Éyoñe Yéhôva a nga kôté ayoñ Israël minkôm Égypte, a nga telé beprêtre asu na be saé e tabernacle. A nga jô fe belévite na be nyoñe ngap a bisaé bife bi mbe bi boba’ane tabernacle. Ye Yéhôva a nga dañe nyoñe ngap a bôte be mbe be saék tabernacle, nge ki a bôte be mbe be nyiñe fefele tabernacle a lôte bôte bevok? Momo! Yéhôva a nji ve’ele bo ôbangam. Mone Israëlite ase a mbe ngule ya bo mvôé Yéhôva. Éve’an é ne na, Yéhôva a nga vé mise na ayoñ Israël ése é bo ngule ya yene nsume nkut a nsume nduan ô mbe ô tele ôsu tabernacle. (Nkô. 40:38) Éyoñe nkut ô nga taté na wo ke afôla afe, to’o bôte be mbe ôyap a tabernacle be mbe ngule ya yene wô, a ka’a biôme biap a ba’a menda me éndelé map a ke nsamba a bôte bevok. (Nlañan. 9:15-23) Avale te da da, to’o bia nyiñ abôta si avé melu ma, bi ne tabe ndi na Yéhôva a nye’e bia, a nyoñe ngap a bia, a na a ba’ale fe bia. w24.06 af. 4 ab. 10-12

Awu é mbe David bebé. Absalom mone wé a nga sane na a wôé nye asu na a nyoñ éto njô. (2 Sam. 15:12, 13) David a mbe a yiane kôlô Jérusalem été été! Éyoñe be nga té dulu, David a nga su’ulane fase na bôte béziñe ba yiane li’i Jérusalem asu na be jeñe na be yeme jam Absalom a mbe a kômbô’ô bo. Ane a nga jô Tsadok a beprêtre befe na be bulane tison asu na be bo de. (2 Sam. 15:27-29) Be mbe be yiane tabe nya ntyele. David a nga bo nta’ane mam éziñ, ane a nga jô Tsadok ba mvôé jé éfe Huschaï na be volô nye. (2 Sam. 15:32-37) Éyoñe Huschaï a nga bo avale David a nga jô, Absalom a nga tabe nye ndi, a nalé a nga bo na David a bi éyoñe ya kômesane mewosan. Mvuse ya valé, Huschaï a nga ke kate Tsadok ba Abiathar mame mese Absalom a mbe a kômbô’ô bo. (2 Sam. 17:8-16) Bôte bete bebaé be nga vé mise na David a yeme jam ése Absalom a mbe a yiik na a bo, mboan ôte ô nga nyii David.—2 Sam. 17:21, 22. w24.07 af. 4-5 ab. 9-10

É ne été na bebo bisaé be Yéhôva béziñe be ne minleme ntya’an amu mame be nga bo melu mvus ôsusua na ba duban, nge ki éyoñe be mbe be dubaneya. Ve bi nji yiane vuane na Yéhôva a nga ve ntañ amu beta nye’an a nye’e bia. Teke bisô na a yi na bi kañese mvean ôte. Yéhôva a bôé bia minleme si na éyoñe bi maneya ‘fas [kôme mejô]’ a nye, a ye ke fe beta simesane minseme mise bi nga bo melu mvus. Ngo’o avale beta nye’ane Yéhôva a liti bia éyoñ a bo teke beta simesane minseme bi nga bo melu mvus! Nde fe a ne étyi teke vuane mbamba be mame bi nga bo. (Bsa. 103:9, 12; Héb. 6:10) Nge nlem ô tyele wo yôp amu mam ô nga bo melu mvus, te bem ôsimesane wôé e mame mete. Va’a ngule jôé na ô bem ôsimesane wôé e mame wo bo éyoñe ji a ma wo ye bo melu ma zu. Ô vo’o tyendé mam ô nga bo. Ve ô ne ve Yéhôva duma a ve nye nlem avak ataté éyoñe ji. Ô ne fe simesan ajô ya mbamba be mam a nga ka’ale wo. w24.10 af. 8 ab. 8-9

Ô ne bili atek biyoñe biziñ éyoñe wo lañe Kalate Zambe a jeñe na ô tôñe mame wo yé’é. Tame simesane jame di: Ngabe wo lañe den, ja ve melebe ma liti avale bi ne sa’ale fulu ôbangam. (Jacq. 2:1-8) Wo yene na wo yiane tyendé avale wo nyiñ a bôte bevok. Ajô te, wo tyi’i na wo zu bo mintyendane miziñ. Môse wo tôé valé, wo lañe vôm a ngôné mfi ya tabe ntyel a mame wo jô. (Jacq. 3:1-12) Wo yene na môs éziñ, ô nga belane bifia bia te’e bôte bevo’o nyul. Ajô te wo tyi’i na wo zu belane bifia bia lôñe bôte bevok a ve be ngule nyul. Môs ôvok, nlañane wôé wo kobô ajô ya mam ô ne bo asu na ô bo teke bo amvôé a émo. (Jacq. 4:4-12) Wo yene na wo yiane kôme tobe mimvômane miôé. Ve môse nyini, ô ne taté na wo bili atek éyoñe wo yene mame mese ô ngenan ô yiane tyendé ényiñe jôé. Te bili atek. Ba’ale’e na, e “jaé mfefé môt” a ne jame wo ye ke ôsu a bo. w24.09 af. 5-6 ab. 11-12

