“ARUNAKAMAJJ CHEQAWA”. BIBLIAT YATJJATAÑATAK YANAPTʼA

Biblian 27 libropa | Daniel

Aymara
Biblian 27 libropa | Daniel
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/1102026527/univ/art/1102026527_univ_sqr_xl.jpg
gwt libro 27

BIBLIAN 27 LIBROPA

Daniel

Daniel

¿KUNA TOQENAKATSA AKA LIBROJJ PARLI? Babilonia markan jakkäna ukhajj kunanakatï Daniel profetar paskäna ukat kuna profecianaktï Jehová Diosat katoqkäna ukanakatwa aka librojj parli.

¿KUNSA AKA LIBROJJ DIOSAN REINOPATSA, DIOSAN AMTAPATSA YATICHISTU? Kunapachas Mesiasajj puriniñapäna ukat kunapachas Diosan Reinopajj alajjpachan apnaqañ qalltañapäna ukanakwa Daniel librojj qhanañchi.

LIBRO QELLQERI: Daniel profeta

KAWKINSA QELLQASÏNA: Babilonia markana

KUNAPACHAS TUKUYASÏNA: Niya 536 a.C. marana

KUNA TIEMPOTSA PARLI: 618 marat niya 536 a.C. marakama (mä 82 maranaka)

¿Kunatsa Diosajj aka libro Bibliar qellqayawayi?

1. Jehová Diosajj Danielar profetat uttʼaykäna ukhajja, ¿kuna jan walinakansa Diosan markapajj uñjasïna?

 JEHOVÁ DIOSAJJ Daniel chachar profetat uttʼaykäna ukhajja, Diosan markapatakejj jan wali tiempönwa. Judá marka apnaqkäna uka reyejj presot katuntataw Babilonian uñjasïna. Jerusalén markasa Diosan templopas qʼala tʼunjatänwa, israelitanakas Babiloniar apataw uñjasipjjäna. Ukhaw Diosajj Danielar sutip apki uka libro qellqañap mayïna. Ukanjja, Jehová Diosajj kunjamsa Taqe Kunjjar Munañani Diosätap uñachtʼayi ukwa yateqtanjja (Da 2:20; 6:26).

Jehová Diosajja, Taqe Kunjjar Munañani Diosawa, secretonak qhanañchiri, amigonakapar salviri Diosarakiwa, jupar taqe chuyma servirinakarus bendisipuniwa

2. 1) ¿Kunsa Daniel librojj Diosan Reinopat qhanañchi? 2) ¿Kuna profecianaksa Daniel profetajj Mesiasat qellqäna?

  2 Daniel librojj Jehová Diosan Reinopatwa parli. Uka Reinon Reyipjam alajjpachat apnaqaniñapatakejja, Jesusar ajllitapwa Diosajj Danielar qhanañchäna. Diosan Reinop toqejj kunanaksa Mesiasajj lurani, khitinakjjarus apnaqanini ukat khitinakas jupamp chik apnaqanipjjani ukanakwa Diosajj Danielar qhanañchäna (Da 2:35, 44; 7:13, 14, 18). Kunapachas Mesiasajj purinini, kunapachas jiwayatäni ukat kunapachas Reyjam alajjpachat apnaqaniñ qalltani taqe ukanakwa Daniel librojj qhanañcharaki. Amuytʼañataki, mä profeciarjamajja, ‘70 semananaka’ sasin uñtʼata mä tiempow utjañapäna. Uka tiempojj niya tukuyañampëjjäna ukhaw Mesiasajj puriniñapäna jiwayataw uñjasiñaparakïna. Uka qhepatjja, Jerusalén markajj tʼunjatäñapänwa (Da 9:24-26;  27-A recuadro uñjjattʼäta). Mä qhawqha maranak qhepatjja, 70 semananakajj kunapachas qalltäna ukwa Nehemiasajj libropan qellqäna (Ne 2:1, 5-8). Daniel profetan yaqha profeciaparjamajja, ‘paqallqo tiemponak’ pasatatwa Mesiasajj Reyjam apnaqañ qalltañapäna (Da 4:16, 17;  27-C recuadro uñjjattʼäta). Uka ‘paqallqo tiemponakat parlkasajja’, Jesusajj ‘yaqha markanakan señalat tiemponakapa’ sasaw sarakïna (Lu 21:20-24; Mt 24:1-3, 15).

