LIBRO 27
Daniel
TIʼ BAʼAX KUN TʼAAN: Jujunpʼéel baʼax úuch ichil u kuxtal Daniel le tiaʼan Babiloniaoʼ yéetel profecíaʼob aʼalaʼab tumen Jéeoba.
BAʼAX YAAN YIL YÉETEL LE BAʼAX KU KAʼANSIK LE BIBLIAOʼ: Ku yeʼesik baʼax kʼiin kéen chíikpajak le Mesíasoʼ yéetel baʼax kʼiin kéen káajak u gobernar teʼ kaʼanoʼ.
MÁAX TSʼÍIBTE: Daniel
TUʼUX TSʼÍIBTAʼABI: Babilonia
BAʼAX KʼIIN KA TSʼOʼOKSAʼABI: Kex tu añoil 536 t.t.J.
TIʼ BUKAʼAJ TIEMPO KU TʼAAN: Desde tu añoil 618 tak tu añoil 536 (kex 82 años).
Baʼaxten jach kʼaʼanaʼan le libroaʼ
1. ¿Baʼax tiempoil ka tsʼaʼab u beet u profetail Daniel?
JÉEOBAEʼ tu tsʼáaj Daniel u beet u profetail teʼ kʼiinoʼob táan u muʼyaj u kaajaloʼ. Tumen le babilonioʼoboʼ tsʼoʼok kaʼach u biskoʼob le rey gobernartik u kaajal Jéeobaoʼ. Tsʼoʼoleʼ Jerusalén yéetel le templooʼ tsʼoʼok kaʼach u xuʼulsaʼaloʼob yéetel le israelitaʼoboʼ bisaʼaboʼob Babilonia. Kex maʼ chéen chʼaʼabil le baʼax táan u aktáantaʼaloʼ Jéeobaeʼ tu beetaj u tsʼíibtaʼal u libroil Daniel utiaʼal u yeʼesik le jatsʼuts baʼaloʼob ken u beet maʼ kun xáantaloʼ yéetel chéen tiʼ letiʼ yaan u derechoil u gobernar (2:20; 6:26, nota).
Chéen Jéeoba yaan u derechoil u gobernar, ku tsʼáaik ojéeltbil le secretoʼoboʼ yéetel ku salvartik u amigoʼob.
2. 1) ¿Baʼaxoʼob ku yeʼesik u libroil Daniel yoʼolal u Reino Dios? 2) ¿Baʼax tu profetizartaj Daniel yoʼolal le Mesíasoʼ?
2 Teʼ libroaʼ Jéeobaeʼ tu yeʼesaj yaʼab baʼaloʼob yoʼolal u gobierno. Por ejemploeʼ tu yaʼaleʼ mix bikʼin kun xuʼulul, tu yaʼalaj baʼax ken u beet u Reino, máaxoʼob ken u gobernarte, desde tuʼux kun gobernar yéetel máaxoʼob kun gobernaroʼobiʼ (2:35, 44; 7:13, 14, 18). Tu yaʼalaj baʼax kʼiin kéen chíikpajak le Mesíasoʼ, baʼax kʼiin kéen kíimsaʼak yéetel kéen káajak u gobernar desde teʼ kaʼanoʼ. Por ejemploeʼ tiʼ junpʼéel profecíaeʼ tu yaʼalaj tiʼ Danieleʼ le Mesíasoʼ yaan u chíikpajal yéetel yaan u kíimsaʼal tu tsʼoʼokbal le «70 semanasoʼ», le kéen tsʼoʼokkeʼ ku xuʼulsaʼal Jerusalén (9:24-26; Ilawil cuadro 27-A). Ka máan kʼiineʼ Nehemíaseʼ tu tsʼíibtaj junpʼéel baʼax úuch tu yeʼesaj baʼax kʼiin ka káaj le 70 semanasoʼ (Ne 2:1, 5-8). Tiʼ uláakʼ profecíaeʼ Jéeobaeʼ tu yaʼaleʼ le Mesíasoʼ yaan u káajal u gobernar kéen máanak «siete años» (4:16, 17; Ilawil cuadro 27-C). Ka máan kʼiineʼ Jesúseʼ tu yaʼalaj baʼaxoʼob kun eʼesik tsʼoʼok u káajal u gobernar teʼ kaʼanoʼ, tu yaʼaleʼ le tiempo jeʼeloʼ kʼaj óolaʼan bey «le kʼiinoʼob tsʼaʼan tiʼ le kaajoʼoboʼ» (Lu 21:20-24; Mt 24:1-3, 15).