Yésus a nga jôé émien amu a “nga futi ndi jé ése be Nyu a tyi’i mejô zôsô.” A mbe a yeme’e na Yéhôva a yen ékotekot ése a tôbane je. A mbe a too ndi na Yéhôva a ye mane vaa bikotekote bite bise mbamba éyoñ. Éyoñe môt a bo bia mbia jam éziñ, bi ne vu Yésus éyoñe bia tabe ntyel a mame bia jô. Bikotekote biziñe bi ne bi bi ne biasé a bi ne tyi’i na bia tabe évôl, asu na bi bo teke jô jôm éziñe ja ye tu’a ndamane mam. (Eccl. 3:7; Jacq. 1:19, 20) Ve biyoñe biziñ, é ne sili na bi kobô éyoñe bia tôban ékotekote nge ke éyoñe bia yiane kamane benya mejôô. (Mame mi. 6:1, 2) Nge da sili na bi kobô, bia yiane ve ngule na bi bo de évôvoé été a ésemé ése. Bi ne fe vu Yésus éyoñe bi too ndi a “nyu a tyi’i mejô zôsô.”—1 P. 2:23. w24.11 af. 5-6 ab. 10-12

Nge mbo nsem a kôñelane nlem, bi ne angôndô ya mevak! (Luc 15:7) Za a yian a ôlu’u ya jam éte? Ye bemvendé? Simesa’ane jame nlômane Paul ô nga tili a lat a bôte ba bo minsem. Ô nga jô na: “Éko éziñe Zambe a ne ve be nkôñelane nlem.” (2 Tim. 2:25) Ajô te, Yéhôva nnye a volô kristen éziñe na é tyendé asimesane dé a mimboone mié, sa ke môta binam. Paul a kate mbamba be mame môt a ne bi éyoñ a kôñelane nlem. A jô na môt ate a ne tu’a bi nya ñyemane ya benya mejôô, a ne tyendé abo dulu dé a bo te ku melame me Satan. (2 Tim. 2:26) Éyoñe mbo nsem a kôñelane nlem, émo’o bemvendé ja bo nta’ane mam asu na bemvendé be ke ôsu a jome nye, ndemben a ne bi mvolane wo yiane nye na a ke ôsu a sa’ale melame me Satan a tyendé abo dulu dé.—Héb. 12:12, 13. w24.08 af. 23 ab. 14-15

Bôte Yésus a nga ve bidi be mbe be dañe’e simesan ve minkômban a miñyiane miap ya minsôn. Aval avé? Môs ô nga tôñe valé, be nga koone na Yésus a minlômane mié be maneya ke. Nsamba bôt ô nga ke bete bifunga biziñe bi mbe bi so’o Tibériade na bia ke Capernaüm na wo ke wo tôñe Yésus. (Jean 6:22-24) Ye be nga bo de amu be mbe be kômbô’ô yem abui mam a lat a Éjôé? Kokoo. Be nga dañe simesan ve bidi. Aval avé bia yeme de? Tame yene jam é nga boban éyoñe nsamba bôt ôte ô nga koone Yésus e fefele Capernaüm. Yésus a nga kate be ne kpwame na ba te bo de amu ba kômbô di. To’o be nga “di belet a jaé,” Yésus a nga jô na bidi bite bi mbe “bidi bia ndaman.” A nga jô be na be saé a ngul ése, ndembene ba ye bi “bidi bia tabe bi va’a ényiñe ya nnôm éto.” (Jean 6:26, 27) Yésus a nga jô na Ésa wé a ne ve be avale bidi éte. w24.12 af. 5 ab. 8-9

Asu na a bo mbamba ñye’ele ba tabe nye ndi, mojañ a yiane ye’ele a melep bobejañ a besita fo’o ve mame ma lu’an a miñye’elane ya Kalate Zambe. Bo’o mbamba ñyé’é Kalate Zambe a bekalate bangan. (Mink. 15:28) Éyoñe wo yé’é Kalate Zambe, nyoñe’e éyoñe ya fas avale bekalate bangane ba timine bifuse ya été, nalé a ye volô wo na ô yeme tôñe mame wo yé’é. Nde fe, éyoñe wo ye’ele, jeñe’e na ô nambe minleme mi bôte ba vô’ôlô wo. Ô ne tu’a yeme ye’ele nge wo sili bemvendé ba yeme bo de melep a nge wo tôñe melebe ba ve wo. (1 Tim. 5:17) Bemvendé ba yiane bo “ngule ya ve [bobejañ a besita] ngule nyul,” ba yiane fe lebe be nge “komekane” be biyoñe biziñ. Ve éyoñ ése bemvendé ba bo de ba yiane liti na be ne mbamba nlem. Jeñe’e na ô nye’e bôt a bo mbamba nlem a be, bela’ane fe Kalate Zambe éyoñ ése wo ye’ele bôt. Nge ô bo de, wo ye bo mbamba ñye’ele amu wo vu beta Ñye’ele wongane Yésus.—Matt. 11:28-30; 2 Tim. 2:24. w24.11 af. 24 ab. 16