3. ¿Kunsa Daniel librojj jaqenakan apnaqat gobiernonakat qhanañchi?

3 Jehová Diosan arunakaparjamajja, jaqenakan apnaqata wali chʼamani gobiernonakaw aka oraqen utjañapäna. Babilonia marka apnaqkäna uka gobiernot qalltasajja, kawkïr wali chʼamani gobiernonakas apnaqapjjañapäna ukaw Daniel 2, 7, 8 ukat 10-12 capitulonakan qhanañchasi. Uka gobiernonakat qhep qhepa gobiernojja, ‘tukuy urunakanwa’ apnaqañapäna (Da 12:4; nwt apén. B9). Uka gobiernonakajja, Dios contra ukat markap contraw saytʼapjjañapäna. Ukampis qhepatjja, Diosan Reinopaw uka gobiernonakarojj qʼal tukjañapäna (Da 7:23-26). Daniel profetajja, ajjsarkañ jachʼa animalanakwa visionanakan uñjarakïna. Ukanakajja, ‘jaqenakan apnaqata gobiernonakamp sasiwa’ sasaw jupajj säna, ukhamatwa Apocalipsis libron parlki uka ajjsarkañ jachʼa animalanakajj gobiernonakätap yattanjja (Da 7:15-17; Ap 13:1, 2; 17:3).

4. Kunanakatï Danielar paskäna ukanakatjja, ¿kunanaksa yateqsna?

4 Jehová Diosajja, kunanakatï Danielar paskäna ukanakwa libropan qellqayawayi. Sañäni, Daniel waynampi kimsa amigonakapampejj jan walin uñjaskasas janiw Diosan leyinakap pʼakintapkänti, jiwasajj janirakiw kunäkipansa Jehová Diosat jitheqtañasäkiti (Da 1:8; 3:16-18; 6:10). Daniel profetajj jupa pachparuk confiyañat sipansa, Jehová Diosaruw confiyäna, ukatwa taqe chuym jupar orasïna, jiwasajj ukhamarakiw humilde chuymampi Diosan yanaptʼap thaqañasa (Da 2:19-23; 9:3-19). Daniel chachajja, “Diosajj castigapjjätamwa” sasaw reyinakar jan ajjsaras yatiyäna, ukat Diosar orasitap layku leonanakan ukarus jaqontat uñjasiñapäkchïnjja, Diosar orasiskakïnwa, jiwasajj jupjamarakiw jan ajjsarirïñatak chʼamachasiñasa (Da 4:27; 5:22, 23; 6:6-10, 16, 17).

5. ¿Kunanaksa Daniel librojj Jehová Diosat yatichistu?

5 Jehová Diosajj kunjam Diosasa ukwa Daniel librojj yaticharakistu. Jehová Diosajj secretonak qhanañchir Diosawa, mä arunjja, munasirïtapatwa kunas jutïrin pasani uk servirinakapar yatiyi (Da 2:47). Jupajj amigonakapar salviri Diosarakiwa, yaqheparojj jiwañatwa salvawayi, jutïrinjja jiwatäpki taqe uka amigonakaparuw jaktayarakini (Da 6:27; 12:13). Jehová Diosajj jupat jan jitheqtas servipki ukanakarojj bendisipuniwa, jan walinak aguantapjjañapatakiw chʼam churi, suma amuytʼasirïpjjañapatakiw yanaptʼaraki (Da 1:17; 10:19). Jehová Diosakiw taqe gobernantenakat sipansa jukʼamp Jachʼa gobernantejja. Ukatwa Daniel profetajj Diosat akham säna: ‘Jaqenakan reinonakapan Apnaqeri Jachʼa Dios’ sasa. Uka arunakajj Daniel libronakwa uñsti (Da 4:17; 7:18). a

Aka librot jukʼamp yatiñataki

6. ¿Kunanaksa Daniel profetat yattanjja?