3. ¿Baʼaxoʼob tu yaʼalaj Daniel yoʼolal le nukuch gobiernoʼoboʼ?
3 Jéeobaeʼ tu yaʼalaj bix kun yantal autoridad tiʼ jujunpʼéel gobiernoʼob yéetel bix kun xuʼulultiʼob. Teʼ capítulo 2, 7, 8, yéetel 10 tak 12, Danieleʼ tu profetizartaj jujunpʼéel baʼaloʼob ku taal u kʼiinil u yúuchul. Jéeobaeʼ tu yeʼesaj tiʼ tuláakal le nukuch gobiernoʼob kun antaloʼ, desde le kun antal tu kʼiiniloʼob letiʼoʼ tak le kun antal teʼ tu tsʼook kʼiinoʼobaʼ, tu yaʼalajtiʼeʼ le yáaxoʼ Babilonia (12:4; nwt Utiaʼal xakʼalxook 2I). Tu yaʼalaj xaneʼ le gobiernoʼoboʼ yaan u tsʼáaikubaʼob tu contra yéetel yaan u chʼaʼpachtikoʼob u kaajal, pero yaan u xuʼulskoʼob (7:23-26). Le baʼaxoʼob tsʼaʼab u yil Daniel yoʼolal le nukuch baʼalcheʼoboʼ ku yáantkoʼon k-naʼateʼ le baʼalcheʼob ku yaʼalik u libroil Apocalipsisoʼ ku chíikbeskoʼob nukuch gobiernoʼob (Da 7:15-17; Ap 13:1, 2; 17:3).
4. ¿Baʼaxoʼob k-kanik tiʼ le baʼaxoʼob úuch tiʼ Daniel ichil u kuxtaloʼ?
4 Utiaʼal u kaʼansiktoʼon baʼaloʼob kʼaʼanaʼantakeʼ Jéeobaeʼ tu beetaj u tsʼíibtik Daniel jujunpʼéel baʼaloʼob úuch ichil u kuxtal. Por ejemploeʼ úuchik u chúukpajal u yóol Daniel yéetel óoxtúul u amigoʼobeʼ ku kaʼansiktoʼoneʼ kʼaʼabéet xan u chúukpajal k-óol (1:8; 3:16-18; 6:10). K-ojel xaneʼ Danieleʼ mantatsʼ ku orar kaʼach tiʼ Jéeoba utiaʼal u kaxtik u nuʼuktaj. Leloʼ ku kaʼansiktoʼoneʼ kʼaʼabéet humildeʼon (2:19-23; 9:3-19). Tsʼoʼoleʼ k-ojel xaneʼ maʼ sajakchaj u yaʼal tiʼ le reyoʼob bix kun xuʼulsbiltiʼob tumen Diosiʼ yéetel maʼ xuʼul u orar kex u yojel jeʼel kaʼach u píikchʼintaʼal tu sajkab le leónoʼoboʼ, leloʼ ku kaʼansiktoʼon maʼ unaj k-chʼaʼik saajkiliʼ (4:27; 5:22, 23; 6:6-10, 16, 17).
5. ¿Baʼax ku kaʼansiktoʼon yoʼolal Jéeoba u libroil Daniel?
