Oware nọ Obe na U ro Wuzou

1. Ẹdẹ vẹ obe Joẹl o ta ẹme kpahe gaga? Kọ eme u dhesẹ?

 EVAỌ obe Joẹl na soso, Jihova o dhesẹ eware jọ via kpahe ẹme ologbo jọ nọ ọ gwọlọ nọ ahwo kpobi a riẹ kpahe, maero kọ ahwo nọ a be gọe. Ẹme na họ, “ẹdẹ Jihova.” Ẹsejọhọ, obe Joẹl họ obe Ebaibol ọsosuọ nọ a jọ fodẹ ẹme yena. Yọ a fodẹ e riẹ isiasoi. (1:15; 2:1, 11, 31; 3:14) Evaọ Ebaibol na, “ẹdẹ Jihova” o dikihẹ kẹ etoke sa-sa nọ Jihova o re ro dhesẹ nọ Ọye họ Ọghẹnẹ uzẹme ọvuọvo na. O tẹ jẹ rrọ okenọ o re ro bruoziẹ jẹ kẹ ahwo nọ a be wọso ẹe uye.

2. Ẹvẹ ebe Ebaibol efa i ro fiobọhọ kẹ omai riẹ otọ eruẹaruẹ nọ Joẹl ọ ruẹ kpahe “ẹdẹ Jihova” na?

² Ebe Ebaibol efa i wo emamọ evuẹ nọ i re fiobọhọ kẹ omai wo otoriẹ eruẹaruẹ nọ Joẹl ọ ruẹ kpahe “ẹdẹ Jihova” na. (Rri  Ẹkpẹti avọ 29-A.) Wọhọ oriruo, Joẹl ọ jọ eruẹaruẹ ruẹ ebaka-ẹkpẹ buobu nọ e vẹruọ ẹkwotọ na. Eruẹaruẹ na i rugba evaọ 607 B.C.E., okenọ ogbaẹmo Babilọn (koyehọ ahwo Kaldia) a vẹruọ ẹkwotọ Juda wọhọ owa ebaka-ẹkpẹ, a tẹ raha Jerusalẹm no. Jerimaya avọ Ẹzra a ta ẹme tei. (Joẹ 1:6; 2:1, 8-11, 20, 25; je rri 2Ir 36:17, 19; Jer 32:43.) Ikpe buobu e vrẹ no, Jesu ọ rọ eme nọ e wọhọ erọ Joẹl ta kpahe okenọ a ti ro bruoziẹ ahwo omuomu na evaọ obaro. (Joẹ 2:31; Mt 24:29, 30) Pita ukọ na ọ ta ẹme fodẹ abọjọ eruẹaruẹ Joẹl. Ọ ta nọ eruẹaruẹ na i rugba evaọ okenọ a ro ku ẹzi ọfuafo ku ilele Jesu evaọ Pẹntikọst 33 C.E. (Joẹ 2:28-32; Iru 2:16-21) Oware yena o via evaọ “edẹ urere” ahwo Ju oke yena. Nọ imikpe jọ e vrẹ no, ahwo Rom a tẹ raha Jerusalẹm evaọ 70 C.E. Yọ oke yena o jọ “ẹdẹ Jihova.” U te no ere no, Pita avọ Pọl ikọ na a ta kpahe “ẹdẹ Jihova” nọ ọ be te tha evaọ obaro. Onana u dhesẹ nọ eruẹaruẹ Joẹl na i ti rugba riẹriẹriẹ evaọ obaro.—2Pi 3:12, 13; 1Tẹ 5:2-4.

3. Erẹwho vẹ Jihova o bruoziẹ kpe, kọ fikieme?

³ Joẹl o whowho nọ “ẹdẹ nọ Jihova” o ti ro bruoziẹ kpe erẹwho nọ i gboja kẹ ahwo Riẹ “ọ kẹle no.” (3:2-6, 12, 14, 19) Joẹl o kere eruẹaruẹ kpahe uye nọ Jihova ọ te kẹ ikpewho Fonisia nọ a re se Taya gbe Saedọn, te Edọm, Filistia (hayo Ashdọd nọ ọ rrọ okpẹwho ologbo riẹ jọ wọhọ epanọ Aizaya o se rie), gbe Ijipti. Eruẹaruẹ Joẹl na e rọwokugbe eruẹaruẹ ẹdhoguo nọ eruẹaro efa a ruẹ kpahe erẹwho nana. (Je rri Iz 29:14-18; Em 1:8; Mal 1:3, 4.) Ebe ikuigbe akpọ na i dhesẹ nọ eruẹaruẹ na i rugba. Yọ onana u ru rie mu omai ẹro gaga re inọ eruẹaruẹ Joẹl na i ti rugba evaọ obaro.

