Teke jam afe da ve bebiaé meva’a nlem ane éyoñe ba biaé mon a ne nya mvo’é minsôn, jam éte da ve be abui meva’a nlem. Ve to’o ba nye’e mon ate aya, ba yi ki na a kange a too ve ntyen. Minleme mi ne tyebe be yôp nge mon ate a nji yaé. Avale te da da, Yéhôva fe a wô’ô mvaé éyoñe bia taté na bia ve ngule na bi yeme nye. Ve A nji yi na bi kange bi too ve mintyene mi bone mfa’a ya nsisim. (1 Cor. 3:1) Ajô te, a yi na bi bo bekristene be ne “benya bôtô” mfa’a ya nsisim. Kalate Zambe été, bifia ya nkobô Grec be nga koñelane na “benya bôtô” bi ne fe tinane na “e bo étôtôlô.” (1 Cor. 2:6) Bia bo benya bôtô, nge ki bitôtôlô bekristen éyoñe bia kôlô éto mintyene mi bone mfa’a ya nsisim, a bo befam a binga be ne bitôtôlô nsisim. Ôwé, é ne été na, to’o éyoñe bia tôé nsoñan ôte, bia yiane ke ôsu a yaé mfa’a ya nsisim.—1 Tim. 4:15. w24.04 af. 2 ab. 1, 3

Nge môt éziñ a sili wo na, ényiñe jôé, wo nyoñe Yéhôva na a ne wo za? Ô ne yalane na: ‘Yéhôva a ne ésa wom, Zambe wom a mvôé jam.’ Yéhôva a bili fe biyôlé mese’esa bife ô ne belane bie. Ve ye wo nyoñe fe nye ane mba’ale wôé? Njô bôte David a nga ve’e amvôé é ne zañe Yéhôva a benya bebo bisaé bé a élat é ne zañe mie ndaa a beyeñe bé. A nga sili na: “A Yéhôva, za a ye tabe nda éndelé jôé? Za a ye tabe nkôle wôé ô ne étyi?” (Bsa. 15:1) Éfus éte ja ye’ele bia na, bi ne bo beyeñe ya nda éndelé Yéhôva, nge ke bemvôé bé. Yéhôva a mbe étam ôsusua na a taté na a té biôme bise. Ve ane éyoñ é nga lôt, a nga loene ntôle Mone wé nda éndelé jé été na ô tabe été. Yéhôva a mbe angôndô ya meva’a ya ba’ale mone wé wé. Kalate Zambe a jô na nye’ane Yéhôva a mbe a nyeke’e Mone wé ô mbe “ngum aval.” A Mone wé a nga “fôn asu dé nnôm éto.”—Mink. 8:30. w24.06 af. 2 ab. 1-3

Tame ve’ele simesane jame ji. Nsamba bôte 340 000 a mvuk wo tôkane asu na ô telé David njô bôte ya ayôñ Israël ése. Be nga bo melu melale minkôle été fefele Hébron, be woék, be la’an, a yia bia ya ékaña’a asu Yéhôva. (1 Mka. 12:39) Ésoé ndôman éziñ é mbe nsamba bôt ôte é too jôé na Tsadok. Abui bôt é nji kui na é yemelane na a mbe valé, ve Yéhôva nnye a nga bo na bi yeme na Tsadok a mbe nsamba bôt ôte. (1 Mka. 12:22, 26-28) Tsadok a mbe prêtre a nga saé ba’aba’a a beta Prêtre Abiathar. Zambe a nga ve Tsadok abui fek, a ngule ya wô’ô nkômbane wôé. (2 Sam. 15:27) A mbe môt a ne ngule nlem. Melu ma su’ulane ma, Satan a ke ôsu a jeñe mezene mese na a tu’a te’elan mbunane wongane bi bili be Yéhôva. (1 P. 5:8) Ajô te, bia yiane bo ngule nlem asu na bi ke ôsu a jibi nté bia yange na Yéhôva a zu jiane Satan a mbia émo nyi. (Bsa. 31:24) Nge bia bo nalé, bi ne vu fulu ngule nleme Tsadok. w24.07 af. 2 ab. 1-3

Éyoñe Yéhôva a nga té fam ôsu a minga ôsu, a mbe a yiik na be bo mevak. A nga ve be mbamba étaba’a, mbamba nda aluk a mbamba ésaé ya bo. Be mbe be yiane jalé si a mvoñe bôte jap a bo na si ése é bo paradis fo’o ve aval ane afup Éden. A nga ve be fo’o atiñe da da é mbe tyi’ibi ya tôñ. A nga kate be na ba ye wu nge be tyam atiñ éte a vañe bo nye melo. Bia yeme jam é nga boban. Mbia éngele éziñ a nji be a nye’e Zambe nge bone be bôt a nga tindi Adam ba Ève na be bo Zambe melo. Be nga bo jame mbia éngele ate a mbe a yiik. Be nga bo nsem amu be nji tabe ndi a Ésa wop a nye’e be. Avale bia yem, mejô me Yéhôva me nga tôéban. Mbôle be nga bo Zambe melo, Adam ba Ève be nga tôban abui minjuk ényiñe jap ése. Be nga yômbô a su’ulane wu.—Mett. 1:28, 29; 2:8, 9, 16-18; 3:1-6, 17-19, 24. w24.08 af. 3 ab. 3