Bi ne ve Yéhôva duma a zene ya mame bia jô a lat a nye. Bebo bisaé be Yéhôva ba yiane ‘yia Yéhôva jia’ a ‘kañe jôé dé,’ a ‘liti nyiane wé’ a ‘kañete duma dé meyoñe me bôt été.’ (Bsa. 96:1-3) Mame mete mese mme me ne bo na bi ve Ésa wongane ya yôp été duma a zene ya mame bia jô. (Mame mi. 4:29) Bi ne ve Yéhôva duma a biôme bi mo biangan. Benya bebo bisaé be Yéhôva be zuya ba ve nye duma aval éte. (Mink. 3:9) Éve’an é ne na, bone be Israël be nga bo mimvean asu na be lôñ a ba’ale Temple. (2 Bb. 12:4, 5; 1 Mink. 29:3-9) Beyé’é be Yésus béziñe be nga belan “akume dap” asu na be volô Yésus a minlômane mié. (Luc 8:1-3) Bekristene ya ntete mimbu ôsu fe be nga bo mimvean asu bobenyañ a besita bap ya nsisim. (Mame mi. 11:27-29) Melu ma, bia fe bi ne ve Yéhôva duma a zene ya mimveane miangan. w25.01 af. 4 ab. 8; af. 5 ab. 11

Jé é nga volô Corneille na a duban? Kalate Zambe a jô na: “Émien a bôte ya nda jé be mbe be ko Zambe woñ.” Corneille a mbe fe a ye’elane Zambe éyoñ ése. (Mame mi. 10:2) Éyoñe Pierre a nga kañete Corneille mbamba foé, ba nda bôte jé be nga kañese Yésus a duban été été. (Mame mi. 10:47, 48) Teke bisô na Corneille a mbe nkômesane ya bo mintyendane mise mi mbe mi sili’i na a kañe Yéhôva nsamba a nda bôte jé. (Jos. 24:15; Mame mi. 10:24, 33) Aval ane Saul, Corneille a mbe ve jô’é na beta nkôñe bezimbi wé ô kamane nye na a bo kristen. Ve a nji bo de. Ye da sili na ô bo beta mintyendane miziñ ényiñe jôé asu na ô duban? Nge é ne nalé, yeme’e na Yéhôva a ye volô wo. A ye botane wo nge wo nyoñe ntyi’ane ya tôñe minye’elane mié ényiñe jôé. w25.03 af. 5 ab. 12-13

Nge wo wô’ô bôte be kobô ékôane Yéhôva a bobejañe ba tebele je abé, simesa’an aval avé besiñe be Zambe be nga wosane Yésus a beyé’é bé ntete mimbu ôsu. Melu mangane ma, bôte ba tibili bebo bisaé be Yéhôva a bôte be mejô fo’o ve avale Kalate Zambe a nga jô. (Matt. 5:11, 12) Minsos ba laane mia ye ke wone bia nge bia bo te vuane za a ne tine ya minsose mite a bo mame ma sili été été. Mame mevé bia yiane bo? Sa’ale minkañete mi ne minsos. Nlômane Paul ô nga kôme kate bia jame bia yiane bo éyoñe bia wô’ô minkañete mi ne minsos. Ô nga jô Timothée na a “ve bôte béziñe metiñe na be bo te . . . vô’ôlô zezé minlañ a bindan” a na, be “bene bivuse minkañete bia biasé Zambe.” (1 Tim. 1:3, 4) Bia sa’ale minkañete mi ne minsos amu bia kôme yeme vôme mia so. Bia tôñesane fo’o ve “mbamba mejô” ya Kalate Zambe.—2 Tim. 1:13. w24.04 af. 11 ab. 16; af. 13 ab. 17

Kabeta’an a bôte ba wulu ba’aba’a a Yéhôva. Zambe a yi na bi kañe nye bi too nlatan a bobejañ a besita bangan. Bia ye ke ôsu a tabe nlatane nté ôse bia kabetane benya mejôô. Bôte bese ba lume benya mejôô mvuse ba soo nkanda’ane mengam ékôane bekristen été. Jôme te nje Zambe a ve bia abendé di, “sa’alané be.” Nge bi bo te bo nalé, bi ne su’ulane lume benya mejôô mvus. (Rom. 16:17) Éyoñe bi yemeya benya mejôô a kebetane be, bia ye subu Yéhôva bebé, a tu’a yemete mbunane wongan. (Éphé. 4:15, 16) Bia ye sa’ale minsos Satan a mias a miñye’elane mi ne minsos. A bia ye tabe mvo’é mo me Yéhôva été éyoñe ya beta étibila’a. Nyoñané ñhe ntyi’ane ya bo mame me ne zôsô, “a Zambe ya mvo’é a ye bo a [bia].”—Philip. 4:8, 9. w24.07 af. 13 ab. 16-17

