Bobejañe be bili mbamba mefulu be ne angôndô ya mfi asu ékôane bekristen. Môt a “kañese ôsimesane bôte bevok” a jeñe mvo’é. Nge wo yi na be yeme wo ane môt a kañese ôsimesane bôte bevok, nyoñe’e éyoñe ya vô’ôlô be a kañese asimesane dap. Tame simesane na ô ntoo mvendé. Éyoñe bemvendé ba bo ékôane jap, ye wo ye kañese ntyi’an abui ya be be da te nyoñ, nge ntyi’an ôte ô nji tyam atiñe nge ñye’elan éziñe ya Kalate Zambe? Ô nji yiane yemete na mame me bobane fo’o ve avale wo yi. Wo yiane kañese melebe me bôte bevok. (Mett. 13:8, 9; Mink. 15:22) Ve wo yiane liti bôte bevok ésemé a bo mbamba nlem a be a bo te jeñe be mejô. Nge ô ne môt a nye’e mvo’é, wo yiane bo môt ôsu a ke jeñe mvo’é to’o éyoñ é nji bo tyi’ibi. (Jacq. 3:17, 18) Ô ne bo na môt a bo teke dañe beta wôk ôlune fo’o ve a mbamba bifia biôé. To’o bôte ba wosane bia be ne su’ulane sili ayaa dap si.—Betyi’i me. 8:1-3; Mink. 25:15; Matt. 5:23, 24. w24.11 af. 23 ab. 13

Yésus a ke ôsu a nyum émiene mam asu dangan, akusa bo a nga wu “éyoñe jia ya biyoñe bise.” (Rom. 6:10) Aval avé? A ke ôsu a saé asu na bi bu’uban abui mbamba be mame da so a zene ya ntañ. Tame ñhe yene mam a bo. A ne Njôô wongan, Beta prêtre wongan, a ne fe nlô ya ékôane bekristen. (1 Cor. 15:25; Éphé. 5:23; Héb. 2:17) A ke ôsu a tôkane miñwo’on a beta nsamba bôt, a a ye mane bo ésaé éte ôsusua na beta étibila’a a man. (Mat. 25:32) A ke fe ôsu a volô ôlo ô ne mewôk a fe’e na ô ve bia bidi ya nsisime bia volô bia na bi wulu ba’aba’a a Yéhôva. (Matt. 24:45) A ye ke ôsu a saé asu mfi wongane to’o Éjôé jé ya toyini mimbu. Yésus a nga ve ényiñe jé ése asu dangan. A ne fo’o édima dase da so bia be Yéhôva. w25.01 af. 24 ab. 12

Éyoñe Yéhôva a jamé abé dangan, a ne ve ane nge bi nji tame bo jam é ne abé môs éziñ, a bi ne tabe ndi na a ye ke foñesô bia melu ma zu amu abé bi nga bo. A nalé a ve bia fane ya bi mbamba élat a Ésa wongane ya yôp été. Ve bia yeme na njaman ô ne mbamba dase Yéhôva a ve bia. A ve bia das éte amu a nye’e bia a amu a ne akap. Sa ke amu bia yiane de. Môt ase ya be bia a yiane ve Yéhôva akiba amu na a ne Zambe ya ‘nya njamane!’ (Bsa. 130:4; Rom. 4:8) Ve nge bia yi na Yéhôva a jamé bia, bia yiane bo jam éziñ é ne nya mfii. Yésus a nga jô na: “Nge mia jamé bôte ba bo mia abé, Ésa wônan a ne yôp a ye fe jamé mia bikobe bienan.” (Matt. 6:14, 15) Ajô te, bia yiane vu Yéhôva a jamé bôte bevok. w25.02 af. 13 ab. 18-19

Bi tame zu fas ajô bôte ya Sodome a Gomorrhe. Zôsôa môt, a ntoo jôé na Lot, a mbe a nyiñi’i Sodome. Ve ye bia yeme nge Lot a nga mane kañete bôte bete bese? Momo. Bôte bete be mbe fo’o mbia be bôt, ve ye môt ase ya be be a mbe a yeme’e jam é ne mvaé a ji é ne abé? Te vuane na mbame bôt éziñe ya tison éte ô nga kômbô’ô diñe beyeñe be Lot. Kalate Zambe a jô na mbame bôt ôte ô mbe ô bili “bendôman a benya bôtô.” Nalé a liti na bôte bete bese be nga yaé vôme be mbe be bo’o mvite mame ya bisôk, a be nji yiane bi fane ya yeme memvinda me Yéhôva a lat a jam é ne mvaé a ji é ne abé. (Mett. 19:4; 2 P. 2:7) Ye bi ne fo’o kôme jô na Yéhôva, Zambe ya nkoon éngôngol a nga tyi’i na môt ase ya be be a ye ke bi ndi nleme ya wômô? Momo, bi vo’o de bo’olô. Nya ajôô a ne na, tison éte é nji be é bili to’o ve bezôsô be bôt awôm. (Mett. 18:32) Ajô te, bôte bete be mbe bikotekote bi bôt a mimboane miap mi mbe mi va’a Yéhôva mbamba amu ya wôé be. Nde ñhe, ye bi ne fo’o kôme bo’olô na teke môte wua ya be be a ye bu’uban a “ñwômane miñwuane wo ye boban asu bôte be ne bikotekot?” Momo, bi vo’o yemete de! w24.05 af. 2 ab. 3; af. 3 ab. 8