Yéhôva ba édima mone jé ba yi na bi bo mevak. Besam 119:2 a jô na: “[Mevak] a ba ba ba’ale minjôane mié, ba ba jeñe nye a nlem ôse.” Yésus a nga jô jam afe da bôône bia minleme si. A nga jô na: “Mevak a bôte bese ba wô’ô mejô me Zambe a ba’ale me!” (Luc 11:28) Bia, bebo bisaé be Yéhôva, bi ne mevak éyoñe bia lañe Kalate Zambe môs ôse a tôñe mame bia yé’é été. (Jacq. 1:22-25) Bia yeme na e tôñe mejô me Zambe a ne édiba’a ja ye volô bia na bi ve Yéhôva nlem avak. (Eccl. 12:13) Éyoñe bia tôñe mame bia yé’é, ényiñe ya menda me bôte mangane ja tu’a bo abeñ. Bia bi fe ngul élat a bobenyañe bangan ya nsisim. Ébotan éfe é ne na, bia sa’ale minju’u mia kui bôte be te tôñe mezene me Yéhôva. A ne fo’o avale Njô bôte David a nga jô. Jia a nga yia, a nga kobô ajô metiñ, mebendé a mintyi’ane mejô mi Yéhôva. A nga suu nkobô ya jia jé a jô’ô na: “Mba’alane ya ba’ale [mame mete] ô ne beta be ma’an.”—Bsa. 19:7-11. w24.09 af. 2 ab. 1-3

Jé Yéhôva a yen éyoñ a fombô bebo bisaé bé ya si ése? A kôme yeme meva’a mangan a mame ma taé bia minlem. (Bsa. 37:18) A ne angôndô ya mevak éyoñ a yen ane bia ve ngule ya bo nye ésaé akusa bo mame ma taé bia minlem! Nge ô vaa nalé, a ne fe ôjeja’a ya su’u bia a volô bia minlem. Besam 147:3 a jô na Yéhôva a ‘tiñeti meveñe’ me bôte minleme mi ne ntya’an. Éfus éte ja liti avale Yéhôva a nyoñe ngap a ba be ne minleme ntya’an. Ve jé bia yiane bo nge bia kômbô bu’ubane mezene mese Yéhôva a belane me na a nyoñe ngap a bia? Bi tame nyoñ éve’an. Ntyetyeñe dokita ô ne bo abui mam asu na nkôkon ô yet. Ve asu na nkôkon ô bo mvo’é, wo yiane kôme tôñe mebendé me dokita. A zene ya Kalate wé, Yéhôva a kobô bôte ba kone minlem; a ve be mbamba melebe mé. w24.10 af. 6 ab. 1-2

Melu mvus, bekalate bangan be nga liti jame da ye kui bôte Yéhôva a yene na be ne bikotekot. Bi nga jô na, avale bôte éte da ye ke beta wômô melu ma zu. Kalate Zambe a bili abui minkañete ya bikotekote bi bôte Yéhôva a mane tyi’i mejô; aval ane ba Yéhôva a nga mane wôé awolo ya ndône mendim. Yéhôva a nga belane fe bone be Israël na be tyame meyoñe zangbwale me mbe si ya ntiñetan. Mvuse ya valé, a nga belane fe éngele wua na a wôé bezimbi ya Syrie 185 000 alu da. (Deut. 7:1-3; Ésa. 37:36, 37) Nde ñhe ye Kalate Zambe a kôme kate bia mame ma bo’olô na bôte bete be keya ékeké, nge ke na ba ye ke beta wômô môs éziñ? Momo. Amu jé bi ne jô nalé? Bi nji yem avale Yéhôva a nga tyi’i môt ase ya be be ajô, nde fe bi nji yeme nge bôte bete be nga bi fane ya yeme Yéhôva, jôban abé dap, a sôan abo dulu dap. w24.05 af. 3 ab. 5-7

Môs éziñe Yésus a nga laane nlañe nkuse minga ô mbe ô sili’i ntyi’i mejô kom ése na a tyi’i nye ajô zôsô. Teke bisô na nlañe Yésus ô nga nambe beyé’é bé abui, amu melu mete, ékotekot é mbe é nambe’e abui bôt. (Luc 18:1-5) Melu ma, nlañ ôte ô ne fe bia angôndô ya mfi, amu ékotekot é yianeya nambe môt ase ya be bia. Den, émo é ne njalan a ôbangam, ékotekot a étibila’a. Ajô te, bi nji yiane vembe nge môt a bo bia mbia jam éziñ. (Eccl. 5:8) Ve akusa bo nalé, minlem mi ne bia dañe taé éyoñe mbia jam ate a so bia be mojañ nge sita éziñ. É ne été na, bobejañ a besita be nji wosan benya mejôô. Be be’e fo’o ve metyi ya abé. Bi ne yé’é abui mam a lat a mame Yésus a nga bo, éyoñ a nga tôbane bikotekote bi so’o be bôte be mbe be wosa’ane nye. Nge bia kui na bi jibi bôte ba wosane bia a bo bia mbia be mam, ngumane ki bobenyañe bangan ya nsisim! w24.11 af. 2 ab. 1-2