5 Jéeobaeʼ ku meyajtiʼ xan u libroil Daniel utiaʼal u kaʼansiktoʼon u jatsʼuts modos. Por ejemploeʼ k-kanikeʼ tumen u yaabiltmoʼoneʼ ku yaʼaliktoʼon baʼaxoʼob ku taal u kʼiinil u yúuchul (2:47). K-ilik xaneʼ ku salvartik u amigoʼob, ku tokik jujuntúuloʼob tiʼ le kíimiloʼ yéetel maʼ tun xáantaleʼ yaan u láaj kuxkíintik máaxoʼob chúukpaj u yóoloʼoboʼ (6:27; 12:13). Tsʼoʼoleʼ ku kaʼansiktoʼoneʼ ku bendecirtik le máaxoʼob meyajtikoʼ, ku tsʼáaik muukʼil yéetel naʼatil tiʼob utiaʼal u beetkoʼob baʼax ku yaʼalik (1:17; 10:19). Pero le baʼax maas importante ku kaʼansiktoʼonoʼ es ke Jéeobaeʼ letiʼe «Maas Nojoch Diosoʼ», letiʼ u «Gobernanteil le wíinikoʼoboʼ», mix junpʼéel gobierno ku páajtal tu yéetel (4:17; 7:18). a
Kan u maasil yoʼolal le libroaʼ
6. ¿Baʼaxoʼob k-ojel yoʼolal Daniel?
6 Máax tsʼíibte: Le libroaʼ tsʼíibtaʼab tumen Daniel, u kʼaabaʼeʼ u kʼáat u yaʼaleʼ «Dioseʼ in Juez». Danieleʼ tiʼ u tribuil Judá u taal yéetel maʼ xaaneʼ tiʼ u chʼiʼibal le reyoʼoboʼ. Tu añoil 617, le táankelem kaʼachoʼ, bisaʼab Babilonia (1:1-3, 6). Teʼeloʼ meyajnaj tu palacioil le reyoʼ yéetel ka máan kʼiineʼ tsʼaʼab yaʼab autoridad tiʼ tumen u gobiernoil Medopersia (1:4; 6:1, 2). Yoʼolal baʼaxoʼob tu yaʼalaj Ezequieleʼ, k-ojleʼ Danieleʼ jach ku respetartaʼal kaʼachi yéetel jach yaan u naʼat (Eze 14:14, 20; 28:3; Da 1:17-20). Letiʼeʼ káaj u profetizar kex tu añoil 606 yéetel tu añoil 536, tsʼaʼab u tsʼook mensaje tiʼ tumen Jéeoba (2:1, 19; 10:1). Jeʼex ilkoʼ kuxlaj óoliʼ 100 años, 78 yáanal u gobiernoil Babilonia yéetel kex óoxpʼéel yáanal u gobiernoil Medopersia. Kex tsʼoʼok kaʼach u tsʼíibtik junjaats u libroeʼ u chúukaʼanileʼ tu tsʼoʼoksaj kex tu añoil 536 (7:1; ilawil cuadro 27-B).
7. Aʼal jujunpʼéel baʼaxoʼob úuchoʼob jeʼel u yáantkoʼon k-maas naʼat u libroil Daniel.
7 Baʼax táan kaʼach u yúuchul: Tu añoil 620, le babilonioʼoboʼ káaj u kʼáatkoʼob tiʼ Judá ka u boʼot impuesto, pero le judíoʼoboʼ tu tsʼáajubaʼob tu contraʼob. Le oʼolal Nabucodonosoreʼ tu atacartaj yéetel tu chʼaʼaj Jerusalén tu añoil 617 (2Re 24:1, 10-12). Letiʼ túuneʼ tu bisaj Babilonia jujuntúul máaxoʼob ku taaloʼob tiʼ u familia le reyoʼ yéetel «máaxoʼob kʼaj óolaʼanoʼob», ichiloʼobeʼ táakaʼan kaʼach Danieliʼ (2Re 24:15). Tu añoil 607, le babilonioʼoboʼ tu xuʼulsoʼob Jerusalén ka tu bisoʼob yaʼab judíoʼob Babilonia. Chéen baʼaleʼ tu añoil 539, Ciro le máax nuʼuktik kaʼach le medoʼob yéetel le persaʼoboʼ, tu chʼaʼaj Babilonia. Letiʼ túuneʼ tu tsʼáaj Zorobabel, juntúul u yéet kʼiinil Daniel, utiaʼal ka gobernarnak Judá. Ka tsʼoʼokeʼ tu yaʼaloʼobtiʼ ka suunak Jerusalén yéetel junjaats judíoʼob (Eze 1:1-8; 2:1, 2; Ag 1:1).
