God bízhiʼ éí Jiihóvah wolyé. Díí yízhiʼ Jiihóvah, éí “Ádeeshłííł Nízinígi Átʼéego, Ííłʼíinii” jiníigo óolyé. Jiihóvah éí Diyin ayóó átʼéii nílı̨́ dóó tʼáá ałtsoní áyiilaii nilı̨́. Bibee adziilii bee hólǫ́ǫgo haʼátʼíí shı̨́ı̨́ ádeeshłííł nízinígíí yíneelʼą́.

Diyin bízhiʼ éí Hííbrew kʼehjí saad bee naadzooígíí dı̨́įʼgo bee hadilyaa. Bilagáana kʼehjí saad bee naadzogo éí kótʼéego bee ályaa, YHWH doodaiiʼ JHVH. Tʼáá ałkʼidą́ą́ʼ Hííbrewjí Diyin Bizaad bee ályaa yę́ę éí kʼasdą́ą́ʼ 7,000 ánéelą́ąʼdi Diyin bízhiʼ biiʼ daasdzoh. Daʼníłtsʼą́ą́dę́ę́ʼ diné éí ałʼąą átʼéego Jiihóvah bízhiʼ ádeiłʼı̨́ índa íiyisí bízhiʼ bee wójíhígi tʼáá bí dabizaad yikʼehgo yee dayózhí.

▸ Bíhooʼaah 1, wóltaʼ 15

Diyin Bizaad éí God bikʼehgo hadilyaa, hastóí choyoosʼįįdgo bá akʼedaʼashchı̨́. Naatʼáanii łaʼ naaltsoos bá ííłʼíní, naaltsoos achʼįʼ álʼínígíí łaʼ shá ánílééh yidííniidígi átʼéego, éí naatʼáanii nilínígíí bizaad bikʼi niiʼnil doo. God biníłchʼi diyinii bee Diyin Bizaad yikʼedaʼashchínígíí God bintsíkeesígíí bikʼehgo ádaʼiilaa. Éí łahda ił áhátʼı̨́įgo doodaiiʼ naʼiigeełgo God bizaad yikʼi nídayíizoh.

▸ Bíhooʼaah 2, wóltaʼ 5

Díí éí Diyin Bizaad biiʼdóó naʼnitin ádaatʼéii binahjįʼ hazhóʼó ádá nidahwiitʼá. Kweʼé łaʼ átʼéhígi átʼéego, “Doo yáʼátʼéehii bee ahéédaʼdiildahígíí iiná yáʼátʼéehii niyiiłchxǫǫh.” Díí éí diné haitʼéhígíí bił ahéédiikahgo niheʼiinaʼ nihitsʼą́ąʼda yidoołchxǫǫł doodaiiʼ nihá yáʼátʼéehgoda íidoolííł. (1 Corinthians 15:33) Łaʼ kweʼé ánáádíʼní, “Áháchįʼ bichʼįʼ hazhóʼó hááʼiidziihgo” yáʼátʼééh. Díí yee nanihinitingo éí łaʼda tʼáá naʼníleʼdii nihichʼįʼ haʼadzihgo, éí hazhóʼó bichʼįʼ hadiidzih.​—Proverbs 15:1.

▸ Bíhooʼaah 2, wóltaʼ 12

Díí God bitsʼą́ą́dóó haneʼ átʼé. God íinízinii, yáʼátʼééhjí oodáał dooígi, bee hazʼáanii, doodaiiʼ ánihodiyootʼáałgi hazhóʼó baa haneʼgo ílı̨́. Éí doodaiiʼ náasdi ádahodooníłígíí yaa halneʼ. Diyin Bizaad éí kódahodoonííł níigo yaa chʼíhwiizʼánę́ę ląʼí tʼáá íídą́ą́ʼ bikʼeh ádahoodzaa.

▸ Bíhooʼaah 2, wóltaʼ 13

Diyin Bizaad biiʼdę́ę́ʼ Mesáíyah baa chʼíhwiistʼánę́ę éí Jesus tʼáá bí yidahoolaa.  “Mesáíyah Baa Chʼíhwiistʼánę́ę” yaa halneʼígi níníłʼı̨́.