Bôte ya melu mvuse be mbe be ja’a belet abui. (Mett. 14:18; Luc 4:4) Amu jam éte é mbe é boba’an kom ése, jôme te nje Kalate Zambe a belan éfia “belet” biyoñe biziñ asu na a kobô ajô bidi. (Matt. 6:11; Mame mi. 20:7, note d’étude) Yésus a nga belane belet mesimba mebaé ya ma a nga bo. (Matt. 16:9, 10) Bia koon asimba da ya été kalate Jean kabetôlô samane. Éyoñe Yésus a minlômane mié be nga man ésaé nkañete, Yésus a nga bo na mi ke bet éfunga a ke mañe ya Galilée asu na mi ke wo’on. (Marc 6:7, 30-32; Luc 9:10) Be nga ke kui vôm a ne évôvoé Bethsaïda. Ve été été, nné ane be nga suan, ane nsamba bôt ô nga zu koone be. Yésus a nji bo ve ane a yene ki be. A mbamba nlem ase, a nga nyoñ éyoñe ya ye’ele be mam a lat a Éjôé Zambe a saé minkôkone miap. Mbôle ngô’é é mbe é ntoo, beyé’é be nga taté na ba sili bebien aval nsamba bôt ôte ôse wo ye bi jôme ya di. É ne été na bôte béziñe be mbe be yiane bi bone bika’a, ve abui é mbe é yiane ke minlam a ke kuse jôme ya di.—Matt. 14:15. w24.12 af. 2 ab. 1-2

Adam ba Ève, bebiaé bangan ya melu mvus, be mbe ne seleñ teke ayeñ, a be mbe be nyiñi’ paradis. (Mett. 1:27; 2:7-9) Be mbe na ba bu’uban ényiñe nnôm éto. Ve mbia jam éziñ a nga kui. Adam ba Ève be nga bo nsem, ane be nga jañele mbamba étaba’a be mbe be bili, paradis, a fane ya nyiñe nnôm éto. Nde ñhe, za éli’i be mbe ve li’i bone bap? Kalate Zambe a jô na: “A zene ya môte wua [Adam], nsem ô nga nyiine be bôte bese ya si a awu é nga mialane be bôte bese amu bese be nga sem.” (Rom. 5:12) Élik Adam a nga li’i bia é ne nsem, a nsem ôte ñwô wo soo awu. Nsem ôte ô ne ane beta ékôla môt éziñe ya be bia a vo’o kui na a ya’ane môs éziñ. (Bsa. 49:8) Kalate Zambe a ve’e nsem a “mvôla.” (Matt. 18:32-35) Éyoñe bia sem, a ne ve ane bi bili Yéhôva mvôla. A Yéhôva a ne jô bia na bi ya’ane tañe ya mvôla éte. Nge bi nji ya’ane je, a ye vuane je fo’o ve éyoñe bia ye wu.—Rom. 6:7. w25.02 af. 2-3 ab. 2-3

Ésaé ya kañete bôte bevo’o benya mejôô ya Éjôé Zambe é ne beta mvom asu dangan. Sa ke fianga môte nje é bili mvom éte. Éve’an é ne na, éyoñe Yésus a mbe si va, a nji kañese na mbia minsisime mi kobô ajô dé. (Luc 4:41) Den fe, ôsusua na môt a taté na a kañete a bebo bisaé be Yéhôva, a yiane taté tôñe memvinda me Yéhôva ényiñe jé. Bia liti abim avé bia nyane mvome ya kañete éyoñe bia kañete bôte bevok foé ya Éjôé Zambe vôm ase bi ne a éyoñ ése bi ne ngule ya bo de. Aval ane Yésus, bia kômbô ve ngule jangan ése na bi kañete bôte bevok a ye’ele be benya mejôô. (Matt. 13:3, 23; 1 Cor. 3:6) Aval ane Yésus, ékôane Yéhôva fe ja ve ngul ése na é volô bôte bevok na be yem éyôlé Zambe. Kalate Zambe Nkôñelane ya mfefé émo a nga bo beta ésaé mfa’a ôte. Nkôñelane Kalate Zambe ôte, be nga beta futi éyôlé Zambe bevôme be nga vaa je Bekalate be Zambe bevok. Bi bili nkôñelane Kalate Zambe ôte den ngumba nge ke éfas e lôte minkobô 270. w24.04 af. 9 ab. 8-9