Éyoñe da kui na moné a akum bia bo njeñban vôme bia nyiñ, bôte béziñe be nga kañese bisaé bi ne ôyap a menda me bôte map, ve avale ntyi’an ôte ô wô’ô bo teke dañe bo mvo’é. Éyoñe wo jeñ ésaé, te fombô fo’o ve abime moné ésaé éte ja ye ve wo, fase’e fe ajô ya miñyiane miôé ya nsisim a mi ya nda bôte jôé. (Luc 14:28) Sili’i womiene na: ‘Ye minjuk mia kui alu’u dame nge ma ke ôyap a môte bia nye bi ne lu’an? Ye ma ye kui na me beta tabe bisulan a lôt éyoñ a bobejañ a besita, nge nyoñe ngap ésaé nkañete?’ Nge ô bili bon, sili’i womiene nsili wo dañe mfi wu: ‘Ye ma ye ke ôsu a yale bone bame “melep a miñye’elane mi Yéhôva été” éyoñe me nji bo a be?’ (Éphé. 6:4) Jô’é na metiñe me Yéhôva me wulu wo. Sa ke bemvôé bôé nge bibu’a ya nda bôte jôé ba semene ki miñye’elane ya Kalate Zambe mbe wo yiane vô’ôlô. w25.03 af. 29 ab. 12

Ve kristen é nji bo étôtôlô é ne tyi’ibi ya kañese mefoé me ne “medu’an,” ma miaseban a zene ya télé, bekalate mefoé, a beradio. É ne fe “du’uban” a minsos bôte ba wosane benya mejôô ba laan. É ne taté na ja bo bôte bevok éviele a soo metyama’ane nge ke ku ôlame ya bo mbia be mam. (1 Cor. 3:3) Kalate Zambe a vek avale môt a yaé nsisim asu na a bo étôtôlô kristen a avale mon a yaé asu na a bo nya môtô. (Éphé. 4:15) Mongô a nji bi mfañ fek, ajô te da sili na nya môtô nge ki môt a ne étôtôlô a kamane nye a liti nye zen a yiane tôñ. Éve’an é ne na, nyia a ne jô ésoé ngo jé na é bi nye wo éyoñe ba dañe njoñ. Nté mon a ye ke ôsu a yaé, nyia a ye jô’é na a dañe njoñ étam. Ve a ye ke ôsu kate’e nye na ôsusua na a dañe njoñ, a yiane taté fombô njoñ mimfa’a mise. Nalé a ye volô nye na, a yeme dañe njoñ étam éyoñ a ye bo nya môtô. Avale te fe, éyoñe Kristen ja bo étôtôlô ja tu’a fa’a Kalate Zambe asu na bi yem ôsimesane Yéhôva. Mvuse ya valé, bia nyoñe mbamba ntyi’an. w24.04 af. 3 ab. 5-6

Zambe a nga bo angôndô ya abui mimbu a bili bemvôé fo’o ve yôp été, vôm a nyiñ. Mvuse ya valé, a nga té bôt a bo na be fe be bo beyeñe bé. Ane éyoñ é nga lôt, Zambe a nga tobe Hénoc, Noé, Abraham, a Job ane bemvôé bé. Kalate Zambe a loone benya bebo bisaé be Zambe bete na bemvôé be Yéhôva amu “be nga wulu a [nya] Zambee.” (Mett. 5:24; 6:9; Job 29:4; Ésa. 41:8) Ane mimbu mi nga lôt, Yéhôva a nga ke ôsu a bañete bemvôé bé na be zu bo beyeñe bé. (Ézé. 37:26, 27) Éve’an é ne na, nkulan ajô Ézéchiel wo ye’ele bia na Zambe a yi na benya bebo bisaé bé be bi ngul élat a nye. A ka’ale na a ye bo “élate ya mvo’é a be.” Nkulan ajô ôte wo kobô ajô ya éyoñe bôte be bili ndi nleme ya ke nyiñe yôp a ba be bili nji nleme ya nyiñe si va ba ye bo nlatane nda éndelé jé ane “mbame wua.” (Jean 10:16) Éyoñ éte ébiene ñhe ji! w24.06 af. 2 ab. 2, 4; af. 3 ab. 5