8. ¿Bix jatsaʼanil u libroil Daniel yéetel tiʼ baʼax idiomasil tsʼíibtaʼabi?
8 Uláakʼ baʼaloʼob: U libroil Danieleʼ jeʼel u páajtal u jóoʼsaʼal kaʼapʼéel jaats tiʼeʼ. Le capítuloʼob 1 tak 6, tu tsoolol ku bin u yaʼalikoʼob baʼaxoʼob úuch ichil u kuxtal Daniel yéetel u amigoʼob. Ku yaʼalikoʼob xan jujunpʼéel baʼaxoʼob tsʼaʼab u yil jujuntúul gobernanteʼob. Le capítuloʼob 7 tak 12, ku yaʼalikoʼob le baʼaxoʼob tsʼaʼab u yil Danieloʼ. Le libroaʼ tsʼíibtaʼab ich kaʼapʼéel idiomaʼob, le yáax capítulooʼ tsʼíibtaʼab ich hebreo. Pero le capítulo 2 tak 7 ich arameo, leloʼobaʼ ku tsolkoʼob bix úuchik u bin u chíikpajal le nukuch gobiernoʼoboʼ (2:4b–7:28). Le capítulo 8 tak 12, tsʼíibtaʼab ich hebreo, leloʼobaʼ ku yaʼalikoʼob bix kun tratarbil u kaajal Dios tumen le gobiernoʼoboʼ.
Baʼaloʼob importanteʼob ku tsolik
9. ¿Baʼax úuch tiʼ Daniel yéetel u amigoʼob ka bisaʼaboʼob Babiloniaoʼ?
9 Ku kaʼansaʼaloʼob Babilonia (1:1-21). Tu añoil 617, Daniel, Ananías, Misael yéetel Azaríaseʼ b ku bisaʼaloʼob Babilonia yéetel ku kaʼansaʼaloʼob utiaʼal ka meyajnakoʼob tu palacioil le reyoʼ. Chéen baʼaleʼ maʼ tu yóotkoʼob u jaantoʼob le kiʼikiʼ baʼaloʼob ku jaantik le reyoʼ, le oʼolal Jéeobaeʼ ku bendecirkoʼob yoʼolal u chúukaʼan óolaloʼob yéetel ku jach kʼaj óoltaʼaloʼob bey máaxoʼob jach yaan u naʼatoʼobeʼ (1:20).
10. ¿Baʼax úuch tu añoil 606?
10 Le nuxiʼ imagenoʼ (2:1-49). Kex tu añoil 606, Nabucodonosoreʼ tu náaytaj junpʼéel nuxiʼ imagen ka sen sajakchajiʼ. Letiʼeʼ tu yaʼalaj ka kíimsaʼak tuláakal le máaxoʼob yaan u naʼatoʼob yanoʼob Babilonia wa maʼ tu yaʼalikoʼobtiʼ baʼax tu náaytaj yéetel baʼax u kʼáat u yaʼale. Pero Danieleʼ tu yaʼalaj tiʼ baʼax u kʼáat u yaʼal le baʼax tu náaytoʼ yéetel tu tsolajtiʼeʼ junpʼéel nuxiʼ imagen. Le oʼolal Nabucodonosoreʼ tu yaʼaleʼ Jéeobaeʼ «letiʼe máax tsʼáaik ojéeltbil le secretoʼoboʼ». Tsʼoʼoleʼ tu tsʼáaj Daniel utiaʼal ka gobernarnak tu luʼumil Babilonia yéetel Ananías, Misael yéetel Azaríaseʼ utiaʼal u beetkoʼob nukuch meyajoʼob.
11. ¿Baʼax tu aktáantaj le óoxtúul hebreoʼoboʼ yéetel baʼax úuch ka tsʼoʼokiʼ?