▸ Bíhooʼaah 2, wóltaʼ 17, ftn.

Jiihóvah éí nahasdzáán ayóó ánoolingo bílaʼashdlaʼii ayóóʼádabóʼnínígíí ákwii dabighan doo biniyé yá áyiilaa. Díí kótʼéego bílaʼashdlaʼii yá hodeezʼánę́ę doo łah ánáoʼneʼ átʼée da. Bichʼįʼ hoolzhish, doo yáʼáshóonii nahjįʼ kwíidoolííł áádóó bidineʼé iiná doo ninítʼiʼii yeidoolééł.

▸ Bíhooʼaah 3, wóltaʼ 1

Díí éí diyingo naalʼaʼii nilı̨́ı̨́ ńtʼéeʼgo God yitsʼą́ąjįʼ náhaasdzá. Séítan bidiníigo biʼdójí, éí “ákʼijįʼ ídlı̨́įgo” óolyé, háálá Jiihóvah bikʼijįʼ jílı̨́. Devil ałdóʼ hoʼdiʼní, éí “biyoochʼíidii,” jiníigo óolyé. Díí bee hoʼdójí, háálá tʼáá ádzaagóó God baa nahojilneʼ dóó diné jinóʼááh.

▸ Bíhooʼaah 3, wóltaʼ 4

Jiihóvah éí tʼah doo nahasdzáán ájílééhgóó, há ndaalʼaʼii ájiilaa. Yáʼąąshdi kéédahatʼı̨́į doo biniyé ájiilaa. Tsʼídá tʼóó ahayóí há ndaalʼaʼii ájiilaa. (Daniel 7:10) Bízhiʼ dahólǫ́ dóó baʼátʼe ałʼąą ádaatʼé. Yáʼátʼéehgo á ndaalʼaʼígíí éí bílaʼashdlaʼii bichʼįʼ tséʼyaa nídaniljoł dooígi dooda, daaní. Ahíłkééʼ danízı̨́įgo ádaalyaa índa naanish ałʼąą ádaatʼéhígíí bichʼįʼ daalʼá. Kódaatʼéhígíí bichʼįʼ daalʼá; Jiihóvah bidááhdóó naʼaʼaʼ, haneʼ nideiʼá, nahasdzáán bikááʼ Jiihóvah bidineʼé yaa ádahalyą́, Jiihóvah yee nihwiiʼaahii yá łah deełʼı̨́ dóó nahaneʼgi áká anájah. (Psalm 34:7; Revelation 14:6; 22:8, 9) Armagédango ałkʼi jiijéeʼgo Jesus bíighahdóó yinéeł doo.​—Revelation 16:14, 16; 19:14, 15.

▸ Bíhooʼaah 3, wóltaʼ 5; Bíhooʼaah 10, wóltaʼ 1

Jiihóvah íinízinii bikʼijįʼ nitsíikeesgi índa íitʼįįłgi éí bąąhági átʼéii átʼé. Díí éí God bił kʼé hwiindzin yę́ęgi nihitsʼą́ą́ʼ niyiiłchxǫǫh. Éí biniinaa bee hazʼáanii índa binahjįʼ naʼnitin ádaatʼéii Jiihóvah nihá niinílá. Díí binahjįʼ Jiihóvah bił hózhǫ́ǫgo ííníilzin dooígi yee nihíká análwoʼ. Níléí tʼóó hahóóyáádę́ę́ʼ, Jiihóvah éí tsʼídá tʼáá ałtsoní hadaałtʼéego áyiilaa. Ndi Ádam dóó Íiv éí Jiihóvah doo bikʼeh hojíłʼı̨́į da, éí bąąhági ádaatʼéii hąą silı̨́įʼgo hazhdíłtʼéhę́ę haa náádiilyá. Są́ dóó anoonééł biiʼ jííʼáázh, áko tʼáá áníiltso bił danihiʼdéechíihgo są́ dóó anoonééł biih hiikááh.