Mbôle bi ne bebo bisaé be Yéhôva, bia su’u mame ya Éjôé Zambe a nleme wongan ôse, ve é wô’ô sili na bi bo ayok asu na bi tu’a bo jam éte. (Matt. 6:33) Éve’an é ne na, bia yiane bo ayo’o mbia émo nyi asu na bi nyiñ avale memvinda me Yéhôva me ne, a asu na bi kañete mbamba foé ya Éjôé. Nde fe, mame me pôlitik ma bo na émo ji é tu’a bo nkandane mengam. Ajô te, da sili na bi bo ayok asu na bi bo teke nyoñe ngap a mame mete. (Jean 18:36) Abui bebo bisaé be Yéhôva é nga bo azoé, é nga wobane bibôme nge ki ke mimbôk amu é nga bene nyoñe ngap a mame me pôlitik a bene ke bezimbi. Éyoñe bia simesan aval avé bôte bevo’o be nga liti fulu ayok asu na be wulu ba’aba’a a Yéhôva a Éjôé jé, jam éte da tindi bia na bi bo ayok ane be. Yésus Krist, Njô wongan, a nga bene nyoñe ngap a mame me pôlitik ya émo Satan ji éyoñ a mbe si va. (Matt. 4:8-11; Jean 6:14, 15) A mbe a too ndi éyoñ ése na Yéhôva a ye ve nye ngul. w24.07 af. 3 ab. 4; af. 4 ab. 7

Yéhôva a nga bo na be tili nkañete ôte e Kalate wé asu na bi bo ngule ya yé’é beta jam éziñ. Nkañete ôte wo volô bia na bi yem amu jé Yéhôva a vini nsem angôndô. Nseme wo ndaman amvôé dangan a Yéhôva a wo kee bia awu. (Ésa. 59:2) Jôme te nje Satan a nga ve’ele Adam ba Ève asu na be bo nsem, a ke fe ôsu a bo de melu ma amu a vini Yéhôva a bôt. A nga yiane simesane na a biya beta medañ afup Éden. Ve a nga vuane na Yéhôva a nye’e bia angôndô ya abui. Zambe a nji ve’ele tyendé nsôñane wé a lat a mvoñe bôt Adam ba Ève. A nga ji’a ve bôte ndi nlem amu a nye’e be. (Rom. 8:20, 21) Yéhôva a mbe a yeme’e na, bôte béziñe ya mvoñe bôt Adam ba Ève ba ye nye’e nye a jeñe mvolane wé asu na be wosane nsem. A mbôl a ne Ésa wop a Nté wop, a ye ve be fane ya dañe nsem a subu nye bebé. w24.08 af. 3 ab. 3-4

Abui bebo bisaé be Yéhôva é yeme a bisaé. Bi bili asu ésaé da ve bia fane ya nyoñe ngap a biabebien a menda me bôte mangan. (1 Tim. 5:8) Abui bekristene da nyoñe ngap a bivuvumane biap bia kon, nge ke bi bi ntoo minnôm. Bia bese bia yiane fe nyoñe ngap a mvo’é jangane ya minsôn a jam éte da nyoñe bia éyoñ. Nge ô vaa mame mete mese, bi bili fe mimbe’e ékôane bekristen été. Beta mbe’e wua a ne na bia nyoñe ngap ésaé nkañete a ayôñ ése. Nlañane Kalate Zambe ô ne jame da ya “mame ma dañe mfi” asu bekristen; ajô te, bia yiane telé wô ôsu ényiñe jangan. Sam ôsu a kobô ajô môt a ne mevak a jô’ô na: “A nye’e metiñe me Yéhôva; a simesane metiñe mé môse ba alu.” (Bsa. 1:1, 2) Nalé a tinane na, teke vaa nge beté, bia yiane fo’o jeñ éyoñe ya lañe Kalate Zambe môs ôse. Éyoñ évé é ne ñhe bo abeñ asu nlañane Kalate Zambe? Môt ase ya be bia a ne ve éyalane jé. Ve jame da dañe mfi é ne na, bi tobe ngum éyoñe bia ye bo bi lañe’e Kalate Zambe. w24.09 af. 3 ab. 5-6