11 Le horno ku tóochʼbal u kʼáakʼiloʼ (3:1-30). Nabucodonosoreʼ tu beetaj junpʼéel nuxiʼ imagen de oro, maʼ xaaneʼ lelaʼ úuch después tiʼ le año 606, wa teʼ mismo añooʼ. Ananías, Misael yéetel Azaríaseʼ maʼ tu yóotoʼob u adorartoʼob le imagenoʼ, le oʼolal le reyoʼ tu yaʼalaj ka píikchʼintaʼakoʼob ichil le hornooʼ. Pero Jéeobaeʼ tu túuxtaj juntúul u ángel utiaʼal u salvarkoʼob. Yoʼolal lelaʼ Nabucodonosoreʼ tu alabartaj Dios yéetel tu yaʼalaj ka chaʼabak tiʼ le judíoʼob ka u adorartoʼob Jéeoba jeʼel tuʼuxak ka yanakoʼoboʼ. Ka tsʼoʼokeʼ tu tsʼáaj xan tiʼ le óoxtúul hebreoʼob uláakʼ nukuch meyajoʼob tu luʼumil Babiloniaoʼ.
12. ¿Tiʼ baʼax ku tʼaan le capítulo 4 tiʼ u libroil Danieloʼ?
12 Le cheʼ jach táaj kaʼanloʼ (4:1-37). Le capítuloaʼ ku taasik junpʼéel carta tu tsʼíibtaj Nabucodonosor, maʼ xaaneʼ después tiʼ le año 600. Teʼeloʼ ku yaʼalikeʼ tu náaytaj junkúul nuxiʼ cheʼ ku chʼaʼakal yéetel ku jéepʼkʼaxtaʼal u chuun tu yáamil «siete años». Le capítuloaʼ ku yaʼalik xaneʼ Danieleʼ tu tsolaj tiʼ le rey baʼax u kʼáat u yaʼal le baʼax tu náaytoʼ (4:25; ilawil cuadro 27-C). Lelaʼ béeychaj le ka chokochaj u pool Nabucodonosoroʼ yéetel ka xuʼul u gobernaroʼ, pero ka máan kʼiineʼ suunaj tu yóol yéetel káaj u kaʼa gobernar. Tu tsʼoʼokbal le cartaoʼ le reyoʼ tu alabartaj Dios yéetel tu reconocertaj chéen tiʼ Jéeoba yaan u derechoil u gobernar.
13. ¿Baʼax profecíail béeychaj tu añoil 539?
13 Le tsʼíib beetaʼab teʼ pakʼoʼ (5:1-31). Tu kʼiinil 5 tiʼ octubre tiʼ u añoil 539, Belsasar u reyil Babiloniaeʼ, tu yilaj junpʼéel kʼab táan u tsʼíib tu pakʼil le palaciooʼ. Le oʼolal tu yaʼalaj ka bisaʼak Daniel utiaʼal ka u xok yéetel ka u yaʼal baʼax u kʼáat u yaʼale. Maʼ xaaneʼ teʼ kʼiinoʼoboʼ yaan kex 90 años tiʼ Daniel, letiʼeʼ tu yaʼalaj tiʼ le reyoʼ yaan u chʼaʼabal Babilonia tumen le medoʼob yéetel persaʼoboʼ. Teʼ mismo áakʼaboʼ kíimsaʼab Belsasar yéetel Daríoeʼ káaj u gobernar Babilonia (5:30, 31).
14. ¿Bix tu yeʼesil Daniel chúukaʼan u yóol kex tsʼoʼok u yantal u jaʼabil?
14 U saajkab le leónoʼoboʼ (6:1-28). Le maʼ úuch u chʼaʼa Babiloniaoʼ, Daríoeʼ tu tsʼáaj yaʼab autoridad tiʼ Daniel ichil u gobierno. Pero jujuntúul máaxoʼob yaan xan autoridad tiʼobeʼ tu pʼektoʼob Danieleʼ ka tu chʼaʼtuklaj u kíimskoʼob. Tu beetoʼob u puʼulul ichil u saajkab le leónoʼob chéen tumen ku orar tiʼ Jéeoba, pero letiʼeʼ tu salvartaj. Darío túuneʼ tu yaʼalaj tiʼ tuláakal le máakoʼoboʼ ka u chʼaʼob saajkil tiʼ Jéeoba yéetel ka u respetartoʼob.