▸ Bíhooʼaah 3, wóltaʼ 7; Bíhooʼaah 5, wóltaʼ 3

Díí anaaʼ éí God bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ. Séítan ádíhólníihgi índa doo yáʼáshǫ́ǫ́góó hazʼánígíí ałtso yee íidoołdįįł.

▸ Bíhooʼaah 3, wóltaʼ 13; Bíhooʼaah 8, wóltaʼ 18

Díí éí Jiihóvah biNahatʼaʼ átʼé, yáʼąąshdi niiníʼą́. Jesus Christ yiNaatʼáanii nilı̨́įgo ábiʼdiilyaa. Bichʼįʼ hoolzhishgo éí Jiihóvah biNahatʼaʼ choidoołʼįįłgo díí doo yáʼáshǫ́ǫ́góó nihił hoogáłígíí ałtso íidoołdįįł. God biNahatʼaʼ éí nahasdzáán yikʼi hooʼáał doo.

▸ Bíhooʼaah 3, wóltaʼ 14

God éí tʼah doo tʼáá ałtsoní íílééhdą́ą́ʼ Jesus áłtsé áyiilaa. Jiihóvah éí Jesus nahasdzáán yikáaʼjįʼ yiníłʼaʼ, éí bílaʼashdlaʼii tʼáá ałtso yá dadootsaał biniyé. Jesus daaztsą́ą́dóó bikʼijįʼ, Jiihóvah náábidiisá. Jesus éí kʼad yáʼąąshdi God biNahatʼaʼ yiNaatʼáanii nilı̨́.

▸ Bíhooʼaah 4, wóltaʼ 2

Diyin Bizaad éí kohgo Mesáíyah doogááł níigo yaa chʼíhwiizʼą́. Éí 69 damóo azlı̨́įʼjįʼ yiłnínígíí bee níłką́ągo doogááł. Díí éí 455 B.C.E. yihah yę́ędą́ą́ʼ bee hahoolzhiizh áádóó 29 C.E. yihahjįʼ bee nihoolzhiizhgo éí 69 damóo azlı̨́ı̨́ʼ.

Díí éí haitʼéego nihił bééhózin 29 C.E. yihahjįʼ bee nihoolzhiizh? 69 damóo yiłnínígíí éí 455 B.C.E. yígháahgo bee hahoolzhiizh, íídą́ą́ʼ Niihemáíyah, Jerúsalemdi kin haalʼáá ńtʼééʼ yę́ę áńdeeshdlííł nízingo nádzá. (Daniel 9:25; Nehemiah 2:1, 5-8) Tʼáá łáʼí damóojįʼ éí tsostsʼid yiłkááh. Ndi díí baa chʼíhootʼánígíí éí díí tʼáá łáʼí damóogo yiłnínígíí éí doo tsostsʼid jı̨́įgo áhyiłní da, ndi tsostsʼid nááhaigo áhyiłní. Diyin Bizaad biiʼdę́ę́ʼ baa chʼídahwiistʼánígíí “tʼááłáʼí niyiiłkaahígíí éí tʼááłáʼí náháhígíí bikʼehgo” wóltaʼ. (Numbers 14:34; Ezekiel 4:6) Díí áhyiłníigo éí tʼáá łáʼí damóóígíí éí tsostsʼid nááhai, áko 69 damóo azlı̨́ʼígíí éí 483 nááhai. (69 tsostsʼidi ahą́ą́h nániilyáago éí 483 silı̨́ı̨́ʼ.) Áko 455 B.C.E. yihahdóó 483 nááhaijįʼ yíníłtaʼgo éí 29 C.E. yihahjįʼ áʼdííłtah. (Baa ákonínízin, yihah 1 bee hanáánáhai.) Díí éí tsʼídá ákwii yihahgo Jesus baptize ábiʼdiilyaago Mesáíyah nilı̨́įgo bééhózin!​—Luke 3:1, 2, 21, 22.