Yésus a nga bem ôsimesane wé e be bôte be mbe be be’e adite mbe’e ya nsem. A nga bo de aval é mbe ngum aval a loone be na be bo beyé’é bé. Yésus a mbe a yeme’e na, nya amuu a bo na bôte be tôbane minjuk a ne nsem. Jôme te nje a nga dañe volô bôte be mbe be tôba’ane minjuk amu minseme be nga bo. A nga belan éve’an éziñ éyoñ a nga jô na: “Dokita a nji bo mfi asu bôte be ne mvo’é minsôn, ve asu minkôkon.” A nga beta jô na: “Me nga so na me zu loon, sa ke bôte be ne zôsô, ve bebo minsem.” (Matt. 9:12, 13) Yésus a nga tôñe mejô mete ényiñe jé. A mbamba nlem ase, a nga jamé minseme mi minga a nga sôbe nye mebo a mili’i mé. (Luc 7:37-50) A nga ye’ele minga ya Samarie a nga zu labe mendime benya mejôô be mbe na ba ye nyii nye. A nga bo de akusa bo a mbe a yeme’e na minga ate a nyiñe mvit ényiñ. (Jean 4:7, 17-19, 25, 26) Zambe a nga ve fe Yésus ngule ya mane vaa mbia be mame bese nsem ô nga so be, aval ane awu. Aval avé Yésus a nga bo de? A nga wômôlô bôte mevale meval, befam a binga, bongô a benya bôtô.—Matt. 11:5. w24.08 af. 4 ab. 9-10

Aval avé Yéhôva a zu ve jôé dé duma? A zene ya mintyi’ane mejô mié. Ana’ana a zu tyame Beta Babylone amu a nga ve jôé dé é ne étyi mvit. (Nli. 17:5, 16; 19:1, 2) Éko éziñe bôte béziñe ba ye yen ane Beta Babylone a ku ba ye zu kañe Yéhôva a bia. Mvuse ya valé, Armaguédon, Yéhôva a ye jañele mbia émo Satan nyi. A ye wôé bôte bese ba wosane jôé dé a ve de mvit. Ve a ye nyii bôte bese ba nye’e nye, ba ba bo nye mewôk a ba be ne meva’a ya ve jôé dé duma. (Marc 8:38; 2 Thes. 1:6-10) E memane ya toyini mimbu ya Éjôé Krist a éyoñe meve’ele ma su’ulane ma ye man, Yéhôva a ye fubu éyôlé jé éyoñe jia ya biyoñe bise. (Nli. 20:7-10) Éyoñ éte, “si nyô ja ye jaé a ñyemane ya étôto’o Yéhôva ne lut, aval ane mendime ma yiane mañ.” (Habak. 2:14) Ngo’o abime mbamba jam éte, éyoñe bitétéa bise bi vee bia ye ve Yéhôva duma da yiane jôé dé! w25.01 af. 7 ab. 15-16

Jé é nga ye volô bekristene ya nkobô Hébreu na be jibi étibila’a be mbe be tôba’ane je? Nlômane Paul ô mbe ô yeme’e na ba yiane bi mbamba ñyenane mam a lat a minju’u miap. Ajô te, ô nga kate be na Zambe a ne kañese na be tôbane minjuk asu na a yañele be. Avale ñyañelan éte é ne volô môte na a tu’a bi mefulu ma yiane bekristen. E beme mise bibotane bi mbe bi yange’e be mvus étibila’a a nga ye volô be na é bo be tyi’ibi ya jibi minjuk. (Héb. 12:11) Paul a nga jô bekristene bete na ba yiane bo ayo’o nlem a bo te bili atek éyoñe ba tôbane minjuk. A mbe fo’o môt a yiane ve be avale melep éte. A mbe a kôme’e yeme nju’u bekristen, amu émien a nga tibili fe be. A mbe fe a yeme’e avale be ne jibi étibila’a, amu émien a nga tôbane mewosane mevale meval éyoñ a nga bo kristen.—2 Cor. 11:23-25 w24.09 af. 12-13 ab. 16-17