 6 Libro qellqeri: Daniel profetaw sutip apki uka libro qellqawayi, sutipasti “Diosaw nayan juezajajja” sañwa muni. Daniel chachajj Judá tribut jutirïnwa. Amuyatajja, Jerusalenankiri reyinakan familiapat jutirirakïnwa. Jupajj waynitüskäna ukhaw 617 a.C. maran Babiloniar apat uñjasïna (Da 1:1-3, 6). Ukanwa reyin palaciopan servïna. Qhepatjja, Medopersia gobierno taypin trabajipkäna ukanakaruw pʼeqtʼarakïna (Da 1:4; 6:1, 2). Danielajj wali respetata wali yatiñani jaqënwa, ukatwa Ezequiel profetajj jupat akham säna: ‘Jupajj cheqapar sarnaqer jaqewa’ sasa (Eze 14:14, 20; 28:3; Da 1:17-20). Jehová Diosajj 606 maranwa Danielar profetat uttʼayäna, 536 maranwa Danielajj qhep qhepa visionap uñjarakïna (Da 2:1, 19; 10:1). Ukhamajj niya 100 maranakaw Daniel profetajj jakäna, uka maranakatjja 78 maranakaw Babilonia markan jakäna, niya kimsa mararakiw Medopersia gobiernon apnaqat jakarakïna. 536 maranwa Danielajj librop qellqañ tukuyäna, ukampis uka nayraw libropan yaqhep cheqanak qellqjjäna (Da 7:1;  27-B recuadro uñjjattʼäta).

7. ¿Daniel librojj qellqaskäna ukhajj kunanakas pasäna, ukat kunjamsa ukajj Daniel libro sum amuytʼañatak yanaptʼistu?

7 Librojj qellqaskäna ukhajja, ¿kunanakas pasäna? 620 a.C. maranjja, Babiloniankir reyejj impuestonak pagapjjañapwa judionakar mayïna. Ukampis Judá markankir reyejj janiw impuestonak pagañ munkänti, ukatwa Nabucodonosor reyejj Jerusalén marka katuntir makatäna, 617 maranwa uka marka katuntarakïna (2Re 24:1, 10-12). Ukhaw Judá markankir reyin familiapasa, ‘wali importante jaqenakas’ Babiloniar presot apatäpjjäna, Daniel waynajj uka taypinkarakïnwa (2Re 24:15). 607 maransti, babilonionakajj Jerusalén marka qʼal tʼunjapjjäna, jukʼamp judionakaruw Babiloniar presot apapjjarakïna. Ukat 539 maranjja, medonakampi persanakampiw mayachtʼasisajj Babilonia contra makatasajj katuntapjjäna. Jupanakarojj Ciro el Grande sat chachaw pʼeqtʼäna, medonakampi persanakampejj Zorobabel chacharuw Judá markan gobernadorapäñapatak uttʼayapjjäna, ukatsti jupampi yaqhep judionakampejj Jerusalenaruw kuttʼapjjäna (Esd 1:1-8; 2:1, 2; Ag 1:1).

8. ¿Daniel librojj kunjam jalanoqatasa, ukat kuna pä arunakansa qellqasiwayi?

8 Librojj kunjam qellqatasa: Daniel 1-6 capitulonakanjja, sapa marajj kunanakas Danielarusa, amigonakaparus pasäna ukaw qhanañchasi. Reyinakajj kuna visionanaksa uñjapjjäna, ukanakajj kamsañsa munäna ukaw uka capitulonakan qhanañchasiraki. Daniel 7-12 capitulonakajja, Danielajj uñjkäna uka visionanakatwa parli. Daniel profetajj hebreo arutwa nayrïr capitulop qellqäna, 2-7 capitulonakjja arameo arutwa qellqarakïna. Gobiernonakampejj kunas jutïrin pasani uka toqetwa uka capitulonakajj parli (Da 2:4b-7:28). 8-12 capitulonakjja hebreo arutwa qellqarakïna. Wali chʼamani gobiernonakajj apnaqapkani ukhajja, Diosan markapajj kunjamanakansa uñjasini uka toqetwa uka capitulonakajj parli.

