Vino Calinji Pakuti Manye Cino Mu Nsi Mwawela Ulufyengo

Wino wasimika lyo-o ilyasi we Ursula Menne

Ukufuma pano nakwatizilwe nsilonda ukulola awantu wakufyengwa nanti ukufyenga awali wonsinye. Co-o acino calenzile nu kuti wambike mu cifungo pano uwuteko wa Komyunisiti watekanga ku kambazwa ke kamani aka Germany. Swinya mwe conye icifungo amuno namanyizile nu kuti mu nsi mwawa ulufyengo. Lekani misimicileko uwumi wane.

NAKWASILWE mu 1922 ku German mwi tawuni lino wakakwita ukuti Halle. Nomba papisile imyaka 1,200 ukufumilila pano wapanzile lyo-o itawuni. Lyo-o itawuni lyawela ku kambazwa ke kamani aka Berlin, pano patalimpa amakilomita 200. Lyonye itawuni lyawa pa matawuni yano wa Pulotesitanti watalisile kali sana. Umuzuna wane, e Kathe wakwasilwe mu 1923. E tata walinji amusoja, ne mayo walinji we kimbila wa ndwimbo.

E Tata awino walenzile ukuti nakwivwa uwuwi pa lufyengo nu kucitapo cimwi pakuti ndumale. Pano tata walesile uwusilika wiyuzile shopu. Nomba pa mulandu wakuti wano wakalanga walinji awapina, wawakongolesyangavye. Wo-o vino wacitanga calenzile ukuti wawe ni nkongole ku banki. Vino vyaciticizile tata vyansambilizizye ukuti citapepuka nanti katicinye ukumala ulufyengo. Swinya catala nkaninye ukucila nape vino tukakwelenganya. Nomba nga cakuti we mutici citapepuka ukuleka ukwelenganya pevino ukulonda ukucita.

E mayo wamanyile nkaninye ukupanga ivikope, ukucina nu kwimbila indwimbo. Swinya watusambilizyanga vyonsinye. Fwandi nene nu Kathe twakulanga icete nkaninye. Lelo mu 1939 ivintu vyapilusile

Nivwile Ngati Nkulota

Pano namazile isukulu nailensambilila ukuciina kunji kuno wakakwita ukuti Ausdruckstanz. Wino watusambilizizye ivya kucina we Mary Wigman. Wasambilizyanga ukucinya umuwili wonsinye. Wino akuciina akalanjizya vino akuyivwa mu mwezo kukucina. Nasambilizile ukupenta ivikope. Fwandi pano nalinji ne mukazyana nalinji ni nsansa nkaninye amuno nasambilizile ivintu ivivule. Mu 1939 kwizile akuwa inkondo ya Citi Wili iya Nsi Yonsi. Swinya ne mu 1945 kwacitisile icintu cawulanda nkaninye. E tata wafwile ni ndwala ye TB.

Pano inkondo yatalisile nawenivye ngati aciloto. Nanti acakuti nalinjivye ni myaka 17 nalolanga ngati awantu wonsinye wavulungine. Nalolanga pano awantu awazima wakuwalema nu kuya mukuwacuzya ku wa Nazi. Mu kupita kwa mpindi awantu watalisile ukukomana nu konona ivintu. Ing’anda yino twikalangamo yononesile nkaninye pano kwaponile ibomu. Swinya walupwa lwane wawakomile ku nkondo.

Mu 1945 pano ivimvulunganya vyasizile lyo e mayo, ne Kathe tukakwikala ponga mu Halle. Pe yo-o impindi lyo natwalwa swinya nalinji nu mwana wenga. Lelo mwi twala lyane mwalinji nkaninye intazi. Twasusile twapatukana. Acino natalisile ukuwomba incito ya ku ciina nu kupenta pakuti nayisakamala nukusakamala umwana wane.

Pa nsizi ya nkondo, umusumba wa Germany wawankinye mu viputulwa 4. Iciputulwa cino twikalangamo catekwangwa nawa Soviety Union. Fwandi twazipizile ukuwelezya ukutekwa na wo-o uwuteko. Ku ncende yino twikalangako watalisile ukukwita ukuti German Democratic Republic (GDR).