15. Tsol baʼax ku beetaʼal tiʼ le chan baakoʼ yéetel baʼax páajtalil ku tsʼaʼabal tiʼ le máaxoʼob santoʼoboʼ.
15 Le kantúul baʼalcheʼoboʼ (7:1-28). Teʼ año 553, tsʼaʼab uláakʼ baʼax u yil Daniel, maʼ xaaneʼ yaan kex 80 años tiʼ wa junpʼíit maas. Letiʼeʼ tu yilaj kantúul baʼalcheʼob ku chíikbeskoʼob gobiernoʼob. Le u tsʼook kantúul tu yiloʼ yaan diez u pʼéelal u baakoʼob kaʼachi, pero óoxpʼéeleʼ jeelintaʼab tumen junpʼéel chichaniʼ (7:8). Danieleʼ tu yilaj xaneʼ tiʼ juntúul máax chíikaʼan tiʼ u paal máakeʼ «tsʼaʼab junpʼéel gobierno mix bikʼin ku máan yéetel mix bikʼin kun xuʼulsbiltiʼ» (7:13, 14). Tu yileʼ le chan baakoʼ baʼatelnaj tu contra le máaxoʼob santoʼob tu yáamil tres años y medio (7:21, 25). Pero Jéeobaeʼ tu luʼsaj le páajtalil yaan tiʼoʼ, tu xuʼulsaj le baʼalcheʼoʼ yéetel tiʼ le máaxoʼob santoʼob ku adorarkoʼob le maas nojoch Diosoʼ tu tsʼáajtiʼob u páajtalil u gobernaroʼob mantatsʼ (7:26, 27).
16. Aʼal jujunpʼéel baʼaxoʼob ku yaʼalik le capítulo 8 tiʼ u libroil Danieloʼ.
16 Le xibil tamanoʼ yéetel le chivooʼ (8:1-27). Teʼ año 551, Danieleʼ tu yilaj juntúul xibil taman yaan kaʼa tsʼíit u baakoʼob, le tamanaʼ ku chíikbesik u reinoiloʼob Media yéetel Persia. Ka máan junpʼéel año tiʼ lelaʼ, teʼ año 550, Ciroeʼ tu junpʼéeliliʼkuntaj le kaʼapʼéel reinoʼobaʼ. Danieleʼ tu yilaj xaneʼ le tamanoʼ kíimsaʼab tumen juntúul chivo yaan junpʼéel nojoch baak tiʼ. Chéen baʼaleʼ kaʼach le nojoch baakaʼ, tu lugar túuneʼ jóokʼ uláakʼ kanpʼéel nukuch baakoʼob. Tiʼ junpʼéel tiʼ le baakoʼobaʼ jóokʼ uláakʼ junpʼéel baak maʼ jach nojochiʼ pero ku chíikbesik xan uláakʼ juntúul rey. Tu tsʼook kʼiinoʼobeʼ le reyoʼ ku jach tsʼíiktal, ku nojbaʼalkúuntkuba yéetel ku xuʼulsik tiʼ le lugar santooʼ. Pero ka máan 2,300 kʼiinoʼobeʼ le lugar santooʼ ku jel líiʼsaʼal. Tu tsʼoʼokeʼ le reyoʼ ku xuʼulsaʼal, «pero maʼ u kʼab wíinik [ . . . ] beetkiʼ» (8:25).