¿Kuna toqenakatsa aka librojj parli?

9. Babilonia markar puripjjäna ukhajja, ¿kunas Danielarusa amigonakaparus pasäna?

9 Daniel waynarusa amigonakaparus Babilonia markanwa wakichtʼasïna (Da 1:1-21). 617 a.C. maranwa Daniel, Hananías, Misael ukat Azarías b waynanakajj Babilonia markar puripjjäna, ukanwa palacion trabajipjjañapatakejj jupanakar wakichtʼapjjäna. Uka waynanakajj janiw Diosan leyinakap pʼakintañ munapkänti, ukatwa reyin manqʼanakap jan manqʼañ amtapjjäna. Ukham amtapjjatapatjja, Jehová Diosajj jupanakar bendisïnwa, wali yatiñani jaqenakat uñtʼatäpjjarakïnwa (Da 1:20).

10. ¿Kunas 606 maran pasäna?

10 Qorit lurat jachʼa estatua (Da 2:1-49). Niya 606 a.C. maranjja, Nabucodonosor reyejj mä jachʼa estatuampiw samkasïna. Ukatjja, Babiloniankir yatiñani jaqenakarojj akham sänwa: “Jumanakatï kunsa nayajj samkasta, uka samkajajj kamsañsa muni uk jan sapkitätajja jiwayataw uñjasipjjäta” sasa. Danielasti, kunsa reyejj samkasïna ukat samkapajj kamsañsa munäna ukwa qhanañchäna. Ukatwa Nabucodonosor reyejj Jehová Diosat akham säna: “Diosamajj secretonak qhanañchiri Diosawa” sasa. Ukatjja, gobernantetwa Danielar uttʼayäna. Hananías, Misael ukat Azarías waynanakarusti, Babilonia provinciat encargasipjjañapatakiw uttʼayarakïna.

11. ¿Kuna yantʼarus kimsa hebreonakajj saykatapjjäna, ukat kunjamsa Diosajj jupanakar salväna?

11 Nina aqaskir horno (Da 3:1-30). 606 a.C. marana jan ukajj uka qhepatjja, Nabucodonosor reyejj qorit lurat mä jachʼa estatua inauguräna. Niyakejjay Hananías, Misael ukat Azarías waynanakajj uka estatuar jan adorañ munapkchïnjja, nina aqaskir hornor jaqontatäpjjañapatakiw reyejj ordenäna. Ukampis Jehová Diosajj mä angelaparuw jupanakar salvañatakejj khitanïna. Uk uñjasajja, Nabucodonosor reyejj Diosar wal jachʼañchäna. Judionakajj Jehová Diosar jan khitins jarkʼata adorapjjañapatakiw mä ley apsurakïna. Ukat uka kimsa hebreo waynanakajja, jukʼamp suma cargonakwa Babilonian katoqapjjäna.

12. ¿Kuna toqetsa Daniel capítulo 4 ukan parli?

 12 Wali jachʼa qoqa (Da 4:1-37). Daniel capítulo 4 ukanjja, 600 a.C. mara qhepat Nabucodonosor reyejj mä carta qellqäna. Uka cartanjja, reyejj mä jachʼa qoqampi samkasitapwa cuenttʼäna, uka qoqa khuchoqasajj ‘paqallq tiemponakatakiw’ cobrempit hierrompit lurat mä ñachʼañampi ñachʼañtapjjäna, Daniel profetan arunakaparjamajja, uka qoqajj kamsañsa munäna ukwa reyejj cartapan cuenttʼarakïna (Da 4:25;  27-C recuadro uñjjattʼäta). ¿Uka samkajj kunjamsa phoqasïna? Nabucodonosor reyejj loqheptänwa, ukatwa reyjam jan apnaqañ puedjjänti. Ukampis mä qhawqha tiempotjja, waliptjjasajj wasitatwa reyjam apnaqjjäna, ‘Jehová Diosaruw jachʼañcharakïna’.