Vino Twikalanga Pano wa Komyunisiti Watekanga

Pe yoyo impindi e mayo walwile swinya nazipizile ukumusakamala. Uwuteko wampile incito swinya nawombelanga mu Ofesi. Wanda wumwi nasunkinye wakasukulu wano wakatucizile uwuteko pa mulandu wa lufyengo luno lwacitikanga. Ku cakulolelako e kasukulu wumwi wamukanizye ukusambilila pa university pamulandu vye wakuti e Tata wakwe walinji mu kawungwe ka vikanza vya nsi akawa Nazi. We-e kasukulu twamanyine nawe nkaninye amuno twalizyanga nawe indwimbo. Co-o calenzile nayivwa uwuwi nu kuikolowozya ukuti: ‘Umulandu ci wuno wakumufyenjela pa mulandu vye na vino Tata wakwe akacita? Acino nanenenye ninzile njoina wa-a wakasukulu. Wanda wumwi naile ku cilye nu kuyakambatika amapepala ku ciwumba.

Pa mulandu wakuti nalinji ne kalemba mu kawungwe ka kuti Regional Peace Committee nivwanga uwuwi nkaninye pa makalata yano wampanga ukulemba. Amuno mwawanga vino vyalanjizyanga ukuti awantu wawa nu lufyengo. Impindi yimwi ka-a akawungwe katumizile e songo wumwi wino wikalilanga kasika ke Germany ivyewo muno mwalinji ulufyengo nkaninye. Nivwile uwuwi nkaninye pe vino walondanga ukufyenga we-e uwa cisongo. Icakuti nafisile vino walondanga ukumutumila.

“Vino Umuntu Wino Nalolanga Ukuti Amuwipe Mu Cifungo” Wanjavwizye Ukuwa Ni Suwilo

Mu June 1951, wakapokola wawili wizile awandema mwi ofesi lino nawombelanga. Wantwazile ku cifungo cino wakakwita ukuti Roter Ochse, nanti Red Ox. Pa nsizi ya mwaka wonga wampile umulandu wakuti nakatucizile uwuteko. Wumwi pa kalisukulu wayile andongola kwa kapokola ukuti ane muno nakambatisile ivipepala. Pano naile mukuluwulula ivintu vitazifile amuno patalinji wumwi wino walondanga ukwivwa vino nalondololanga. Acino wampinguzile ukunyepwa imyaka 6. Pano wambisile mu cifungo nizile ndwala. Swinya wantwazile kwe ka lumu muno mwalinji awanaci na wanji mupipi ne 40 wano walinji awalwale. Nasakamile nkaninye pe vino wa-a awanaci walolekanga awa wulanda. Acino nasamalizile ku cisakati nu kutalika ukucuma. Wa malonda wizile awankolowozya ukuti

“Ukuvwamba cani?”

Napunzile nu kuwanena ukuti “Mfumyani mo-o, nga mukulonda ntwalani mwe ka lumu kanji njikale nenga!” Lelo wakanile. Apano nizile ndola umwanaci wino walolekanga umuyiwele nkaninye. Weni atalinji nu wulanda. Acino naile njikala mupipi nawe.

Vino wanenile vizile avinzungusya. Watili “ucenjele nkaninye nga ukulonda ukwikala nanene. Amuno awantu wonsinye mo-o wakalola ukuti nawipa nkaninye pa mulandu wakuti ne Nte ya kwe Yehova.”

Pe yo-o impindi ntamanyile ukuti wa Nte wakawalola ngati walinji awalwani wa wuteko. Lelo nizukangavye ukuti kwalinji wa Nte wawili wano wizanga mu kulola e tata. Swinya nizukangavye pano e tata walandanga ukuti, “Vino awasambi we Baibolo wakasambilizya avya cisinka!”

Nakunzile nkaninye pano twamanyine na we-e umwanaci. Izina lyakwe walinji we Berta Brüggemeier. Namulenzile ukuti ansambilizyeko pe Yehova. Ukufumilila pe yilyanye impindi twawanga nawe lyonsinye swinya twalanzyanyanga nkaninye pavya mu Baibolo. Conga cino nasambilizileko acakuti e Yehova e Leza wacisinka, awa lukundo, umulinganya swinya awa nu Mutende. Nasambilizile nu kuti alifumyapo iviwipe vyonsinye vino e Satana na wantu wawipe wakacita. Pa Amalumbo 37:9, 10 pakati “Patachizimbanga pano awawipe wasowa na pano walyata. Ukuwa awatekanye waliyikala umutende mu nsi walange wali umutende nye.”