 Tʼáá éí baa chʼíhootʼánę́ę biiʼdóó, éí tsostsʼid damóo náádoodleeł ní. Éí tsostsʼid nináánááhaigo bínáánéitʼą́. Díí biiʼ nahalzhiishgo 33 C.E. yihahgo Mesáíyah bidiʼyoolyééł. Áádóó 36 C.E. yihahgo éí God biNahatʼaʼ baa haneʼígíí ałʼąą dineʼé bee bił dahodoonih, doo Jew dineʼé tʼéiyá da.​—Daniel 9:24-27.

▸ Bíhooʼaah 4, wóltaʼ 7

Diyin Bizaad ání, Jiihóvah tʼáá ałtsoní áyiilaii nilı̨́ dóó Jesus éí áłtsé áyiilaa. (Colossians 1:15, 16)Jesus éí God Ayóó Átʼéii doo jílı̨́į da. Jesus éí tʼáadoo ndi God átʼéhígi áníshtʼé dííniid da. Éí kódííniid: “ShiTaaʼ shiláahgo átʼé.” (John 14:28; 1 Corinthians 15:28) Ndi łahgóó daʼoodlání éí Trinity wolyéhígíí yee nidaʼnitin. Díí éí aTaaʼ, aYeʼ dóó níłchʼi diyinii tʼááłáʼíígíí God nilı̨́, daaní. Saad “Trinity” éí Diyin Bizaad doo biiʼ yisdzoh da. Díí Trinity bee naʼnitinígíí yoochʼííd átʼé.

Níłchʼi diyinii éí God bibee adziilii doo yitʼíinii átʼé, God íinízinii bee łaʼ doolníiłgi yee choyoołʼı̨́. Doo éí iiná biiʼgo hináa da. Ałkʼidą́ą́ʼ oodlání danilínę́ę éí “níłchʼi diyinii hwiiʼ hadadéébįįd” áádóó Jiihóvah ání: “Nihokááʼ dineʼé tʼáá ałtso shiníłchʼi bikʼi hwiidooleeł.”​—Acts 2:1-4, 17.

▸ Bíhooʼaah 4, wóltaʼ 12; Bíhooʼaah 15, wóltaʼ 17

Jiihóvah Yá Dahalneʼé éí tsin ałnáoszid doo chodayoołʼı̨́į da. Haʼátʼíí biniinaa?

1.  Jesus tʼah doo yigháhą́ądą́ą́ʼ tsin ałnáoszid tʼáá ałkʼidą́ą́ʼ oodlą́ siláagi chooʼı̨́įgo hoolzhiizh. Éí nihináágóó dahólónígíí áádóó naʼageh bee tsiʼooldahgo chooʼı̨́įgo bee nahadláá ńtʼééʼ. Jesus daaztsą́ą́dóó 300 nááhaigo, íídą́ą́ʼ Jesus bikʼéé deiyíkááh yę́ę tsin ałnáoszid tʼáadoo chodayoosʼįįd da. Tʼahádóó, Romandóó Naatʼáanii nilı̨́įgo Constantine wolyéego díí tsin ałnáoszid, Christ dayoodlánę́ę bee béédahoʼdílzin doo níigo yá áyiilaa. Áko Christ dayoodlánę́ę ayóó bee hwéédahodílzingo chooʼı̨́ı̨́ ńtʼééʼ. Ákondi díí tsin ałnáoszid éí Jesus Christ tsʼídá doo bił ahídéétʼiʼ da. New Catholic Encyclopedia naaltsoos áníigo éí: “Christ tʼah doo yigháhą́ądą́ą́ʼ índa Christ doo dayoodlánę́ę tsin ałnáoszid chodayoołʼı̨́ı̨́ ńtʼééʼ.”

2.    Jesus éí tsin ałnáoszidgo doo yąąhjįʼ daaztsą́ą da. Gríikjí saad stau·rosʼ éí bilagáana kʼehjí “cross” wolyéhígíí “tsin” doodaiiʼ “tʼiis” jiníigo óolyé. The Companion Bible wolyéego ání: “Diyin Bizaad biiʼ Gríikjí saad bee siʼánígíí éí tsin naaki ńtʼééʼ doo níi da.” Jesus éí tsin doo ałnáoszidgóó yąąhjįʼ daaztsą́.