Ésaé nkañete jangane ja yiane dañe bo mfi ane éyoñe ja lôt. Amu jé? Amu éyoñ é ntoo étun. Tame yene jame Yésus a nga jô a lat a ésaé nkañete ja bobane melu ma su’ulane ma avale bia lañ éfuse Marc 13:10. E kalate Matthieu fe, Yésus a nga jô na, mbamba foé ya Éjôé a ye katebane si ése ôsusua na “asu’ulane” da so. (Matt. 24:14) Be nga belan éfia éte asu na be kobô ajô memane ya mbia émo Satan nyi. Yéhôva a nga telé “môs a awolo” asu mame ma zu boban ana’ana. (Matt. 24:36; Mame mi. 1:7) Môs ôse wo lôte wo bo na bi subu éyoñ éte bebé. (Rom. 13:11) Ve nté bia yange, bia yiane ke ôsu a kañete akekui asu’ulan. Bia bese bia yiane jeñe na bi fas éyalane ya beta nsili nyi: Amu jé bia kañete mbamba foé? Bi ne yalane tyi’ibi na, nye’ane ñwô wo tindi bia na bi kañete. Éyoñe bia kañete, bia liti nye’ane bia nye’e mbamba foé, nye’ane bia nye’e bôt, e dañedañe nye’ane bia nye’e Yéhôva a éyôlé jé. w24.05 af. 14-15 ab. 2-3

A bebiaé vola’ané bone benane be yem abui mam a lat a biôme Zambe a nga té. Éyoñe mia nyo mone mi ne parc nge ke na éyoñe mia wulu afube mesam, dutu’u ôsimesane wé mbamba be biôm a yen. Amu jé wo yiane bo de? Amu biôme bite bia liti na Nté biôm a ne atyeñ a fek nnye a nga bôndé bie. Éve’an é ne na, nge wo yen avale Zambe a nga kôm alôñ, mesam ya bilo’o biziñ, a minsamba mi atété miziñ, wo ye yen na biôme bite bise bi ne nkôman ngum aval. Beyeme mame ba nyoñ abui éyoñe ya fase biôme bite. Ñyeme mame Nicola Fameli a jô na nge môt a ve’ele nyoñ éyoñe ya lañe minnoñe ya biôme bise bi ate jô bie yôp le, a ye koone na biôme bite bi bili kane benombo éziñ ja so fifiti. Benombo bete mbe ba loone na Fibonacci. Bi ne koone avale biôme éte abui bevôm aval ane begalaxie béziñ, bibôte bekoé, mekaé bilok a same ya élok ba loone na tournesol. w24.12 af. 16 ab. 7

Moïse, David a Jean be nga nyiñe biyoñe bia selan a émbiangan, a avale be mbe be nyiñi’i da selan a avale bi bia nyiñe melu ma. Ve bia funan abui mezen. Be mbe be kañe’e nya Zambee a bia fe bia bo de. Aval ane be, bia ye’elane Yéhôva, bi too ndi a nye a bia jeñe mvolane wé. A aval ane minnôme mi bôte mite, bi too ndi na Yéhôva a botane bôte ba bo nye mewôk. Nkelané ôsu a tôñe melebe minnôme mi bôte mite mi nga ve a bo metiñe me Yéhôva mewôk. Nge bi bo nalé, mame mese bia ye bo ma ye wulu mvo’é. Bia ye bi ényiñ a “tabe” ayap nnôm éto! Bia ye fe bi ava’a ya ve Ésa wongane ya yôp été a nye’e bia nlem avak, nnye ate a tôé bengaka’a bé bese avale bi vo’o bunan.—Éphé. 3:20. w24.11 af. 13 ab. 20-21

Ntete mimbu ôsu, be nga telé bobejañe béziñ ane bevolô. (1 Tim. 3:8) Da yené ve ane mbe nlômane Paul ô mbe ô kobô’ô be, éyoñ ô nga jô na bôte béziñe be bili “ngule ya volô bôte bevok.” Bevolô be mbe be yiane bo abui ésaé ékôane bekristen asu na bemvendé be bi éyoñe ya bo ésaé ya ye’ele a jome bobejañ a besita. Éve’an é ne na, bevolô mbe be mbe be yiane suk ésaé ntilane Mimvulekane mi kalate, nge kuse biôme bise bi mbe be bi sili’i asu na ésaé éte é boban. Tame yene beta bisaé biziñe bevolô ya ékôane bekristene jôé ba bo. (1 P. 4:10) Be ne ve be ésaé ya ba’ale minkobe ya ékôane bekristene nge tebele mebôta me nkañete. Be ne bañete bekalate a futi be ata’a bekalate ya ékôane bekristen asu na bekañete be bi be. Be ne saé beminsini ya Aba Éjôé nge ke accueil, be ne fe suk ésaé ya ba’ale Aba Éjôé mfuban. Bisaé bite bise bi ne mfi asu na ékôane bekristen é wulu mvo’é.—1 Cor. 14:40. w24.10 af. 19 ab. 4-5

