Tetun Dili
“Pim” prova katak Bíblia nia liafuan mak loos
/assets/ct/28ada02fb0/images/syn_placeholder_sqr.png
w05 15/3
“Pim” prova katak Bíblia nia liafuan mak loos

“Pim” prova katak Bíblia nia liafuan mak loos

Iha Liurai Saul nia tempu, ema Izraél tenke bá ema Filístia neʼebé serbisu nuʼudar badaen-besi atu kadi sira-nia sasán neʼebé halo husi besi. Bíblia dehan: “Folin atu kadi xarrua, enxada, baliu, garfu boot no hadiʼa ai neʼebé meik, mak osan-mutin ho todan grama ualu.” (1 Samuel 13:21) Liafuan Ebraiku orijinál neʼebé refere ba “osan-mutin ho todan grama ualu” mak liafuan “pim”. Liafuan neʼe mosu dala ida deʼit iha Bíblia laran.

Pim mak saida? Ema la hatene resposta ba pergunta neʼe toʼo tinan 1907 EC kuandu ema deskobre fatuk sukat pim primeiru iha sidade antigu Gezer. Antes neʼe, tradutór Bíblia sira hasoru dezafiu kona-ba oinsá atu tradús liafuan “pim”. Porezemplu, Bíblia The King James Version, tradús 1 Samuel 13:21 nuʼudar: “Maibé sira iha ekipamentu atu kadi xarrua, enxada, baliu, garfu boot no hadiʼa ai neʼebé meik.”

Ohin loron, matenek-naʼin sira hatene katak pim mak fatuk sukat antigu ida ho todan maizumenus grama 7,82 ka kmaan uitoan liu fali siklo. Siklo mak medida ida neʼebé ema Ebreu uza atu sukat buat ruma nia todan ka nuʼudar osan nia valór. Ema Filístia husu osan-mutin ho todan pim ida atu kadi ema Izraél nia ekipamentu sira. Kuandu Judá no sidade Jeruzalein lakon iha tinan 607 AEC, ema la uza ona dalan neʼe atu sukat sasán nia todan. Entaun, oinsá mak pim prova katak Eskritura Lian Ebraiku fó sai buat neʼebé loos?

Matenek-naʼin balu hatete katak Eskritura Lian Ebraiku, inklui livru Primeiru Samuel la fó sai informasaun ho loloos kona-ba nasaun Izraél antigu. Sira dehan katak ema hakerek ida-neʼe entre tinan 300 no 100 antes Kristu moris durante tempu neʼebé ema Gregu nia kultura fó influénsia makaʼas ba nasaun sira. Sira dehan katak istória sira iha Eskritura Lian Ebraiku mak inventa deʼit.

Maibé kuandu koʼalia kona-ba pim neʼebé temi iha 1 Samuel 13:21, matenek-naʼin ida kona-ba arkeolojia no antropolojia hatete: “Oinsá mak hakerek-naʼin sira neʼebé hela iha tempu neʼebé ema Gregu nia kultura fó influénsia makaʼas ba nasaun sira bele inventa istória kona-ba pim, se iha tempu neʼebá ema seidauk hatene pim mak saida? Neʼe la lójiku tanba foin iha tinan 1907 mak ema komprende ho loloos liafuan pim refere ba saida kuandu arkeólogu sira deskobre fatuk kiʼik neʼebé bahat ho liafuan pîm iha língua Ebraiku.” Matenek-naʼin neʼe mós hatutan: “Sé istória sira iha Bíblia laran mak inventa deʼit, oinsá mak hakerek-naʼin sira bele temi kona-ba pim iha Eskritura Lian Ebraiku? Karik ema balu hanoin katak istória kona-ba pim neʼe mak detalla kiʼik deʼit. Neʼe loos, maibé hanesan ita hatene ona, detalla kiʼik sira mak forma sai istória ida.”

[Dezeñu]

Pim nia todan mak grama 7,82, no kmaan uitoan duké siklo