3.  Jiihóvah éí eʼelyaii ádaatʼéii tʼáadoo chodaołʼíní nihiłní.​—Exodus 20:4, 5; 1 Corinthians 10:14.

▸ Bíhooʼaah 5, wóltaʼ 12

Jesus éí bídahoołʼaahii áyidííniid, dasétsánígíí bééhániih biniyé ánídaʼoołʼįįh doo. Díí éí Ízrel dineʼé Passover deiłnínígíí ánídaʼałʼįįh yę́ę góneʼ, Nisan 14 góneʼ, tʼáá nináháhááh bikʼé ánídaʼałʼįįh. Jesus daaztsánę́ę bééhániih biniyé éʼélnéehgi éí bááh dóó wáin, díí Jesus bitsʼíís dóó bidił bá átʼéego diné áłah silı̨́ʼígíí bitah nídíkááh. Díí éí yáʼąąshdi Jesus yił dahodeezʼánígíí tʼéiyá bááh deidooyı̨́ı̨́ł dóó wáin deidoodlı̨́įłgo bá ahóótʼiʼ. Nahasdzáán bikááʼ hoolʼáágóó kéédahatʼı̨́į dooígíí éí díí Jesus Bééhániih aleehígíí bił danilı̨́įgo ákwii atah dabidoonááł, doo éí bááh yidooyı̨́ı̨́ł doodaiiʼ wáin yidoodlı̨́įł da.

▸ Bíhooʼaah 5, wóltaʼ 21

Bilagáana kʼehjí saad “soul” wolyéhígíí éí Diyin Bizaad saad ałʼąą ádaatʼéego danéedéhígíí biiʼ dasdzoh. Díí saad “soul” íiyisíí óolyéego éí bílaʼashdlaʼii índa naaldlooshii áádóó tʼáá éí bidaʼiinaʼ yeinítʼı̨́. (Genesis 1:20, 24; Exodus 4:19; John 10:11; 1 Peter 3:20) Tʼóó ahayóí diné éí díí “soul,” hwiiʼ sizíinii óolyé, daaní. Éí łaʼda daatsaahgo biiʼ sizíinii biiʼ haagháahgo háadi shı̨́ı̨́ nááhíʼnáa łeh danízin. Diyin Bizaad éí soul haitʼéego yee naʼnitin?

• Ádam doo ákʼeh hółʼı̨́į doo bikʼijįʼ God áháłní: “Łeezh bitsʼą́ą́dóó ániʼdiilyaago łeezh nílı̨́, áko łeezh nídíídleeł.”  (Genesis 3:19) Ádam łeezh bitsʼą́ą́dóó áhoʼdilyaa áko tʼáá łeezh iiná biiʼ ádinígi átʼéego iiná hwiiʼ ádin, níigo ání. Diyin Bizaad ání, łaʼda daatsaahgo éí tʼáadoo leʼé íidoolíiłgi doo bá bohónéedzą́ą da. Níʼdídzih, nitsáhákees, ajoodlá, ayóóʼóʼóʼní, áká aʼdoowoł, doodaiiʼ atíʼdoolíiłgi tʼáá ałtso ádin yileeh. (Ecclesiastes 9:5, 6, 10) Łaʼda daatsaahgo, “Biyol haalwoʼgo bí éí łeeyiʼ góyaa yileeh; tʼáá éí bijı̨́ bintsíkees ádįįh.” (Psalm 146:4) Diyin Bizaad ání, bílaʼashdlaʼii dóó naaldlooshii tʼáá átʼé daniné.—Ecclesiastes 3:19, 20.

• Éí bílaʼashdlaʼii daastsaahgo biiʼ sizíinii haagháahgo háadi shı̨́ı̨́ nááhíʼnáa łeh haʼnínígíí, Diyin Bizaad doo yee naʼnitin da.