Bia ye fe bo ngule ya jibi avale nju’u ése, nju’u ô ne tyôtyoé nge wu ô ne anen éyoñe bia nyoñ éyoñe ya fase na Yéhôva a vee, a na a ne ngule ya volô bia éyoñ ése. A ne volô bia na bi dañ avale nju’u ése amu a bili ngul ése, nde fe a ne ve bia ngule ya jibi. Nalé a volô bia na bi bo te ko woñ éyoñe bia tôbane minjuk. Éyoñe bia yen ane Yéhôva a volô bia éyoñe bia tôbane bone minjuk, nalé a ve bia ndi nleme na a ye fe volô bia éyoñe bia ye tôbane beta minjuk. Bi tame zu yene mame mebaé Njô bôte David a nga tôbane me ényiñe jé me nga bo na a tu’a tabe Yéhôva ndi. Éyoñe David a mbe ésoé mba’ale mintômba, Ours a ngbwengbwem be nga bi mintômba mi ésaé wé. Biyoñe bite bibaé, David a nga leñe betite bete a ayo’o ése a nyii mintômba. Ve David a nji simesane na a nga bo jam éte a ngule jé émien. A mbe a yeme’e na Yéhôva nnye a nga volô nye na a bo mame mete mese. (1 Sam. 17:34-37) Éyoñ a nga bindi mame mete, David a nga tu’a tabe ndi na vevea Zambe a ye ve nye ngule melu ma zu. w24.06 af. 21 ab. 5-6

Tame simesane na ba te bañete wo abôk. Ye wo yiane ke abôk éte? Nge ô nji yeme môt a te bañete wo nge aval a te ta’a mam, da ye sili na ô sili nye avale minsili di: “Abôk éte da ye bobane vé a éyoñ évé? Abime bôt avé da ye bo abôk éte? Za a ye tebele de? Beza ba ye tabe abôk éte? Mame mevé ma ye boban? Ye ba ye ve bôte meyo’o wôé? Biyalane ya minsili mite bia ye volô wo na ô nyoñe mbamba ntyi’an. Éyoñ ô maneya yeme mame mese me tii a ntyi’ane wo kômbô nyoñ, kôme’e nyoñ éyoñe ya fase me. Jé ô ne bo éko éziñe nge wo yeme na bôte béziñe ba ye zu tabe abô’ô ba bisi ki miñye’elane ya Kalate Zambe, nge ke na ba ye ve bôte meyo’o teke véé mis? Ye wo simesane na jam éziñe da ye bo na abôk éte é ndaman? (1 P. 4:3) Nge ô nyoñe éyoñe ya fase mame mete mese, wo ye bo ngule ya nyoñe mbamba ntyi’an. w25.01 af. 15 ab. 4-5

Yéhôva a belan bive’an asu na a liti bia aval avé ntañ ô ne mane vaa abé bôte ba jôban a tyendé abo dulu. É ne nya ayaé na be vaa mebate me ne évele ne zôññ éfus éyé. Ve Yéhôva a belan éve’an éte asu na a liti bia na a ne jamé abé dangan aval é ne na é bo te beta yené. Minseme miangan mi ne fe ane mvôla. (Matt. 18:32-35) Ajô te, éyoñ ése bia bo nseme mise me Yéhôva, a ne ve ane bia tu’a kô’ôlane mvôla jangan. Za aka’a beta mvôla bi bili Yéhôva di! Ve éyoñ ése Yéhôva a jamé bia, a ne ve ane nge a mane tyame mvôla bi bili nye. A nji jô bia na bi beta ya’ane minsem émien a nga mane jamé. Avale môt a ne mevak éyoñe ba te jô nye na a bo te ya’an ékôla éziñ, avale te fe bi ne mevak éyoñe Yéhôva a jamé abé dangan! w25.02 af. 9-10 ab. 9-10

Bebiaé ba yi mvolane bone bap éyoñe be yômbôya a bone be ne fe meva’a ya bo jam éte. (1 Tim. 5:4) Ve bekristene ba yeme na benya meva’a ma so ki amu bone bap ba nyoñe ngap a be, ve ba dañe mevak éyoñe ba wô’ô na bone bap ba ke ôsu a wulu ba’aba’a a Yéhôva. (3 Jean 4) A mbamba éve’ela wôé, ô ne ye’ele bone bôé na be tabe ndi a Yéhôva éyoñe wo yañele be na be nyoñe ngap a bebien. Éyoñe be ngenane bone be bongô, liti’i be mfi ya saé a ngul ése. (Mink. 29:21; Beéphésien 4:28) Nté ba ke ba yaé, volô’ô be na be ve ngule jap ése sikôlô. Bekristene ba vune bekalate ya ékôane Yéhôva asu na be yene mame me ne volô bone bap na be yeme belane sikôlô ba bo mfa’a ya nyoñe ngap a bebiene be too fe bebo bisaé be Yéhôva. w25.03 af. 30-31 ab. 15-16

Kalate Ésaïe kabetôlô 65, Yéhôva a nga kate aval ényiñe bôte ya paradis ya nsisime ba ye bi. Nkulan ajô ôte ô nga tôéban éyoñ ôsu mbu 537 Ô.É.J. Mbu ôte ñwô bejuif be nga kôñelane minleme be nga kôlô Babylone a bulane si jap. Yéhôva a nga botane bebo bisaé bé a volô be na, be beta ke lôñe tisone ya Jérusalem be nga mane tyam, a beta bo na temple a bo tine ya nya ékaña’a Israël. (Ésa. 51:11; Zach. 8:3) Nkulan ajô Ésaïe ô nga tôéban éyoñe baa mbu 1919 É.J., éyoñe bebo bisaé be Yéhôva ya melu ma be nga kôlô éto belo ya beta Babylone. Mvuse ya valé, paradis ya nsisim a nga taté na a yametane si ése ôte’ete’e ôte’etek. Bekañete mbamba foé be mbe ayôñ ésaé nkañete be nga bôndé abui bikôane bekristen. Ésaé be nga bo é nga volô befam a binga be mbe évô be bo’o fe mvite mame na be “jaé mfefé môt, ñwô ô nga téban avale nkômbane Zambe ô ne.” w24.04 af. 20-21 ab. 3-4