Nafuma Mu Cifungo nu Kuyaikala Kasika ke Germany

Nafumile mu cifungo pa nsizi ya myaka 5 mu 1956. Acino pansizi ya manda 5 nafumile ku GDR nu kukaya kapela ke Germany. Pe yo-o impindi lyo nakwata na wana wawili awakazyana. E Hannelore ne Sabine. Konye akuno twaile atulekana ne wakwane. Swinya nasunkinye wa Nte wawili. Pano nasambililanga Baibolo nazipizile ukupiluka mu vintu ivivule nu kutalika ukusecelesya Yehova. Napilusile swinya nabatizizwe mu 1958.

Mu kupita kwa mpindi nizile ntwalwa kwe Nte yakwe Yehova, e Klaus Menne. Twikalanga icete nkaninye nawe-e umwanawitu. Swinya twizile atukwata awana wawili. Umonsi we Benjamin nga numwanaci, e Tabia. Ku cawulanda wakwane wizile afwa pa wusanso wapa musewo. Nomba papisile ni myaka mupipi ne 20 pano co-o caciticizile. Mwe yonsinyene yo-o imyaka nsitela ntwalwepo. Isuwilo lya kuzyulupuka likansansamusya. Namanya ukuti awafwe walizyulupuka swinya waliwa nu wumi mu Paradaise monye mu nsi. (Luka 23:43; Imilimo 24:15) Ukumanya ukuti awana wane wonsinye 4 wakawombela Yehova, kukalenga nawa sana ni nsansa.

Nkasalifya nkaninye wo-o vino nasambilila Baibolo. Amuno namanya ukuti e Yehova mutupunye awino alimala intazi zyonsinye. E Leza weni wapusanako na wantu. Amuno weni akalola vyonsinye vino vikatuciticila na vino tukapitamo. Ukumanya vyo-o kukalenga ntasakamikwa nga wamfyenga, nanti nalola wano wakufyengwa. Pe Ekawizya 5:8 pakati: “Ndiwalola wakateka wati wakwelengula awasaluke wawakania mwakwe vino viyine ivyakusimichila. Utize wazunguka. Amuno inkombe yonsi ikachinjililwa na wino amulusizye amaka. Nga wonsinye awalanga wakuchinjililwa na wamaka makulu nkani.” (Izwi Lyakwe Leza) Ne pa Waheberi 4:14 pakati: “Pasi chimwi chino chingavwama kwakwe Leza. Ivintu vyonsi vino vyatumbulwa vyaloleka palwenze pakwe weliwe; kwakwe wino tukaluwulula ivintu vyonsi.”

Vino Ivintu Vyalinji pa myaka 90 Ino Yapita

Mpindi zimwi awantu wakankolowozya vino ivintu vyalinji ukwikala mu wuteko wawa Nazi nu wa Komyunisiti. Ivintu vyawifile nkaninye .Ukufika ni lelonye ivintu vikalanjizyavye ukuti awantu watange wayiteke aweneco. Fwandi amazwi ya mu Baibolo ayakuti: “Umuntu akatecela umuntu muwuye kukumuyimvya,” ayacisinka.​—Ekawizya 8:9.

Pano nalinji ne mutici nalolanga ngati awantu wangateka awantu wawuye ukwasowa ukuwafyenga. Lelo namanya ukuti e Kelewula mutupunye awino alifumyapo uwuwipe wonsinye wuno wukacitika mu nsi. Swinya alicita wo-o ukuwomvya Umwana wakwe pano aliwateka insi. Umwana wakwe weni akawikako sana amano ku wantu. E Baibolo yamulondolola ukuti: “Wakunda uwulungamane wapata uwuwipe.” (Waheberi 1:9) Nkasalifya nkaninye pe vino Yehova wandeta mwe wo-o uwuteko muno mwawa Imfumu nzima swinya iya mulinganya. Swinya ntalitela mfumemo mwe wo-o uwuteko!

[Icikope]

Ndi na wana wane wakazyana e Hannelore ne Sabine lyo apano twafika kapela ke Germany

[Icikope]

Ndi nu mwana wane e, Benjamin, ne wakwakwe e, Sandra