17. Le ka tsʼoʼok u orar Daniel tiʼ Jéeobaeʼ, ¿baʼax aʼalaʼab tiʼ tumen ángel Gabriel?
17 Le 70 años yéetel le 70 semanasoʼ (9:1-27). Maʼ xaaneʼ teʼ año 539, le maʼ u yaʼal Ciro yaan u jáalkʼabtik le judíoʼoboʼ, Danieleʼ kʼuch u naʼateʼ le 70 años aʼalaʼan yoʼolal Jerusalénoʼ taʼaytak u xuʼulul (2Cr 36:23; Esd 1:1-11; 2:64). c Orarnaj tiʼ Jéeoba yéetel tu kʼáataj tiʼ ka béeyak u kaʼa adorartaʼal teʼ templooʼ. Le ángel Gabrieloʼ tu chíikbesuba tiʼeʼ ka tʼaanaj tiʼ le ‹70 semanaʼoboʼ›, cada junpʼéel tiʼ le semanaʼobaʼ de siete años (9:24, nota). Le profecíaaʼ ku tsolik jujunpʼéel baʼaxoʼob kun úuchul: jeʼex u perdonartaʼal le kʼebanoʼoboʼ, u jel líiʼsaʼal Jerusalén, u taal le Mesías yéetel u kíimsaʼaloʼ, u xuʼulsaʼal tiʼ «le kaajoʼ bey xan tiʼ le lugar santooʼ», ku yaʼalik xaneʼ le pactooʼ yaan u seguer tak tu tsʼoʼokbal le semana 70, chéen baʼaleʼ tu chúumukil le semanaaʼ le Mesíasoʼ yaan u beetik u xuʼulul u kʼuʼubul sacrificioʼob (9:26).
18. Le baʼax tu yilaj Daniel yoʼolal le kaʼatúul reyoʼoboʼ, ¿baʼax ku yeʼesiktoʼon kun úuchul teʼ tu tsʼook kʼiinoʼobaʼ?
18 U reyil xaman yéetel u reyil noojol (10:1–12:13). Teʼ año 536, le yaan 100 años tiʼ Danieloʼ, Jéeobaeʼ tu tsʼáaj u yil u tsʼook junpʼéel baʼax kun úuchul. Lelaʼ yaan u yil yéetel u «tsʼook kʼiinoʼoboʼ» (10:14). Danieleʼ tu yojéelteʼ u reyil Persiaeʼ «yaan u meyajtiʼ tuláakal baʼal utiaʼal u tsʼáaikuba tu contra u reinoil Grecia» (11:2). Ka tsʼoʼokeʼ junpʼéel reino jach yaan u podereʼ ku jóokʼol kanpʼéel jaats tiʼ. U reyil xaman yéetel u reyil noojoleʼ ku paklan baʼateloʼob utiaʼal ka u yeʼesoʼob máax maas yaan u páajtalil. Teʼ tiempo jeʼeloʼ yaan u kʼaskúuntikoʼob le lugar santooʼ, yaan u luʼskoʼob le ofrendaʼob unaj u kʼuʼubul sáamsamaloʼ yéetel ku chíikpajal xan «le x-laʼ baʼal ku xuʼulsajoʼ» (11:29-31). Teʼ tu tsʼook kʼiinoʼoboʼ le kaʼatúul reyoʼobaʼ yaan u paklan baʼateloʼob, kéen tsʼoʼokkeʼ u reyil xamaneʼ yaan u yokol teʼ «Kiʼichkelem Luʼumoʼ» (11:40-45). Teʼ kʼiinoʼob táan le muʼyajoʼ Miguel, le nojoch príncipeoʼ, yaan u tsʼáaikuba tu favor u kaajal Dios. Ka tsʼoʼokeʼ juntúul ángeleʼ tu kʼáataj: «¿Bukaʼaj tiempo kun máan utiaʼal ka béeychajak le jakʼbeʼen baʼaloʼobaʼ?». Uláakʼ ángeleʼ tu núukeʼ yaan u máan tres años y medio, yéetel tu yaʼalaj xaneʼ yaan u máan kaʼapʼéel jaats tiempo: junpʼéeleʼ de 1,290 días yéetel uláakʼeʼ de 1,335 días. Le ángelaʼ tu yaʼalaj xan tiʼ Daniel baʼax kun úuchul ichil junpʼíit kʼiin, tu yaʼalajtiʼeʼ yaan u jeʼelel yéetel yaan u líikʼil utiaʼal u kʼamik u boʼol (12:6, 7, 11-13). Maʼ úuch tsʼaʼabak u yil le baʼaloʼobaʼ Danieleʼ tu tsʼoʼoksaj u tsʼíibtik u libro.