13. ¿Kuna profecias 539 maran phoqasïna?

13 Perqan qellqatanaka (Da 5:1-31). 539 a.C. maran 5 de octubre urojja, Babiloniankir Belsasar reyejj mä chachan amparapwa jan amuykañ arunak perqan qellqaskir uñjäna. Ukatwa ukanak liytʼañapatakisa, ukanakajj kamsañsa muni uk qhanañchañapatakis Daniel profetar jawsayäna. Danielasti, Babiloniajj medonakampi persanakampi katuntatäniwa sasaw reyir säna. Uka arumpachaw medonakampi persanakampejj Belsasar reyir jiwayapjjäna, Babilonia marka katuntasajj Darío reyiw uka marka apnaqañ qalltjjarakïna. Uka tiempotakejja, Daniel profetajj 90 jila maranëjjpachänwa (Da 5:30, 31).

14. Daniel profetajj chuymankipstatäjjäna ukhajja, ¿kunjamsa Jehová Diosat janipun jitheqtatap uñachtʼayäna?

14 Daniel profetarojj leonanakan ukaruw jaqontapjjäna (Da 6:1-28). Babiloniajj katuntat uñjaskäna uka qhepatjja, Darío reyejj jilïr autoridadatwa Daniel profetar uttʼayäna. Ukham pasatapatjja, mayni jilïr autoridadanakajj jupat envidiasisajj jiwayañwa amtapjjäna, Diosar orasitapat leonanakan ukaruw jaqontayapjjarakïna. Ukampis Jehová Diosaw jupar salväna, Darío reyejj akham sarakïnwa: “Reinojan taqe cheqanakan jakir jaqenakarojj mä orden churta, ukhamat Danielan Diosapar ajjsarapjjañapataki ukhamarak respetapjjañapataki” sasa.

15. Daniel profetajj ajjsarkañ pusi jachʼa animalanak uñjkäna uka visionanjja, ¿kunsa Diosajj jiskʼa wajjramp luräna, ukat santo jaqenakarojj kunsa churarakïna?

15 Ajjsarkañ pusi jachʼa animalanaka (Da 7:1-28). Daniel profetajj 80 jila maranïkäna ukhaw 553 a.C. maran mä visión uñjäna. Uka visionanjja, ajjsarkañ pusi jachʼa animalanakwa uñjäna. Ukanakajj gobiernonakampi sasïnwa. Ajjsarkañ pusïr jachʼa animalajj 10 wajjranakanïnwa. Uka 10 wajjranakatjja, ‘yaqha jiskʼa wajjraw mistüna, ukatjja kimsa wajjranakaw jupa nayraqatan apsutäpjjarakïna’ (Da 7:8). Daniel profetajj jaqen yoqapar uñtasitäki ukaruw uñjarakïna, jupan gobiernopajj wiñayatakïniwa (Da 7:13, 14). Qalltan uñjkäna uka jiskʼa wajjrajja, kimsa tiempo chikataniw ‘santo jaqenakarojj’ arknaqäna (Da 7:21, 25). Ukampis Jehová Diosaw uka jiskʼa wajjrarojj gobernañatak autoridad apaqjjäna, ajjsarkañ pusïr jachʼa animalasti qʼala tukjatäjjarakïnwa, ‘Jachʼa Diosan markap taypinkapki uka santo jaqenakas’ wiñayatakiw mä reino katoqapjjäna (Da 7:26, 27).

16. ¿Kunas orqo ovejampi orqo cabrampejj pasäna?