Beyôme béziñ be ne mevak menda melu’u map be bili fulu ya bo binga bap mame méziñe môs ôse, asu na be liti be abim avé ba nye’e be. (1 Jean 3:18) Nnôm a ne liti ngale na a nye’e nye a zene ya bone be mam. Éve’an é ne na, a ne bi nye wo nge wubane nye. A ne lôme nye message a jô nye na, “Wo jembane ma angôndô.” A ne fe sili nye na, “Môse wo wulu wo aya?” Biyoñe biziñ a ne liti nye na a nye’e nye éyoñ a tili nye kalate a bili mbamba bifia a te kôme nyoñ éyoñe ya top. Éyoñe nnôm a bo mame mete, a ve ngale duma a tu’a fe yemete alu’u dap. Nnôm a nye’e ngal a se’e nye a ve nye ngule nyul. Zene jia ya bo de é ne éyoñ a ba’alane nye na a ne mevak, amu mame mese a bo asu na a su’u nye. (Col. 3:15) Nnôm a ve ngale nlem avak éyoñ a se’e nye a nleme wé ôse. Nlem ô bôô nye si, a wô’ôtane na nnôme wé a nye’e nye a na a semé nye. w25.01 af. 11 ab. 15; af. 13 ab. 16

Sam 15 a man a ngaka’a nyi: “Nyô a bo mame ma a ye bo te fô’ôsan nnôm éto.” Ntili besam a kate bia amu jé Yéhôva a yi na bi bo mame bia ke yene Kalate ate. Yéhôva a yi na bi nyiñe meva’ été. Jôme te éyoñe bia bo mame Zambe a yi na bi bo, bia bi mbamba ényiñ a a ba’ale bia. Beyeñe be Yéhôva bese ba yange mbamba be mame melu ma zu. Bôte be ne miñwo’one bé ke nyiñe yôp été, vôme Yésus a nga kôme be “abui bevôme ya tabe.” (Jean 14:2) Ba ki be bili ndi nleme ya nyiñe si va, ba yange a ôjeja’a ôse na ngaka’a bia koone je Nlitan 21:3 é tôéban. A ne beta jame mevak na Yéhôva a bañete bia na bi bo beyeñe ya nda éndélé jé nnôm éto!—Bsa. 15:1-5. w24.06 af. 13 ab. 19-20

Jé é ne duma? Kalate Zambe été, éfia “duma” é ne bo jôm ése ja bo na bôte be kam, nge bo na bôte be tabe fe’e ne vema. Yéhôva a nga liti bone be Israël duma dé fo’o ve bone melu mvuse ya éyoñ a nga kôté be Égypte. Tame ve’ele simesane jame di: Bemillion be bone be Israël ba tôkane Nkôle Sinaï na ba ke tôbane Zambe wop. Évindi nkute ja mane jaé nkôl. Été été, ane ôtita fe wo mane jaé nkôl. Beta mfô’ôsane si a boban, éfufup ja faé a zo’oyañe ja bam. (Nkôl. 19:16-18; 24:17; Bsa. 68:8) Tame simesan abim avé bone be Israël be ne fe’e ne vema éyoñe ba yen ane Yéhôva a liti be ngule jé a duma dé. Den, bi ne ve Yéhôva duma é ne éyoñe bia volô bôte bevo’o na be yem abim avé a ne ngul, a éyoñe bia bo na be yeme mbamba mefulu mé. Bi ne fe ve Zambe duma éyoñe bia ve nye ôlu’u ya mame mese bia bo a ngule jé.—Ésa. 26:12. w25.01 af. 2 ab. 2-3

Éyoñe bone be Israël be mbe be kele’e si ya ntiñetan, beisraëlite béziñe be nga bene vô’ôlô Moïse a bene kañese na nnye Yéhôva a nga ve mbe’e ya tebele be. Be nga jô na: “Nsamba ôse ô ne étyi [sake ve Moïse étam], a Yéhôva a ne be be.” (Nlañan. 16:1-3) Akusa bo “nsamba ôse” ô mbe étyi mise me Zambe, ve Yéhôva a nga top Moïse na nnye a wulu ayoñe dé. Éyoñe be nga kobô Moïse abé, Yéhôva nnye bebo éngana’a bete be nga lamesane nye. Be nji bisi mame Yéhôva a mbe a yiik na be bo; ve be nga tôñesane ve mame bebiene be mbe be yiik. Be mbe be yiik abui éjôé a kômbô bo miñyené bôt été. Zambe a nga wôé bebo éngana’a bete a betoyini be bôte be nga su’u be. (Nlañan. 16:30-35, 41, 49) Melu mangan ma, bi ne tabe ndi na Yéhôva a wô’ô bôte bese ba bene su’u nta’ane mame wé angôndô ya abé. w24.07 af. 11 ab. 11

Bi nga nyiñ éyoñ abui bôte da ben a biasé mebendé me ne Kalate Zambe été a lat a asu’ulane ya émo ji. (2 P. 3:3, 4) Akusa bo bi nji yeme mame mese ma ye boban, bia yiane tabe ndi na émo ji ja ye man a na Yéhôva a ye kamane bia. Bia yiane fe tabe ndi a zene Yéhôva a belane je den na a wulu bia, nje éte é ne “ôlo ô ne mewôk a fek.” (Matt. 24:45) Éyoñe beta étibila’a a ye taté, ba ye yiane ve bia mebendé ma ye nyii bia. Éyoñe ya tabe ndi a zene bobejañe ba wulu ékôane Yéhôva ba liti bia nje ñhe ji. Nge bi nji tabe be ndi a bo be mewôk éyoñe ji, bia ye yen ayaé ya bo be mewôk a tôñe zene ba ye liti bia éyoñe ya beta étibila’a. w24.09 af. 11 ab. 11-12

