Maachchaa Taabootay aybee?
Geeshsha Maxaafay yootiyobaa
Maachchaa Taabootay beni Israaꞌeelati Xoossaa azazuwadaaninne kaaletuwadan medhdhido geeshsha saaxiniya. A giddon “tammu azazoti xaafetti uttido naa77u masettida [shuchchati]” deꞌoosona.—Kessaabaa 25:8-10, 16; 31:18.
Merettido hanotaa. Taabootaa zananay naaꞌꞌu waranne baggaa, gomppay issi waranne baggaa, qassi geesay issi waranne baggaa. He Taabootay guuganttaa mittaappe merettiis. Ayyo so baggaynne kare baggay worqqan meesheettiis. Qassi yuushoy worqqaa tigettan puulattiis. A qumꞌꞌoynne, ya baggaaranne ha baggara qumꞌꞌuwara oytti medhdhido naaꞌꞌu kiruubeti, walahi baynna worqqaappe merettidosona. Eti issoy issuwakko simmidi qumꞌꞌuwa duge xeelloosona, qassi eta qefee bollaara qumꞌꞌuwa kammiis. Taabootaayyo tohuwappe bollaara worqqaappe merettida oyddu sagaayoti deꞌoosona. Guuganttaa mittaappe medhdhidi worqqan sheeshshido kasoti he sagaayotun geloosona, hegee Taabootaa tookkanawu maaddees.—Kessaabaa 25:10-21; 37:6-9.
Deꞌiyo sohuwa. He Taabootay, Xoossawu goynniyo gayttiyo dunkkaaniyan Ubbaappe Geeshsha Sohuwan koyro deꞌees. Issisaappe harasaa efaana danddayiyo he dunkkaanee Taabootaara issippe merettiis. Kahinetinne hara asay, Ubbappe Aadhdhiya Geeshsha Sohuwa gelana danddayokkona. (Kessaabaa 40:3, 21) Shin, layttaappe issitoo nagaraa atto giissiyo gallassi, gita kahinee he sohuwa geliyo wode xalaalan Taabootaa beꞌees. (Wogaabaa 16:2; Ibraawe 9:7) Guyyeppe, he Taabootay Solomoni keexxido Xoossaa garuwan Ubbaappe Aadhdhiya Geeshsha Sohuwan uttiis.—1 Kawotu Maxaafaa 6:14, 19.
Halchchuwa. Geeshshabata oyqqida he Taabootay Xoossay Siinaa Deriyan etaara gelido maachchaa Israaꞌeelata hassayissees. Qassi Nagaraa Atto Giissiyo Gallassi Israaꞌeelatu nagaray atto geetettanaadan keehi maaddees.—Wogaabaa 16:3, 13-17.
A giddon deꞌiyabaa. Koyro, tammu azazoti xaafettido masettida shuchchati Taabootaa giddon deꞌoosona. (Kessaabaa 40:20) Hegaappe simmin, ‘mannay deꞌiyo worqqaa xaaroynne Aaroona xamꞌꞌay aacidaageekka’ he Taabootaa giddo yegettiis. (Ibraawe 9:4; Kessaabaa 16:33, 34; Qoodaabaa 17:10) Guyyeppe, Taabootaa Xoossaa garuwawu ehiido wode mannay deꞌiyo worqqaa xaaroynne Aaroona xamꞌꞌay aacidaagee A giddoppe kiyichchidoogaa hanotati bessoosona.—1 Kawotu Maxaafaa 8:9
Issisaappe harasaa waati efiyoo? Leewati guuganttaa mittaappe merettida kasuwan Taabootaa bantta hashiyan tookkoosona. (Qoodaabaa 7:9; 1 Hanidabaa Odiya 15:15) Eti Taabootaa kushiyan bochchana koshshenna gishshawu, kasoti Taabootaa sagaayuwappe kiyennan deꞌoosona. (Kessaabaa 25:12-16) Taabootaa issisaappe harasaa efiyo wode, Geeshsha Sohuwanne Ubbappe Aadhdhiya Geeshsha Sohuwa shaakkiyo ‘magalashuwan’ kammoosona.—Qoodaabaa 4:5, 6. a
Ay malaatii? Taabootay Xoossay qoncciyogaa bessiyaba. Leemisuwawu, Ubbaappe Aadhdhiya Geeshsha Sohuwan Taabootaa bollinne Israaꞌeelati dunkkaanidosan shaaray shemppiyogee, Yihoowi etaara deꞌiyogaanne eta anjjiyogaa bessiyaba. (Wogaabaa 16:2; Qoodaabaa 10:33-36) Geeshsha Maxaafan, Yihoowi ‘kiruubeta giyo kiitanchchatuppe bollaara deꞌiyogaa’ yootiya qofay, Taabootaa qumꞌꞌuwa bolli deꞌiya naaꞌꞌu kiruubetubaa qonccissees. (1 Sameela 4:4; Mazamure 80:1, 2) Taabootay Yerusalaamee bi simmin, Yihoowi “Xiyoone Deriyan kawoti uttidoogaa” Kawuwa Daawiti yootiis. I hegaadan giidoy Taabootay Yihoowi qoncciyogaa bessiyo gishshataassa.—Mazamure 9:11.