16 Orqo ovejampi orqo cabrampi (Da 8:1-27). 551 a.C. maranjja, Daniel profetajj pä wajjrani mä orqo ovejaruw mä visionan uñjäna. Uka orqo ovejajja, Media ukat Persia markanak apnaqapkäna uka reyinakamp sasïnwa. Qhepatjja, uka pä markanakarojj mä reyikiw apnaqjjäna, uka reyejj Ciro satänwa. Daniel profetan visionaparjamajja, mä jachʼa wajjrani orqo cabraw uka orqo ovejar jiwayäna. Uka orqo cabrajja, Grecia marka apnaqkäna uka reyimp sasïnwa. Orqo cabran jachʼa wajjrapajj pʼakisjjänwa, uka lantejj pusi wajjranakaw jilsüna, ‘uka wajjranakat mä wajjratsti, yaqha jiskʼa wajjraw jilsüna’, uka jiskʼa wajjrajj yaqha reyimp sasïnwa. Tukuy urunakanjja, uka reyejj wal jachʼañchasïna, wali ajjsarkañ reyiruw tukurakïna, sagrado lugararus jan waltʼayänwa. Ukampis 2.300 urunak pasatatjja, sagrado lugarajj kunjamäkäntï nayrajj ukhamäjjänwa. Qhepatjja, uka reyejj tukjataw uñjasïna, ‘ukampis janiw jaqen amparapamp tukjatäkänti’ (Da 8:25).

17. Daniel profetajj Jehová Diosar orasiskäna ukhajja, ¿kuna toqetsa Gabriel angelajj parläna?

17 70 maranakampi 70 semananakampi (Da 9:1-27). Niya 539 a.C. maranjja, Jerusalén markajj 70 maranak chʼusak jaytatäkäna uka tiempojj niya tukusiñampïskatapwa Danielajj amuyäna, uka qhepatwa Ciro reyejj judionakar Jerusalenar kuttʼayjjäna (2Cr 36:23; Esd 1:1-11; 2:64). c Daniel profetajj Jerusalenankir templon wasitat adorasjjañapatak Diosar orasiskäna ukhajja, Gabriel angelaw jupar uñstäna, ‘70 semananakatwa’ parlarakïna, sapa semanajj paqallqo maranakänwa (Da 9:24, nota). ¿Uka 70 semananakan kunanakas pasañapäna? Jaqenakan juchanakapaw perdonatäñapäna, Jerusalén markaw wasitat saytʼayatäñapäna, Mesiasaw jutañapäna, jiwayataw uñjasiñaparakïna, ‘sagrado markasa lugarasa’ tukjatäñapänwa, 70 semananak tukusiñapkamajj ‘pactojj’ janiw chhaqtañapäkänti, qhep qhepa semanan chika semanaruw sacrificionak loqtañajj tukuyjjañaparakïna (Da 9:26, 27).

18. Jupanakpura jan waltʼayasir reyinakat visionajja, ¿kunsa ‘tukuy urunakat’ amuytʼayistu?

18 Jupanakpura jan waltʼayasir reyinaka (Da 10:1-12:13). Daniel profetajj mä 100 maranïkäna ukhaw 536 a.C. maran qhep qhepa visionap uñjäna. Uka visionapanjja, kunas “tukuy urunakan” pasañapäna ukwa profetajj uñjäna (Da 10:14). Persia markan reinopajja, ‘taqe kunampiw Grecia markan reinop contrajj saytʼäna’ (Da 11:2). Ukatjja, wali chʼamani mä reyin reinopajj pusiruw jaljtäna. Qhepatjja, rey del norte ukampi rey del sur ukampejj wal chʼajjwapjjäna. Uka tiemponjja, Diosan santuariopaw jiskʼachatäna, sapür loqtañ sacrificionakas apaqatänwa, ‘taqe kun tukjiri mä ajjtaskañaw’ uñstarakïna (Da 11:29-31). Tukuy tiemponsti, rey del norte ukajj “Suma Oraqenkir sagrado qollu taypiruw” saytʼasïna (Da 11:40-45). Uka llakkañ tiemponjja, Miguelaw Diosan markapar yanaptʼañatakejj saytʼasïna. Ukatjja, mä angelaw akham sasin jisktʼäna: “¿Uka musparkañanakan tukusiñapkamajj qhawqha tiempos pasani?” sasa. Yaqha angelajj akham sarakïnwa: ‘Kimsa tiempo chikataniw pasani’ sasa. Qhepatjja, uka angelajj yaqha pä tiemponakatwa parlarakïna. Mä tiempojj 1.290 urunakänwa, maynïr tiempojj 1.335 urunakarakïnwa. Uka angelajj akham sasaw Daniel profetar sarakïna: “Samartʼjjätawa, ukampis tukuy urunakanwa [...] sartäta” sasa (Da 12:6, 7, 11-13). Uka pasatatwa Daniel profetajj sutip apki uka libro qellqañ tukuyjjäna.