Bebiaé be ne bekristen ba yeme na mbunan ô nji bo jôme ba kalan môt ane élik. Mbunane wo volô mone wop na a tu’a tabe ndi a mame Kalate Zambe a jô. Ane éyoñe ja lôt, nyo mon a ne sili avale minsili di: ‘Jé ja liti na Zambe a ne? Ye me ne fo’o kôme buni mame Kalate Zambe a jô?’ Kalate Zambe a jô bia na bi belane “ngule ya mfasan” asu na bi ‘tu’a fase mame mese.’ (Rom. 12:1; 1 Thes. 5:21) Ve, aval avé ô ne volô mone wôé na a tu’a yemete mbunane wé? Volô’ô nyo mone na a tu’a tabe ndi a mame Kalate Zambe a jô. Éyoñe nyo mon a sili minsili, bela’ane fan éte na ô volô nye na a bi biyalane ya minsili mié a zene ya bekalate ba volô bia na bi tu’a yeme mejô me Zambe. A ne belan Index des Publications, nge ki Ékpwelé asu ayé’é Bengaa be Yéhôva. Ékpwelé asu ayé’é Bengaa be Yéhôva, a ye koone nlô ajô ô ne na, “Bible” wo ye kee nye mone nlô ajô a ne na, “A ne nsoane be Zambe.” Nalé a ye volô nye na a tu’a tabe ndi na Kalate Zambe a nji bo fo’o ve zezé kalate bôte be nga tili. Ve na a ne “mejô ma so be Zambe.”—1 Thes. 2:13. w24.12 af. 14-15 ab. 4-5

Aval avé bemvendé be ne vu Yésus? Ba yiane suk a yañele befame ya ékôane bekristen, to’o ba be ngenane bisoé, na be bo ngule ya be’e beta mimbe’e. Bemvendé be nji yange na bôte ba yañele be bo zôsô ne tiññ. Ba yiane ve bisoé melep a yañele bie a mbamba nlem asu na bisoé bite bi bo éjote nyul, bôte be ne tabe be ndi a bôte ba saane ba bevok a nlem ôse. (1 Tim. 3:1; 1 P. 5:5) Yésus a nga ve beyé’é bé mbe’e ya kañete a ye’ele bôte mejô me Zambe. Beyé’é be nga yiane simesane na be vo’o be’e mbe’e ôte. Ve Yésus a nji be a bili atañe bisô na be ne bo ésaé éte a a nga kate be nalé. A nga liti na a too be ndi a a nga jô na: “Fo’o ve aval Ésa wom a nga lôme ma, ma fe ma lôme mia.”—Jean 20:21. w24.10 af. 16 ab. 15; af. 17 ab. 17

David a mbe beta njô bôt. A mbe fe ñyia bia, ntili bia, mbo bita a nkulu mejô. A nga tôban abui minjuk. David a nga lôte abui mimbu a kele’ a tup Saül, , amu Njô bôte Saül a mbe a kômbô’ô wôé nye. Éyoñ a nga tebe njô bôt, David a nga beta ke a tup Absalom mone wôé asu na a nyii émien amu Absalom a nga jeñe na a wôlé nye éto njôô. Akusa bo minju’u David a nga tôbane mie a beta minsem a nga bo, a nga ke ôsu a wulu ba’aba’a a Zambe akekui memane ya ényiñe jé. Yéhôva a nga jô na David a ne “môt a ne mvaé asu nleme [wé].” Bia yiane fo’o kôme vô’ôlô mbamba melep me David! (1 Bb. 15:5) Bi tame zu yene melep David a nga ve Salomon, mone wé a nga fole nye. Yéhôva a nga top ésoé ndôman éte na é ke ôsu a wumulu nya ékaña’a a na é lôñe Temple a ye ve jôé dé duma. (1 Mka. 22:5) Abui minjuk é mbe é yange’e Salomon. Jé David a nga kate nye? David a nga kate mone wé na nge a bo Yéhôva mewôk, mame ma ye wulu nye mvo’é.—1 Bb. 2:2, 3. w24.11 af. 10 ab. 9-11

Nnôm a bôme ngal nge jô nye mbia bifia a yiane jeñe na a bo mame ma sili asu na a kôm élat é ne zañe ba Yéhôva a zañe ba ngal. Jam ôsu, a yiane yemelane na mboane wé ô ne abé. Teke jôm éziñ é solô mise me Yéhôva. (Bsa. 44:21; Eccl. 12:14; Héb. 4:13) Jame baa, a nji yiane beta tibili minga wé, a yiane fe tyendé mboane wé. (Mink. 28:13) Jame lale, a yiane yemelane na a te bo minga wé a Yéhôva mbia jam, a sili be njaman. (Mame mi. 3:19) A yiane fe ye’elane Yéhôva na a ve nye nkômbane ya tyendé a volô nye na a jôé asimesane dé, minkobô mié a mimboone mié. (Bsa. 51:10-12; 2 Cor. 10:5; Philip. 2:13) Jame nyini, mimboone mié mia yiane lu’an a meye’elane mé a liti na a vini fatan évô ése a mbia minkobô. (Bsa. 97:10) Jame tane, a yiane ji’a ke jeñe mvolane be bemvendé ya ékôane bekristen. (Jacq. 5:14-16) Jame samane, a yiane bo nta’ane mame wo ye volô nye na a sa’ale avale mimboon éte melu ma zu. w25.01 af. 11 ab. 14