Jóoʼs u yutsil u libroil Daniel
-
1. MAAS KʼAJ ÓOLT JÉEOBA
-
a. Le bix tu tratartil Jéeoba Daniel ichil tuláakal u kuxtaloʼ, ¿bix tu yeʼesil juntúul jach maʼalob amigo? (1:9, 17; 2:23; 6:22; 9:4). Lelaʼ, ¿baʼax ku kaʼansiktech yoʼolal Jéeoba?
-
b. Tu libroil Danieleʼ 19 u téenel ku chíikpajal u kʼaabaʼ Diosiʼ, 14 tiʼ le jeʼeloʼobaʼ tiaʼanoʼob tiʼ junpʼéel oración tu beetaj Danieloʼ (9:4-19). Le kéen k-beet k-oracióneʼ, ¿baʼax maas importante unaj k-ilik yéetel baʼaxten? (Mt 6:9).
-
-
2. KAN ULÁAKʼ JATSʼUTS BAʼALOʼOB
-
a. ¿Baʼax ku yaʼalik Daniel 7:13, 14 yéetel 18 yoʼolal u Reino Dios bey xan yoʼolal le baʼax u tukultmaj u beetik ichil junpʼíit kʼiinoʼ? (Ap 1:6; 14:1).
-
b. ¿Bix u yáantkech Daniel 9:24-27 utiaʼal a wojéeltik baʼax kʼiin ka chíikpaj le Mesíasoʼ? (Ilawil cuadro 27-A). ¿Baʼax uláakʼ baʼaloʼob ku yaʼalik le profecía kun úuchloʼ yéetel baʼax kʼiin ka béeychajoʼobi?
-
-
3. TSʼÁA ICHIL A KUXTAL
-
a. ¿Baʼax pruebaʼob tu aktáantaj Daniel yéetel u amigoʼob le náach yaniloʼob tiʼ u taataʼoboʼ? (1:3-8). Lelaʼ, ¿baʼax ku kaʼansik tiʼ le taatatsiloʼoboʼ?
-
b. Danieleʼ kʼaj óoltaʼab bey juntúul máax ‹maʼ xuʼul u adorartik› Jéeoba tuláakal u kuxtaliʼ (6:16, 20). ¿Baʼax ka kanik tiʼ le bix tu tsʼáajil u yóol u meyajt Jéeoba desde tu táankelmil tak le ka tsʼoʼok u chʼíijloʼ? (Eze 14:14; Da 10:11, 19; ilawil cuadro 27-B).
-
-
4. ¿BAʼAX ULÁAKʼ JATSʼUTS BAʼALOʼOB TA KANAJ TIʼ U LIBROIL DANIEL?
a U libroil Danieleʼ ku yaʼalik jujunpʼéel baʼaloʼob maʼ tu chíikpajal tiʼ u maasil libroʼob yanoʼob tiʼ le Tsʼíiboʼob ich Hebreooʼ. Por ejemploeʼ chéen teʼ ku chíikpajal u kʼaabaʼ le ángeloʼoboʼ yéetel le tʼaan u «tsʼoʼok kʼiinoʼob» (8:17; 9:21; 12:1).
b U amigoʼob Danieleʼ maases kʼaj óoltaʼanoʼob yéetel le kʼaabaʼob tsʼaʼabtiʼob tumen le babilonioʼoboʼ: Sadrak, Mesak yéetel Abednego. Le kʼaabaʼ tsʼaʼab tiʼ Danieloʼ Beltsasar (1:6, 7).
c Maʼ xaaneʼ Ciroeʼ tu jáalkʼabtaj le judíoʼob tu mesil abril tiʼ le año 537. Wa beyoʼ anchaj tiempo utiaʼal u viajaroʼob Jerusalén yéetel u jel líiʼskoʼob le altar tu yáax kʼiinil u mesil tisrioʼ, jach teʼ kʼiinoʼob xanoʼ tsʼoʼok le 70 años aʼalaʼab kun máan utiaʼal u jel líiʼsaʼal Jerusalénoʼ (2Cr 36:20-23; 2Re 25:22-26; Eze 3:1, 2).