¿Kunanaksa aka librot yateqasma?

  1. 1. ¿KUNSA JEHOVÁ DIOSAT YATICHTAMJJA?

    1. a. ¿Kunjamsa Jehová Diosajj Daniel amigopar janipun jaytjatap uñachtʼayäna? (Da 1:9, 17; 2:23; 6:22; 9:4). ¿Kunsa ukajj Jehová Diosat yatichtamjja?

    2. b. Daniel libronjja, Diosan sutipajj 19 kutiw uñsti, ukanakat 14 kutejja, Daniel profetan mä oracionapanwa uñsti (Da 9:4-19). ¿Diosar oraskasajj kunas jiwasatakejj jukʼamp wakiskirïñapa, ukat kunatsa? (Mt 6:9).

  2. 2. JUKʼAMP YATJJATAM

    1. a. Daniel 7:13, 14, 18 textojja, ¿kunsa Diosan amtapatsa Reinopatsa yatichistu? (Ap 1:6; 14:1).

    2.  b. Kuna maras Mesiasajj puriniñapäna uk yatiñatakejja, ¿kunjamsa Daniel 9:24-27 textojj yanaptʼistu? ( 27-A recuadro uñjjattʼäta). ¿Kuna yaqha toqenakatsa uka profeciajj parlaraki, ukat kunapachas ukanakajj phoqasiwayi?

  3. 3. KUNTÏ YATEQAWAYKTA UKARJAM SARNAQAM

    1. a. Babilonianjja, Daniel waynampi kimsa amigonakapampejj janiw awk taykapamp jakapkänti, ukhamäkchïnsa ¿kuna yantʼanakarus atipjapjjäna? (Da 1:3-8). ¿Kunsa awk taykanakajj uka sarnaqäwit yateqapjjaspa?

    2.  b. Daniel profetajj Jehová Diosar sapür servirit uñtʼatänwa, waynäkäna ukhat jiwañapkamajj janipuniw Diosat jitheqtkänti (Da 6:16, 20). ¿Kunsa jumajj Diosar ukham servitapat yateqasma? (Eze 14:14; Da 10:11, 19;  27-B recuadro uñjjattʼäta).

  4. 4. ¿KUNANAKAMPSA AKA LIBROT YATEQAWAYTA?

a Daniel libron qellqatäki ukanakat yaqhepajja, janiw Hebreo Arut Qellqatanakan utjki uka mayni libronakan uñstkiti. Sañäni, Daniel libronakwa yaqhep angelanakan sutinakapajj uñsti, ‘tukuy tiempo’ siski uka arunakas uka libronakwa uñstaraki (Da 8:17; 9:21; 12:1).

b Daniel waynan amigonakapajja, Sadrac, Mesac ukat Abednego sutinakamp uñtʼatäpjjewa. Babilonionakaw uka sutinak uchapjjäna. Daniel waynarusti, Beltsasar sutimpiw uchapjjarakïna (Da 1:6, 7).

c Amuyatajja, 537 a.C. marana abril phajjsinwa Ciro reyejj judionakar Babiloniat kuttʼayjjäna. Ukhamajj tisri sat paqallqöri phajjsitakejja, mä arunjja, septiembre jan ukajj octubre phajjsitakejj judionakajj Jerusalenar purjjapjjpachänwa, Diosan altarapsa askichjjapjjarakpachänwa. Ukhatakejja, Jerusalén markajj 70 maranakaw chʼusak jaytatäjjäna (2Cr 36:20-23; 2Re 25:22-26; Esd 3:1, 2).