Ye wo nye’e Yéhôva Zambe, nyu a nga ve wo ényiñ a mbamba be mame bese? Ye wo kômbô liti nye na wo nye’e nye? Mbamba zene ya bo de a ne éyoñe wo ve womiene ngumba be nye a duban. Éyoñe wo bo de, wo bo ébu’a jia ya nda bôte Yéhôva. Asu’ulane ya été é ne na, Ésa wôé a Mvôé jôé a ye liti wo zene wo yiane wulu a nyoñe ngap a wo amu wo ye bo jôme jé émien. (Bsa. 73:24; Ésa. 43:1, 2) E ve womiene ngumba be Zambe a duban, a ye fe ve wo fane ya nyiñ ényiñe ya nnôm éto. (1 P. 3:21) Éko éziñ ô ngenan ô billi mame méziñe ma bo na ô ko woñe ya duban. Nge é ne nalé, yeme’ na ô nji bo étam. Bemillion be bôte fe be nga tyendé ntabane wop a ôsimesane wop asu na be bo nkômesane ya duban. Ba kañe Yéhôva den a mevak a ayôñ ése. w25.03 af. 2 ab. 1-2

Kalate Zambe a wô’ô ve’e minsem a mimbe’e mi ne adit. Njô bôte David a nga kobô ajô minseme mié a jô’ô na: “Mbia be mame bam be yandaneya me nlô yôp: aval ane adite mbe’e da dañe me adit.” (Bsa. 38:4) Ve Yéhôva a jamé minseme mi bôte ba jôban mame be nga bo a kôñelan nlem. (Bsa. 25:18; 32:5) Éfia Hébreu be nga kôñelane na “e jamé” ja tinane na “e bete” nge ki “e be’e.” Ajô te, éyoñe Yéhôva a jamé bia a ne ve ane bi be’e adite mbe’e bitul; éyoñ éte a vaa bia wô bitul. Kalate Zambe a belan éve’an éfe asu na a liti na Yéhôva a nyoñe minseme miangan a wua mie ôyap a vôme bi né. Éfuse Besam 103:12 ja jô na: “Nté vôme jôp da tôô a kandane vôme jôp da dim, nté ôte fe a vaaya bia mintyamane metiñe miangan.” Mfa’a jôp da tôô a ne angôndô ya ôyap a mfa’a jôp da dim. Bevôme bete bebaé be vo’o tôbane môs éziñ. Nalé a tinane na Yéhôva a nyoñe minseme miangan a wua mie aval ôyap bi vo’o ve’ele simesan. Jam éte da sili bia minleme si a liti bia na éyoñe Yéhôva a jamé bia a ne ve ane bi nji tame bo abé môs éziñ! w25.02 af. 9 ab. 5-6

Éyoñe Yésus a beteya yôp, nlômane Pierre a nga saé môt a nga bialé mbômbôk. (Mame mi. 1:8, 9; 3:2, 6-8) Bôte be mbe fe’e ne vema, ane be nga bumi mimbil a ke koone nye vôm a mbe. (Mame mi. 3:11) Pierre a nji kañese na bôte be kañe nye, akusa bo a mbe a so’o vôme bôte ba nye’e duma. Ve a nga ve Yéhôva ba Yésus duma éyoñ a nga jô na: “A zene ya éyôlé [Yésus] a mbunane bi bili e jôé dé, môte mi lôô nyi, nyi mia kôme yem a te bo mvo’é.” (Mame mi. 3:12-16) Bi ne vu éve’ela Pierre a yé’é fulu éjote nyul. Bia bo bôte mam amu bia nye’e Yéhôva a bôte bevok, sa ke amu bia kômbô bo miñyené. Éyoñe bia ve ngule ya bo Yéhôva ésaé a saane bobejañe bangan a meva’a mese, to’o ba yene de nge momo, bia liti na bi ne éjote nyul.—Matt. 6:1-4. w25.03 af. 10-11 ab. 11-12

Bi ne dañe bi éva’a ya kañete nge bia dañe simesanve nye’ane bia nye’e Yéhôva a bôte bevok. (Matt. 22:37-39) Tame ve’ele simesan abim avé Yéhôva a ne mevak éyoñ a yen ane bia kañete mbamba foé, a avale bôte bia kañete ba ye bi mevak éyoñe ba ye taté na ba yé’é Kalate Zambe. Simesa’ane fe na bôte ba kañese mbamba foé a tyi’i na ba bo Yéhôva ésaé be ne nyiñe nnôm éto. (Jean 6:40) Ye jam éziñe da bo na ô kate wulu nseñ avale wo nye’e? Nge é ne nalé, bo’o abim ô ne ngule ya bo asu na ô liti Yéhôva na wo nye’e nye a na wo nye’e bôte bevok. Éyoñe ya ébubua ôkon COVID-19, Samuel ba minga wé Dania be mbe mfetane nda jap. Éyoñe be mbe be lôte’e mbia biyoñe bite, be mbe be kañete mban a zene ya téléfôn, be tili’i bôte bekalate, be bo’o fe meyé’é a zene ya Zoom. Akusa bo Samuel ba Dania be nji be ve beta bo Yéhôva ésaé avale be mbe be bo’ok, be nga bo abime be mbe ngule ya bo, a nalé a nga soo be abui mevak. w24.04 af. 18 ab. 15-16