Ye kristen é ne étôtôlô ja yi na môt mfe a volô nye? Ôwé. Bekristene be ne bitôtôlô fe be ne sili mvolane biyoñe biziñ. Môt a nji bo étôtôlô nsisim a ne yi na bôte befe be kate nye jam a yiane bo, nge ke na be nyoñe ntyi’an émien a yiane nyoñ. Kristen é ne étôtôlô ki é ne sili bôte bevok mvolan, ve ja yeme na ébiene ja yiane nyoñe mintyi’ane mié a na ja ye be’e mbe’e wé. Benya bôtô bese ba funane ki, avale te fe bekristene bese be ne bitôtôlô be nji bi avale mefulu da. Éve’an é ne na, bekristene béziñe be ne bo étua fek, ba bevok ki be ne bo angôndô ya ayok. Bevok be ne bo tene anyep, ba bevo’o ki be wô’ô bôte mintaé angôndô. Nde fe éyoñe bitôtôlô bekristene bibaé bi tele aval été da, bi ne nyoñe mintyi’ane mi selan, ve mise mi lu’an a memvinda ya Kalate Zambe. Jam éte é wô’ô kôme yené éyoñe bekristene ba yiane nyoñe mintyi’ane mia fombô mone môte ya nleme wop. Nalé a bo na môt ase a bo te tyi’i nyu mbok ajô fo’o ve amu na mintyi’ane miap mia selan. Ve ba ve ngule ya tu’a tabe nlatan.—Rom. 14:10; 1 Cor. 1:10. w24.04 af. 4 ab. 7-8

Jé ô ne bo nge wo yene womiene zezé? Lañe’e bifuse ya Kalate Zambe bia ye bo na ô yeme na ô ne mfi e mise me Yéhôva. Nyoñe’e fe éyoñe ya fase bie. Nge wo kate kui na ô tôé nsôñan éziñ, nge na wo kate kui na ô bo mam aval ane bôte bevok, te ve womiene bijô a lôte nné. Yéhôva a nji yange na ô bo mame ma lôte wo nkôñ. (Bsa. 103:13, 14) Nge môt a nga bo wo mbia jam éziñe melu mvus, te ve womiene mekua amu mbia jam a nga bo wo. Mbia jam ate a nji yiane kui wo! Te vuane na Yéhôva a ye tyi’i bôte ba tibili ba bevo’o mejô, ve éyoñe ji a volô fe bôte be nga tôbane bitibila’a. (1 P. 3:12) Te ve’ele sôô na, Yéhôva a ne belane wo asu na a volô bôte bevok. A nga ve wo mvome ya bo ésaé nkañete a nye. (1 Cor. 3:9) Éko éziñe mame me nga kui wo ényiñe ma bo na ô ko bôte bevok éngôñgol a na ô yeme wô’ô be. Ô ne bo abui mam asu na ô volô be. w24.10 af. 7-8 ab. 6-7

Yéhôva a yi na bôte be nyoñe bia mvo’é, nde fe a yen éyoñe bôte bevo’o ba tibili bia. “Yéhôva a nye’e nya ntyi’ane mejôô.” (Bsa. 37:28) Yésus a bôône bia minleme si na Yéhôva a ye “tyi’i mejô zôsô . . . avôl avôle” mbamba éyoñ. Ana’ana, a zu mane vaa minju’u mise bia tôbane mie a a ye ke beta kañese na bi tôban ékotekote môs éziñ. (Bsa. 72:1, 2) Nté bia yange éyoñe zôsô a ye bo vôm ase, Yéhôva a volô bia na bi yeme jibi ékotekot. (2 P. 3:13) Éve’an é ne na, a ye’ele bia mame bi ne bo asu na bi sa’ale abui mejô éyoñe ba bo bia mbia jam. A zene ya be Mone wé Yésus, Yéhôva a ve bia mbamba éve’ela asu na bi bo ngule ya jibi ékotekot. A ve fe bia mbamba melebe me ne volô bia éyoñe bia tôban ékotekot. w24.11 af. 2-3 ab. 3-4

Jam éte é nji fo’o be tyi’ibi, amu befame be mbe be yiane bo 5 000. Éyoñe bia lañe fe binga a bongô, be mbe be yiane bo bôte 15 000. (Matt. 14:21) André a nga nyoñe nkobô a jô na: “Ôyôme mona fam ô ne va ô bili belet orge étan a bone bekose bebaé. Ve nyuli ate a ne jé asu abim abui bôt ése di?” (Jean 6:9) Bôte be mbe minzôzoé a bôte befe mbe be nga too be dañe’e di belet orge. Be mbe fe be yiane kôtô bone bekos a wo’o be nku. Ajô te, ye bone bekose mongô a mbe a bili be mbe ve bo na abime bôt ése di é di a jaé nga? Mbôle Yésus a ne anyep, a nga jô nsamba bôte na ô tabe si minsamba minsamba bilo’o yôp. (Marc 6:39, 40; Jean 6:11-13) Bia lañe na Yésus a nga ve Ésa wé akiba asu belet a kos. A mbe fo’o a yiane ve Zambe akiba, amu nnye a nga ve be bidi bite. Za aka’a mbamba éve’ela Yésus a liti bia di! A ye’ele bia na bia yiane taté ye’elan ôsusua na bia di. Mvuse ya valé, Yésus a nga bo na be ke ba kabe bôte bidi a bôte bese be nga di a jaé. w24.12 af. 2-3 ab. 3-4