▸ Bíhooʼaah 6, wóltaʼ 5; Bíhooʼaah 15, wóltaʼ 17

Hííbrewjí dóó Gríikjí saad “níłchʼi” wolyéhígíí éí Diyin Bizaad biiʼ díkwíí shı̨́ı̨́ ałʼąą átʼéego yeinítʼı̨́. Ndi éí ákódaatʼéhígíí doo daatʼı̨́į da. Éí níyol, nihiyol dóó naaldlooshii biyol, níłchʼi danilínígíí, doodaiiʼ God biníłchʼi diyinii. Áko łaʼda daastsaahgo éí biníłchʼi haagháahgo háadi shı̨́ı̨́ nááhíʼnáa łeh haʼnínígíí éí Diyin Bizaad doo yee naʼnitin da.​—1 Kings 18:45; Psalm 104:29; Matthew 8:16; Luke 11:13.

▸ Bíhooʼaah 6, wóltaʼ 5; Bíhooʼaah 15, wóltaʼ 17

Gríikjí Diyin Bizaad bee hadilyaa yę́ęígíí éí saad “Gehenna” wolyéhígíí, éí doo yáʼádaashóonii hoolʼáágóó ábidiʼdooldįįł, níigo óolyé. Ndi Diyin Bizaad Naabeehó kʼehjí ályaaígíí biiʼdę́ę́ʼ, díí saad Gehenna éí “hoolʼáágóó kǫʼ biiʼ tiʼhooníihgo bił hazʼą́” yiłníigo yee yózhí. Díí éí doo ákótʼée da. Gehenna éí Jerúsalemgi yíldzisgo tsʼiilzéí dadidlidgo hazʼą́ą́ ńtʼéeʼgo áhoolyé. Jesus nahasdzáán yikááʼ naagháhą́ądą́ą́ʼ, naaldlooshii dóó diné ákwii  yíldzisgi atélʼı̨́ doodaiiʼ tʼáá dahináago didlidgo doo baa hóoneʼ da. Áko diné daatsaahgo hoolʼáágóó kǫʼ biiʼ tiʼhooníihgo bił hazʼą́ą góyaa yileeh haʼnínígíí éí Gehenna doo ákótʼéego bił ahídéétʼiʼ da. Ndi Jesus éí Gehenna yee haadzih yę́ędą́ą́ʼ éí diné atélʼı̨́ dóó didlid dooleeł doo níi da. Jesus áhyiłníigo éí doo yáʼádaashóonii hoolʼáágóó ábidiʼdooldįįł, éí nááʼdiijeehjįʼ ił chohooʼínę́ę há ádaadin doo.—Matthew 5:22; 10:28.

▸ Bíhooʼaah 7, wóltaʼ 20

Díí éí Jesus bídahoołʼaahii kótʼéego sodadołzin doo yiłníigo sodizin yá ałkééʼ niinínil. Díí Lord’s Prayer deiłníigo dayózhí. Kótʼéego Jesus sodizin nihá ałkééʼ niinínil:

• “Nízhiʼ diyingo óolzin” doo

  Jiihóvah éí bízhiʼ yíchxǫʼ yę́ę hashtʼéédoolnííł dadiiʼníigo sodadiilzin doo. Yáʼąąshdi índa nahasdzáán bikááʼ dahináanii God bízhiʼ daazhdísingo hoł danilı̨́į doo biniyé.

• “Bee nóhólníihii náásgóó kʼeeʼąą yilzhish” doo

  Díí éí God biNahatʼaʼ bee Séítan bił hoogáłígíí íidoołdįįł, índa nahasdzáán yikʼi hooʼáałgo ayóó áhonóolingo íidoolííł dadiiʼníigo bíká sohodizin.

• “Bee íinínízinii . . . nahasdzáán bikáaʼgi ááníił” doo

  Jiihóvah éí nahasdzáán yiniyé áyiilaagi bohodoonííł, éí bílaʼashdlaʼii hadíłtʼéego ákʼeh dahółʼı̨́įgo hoolʼáágóó yikááʼ kéédahatʼı̨́į doo. Tʼáá níléídę́ę́ʼ íinízin yę́ęgi átʼéego ádoonííł dadiiʼníigo bíká sohodizin doo.