É ne été na sa ke aluk étame nde é ne bo na môt a nyiñe meva’ été, ve abui  minkoé bekristen, bisoé a benya bôtô ba yange a ôjeja’a ôse môse ba ye luk. Ve ôsusua na wo taté na wo yemban a minga éziñ nge ke fam éziñ, wo yiane bi ngul élate a Yéhôva, wo yiane kôme yeme womien, wo yiane fe bo ngule ya tôkan abime moné é ne volô wo na ô kômesan alu’u dôé. (1 Cor. 7:36) É ne mvo‘é na ô taté jeñe na ô yeme mbamba mefulu wo yi na môte wo ye luk a bi ôsusua na wo taté na wo yemban a nye. Nge ô bo teke bo nalé, ô ne taté na wo yemban a môte mia nye mia yiane ki, nge ke ôsu a yemban a môt a ye ke bo mbamba minga nge ki mbamba nnôm asu dôé. É ne été na môt ase ô ne kômbô luk a yiane bo kristen é dubaneya. (1 Cor. 7:39) Ve sake môt ase a dubaneya nnye a ye bo mbamba minga nge ki mbamba nnôm asu dôé. Ajô te wo yiane sili womiene na: ‘Minsôñane mivé me bili ényiñe jam? Mefulu mevé ma dañe yi na môte ma kômbô luk a bi? Ye mame ma yange be môte ma kômbô luk me ne mame me ne lôte nye nkôñ?’ w24.05 af. 20 ab. 1; af. 21 ab. 3

Mbôle mia jeñe na mia bebaé mi kôme yeman, aval avé ô ne kôme mejô me ne kui zañe jenan biyoñe biziñ? Ye nalé a tinane na mia môte wo kômbô luk mi nji tôbane metyi? Teke jôm, belu’u bese be wô’ô bi besañesañe biyoñe biziñ. Mbamba aluk a ne éyoñe fame ba minga ba ve ngule ya kôme mejô ma kui zañe jap, a éyoñe môt ase ya be be a ve ngule ya tyendé mame méziñ a nye’e ényiñe jé asu nyi mbok. Avale wo ve ngule ya kôme mejô den é ne liti avale wo ye bo asu na mame me wulu mvo’é nda alu’u jôé. Bôte ba kômbô lu’ane be ne sili bebiene na: ‘Ye bia kui na bi laane minlañ évôvoé été a ésemé ése? Ye bia kañese bikobe biangan a ve ngule ya tyendé? Ye bi ne avale bôt é ne tyi’ibi ya kañese ôsimesane bôte bevok, avale bôte da ji’a sili njaman a jamé bôte bevok?’ (Éphé. 4:31) Nge mia sañetan éyoñ ése teke kui tyiñe nté mia yemban, mame me ne bo teke tyendé éyoñe mia ye lu’an. Nge wo yene na môte mbok a nji yiane wo, ô ne tyi’i na mia nye mia kandan, a nalé a ye bo mbamba ntyi’an a ye volô mia bese. w24.05 af. 29 ab. 12

Nge bia bo Yéhôva mewôk éyoñ ése a nge bia nyoñe mintyi’ane mia lu’an a miñye’elane ya Kalate Zambe, bia ye bo mbamba éve’ela asu bôte bevok. Éyoñe bia yé’é Kalate Zambe a yemete mbunane wongane be Yéhôva, bia ye tu’a wulu ba’aba’a a nye a tôñe memvinda mé. Bia ye yemelane miñye’elan a asimesan é nji lu’an a asimesane Yéhôva, a bia ye ke kañese na é wone bia. (Éphé. 4:14; Jacq. 1:6-8) Bi ne fe bo ngule ya yeme volô bôte éyoñ minju’u mi bili be. (1 Thess. 3:2, 3) Bemvendé ba yiane yeme jôé mame mese ya ényiñe jap, ba yiane bi mbamba ñyenane mam a bo ngômôtô, é kañese’e fe asimesane bôte bevok. Avale bôt éte da volô bôte bevo’o na minleme mi bômbô be si, na be bi ngule mbunane be Yéhôva, a “kôme tôñe benya mejôô.” (Tite 1:9; 1 Tim. 3:1-3) A zene ya éve’ela jap a ésaé beba’ale ba bo ékôane bekristen, bemvendé ba volô bekañete na be tabe bisulane mban, na be nyoñe ngap ésaé nkañete, a na be bo ayé’é étame dap. Éyoñe bobejañ a besita ba tôbane minju’u mia bo na minlem mi tyebe be yôp, bemvendé be ne volô be nya abuii éyoñ ba ye’ele be na be fombô ve Yéhôva a nsôñan a bili mfa’a ya si nyi. w24.06 af. 31 ab. 16-18