Éyoñe Yésus a mbe si va, a nga ve Ésa wé duma amu a nga bo na bôte be yeme na, Yéhôva nnye a ve nye ngule ya bo mesimba. (Marc 5:18-20) Yésus a nga ve fe Yéhôva duma a zene ya mam a nga kate bôte bevok a lat a Ésa wé a aval a mbe a nyoñe’e be. Môs éziñ, Yésus a mbe a ye’ele’e synagogue. Nsamba bôt ô mbe ô vô’ôlô’ô nye a minga éziñ a mbe valé. Minga ate a mbe a bili mbia nsisim a mbe a ndeñeleya nye tañe mimbu 18. Mbia nsisim ate a nga nyi’i nye aval é ne na, a mbe a wulu’u kukuu teke fe ngule ya nyokan. A mbe angôndô ya nju’u jam asu minga ate! Yésus a nga wô’ô nye éngôngol. A nga subu nye bebé a jô nye a mbamba nleme na: “A minga, ô yeteya ôkone wo kon.” A nga nambe nye a été été, nde minga ate a nga nyokan a “taté na a ve Zambe duma.” A nga ve Yéhôva akiba amu a nga volô nye na a yet ôkone wé! (Luc 13:10-13) Minga ate a mbe a bili mbamba amu ya ve Yéhôva duma, bia fe bi bili mbamba amu ya bo de. w25.01 af. 2-3 ab. 3-4

Ye bi ne beta bi mbamba be mame bese Adam ba Ève be nga jañele a ngule jangane biabebien? Momo. (Bsa. 49:7-9) Nge bi teke bi mvolan éziñ, bia ye ke ve’ele bi ndi nleme ya nyiñe melu ma zu, nge ke ndi nleme ya wômô. Nya ajôô a ne na, bi nga ye wu fo’o ve avale betite ba wu, teke ndi nleme ya beta wômô. (Eccl. 3:19; 2 P. 2:12) Ésa wongane a nye’e bia, Yéhôva, a nga ve mbamba das a ya’ane mvôla ya abé Adam a nga li’i bia. Yésus a nga bo na bi yeme jam éte éyoñ a nga jô na: “Zambe a nga nye’e bôte bese ya si nyu étua ya abui ane a nga lôm atyi’i Mone dé, ndembene môt ase a bili mbunane be nye a ne bo teke wu, ve bi ényiñe ya nnôm éto.” (Jean 3:16) Das éte da ve fe bia fane ya bi mbamba élat a Yéhôva. Bi ne bu’ubane mbamba das ate a bi njamane ya mame me abé man, nge ki bikôla biangan. w25.02 af. 3 ab. 3-6

Jé é nga volô Saul na a duban? Éyoñ a nga yene Tate Yésus étôto’o jé, Saul a nga ku dim. (Mame mi. 9:3-9) A nga bo melu melale teke di, éko éziñ a fase’e ve jam é nga kui nye zen. Ôwé, Saul a nga kôme yeme na Yésus a ne Messie a na beyé’é bé mbe ba kañe Zambe nya nkañane. Nkañete Saul ô ne ye’ele bia abui mam. A mbe ve kañese na mebun a woñe bôte bi kamane nye na a duban. Ve a nji ke de bo. Saul a mbe nkômesane ya bo kristen akusa bo a mbe a yeme’e na a ye tôban étibila’a. (Mame mi. 9:15, 16; 20:22, 23) Éyoñ a nga duban, a nga ke ôsu a tabe ndi na Yéhôva a ye volô nye na a jibi minju’u mevale meval. (2 Cor. 4:7-10) Éyoñe wo tyi’i na wo bo Ngaa Yéhôva, nalé a ne soo wo minju’u nge telé wo meve’ele été. Ve wo ye bi mvolan. Ô ne tabe ndi na Yéhôva ba Yésus ba ye su’u wo nya nsu’ane—Philip. 4:13. w25.03 af. 4 ab. 8-9