Sunttaa. Geeshsha Maxaafay he geeshsha saaxiniya dumma dumma ogiyan qonccissees. Leemisuwawu, “Maachchaa Taabootaa,” “[Yihoowa] Maachchaa Taabootaa,” qassi “[Yihoowa] wolqqau malaata gidida Taabootaa” yaagees.—Qoodaabaa 7:89; Yaasa 3:6, 13; 2 Hanidabaa Odiya 6:41.
Taabootaa qumꞌꞌoy, “nagarai atto geetettiyo sohuwaa qum77uwaa” geetettiis. (1 Hanidabaa Odiya 28:11) Hegaadan geetettidoy, Nagaraa Atto Giissiyo Gallassi he qumꞌꞌoy keehi maaddiyo gishshataassa. He gallassi Israaꞌeelaa gita kahinee yarshshettida mehiya suuttaa he qumꞌꞌuwawu sintta baggaaninne appe sintta baggaara deꞌiya sohuwan caccafees. He gita kahinee oottiyobay ‘A nagaraa, A so asaa nagaraanne kumetta Israaꞌeela asaa nagaraa atto giissees.’—Wogaabaa 16:14-17.
Maachchaa Taabootay ha wodiyan deꞌii?
Hegaa bessiya naqaashi baawa. Taabootaa maachchay Yesuusa wozuwa yarshshuwan baasettida ooratta maachchan laamettido gishshawu, ha wodiyan Taabootay koshshennaagaa Geeshsha Maxaafay yootees. (Ermmaasa 31:31-33; Ibraawe 8:13; 12:24) Maachchaa taabootay deꞌennanne Xoossaa asay hegaa hassayenna wodee yaanaagaa Geeshsha Maxaafay kasetidi yootiis.—Ermmaasa 3:16.
Ooratta maachchaappe simmin, kiitettida Yohaannisi ajjuutan maachchaa taabootaa saluwan beꞌiis. (Ajjuutaa 11:15, 19) He leemiso Taabootay, Xoossay ooratta maachchaa baggaara qoncciyogaanne ba asaa anjjiyogaa bessees.
Taabootay deꞌiyogaa xalaalay issibay ushachchanaadan oottii?
Chii. Maachchaa taabootay deꞌiyogaa xalaalay ushachchanaadan oottenna. Leemisuwawu, Israaꞌeelati Aaya katamaa asaara olettiyo wode Taabootay etaara deꞌees. Gidoppe attin issi Israaꞌeela bitanee ammanettibeenna gishshawu eti olan xoonettidosona. (Yaasa 7:1-6) Guyyeppe, Israaꞌeelati Pilisxxeematuura olettiyo wode maachchaa taabootaa olaa dembbaa efiidaba gidikkonne xoonettidosona. Eti xoonettidoy Israaꞌeelaa kahineti Hofiniininne Piinihaasi iitabaa oottido gishshataassa. (1 Sameela 2:12; 4:1-11) Pilisxxeemati he olan Taabootaa omooddidosona; shin eti he taabootaa guyye zaarana gakkanaashin Xoossay eta boshan shociis.— 1 Sameela 5:11–6:5.
Layttaa (K.K) |
Hanidabaa |
|---|---|
1513 |
Baxaaliꞌelinne A maaddiyageeti Israaꞌeelati immidobaa goꞌettidi medhdhidosona.—Kessaabaa 25:1, 2; 37:1. |
1512 |
Muusee gayttiyo dunkkaaniya tolidi kahinetu oosuwa doomissido wode Taabootaa yan wottiis.—Kessaabaa 40:1-3, 9, 20, 21. |
1512—1070 simmin |
Dumma dumma sohuwan deꞌiis.—Yaasa 18:1; Daannata 20:26, 27; 1 Sameela 1:24; 3:3; 6:11-14; 7:1, 2. |
1070 simmin |
Kawuwa Daawiti Yerusalaamee ehiis.—2 Sameela 6:12. |
1026 |
Solomoni keexxido Xoossaa garuwa yiis.—1 Kawotu Maxaafaa 8:1, 6. |
642 |
Solomoni keexxido Xoossaa garuwan Kawuwa Yoosiyasi zaaridi wottiis.—2 Hanidabaa Odiya 35:3. b |
607 kase |
Xoossaa garoy 607 K.K. xayido wode Baabiloone biida miishshatun woykko zaarettidi Yerusalaamee yiida miishshatu giddon Taabootay odettibeenna. Hegaa gishshawu, 607ppe kase Xoossaa garuwappe kiyidaba milatees.—2 Kawotu Maxaafaa 25:13-17; Izira 1:7-11. |
63 |
Roomaa Jeneralee Pompee Yerusalaamee xoonidi Xoossaa garuwan Ubbappe Geeshsha Sohuwa xeelliyo wode Taabootay baynnaagaa yootiis. c |
a Taabootaa issisaappe harasaa efiyonne kammiyogaara gayttidaagan Xoossay immido higgiya Israaꞌeelati azazettibeenna wode eta bolli boshay gakkiis.—1 Sameela 6:19; 2 Sameela 6:2-7.
b Taabootay Xoossaa garuwappe awude kiyidaakko, ayssi kiyidaakko woy ooni kessidaakko Geeshsha Maxaafay yootenna.
c Takitusi xaafido Ze Hisitiry, giyo Maxaafaa shaaho 5, mentto 9 xeella.

