Babilôn Nunkeñi—Wee kii?
Ndimbhe i Bibel
Kaat Masoola i mpôdôl ngim “muda,” “muda libambe nunkeñi” yaga, jôl je li yé “jimb: jo lini le: ‘Babilôn Nunkeñi.’” (Masoola 17:1, 3, 5) I muda nu a yé yimbne i bikwéha bi bibase gwobisôna hana ’isi, bi bi “bi pohol i hémle bitembee iloo maliga ma Nyambe.” a (Rôma 1:25, msl.) To ibale bibase bi, bi yé maselna i ngandak manjel, bi gwé jam jada ntôñ, gwobisôna bi nkena bôt haa ni bibégés bi bañga Nyambe, le Yéhôva.—Ndiimba Mbén 4:35.
Matode ma ma nhôla bés i yimbe Babilôn Nunkeñi
Babilôn Nunkeñi a yé yimbne. Kaat Masoola i ngwélél “biyimbne” ngandak, jon di nla kal le Babilôn Nunkeñi a yé yimbne, a ta bé muda ntiik. (Masoola 1:1) Bibel i nkal ki le a “yii i ngii ngandak malép,” ni le malép ma, “ma yé mahaa, ni mamut, ni biloñ, ni dilémb.” (Masoola 17:1, 15) Ibale muda toi nu, ki a nla bé boñ hala.
Babilôn Nunkeñi a nyiba ni nkoñ ’isi wonsôna. Bibel i nkal le a yé “tison ikeñi i i gwé ane i ngii bikiñe bi nkoñ ’isi.” (Masoola 17:18) Hala a ñunda le a yé ntjamak ni hisi hiosôna, ni le a ntinde bôt, ni biane, i boñ ngim mam.
Babilôn Nunkeñi a yé yimbne i bibase, a ta bé yimbne i mintôñ mi m’bô, to mi bôt ba nyuñga. Nlômbi tison i Babilôn i bé nyonok ni bisat, ni bôt ba ba mboñ “makañ” ni ngandak yap “liemb.” (Yésaya 47:1, 12, 13; Yérémia 50:1, 2, 38) Kwéha base yon bôt ba tison ba bé noñ, i i bé kolba bibégés bi bañga Nyambe, le Yéhôva. (Bibôdle 10:8, 9; 11:2-4, 8) Baane ba nlômbi Babilôn, ni ngandak ngôk, ba bi yéñ bédés bomede i ngii Yéhôva ni i ngii bibégés gwé. (Yésaya 14:4, 13, 14; Daniel 5:2-4, 23) Hala nyen yak i len ini, Babilôn Nunkeñi a nyiba ni “makañ” mé. I mam ma, ma ñunda le a yé ntôñ u bikwéha bi bibase.—Masoola 18:23.
Babilôn Nunkeñi a nla bé ba ntôñ u bôt ba m’bô inyule “bikiñe bi nkoñ ’isi” bi ñee tjiba yé. (Masoola 17:1, 2; 18:9) A ta bé to ntôñ u bôt ba nyuñga, inyule Bibel i nkal a yé maselna ni “bôt ba nyuñga ba hisi.”—Masoola 18:11, 15.
Babilôn Nunkeñi a nyônôs matode momasôna ma kwéha base. Kwéha base i ntinde bôt i bégés bikwéha bi mop, iloole i niiga bôt lelaa ba nla kôôge Yéhôva, bañga Nyambe, bebee. Bibel i nhégha i nya maboñok ini ni “libambe ni banyambe” bape. (Lôk Lévi 20:6; Manyodi 34:15, 16) Ngandak bikwéha bi bibase i nke ni bisu i niiga minkoda mi biniigana mi Babilôn kiki bo, trinitas, mbuu u u nwo bé, i gwélél bisat. Bibase bi, bi ngwés ki mam ma nkoñ ’isi iloo hihéga. Bibel i nsébél i nya matjañg ini le, “ndéñg.”—Yakôbô 4:4.
Lingwañ li kwéha base ni libambal li nkus wé, bi nkiha ni titii Bibel i ngwélél inyu pôdôl Babilôn Nunkeñi, nu a “hééba mbot wedewede, i kôibak tjôôm,” bieñg gwé ki bi bak “ni gôl, ni tik ngok, ni perl.” (Masoola 17:4) Babilôn Nunkeñi a yé nyañ “mam ma nyega ma nkoñ ’isi,” tole biniigana ni maboñok ma ma nhoo jôl li Djob mahindi. (Masoola 17:5) I bôt ba yé ikété kwéha base ba yé “mahaa, ni mamut, ni biloñ, ni dilémb,” bon ba nit Babilôn Nunkeñi.—Masoola 17:15.
Photograph taken by courtesy of the British Museum
Hibamha hi ngok ni titii i kiñe Babilôn le Nabonide ni biyimbne bi mop maa, Sin, Ishtar ni Shamash
Babilôn Nunkeñi nyen a bééga pil matjél i “bôt bobasôna ba bi nôla hana ’isi.” (Masoola 18:24) Miñañ mi ñunda le kwéha base i bi suu, i nit gwét ni manola i ngandak bahoma; i bi la bé ki to niiga maliga inyu Yéhôva, Nyambe nu gwéha. (1 Yôhanes 4:8) I mam ma, ma bi boñ le matjél ma kuba ngandak.
Lelaa Djob a ntehe Babilôn Nunkeñi?
I litehge li Djob, “nwind u bibéba [bi Babilôn Nunkeñi] u mpam letee ni i ngii.” (Masoola 18:4, 5). Nyambe a yé ñunbak kiyaga ikolba kwéha base, inyule i nhoo jôl jé mahindi, i tédék ki bôt ba yé isi bémbe yé.
Kii i ga pémél Babilôn Nunkeñi?
Bibel i nkal le “Nyambe a mpémhene [Babilôn Nunkeñi] mbagi nôgôs.” (Masoola 18:20) Bibel i ngwélél ki ngim bipôdôl inyu toñol lelaa bikwéha bi bibase gwobisôna hana ’isi bi ga tjiba. (Masoola 18:8) A ga tinde nuga bikai i i nkôyôp tjôôm, hala wee kodba i biane bi m’bô, le i jôs kwéha base, i tjé ki yo. (Masoola 17:16, 17) “Hala nyen tison ikeñi le Babilôn y’a kwo tjungum, y’a nene ha bé ki kekikel.” (Masoola 18:21) Inyu hala nyen i bet ba ngwés lémél Djob ba nlama ‘pam’ i nyeni, hala wee ba “bagla” ni kwéha base.—2 Korintô 6:14-17.
a Béñge ini yigil ni ño le, “Lelaa me nla yi bañga base?”