E lañe Kalate Zambe a ne angôndô ya mbamba ntyi’an. Ve nge bia kômbô bu’ubane nlañane wongane ya Kalate Zambe, bi nji yiane su’u ve zezé nlañan. Tame fas éve’ane ji: Asu na bilo’o bi yaé, da sili na mveñ é noñ. Ve nge mveñ é dañe noñ ayap, si é ne mane jaé a mendim. Éyoñe ke si é maneya jaé a mendim, mveñ é nji beta bo mfi. Abim éyoñ éziñe da ye sili asu na si é mane nyu mendime mete mese a bo na bilo’o bi faa. Avale da fe, bi nji yiane lañe Kalate Zambe avôl ane nge ba leñe bia, aval é ne na bi kate wô’ô nge ba’ale mame bia lañ a tôñe me môs ane môs. (Jacq. 1:24) Ye é kuiya éyoñ éziñe na, ô lañe Kalate Zambe avôl? Jé wo yiane ñhe bo? Lañe’ ôte’etek. Éyoñe wo lañe Kalate Zambe, va’a ngule ya fase mame wo lañ. Ô ne tyi’i na wo zu kô’ôlan abim éyoñe wo nyoñ asu ayé’é, asu na ô bi fe éyoñe ya fase mame mese wo yé’é. w24.09 af. 4 ab. 7-9

Éyoñe ba ve be mebendé, bemvendé ba yiane kôme nyoñ éyoñe ya lañe me a ve ngule jap ése na be tôñe me. Be nga ve be mebendé a lat a avale ba yiane wulu a mengabe bisulan, avale ba yiane ye’elan ékôane bekristen été, ba kate fe be avale ba yiane nyoñe ngap a bone mintômba mi Krist. Éyoñe bemvendé ba tôñe mebendé mese ékôane Yehôva ja ve be, bobejañ a besita ba kôme wô’ôtane na Yéhôva a nye’e be a na a nyoñe ngap a be. Éyoñe bemvendé ba ve bia mebendé, bia yiane tôñe me a nleme wongan ôse. Éyoñe bia bo de, nalé a ve be ésaé ôveves. Kalate Zambe a lebe bia na bi sili biabebiene si be ba ba tebele bia a bo be mewôk. (Héb. 13:7, 17) Ve jam éte é nji bo tyi’ibi éyoñ ése. Amu jé? Amu befame bete be be’e metyi ya abé. Nge bia dañe bem ôsimesane wongane ve mbia mefulu map a dañe mbamba mefulu be bili, da ye bo ve ane bia volô besiñe bangan. Aval avé? Besiñe bangan ba yi na bi sôô na Zambe a tebele bia a zene ya ékôane jé. w24.04 af. 10 ab. 11-12

Ye bôte bese ba ye wu éyoñe ya beta étibila’a ba ye ke ékeké, teke fe ndi nleme ya wômô? Kalate Zambe a kate ne sañesañe na bôte Yéhôva a nkane bita wé ba ye wôé Armaguédon ba ye ke beta wômô. (2 Thes. 1:6-10) Nge ke môt a wu beta étibila’a amu ôkon nge nnôm, nge amu na a te bo accident nge ke na amu ba te wôé nye, môt ate a ye tebe été évé? (Eccl. 9:11; Zach. 14:13) Ye a ye tebe été “bikotekote bi bôt” bia ye wômô mfefé émo? (Acts 24:15) Bi ne jô tyi’ibi na bia yeme ki. Bia yem abui mame da ye bobane melu ma zu. Éve’an é ne na, bia yeme na éyoñe Yésus a ye tyi’i bôte mejô Armaguédon a ye fombô avale be nga nyiñ a bobenyañe bé. (Matt. 25:40) Bôte be nga su’u miñwo’on a Krist mbe ba ye bo mintômba.—Nlitan 12:17. w24.05 af. 10-11 ab. 9-11

Kalate Zambe a jô na bi ntoo “biyoñe bi ne ayaé a nju’u ya nyiñ.” (2 Tim. 3:1) Ane ô vaa na bebo bisaé be Zambe ba tôbane minjuk bôte bese ba tôbane mie émo Satan ji, ve ba tôbane fe bitibila’a a mewosan amu ba bo Yéhôva ésaé. Jé é ne volô bia na bi ke ôsu a kañe Yéhôva akusa bo minju’u mite mise? Jame da ya beta be mame bi nga yé’é é ne na Yéhôva a ne “vevea Zambe.” (Jér. 10:10; 2 Tim. 1:12) Yéhôva a ne môte bi ne tabe nye ndi éyoñe bi tele minju’u été, a yen avale njuk ése bia tôbane de, a a jeñe mezene ya volô bia éyoñ ése. (2 Mink. 16:9; Bsa. 23:4) Éyoñe bia yene nye ane vevea Zambe, nalé a ne volô bia na bi dañ avale nju’u ése bi ne tôbane de. w24.06 af. 20 ab. 1-2