Mesi méziñ, bebiaé nge ki bôte be ntoo benya bôtô mbe ba yiane tobe môte ndômane jap nge ke ngo jap ja yiane luk. Mesi mevok, nda bôte nge ke bemvôé mbe be wô’ô jeñe nkoé fam a nkoé minga a bo nta’ane mam asu na be tôban afôla éziñ a yene nge be ne taté na ba yemban. Nge da sili na ô jeñe fame nge ke minga éziñe môte ya luk, jeñe’e na ô kôme yeme miñyiane mi fame ba minga bese bebaane. Nge ô yeneya môt éziñe wo simesane na a ne bo mbamba nnôme nge ki mbamba minga asu nyo mvôé, nge ki asu môt éziñe ya nda bôte jôé, jeñe’e na ô kôme yeme môt ate a mefulu mé. A jame da dañe mfi é ne na ô jeñe na ô yeme nge môt ate a bili mbamba élat a Yéhôva. Mbamba élat a Yéhôva nnye a dañe mfi a lôte moné, ñyemane sikôlô, asu ésaé môt a bili, nge ki nda bôte môt a so. Te vuane na nkoé mojañe ba nkoé sita mbe be bili na ba yiane su’ulane tyik nge ba ye lu’ane nge momo. w24.05 af. 23 ab. 11

Bi ne su’u bôte ba kômbô lu’an a mame bia jô nge ke éyoñe bia yeme fete anyu dangan. É ne sili na bi yeme jôé biabebiene biyoñe biziñ. (Mink. 12:18) Éve’an é ne na, bi ne bo ôjeja’a ya kômbô kate bôte bevo’o na kala ba kala ba kômbô lu’an a too ke na bebiene ba kômbô kate bôte foé éte. Bi nji yiane bo ékobôkobô e mame ma fombô ki bia, nge ve be bijô amu mintyi’ane ba ke nyoñ. (Mink. 20:19; Rom. 14:10; 1 Thes. 4:11) Nde fe, bi nji yiane jô be mame méziñe nge ke sili be minsili miziñe mi ne bo ve ane nge bia kômbô yemete be na be lu’an. Jé ki bia yiane bo nge bôte ba yembane ba tyi’i na ba telé élate jap? Bi nji yiane sili be abui minsili nge ke komekane môte wua ya be be amu a te nyoñe ntyi’ane ya telé. (1 P. 4:15) Avale bia te mane yene yôp, nge bôte ba yembane ba tyi’i na ba telé élate jap, bi nji yiane yene na ba te nyoñe mbia ntyi’an. Bi ne jô tyi’ibi na éyoñe ba te lôte ja te volô be na be kôme yeman, a nalé a te volô be na be nyoñe mbamba ntyi’an. Ntyi’an ôte ô ne bo na be wôk angôndô ya mintaé nlem. Ajô te, bi ne jeñe mezene ya su’u be. w24.05 af. 31 ab. 15-16

Jame da ya mame ma dañe ayaé ya jibi é ne éyoñ ébu’a ya nda bôte jangane nge ke mvôé jangane ja lume Yéhôva mvus. (Bsa. 78:40) É ne dañe bo ayaé ya jibi nju’u ôte éyoñ a ne môte bia nye’e abui. Nge ô nga tôban avale nju’u te, yeme’e na éve’ela Tsadok é ne ve wo ngule nyul. Tsadok a nga ke ôsu a wulu ba’aba’a a Yéhôva to’o éyoñe beta mvôé wé Abiathar a nga lume Yéhôva mvus. Éyoñe David a mbe a ntoo nnôm, bebé ya wu, mone wé Adonija a nga jeñe na a wôlé éto njô Yéhôva a nga ka’ale Salomon. (1 Mka. 22:9, 10) Ane Abiathar a nga ntyi’i na a su’u Adonija. (1 Bb. 1:5-8) Jame Abiathar a nga bo é mbe é liti’i na a nji lume ve David ba Tsadock mvus, ve a nga lume fe Yéhôva mvus! Abiathar ba Tsadok be nga bo ésaé beprêtre nsamba e lôte mimbu mewôme nyin.—2 Sam. 8:17; 15:29; 19:11-14. w24.07 af. 6 ab. 14-15