4. Eme obe Joẹl ọ ta nọ ohwo o re ru hrọ re ọ ruẹsi wo esiwo?

⁴ Jihova ọ jọ obe Joẹl vuẹ omai oware nọ ma re ru hrọ re ma sae zọ evaọ ẹdẹ ofu riẹ. Joẹl o kere nọ “ohwo kpobi nọ o bi se odẹ Jihova a ti siwi ei.” (2:31, 32) Uwhremu na nọ Pọl ọ jẹ wariẹ ẹme Joẹl na, ọ ta nọ Ileleikristi a re se odẹ Jihova hrọ re a sae zọ. Yọ ọ ta nọ edhere jọ nọ ma re ro ru ere họ, ma re fi ẹrọwọ họ Jihova.—Rom 10:13, 14.

5. Eme obe Joẹl o wuhrẹ omai kpahe Jihova?

⁵ Obe Joẹl o kareghẹhọ omai nọ Jihova o “wo ohrọ-oriọ, ọ rẹ kaki mu ofu hu, ọ vọ avọ uyoyou nọ o rẹ hiẹ hẹ.” (Joẹ 2:13; Ọny 34:6) O bi zizie idibo Riẹ nọ i ghoro siọ iẹe ba no inọ a zihe bru ei ze. Ọ gwọlọ nọ ọ rẹ rọvrẹ rai jẹ ghale ae. (2:12-14, 21) O make rrọ ere na, Jihova yọ Ọghẹnẹ nọ o re bru uvioziẹ. Fikiere ọ te kẹ erahaizi kpobi nọ e rọwo kurẹriẹ hẹ gbe ahwo nọ a bi gboja kẹ ahwo riẹ uye.—1:15; 3:19.

Eware Jọ nọ U Fo nọ Whọ rẹ Riẹ Taure Who te ti Se Obe Nana

6. Diẹse o wọhọ nọ Joẹl ọ jọ ruẹaro, kọ oke vẹ?

⁶ Ọnọ o kere i rie: Ma nwane riẹ eware buobu kpahe Joẹl ọruẹaro na ha, ajokpaọ odẹ riẹ nọ otofa riẹ o rrọ “Jihova Họ Ọghẹnẹ.” Nọ orọnọ Joẹl o kere kpahe Juda, Jerusalẹm, gbe etẹmpol na, o sae jọ nọ Jerusalẹm ọ jẹ rria, ọ tẹ ruẹaro evaọ Juda. (1:9, 14; 2:17, 32; 3:1, 2, 16-20) Evaọ Ebaibol na, obe Joẹl ọ rrọ udevie obe Hosia avọ Emọs. Fikiere o sae jọ nọ Joẹl ọ jẹ ruẹaro evaọ oke ọvona nọ Hosia avọ Emọs a jẹ rọ ruẹaro na. O wọhọ nọ Emọs ọ ta ẹme te oware nọ Joẹl o kere. Yọ Emọs o kere obe riẹ evaọ oware wọhọ 804 B.C.E. (Joẹ 3:16; Em 1:1, 2) O tẹ rrọ ere, kiyọ Joẹl o kere eruẹaruẹ riẹ taure Emọs o te ti kere ọriẹ. Fikiere o sae jọ nọ Joẹl o kere eruẹaruẹ riẹ evaọ oware wọhọ 820 B.C.E. Otẹrọnọ ere o ginẹ jọ, onana o sai dhesẹ nọ Joẹl avọ Jona a ru iruo rai evaọ etoke ọvona omojọ.