Bi ne ke ôsu a tabe ndi a ékôane Yéhôva. Éyoñe da kôme yené na bia yiane tyendé ñwô’ane mame wongan a lat a ñye’elan éziñe ya Kalate Zambe, nge ke aval ésaé nkañete jangane ja yiane boban, bobejañe ba wulu ékôane ba tôñe mintyendane mite été été. Ba bo de amu ba kômbô taté ve Yéhôva nlem avak. Ba ve fe ngule jap ése na be nyoñe mintyi’ane mia lu’an a Mejô me Zambe, mme mete bebo bisaé be Yéhôva bese ba yiane tôñ. Nlômane Paul ô nga ve melep ma: “Kele’e ôsu a ba’ale éve’ela ya mbamba mejô.” (2 Tim. 1:13) “Éve’ela ya mbamba mejô” é ne miñye’elane bekristene ba koone mie Kalate Zambe. (Jean 17:17) Miñye’elane mite mmie mi ne mbôka’a ya mame mese bia buni. Ékôane Yéhôva é nga ye’ele bia na bi tabe ndi a miñye’elane mite. Nté ôse bia ye de bo, bia ye bi abui bibotan. w24.07 af. 11-12 ab. 12-13

Nlômane Pierre ô mbe ô kôme’e yeme jé ja tinane na e kôñelane nlem a e jamé, jôme te nje ñhe ô nga ye’ele bôte bevo’o mam a lat a nkôñelane nlem a njaman. Mon éyoñe mvuse Pentecôte, a nga kate nsamba bejuif na be nga wôé Yésus. Ve a nye’an ôse a nga jô be na: “Kôñela’ané minlem a tyendé abo dulu na Zambe a jamé minseme mienan, ndembene biyoñe ya évôvoé bi ne so mia be Yéhôva émien.” (Mame mi. 3:14, 15, 17, 19) Pierre a nga liti na nkôñelane nleme wo tindi môt a te bo abé na a jôban, a tyendé mbia mfasane wé a mbia mimboone mié, na a jaé mfefé môt a bo avale môte da ve Zambe nlem avak. A nga kate fe bôte na Yéhôva a ye mane tyame minseme miap, nge bo na mi jañ. To’o éyoñe bia te bo beta minsem, nge bia kôñelane minlem, minleme mi bôô bia si amu bia yeme na Yéhôva a jaméya bia éyoñe jia ya biyoñe bise! w24.08 af. 12 ab. 14

Bia ye bi nkômbane ya sa’ale ôzañ akum nge bi too ndi na asu’ulane ya émo ji é ntoo bebé. Teke vaa nge beté, bôte ba ye “wua argent wop minseñ été” amu ba ye yene na, “argent wop a or wop bia ye bo te ngule ya nyii be môse ya ayaa Yéhôva.” (Ézé. 7:19) A lôte na bi jeñe na bia tôkan abui moné, bia yiane nyoñe mintyi’ane mia ye volô bia na bi nyoñe ngap a biabebien a menda me bôte mangan a bo Yéhôva ésaé. Nalé a tinane na, bia ye ke ku ôlame ya nyoñe bikôla bi ne teke mfi, nge ve ényiñe jangan adit a abui biôme bi mo. Bia ye tabe ntyele ya kabetane biôme bi mo bi mbili a lôte nné. (Matt. 6:19, 24) Nté bia yange asu’ulane ya émo ji, mbunane wongan ô ne tebe meve’ele été amu biôme bi mo nge amu mame mefe. w24.09 af. 11 ab. 13-14

Bi ne kui na bi kôme jô’é mbia mefulu méziñ. Ve bi ne yene na mbia mefulu mefe me ngenane me ndeñele bia. Bi tame zu yene jam é nga kui nlômane Pierre. Pierre a nga sôô Yésus biyoñe bilal amu a mbe a ko bôte woñ. (Matt. 26:69-75) Mvuse ya valé, é nga yené ve ane Pierre a dañeya woñe wé amu a nga kobô ajô Yésus a ayôñ ése ôsu Sanhédrin. (Mame mi. 5:27-29) Ve éyoñe bone mimbu mi lôteya, Pierre a nga telé ndiane bidi a bekristene be ne begentil amu a mbe a “ko ba be mbe mintyi’ane metyele woñ.” (Gal. 2:11, 12) Mbia fulu Pierre a mbe a wosane nye a nga beta so. Éko éziñ a mbe a ngenane teke kôme mane dañe woñe wé ôse. Bia fe bi ne tebe aval été éte. Bia yiane bo jame Yésus a nga jô bia na bi bo éyoñe bi tele meve’ele été. A nga jô bia na: “Momba’ané.” (Matt. 26:41) Nalé a tinane na bia yiane kôme tabe ntyel éyoñe bi tele meve’ele été. To’o éyoñe wo simesane na ô ne ngul, kele’e ñhe ôsu a sa’ale mame me ne telé wo meve’ele été. Kele’e fe ôsu a bo mame me nga tate volô wo na ô wosane mbia fulu ate.—2 P. 3:14. w24.07 af. 18-19 ab. 17-19

