitu yo Yesu wakulamula yakupharazga uthenga wamampha wa Ufumu.

Ŵana ŵidu anthulumi ankhondi arara Nathan, George, Daniel, John ndi Harley kweniso mwana widu munthukazi Rebecca, akuteŵetiyapu pa ofesi ya nthambi ya Akaboni aku Yehova ya kunu ku America. George weche kuteŵete kweniko ndipu pajumpha vyaka 14 sonu. Simon nayu yo wakumaliza sukulu mu 2001, wakwamba so kuteŵete kweniko. Ŵana ŵidu wosi anthulumi mbara pamwenga ateŵeti akovya mumipingu ya Akaboni aku Yehova. Mulumu wangu ndi mura mu Mpingu wa Thayer kunu ku Missouri, ndipu ini ndigwira mwaphamphu ntchitu yakupharazga.

Sonu te ndi azuku atatu, Jessica, Latisha ndi Caleb ndipu tikondwa ukongwa kuwona kuti apapi ŵawu atiŵasambiza kwanja Yehova ŵeche anamana. Nge banja, tikondwa kuti Yehova wakutiguziya kwaku iyu ndipuso wakutiwovya kuziŵa ŵanthu ŵaki wo alongo chanju nge iyu.

Titiŵafipiya mtima ŵanthu anyaki wo akhumbisiska kuteŵete Chiuta kweni njuŵi zawu zikusambizika vinthu vo anguziŵiliya kuwona achikuwa mumalu mwakusambizika fundu za mu Bayibolu. Tipemphera kuti zuŵa linyaki nawu azisaniyi likondwa lo sonu tisaniya pakwenda kunyumba ndi nyumba, kuchigulisa mbewu cha, kweni ndi uthenga wa Ufumu waku Chiuta ndipuso vinthu vamampha vo wazamuchita. Mumasu ngangu muzaza masozi ngalikondwa asani ndiŵanaŵaniya kuzikira ndipuso chanju cho ŵanthu wo aziŵika ndi zina laku Yehova angutilongo!

[Vithuzi]

Pa nyengu yo ndenga ndi vyaka 7, kweniso ndati ndakuwa

[Chithuzi]

James, George, Harley ndi Simon, avwala malaya ngapusu

[Chithuzi]

Chithuzi changu po ndakanga kuchigulisa vinthu kumusika chingutuwa munyuzipepala

[Mazu ngo ngakhonkhoska chithuzi]

Journal and Courier, Lafayette, Indiana

[Chithuzi]

Banja lidu mazuŵa nganu