7. Eme ma rẹ sae ta kpahe ovuẹ Joẹl gbe onaa nọ o ro kere obe riẹ?

⁷ Epanọ eware e jọ oke yena: Evaọ 820 B.C.E., Uzaya (nọ a re je se Azaraya) ọ jọ ovie Juda. Ọ “ruabọhọ je ru oware nọ u kiehọ evaọ aro Jihova,” yọ orẹwho na u je fi kparobọ evaọ ẹmo. Ọruẹriọ gbe ugho e tẹ jẹ jọ orẹwho na. (2Ir 26:3-14) Rekọ, ahwo buobu nọ o je su a jẹ gọ edhọ. (2Iv 15:1-4) Oke yena Joẹl o je ro whowho ovuẹ riẹ na. Ọ ta kẹ ahwo na nọ a kurẹriẹ re a wariẹ mu Jihova ọvo họ ẹgọ. (2:1, 12) Joẹl o kere obe riẹ evaọ oghẹrẹ nọ a re ro kere eme ole evaọ Hibru. Ọ rehọ eme nọ e rrọ vevẹ kere oware nọ o rrọ Jihova iroro via. Ọ wariẹ eme jọ ro fiẹgba họ eme nọ i wuzou. Ọ tẹ jẹ rehọ etadhesẹ nọ i re mu urirẹ rọ ta ẹme, wọhọ ọrọ ebaka-ẹkpẹ nọ e vẹruọ ẹkwotọ na. (1:4, 6; 2:7) Dede nọ ovuẹ Joẹl na o sae lẹliẹ ozọ mu ohwo, o kẹ omai imuẹro nọ Jihova ọ rẹ thọ ahwo nọ a be gọe no eva ze nọ ọ tẹ be raha ahwo nọ a be wọso ẹe.

Igogo Eware nọ E Rrọ Obe Na

8. Ẹvẹ ebaka-ẹkpẹ na e raha ọraha te?

 ⁸ Ebaka-ẹkpẹ e re okakọ kpobi nọ o rrọ ẹkwotọ na muotọ. (1:1–2:11) Joẹl o kere kpahe eruẹaruẹ idudu jọ nọ ọ jọ ruẹ ebaka-ẹkpẹ ọraha nọ e be raha emuore muotọ. Nọ orọnọ emuore ọ gbẹ riẹ hẹ na, ahwo a gbẹ jẹ sai dhe idhe evaọ uwou Jihova dede he. A rọ ebaka-ẹkpẹ na dhesẹ orẹwho nọ o rrọ “gaga, nọ ahwo riẹ a bu wo umuo ho.” A tẹ jẹ rehọ ae dhesẹ ogbaẹmo nọ o bi “ru ẹme [Ọghẹnẹ] gba” evaọ “ẹdẹ Jihova.”—1:6; 2:11; rri  Ẹkpẹti avọ 29-B.

9. Eme Jihova ọ ta kẹ ahwo riẹ nọ a nyasiọ iẹe ba no inọ a ru?

⁹ Jihova ọ tuduhọ ahwo riẹ awọ nọ a kurẹriẹ re a zihe bru ei ze. (2:12-32) A te kurẹriẹ, ọ te re ohrọ rai, ọ gbẹ te kẹ ae uye he. Rekọ ọ te ghale ai jẹ rọvrẹ rai. O ve ti ku ẹzi riẹ ku ai.

10. Eme Jihova o ti ru ahwo nọ a bi gboja kẹ ahwo riẹ?

¹⁰ Jihova ọ te kẹ erẹwho nọ i bi gboja kẹ ahwo riẹ uye. (3:1-21) Ọghẹnẹ o ti zihe ahwo riẹ nọ a mu kpohọ igbo ziọ Juda avọ Jerusalẹm. Kẹsena o ve ti koko erẹwho na họ, o ve bruoziẹ kpe ai jẹ kẹ ae uye evaọ “Ukiekpotọ Jehoshafat,” nọ a re je se “ukiekpotọ oziẹobro na.” (3:12, 14) Ẹme nọ obe na o ro kuhọ họ: “Jihova ọ vẹ te rria Zayọn.” (3:21) Ẹme yena ọ kẹ ahwo Ọghẹnẹ imuẹro inọ ọ te ghale ae, ọ vẹ te jẹ thọ ae.