Éyoñe Yésus a mbe a bo’o ésaé nkañete jé si va, a nga bo na bôte be yeme na Ésa wé a bili nkômbane ya jamé. Tame yen éve’ane ya nkana mon a nga jañ. Ésoé ndôman éte é nga tobe na ja kôlô nda ésa wé a ke bo mbia be mam. Ve é nga “beta taté na [ja] fase mvo’é” ane é nga bulane nda ésa. Jé ésa wé a nga bo? Yésus a nga jô na nté mon a mbe “a ngenan a za’a ôyap, nde ésa a nga yene nye . . . , a nga ke mbil a ke wubane nye.” Mon ate a mbe a kômbô’ô saé ane mbo ésaé nda ésa, ve ésa wé a nga loone nye na “mone wome nyi” a beta ve nye éto a mbe a bili nda bôt. Ésa a nga jô na: “A mbe njañan, a a beteya yené.” (Luc 15:11-32) Éyoñe Yésus a mbe a nyiñi’i yôp été, a nga yiane yen abui biyoñ ane Ésa a ko bôt éngôngol, a aval a ne avôle ya jamé. Nlañe Yésus a nga laane wo kôme fo’o ve bia ngule nyul a wo liti bia abim avé Ésa wongane Yéhôva a ne mvam! w24.08 af. 11 ab. 11-12

Kristen é ne fe’e ja ve ngule ya nyoñe mintyi’ane mia lu’an a ôsimesane Yéhôva. A yeme na élat a bili a Yéhôva nje ja dañe mfi ényiñe jé. A bili mbamba été nsisim a lat a émien, a a yeme na a nji yeme mame mese. A kôme liti jam éte éyoñ a subu Yéhôva Zambe bebé a zene ya meye’elan. To’o bi ne atyeñe mfa’a ya bo mame méziñ, bia yeme na bia yiane ke ôsu ya ye’elane Yéhôva. Ve bia yiane dañe bo de éyoñe bi bili beta mintyi’ane ya nyoñ, bi ye’elane Yéhôva na a liti bia zen amu bi too ndi na a yeme jôme ja dañe mvo’é asu dangan. Bia ve Yéhôva akiba amu a nga té bia éve’ela jé. Nalé a tinane na bi ne bi mefulu mé. (Mett. 1:26) É ne été na bi vo’o vu Yéhôva ne tiññ.—Ésa. 55:9. w25.03 af. 11 ab. 13; af. 13 ab. 17-18

Te simesane na bôte bevo’o be ne bikalak. Nge bôte be ne bikalak éyoñe bia te bo be mbamba jam éziñ, bi ne sili biabebiene na: ‘Ye ba vañ, nge na ye a ne amu ba vuane ve ma akiba?’ Éko éziñe be bili beamu befe ba kamane be na be bo avale bia yi na be bo. Bôte beziñe ba nye’e ba ve akiba, ve ba yen ayaé ya kuli bifia. Bevo’o ki ba wôk ôsone na bôte be volô be, e dañedañe nge mbe be mbe be bili fulu ya volô bôte bevok. Aval ése é ne, nye’ane bi bili asu bobejañ a besita wo tindi bia na bi volô be a ke ôsu a ba’ale ava’a dangan éyoñe bia ve. (Éphé. 4:2) Bo’o ôjibi. A lat a fulu ya bo ésôs, mfefe’e Njô bôte Salomon ô nga tili na: “Wu’a bidi biôé mendime yôp; amu wo ye yene bie éyoñe melu abui me lôteya.” (Eccl. 11:1) Avale mejô mete ma liti, bôte béziñe be ne yalan ésôse jangan “éyoñe melu abui me lôteya.” w24.09 af. 30 ab. 18-19

Biyoñe biziñe be ne yôtan ékôane bekristene na mojañ éziñ a te bi minkomekan. Éyoñe nalé a kui, bi ne ke ôsu a yeñ a nye bi yeme’e na a kôñelaneya nlem a na a jô’éya mbia mboone wé. A ngenan ébu’a jia ya ékôane bekristen a a yi na bobenyañe bé ya nsisime be ve nye ngule nyul. (Héb. 10:24, 25) Ve jam éte da selan a éyoñe ba kobô ajô môte ba te vaa ékôane bekristen. Bia ye “bo te yeñe” nge “di a avale môt éte.” (1 Cor. 5:11) Ye nalé a tinane na bia yiane vuane môte ate éyoñe jia ya biyoñe bise? Momo. Teke bisô na bia ye ke yeñ a avale môt éte. Ve bekristene be ne belane mone môte ya nleme wop a ne ñyañelan a zene ya Kalate Zambe asu na be yeme nge ba yiane bañete môte be nga vaa ékôane bekristen ésulan, a ne bo évuvumane jap nge môt a mbe mvôé jap. Kristen ése ja yiane belane mone môte ya nleme wé a ne ñyañelan a zene ya Kalate Zambe asu na é yeme jame ja yiane bo. Bôte béziñe be ne wô’ô mvaé ya batane nye nge tame nye mbamba nsoon éyoñ a zu tabe ésulan. w24.08 af. 30 ab. 13-14