Teke môt éziñe si va a ne ésôs aval ane Yésus. Éyoñ a mbe si, a nga belan étua ngule jé na a volô bôte bevok. (Luc 9:12-17) A nga bo mveane wo dañ éyoñ a nga ve ényiñe jé asu dangan. (Jean 15:13) To’o éyoñ a mbe a wômôya, a nga ke ôsu a liti fulu ésôs. Fo’o ve aval a nga ka’ale, a nga sili Yéhôva na a ve bia mfufube nsisim, nnye ate a ye ye’ele bia a volô bia minlem. (Jean 14:16, 17, ayemé; 16:13) Yésus a belane fe bisulane biangane na a ke ôsu a yañele bia asu na bi bo bôte ya si ése beyé’é. (Matt. 28:18-20) Nlômane Paul ô nga tili na éyoñe Yésus a nga ke yôp, “a nga ve bôt ane mimvean.” (Éphé. 4:7, 8) Paul a nga jô na Yésus a nga ve bôte bete ane mimvean asu na be suk ékôane bekristen abui mezen. (Éphé. 1:22, 23; 4:11-13) É ne été na bôte bete ba bo bikop amu be be’e metyi ya abé. (Jacq. 3:2) Ve Tate wongane Yésus Krist a belane bidima bi bobejañe bite na a volô bia. w24.10 af. 18 ab. 1-2

David a nga kate Salomon, mone wé na mame me nga ye wulu Salomon mvo’é nté ôse a nga ye bo Yéhôva mewôk. Ve mbia jam a ne na, Salomon a nga taté na a kañe bezambe befe. Yéhôva a nji nye’e mboon ôte a a nji beta ke ôsu a ve Salomon fe’e jé asu na a yeme wulu ayoñe dé e zôzô été. (1 Bb. 11:9, 10; 12:4) Sikôlô mbé bi ne nyoñ? Mewô’ô ma telé bia zene ya ényiñ. (Bsa. 1:1-3) É ne été na, Yéhôva a nji ka’ale bia na a ye ve bia akum a duma Salomon a mbe a bili. Ve nge bia bo Zambe wongane mewôk, a ye ve bia fe’e ja ye bo na bi nyoñe mbamba mintyi’an. (Mink. 2:6, 7; Jacq. 1:5) Miñye’elane Yéhôva a ve bia mi ne volô bia éyoñe bia nyoñe mintyi’an a lat a ésaé, sikôlô, moné nge ke éyoñe bia yiane tobe mimvômane miangan. Nge bia tôñe melebe me Yéhôva, bia ye ba’ale élate jangan a nye a bia ye nyiñe nnôm éto. (Mink. 2:10, 11) Bia ye bi mbamba bemvôé. Bia ye fe bi melebe ma ye bo na ényiñe ya nda bôte jangan é bo abeñ. w24.11 af. 10-11 ab. 11-12

Bebiaé be bili abui mezene be ne belane me na be taté mbamba minlañ a bone bap a lat a Kalate Zambe nge ki a lat a mbunan. Ô ne laan ajô ya mame mete a mone wôé nge mia nye mia ke bevôme béziñ aval ane bemusée. Ô ne dutu ôsimesane mone wôé mame méziñe ya melu mvus, nge mame mefe me ne bo na a tu’a tabe ndi na Kalate Zambe a kobô betotyi. Éko éziñ ô ne kobô nyo mon ajô ako’o ya Moab. Akok éte é bili mimbu 3 000 a é bili éyôlé Yéhôva. Mia nyo mone mi ne fe yene befôtô be ne musée été. Nde fe, bia koon éfunane ya ako’o ya Moab e Wofise wo tebele ésaé Bengaa be Yéhôva ya si ése ô ne Warwick, e New York e vôm a ne ntilane na, “La Bible et le nom divin.” Ako’o ya Moab da liti na njô bôte Méscha ya Moab a nga bo Israël éngana’a, a Kalate Zambe a yemete de. (2 Bb. 3:4, 5) Mbunane nyo mone wo tu’a bo ngul éyoñ a kome yene na mame Kalate Zambe a jô me ne betotyi. w24.12 af. 14 ab. 4; af. 15 ab. 6