Bi ne tabe ndi na ngul ése bia ve na bi tabe ntyel éyoñe bi tele meve’ele é nji bo zezé. Éyoñe bia sem, bi ne bi “meva’a . . . me ne fo’o ve étun éyoñ,” ve bia bi abui mevak éyoñe bia tôñe memvinda me Yéhôva binyiñe biangan. (Héb. 11:25; Bsa. 19:8) Jame te da boban amu bi nga tébane na bi nyiñ ane nkômbane Yéhôva ô ne. (Mett. 1:27) Éyoñe bia nyiñ avale Yéhôva a yi, bia ye ba’ale mone môte ya nleme wongane mfuban, a môs éziñe bia ye bi fane ya nyiñe nnôm éto. (1 Tim. 6:12; 2 Tim. 1:3; Jude 20, 21) Nya ajôô a ne na, “nsôn ô ne atek.” (Matt. 26:41) Ve nalé a tinane ki na bi vo’o ke bo jôm éziñ asu na bi wosane mbia mefulu mangan. Yéhôva a ne nkômesane ya ve bia ngule ja sili. (2 Cor. 4:7) A te vuane na ngule Zambe a ve bia é ne ngule ja dañe nyi ja yian. Ve bia yiane bo jam ése bi ne ngule ya bo asu na bi dañe meve’ele. Yéhôva a ye yalane meye’elane mangan a ve bia ngule ja yiane mbamba éyoñ. (1 Cor. 10:13) Ôwé, a mvolane Yéhôva bi ne kui na bi dañe meve’ele. w24.07 af. 19 ab. 19-21

Nlômane Paul ô nga tili bifia ya éfuse ya den asu na ô ye’ele Timothée, mvendé fok na a komekane “ba be bili fulu ya bo nsem” e mise me bôte bese. Jé nalé a tinan? Nalé a tinane na, “bôte” ba jô be éfuse ji be nji be be yiane bo bôte bese ya ékôane bekristen. Ve Paul a mbe a kobô’ô ajô ya bôte be mbe be nga yeme minseme bôte bete ba bo. Bôte bete be mbe ve bo ba be nga wô’ô jam é nga boban, nge ke ba bebo minseme bebiene be nga ke kate jame be nga bo. Bôte bete mbe étame bemvendé be mbe ve kate na be kômeya ajô éte. Biyoñe biziñ, é mbe é yiane kui na ékôane bekristen ése é nga yeme na môt a te bo beta nsem, nge na ja ye su’ulane yeme jam éte. Avale biyoñ éte, e “bôte” ba jô be éfus éte be mbe ékôane bekristen ése. Ajô te, mvendé é mbe é yiane kat ékôane bekristen ése na mojañe nge sita éziñ a te bi minkomekan. Amu jé? Paul a yalan a jô’ô na: “Ndembene ba bevo’o ba ye tabe ntyele” ya bo te ku nsem. w24.08 af. 23-24 ab. 16-17

Bia yiane ke ôsu a bi abui mame ya bo asu Yéhôva akekui asu’ulan. Miñwo’one mia yiane ke ôsu a mombô asu na Yésus a “nyoñe” mie a ve mie ma’ane map e yôp été. (Matt. 24:40) Miñwo’one mite mia yange a ôjeja’a ôse na mi “bo nsamba” a Yésus e yôp été. Mvuse bita ya Armaguédon, ba ye bo a Yésus, ane minga wé alu’u Mone ntômba. (2 Thes. 2:1) To’o ane ntyi’ane mejô ô nga subu bebé, bi nji bi amu éziñe ya ko woñ. Nge bia ke ôsu a wulu ba’aba’a a Yéhôva, Ésa wongane ya yôp été a ne nye’an a ye ve bia “ngule ja dañe nyi ja yian,” “ndembene [bia ye bi medañ] . . . a tebe ôsu Mona môt.” (2 Cor. 4:7; Luc 21:36) To’o bi bili ndi nleme ya nyiñe si va nge momo, bia ye ve Ésa wongane ya yôp été nlem avak nge bia tôñe melebe bia koone me minkana mi Yésus. Amu beta mvame Yéhôva, biyôlé biangane bia ye ‘bo ntilane kalate ya ényiñ’.—Dan. 12:1; Nlitan 3:5. w24.09 af. 24-25 ab. 19-20

Ô ne bi mvolane nlem a zene ya Kalate Zambe. Aval avé? Nyoñe’ éyoñe ya simesane mbamba be mam ô bili aval ane ébotane Yéhôva, a te vuane na bôte be nji bo Yéhôva ésaé be nji bi mvolane wé. Be ne mane ve ngule jap ése asu na be tôé minsôñane miap ényiñe ji, amu be nji bi ndi nlem éziñ asu melu ma zu. Ve Yéhôva ki a ka’a wo abui bibotan a lôt abim ô ne simesan. (Bsa. 145:16) Tame fe fase jame di: Ye bi ne yem aval ényiñe jangan é nga ye bo nge bi nga ye nyoñe mintyi’ane mife? Bi bili ndi nleme nyi: Bôte ba nyoñe mintyi’an amu ba nye’e Yéhôva a bôte bevok, ba ye ke jembane jôm éziñ é ne mvaé. w24.10 af. 27 ab. 12-13