▸ Bíhooʼaah 8, wóltaʼ 2

Jiihóvah éí bąąhági ádaatʼéii dóó anoonééł bitsʼąą nihikʼé nináʼdoodléełii nihá niinílá. Díí nihikʼé nináʼílyáago tʼéiyá áłtsé hastiin Ádam iiná hadíłtʼéego haa yílyáago yóóʼajííłdélígíí nihá nááhidoonih. Áádóó ałdóʼ Jiihóvah nizhónígo bił kʼé hwiindzin yę́ę bee hashtʼéédoodlííł.  God éí Jesus nahasdzáán bikáaʼjįʼ yiníłʼaʼ, éí diné tʼáá ałtso yá dadootsaał biniyé. Jesus daaztsą́ągo binahjįʼ bílaʼashdlaʼii hadadíłtʼé nídadoodleełgo hoolʼáágóó kéédahatʼı̨́į doogo bá bohónéedzą́ągo áyiilaa.

▸ Bíhooʼaah 8, wóltaʼ 21 Bíhooʼaah 9, wóltaʼ 13

Daniel 4 wóltaʼgi, áhodooníiłgo yaa chʼíhwiizʼánę́ę éí 1914 yihahgo God biNahatʼaʼ niidooʼááł níigo yaa halneʼ.

Baa chʼíhootʼánígíí: Jiihóvah éí Naatʼáanii Nébukadnézzar díí yaa nayiizyeelgo áyiilaa. Tʼiis ayóó áníłnéezgo sikaad áádóó kʼélneʼ. Éí doo nidínóoséeł da biniyé “tsostsʼid binídoohah” bitsehégodígíí béésh nitłʼizii índa béésh łitsoii binázʼáago ályaa. Díí “tsostsʼid binídoohah” níigi éí Diyin Bizaad tʼóó átséedi saad bee hadilyaa yę́ę éí “tsostsʼidi nídoodleeł” yiłníigo yee yózhí. Áko tsostsʼid nídoodleełgo índída tʼiis nidínóosééł.​—Daniel 4:1, 10-16.

Díí baa chʼíhootʼánígíí haʼátʼíí áhyiłní: Tʼiisígíí éí God binahatʼá átʼé. Ląʼí nááhai, Jiihóvah éí Jerúsalemgi Ízrel dineʼé binaatʼáanii ánáyoodlíiłgo hoolzhiizh. (1 Chronicles 29:23) Ákondi díí naatʼáanii danilínę́ę doo ákʼeh dahojíłʼı̨́į da dajizlı̨́ı̨́ʼ, áko biniinaa dahojíʼaah yę́ę hastą́ą́ ninítʼiʼ. 607 B.C.E. yihahgo Jerúsalem ałtso ábiʼdisdįįd. Éí díí ákwíí hoolzhishgo “tsostsʼidi nídoodleeł” haʼnínę́ę bee há hoolzhiizh. (2 Kings 25:1, 8-10; Ezekiel 21:25-27) Éí doo Jew dineʼé danilíinii bił hoolzhishígíí bíighah azlı̨́įʼjįʼ éí Jerúsalem yikʼi naakai doo níigo Jesus yee haadzííʼ yę́ę éí díí “tsostsʼidi nídoodleeł” haʼnínę́ę yeinítʼı̨́. (Luke 21:24) Áko díí “tsostsʼidi nídoodleeł” haʼnínígíí éí Jesus nahasdzáán yikááʼ naagháhą́ądą́ą́ʼ doo bee nihoolzhiizh da. Jiihóvah yee haadzíiʼgo éí díí “tsostsʼidi nídoodleeł” haʼnínígíí bíighah yiską́ągo Naatʼáanii ádeeshłííł ní. Jesus éí Naatʼáanii dooleeł, éí God bidineʼé nahasdzáán bikááʼ hoolʼáágóó ayóó átʼéego yikʼihozhdoodliił.​—Luke 1:30-33.

 “Tsostsʼidi nídoodleeł”: Díí éí 2,520 nídoohah. 607 B.C.E. yihahdóó 2,520 nááhaijįʼ yíníłtaʼgo éí 1914 yihahjįʼ áʼdííłtah. (Baa ákonínízin, yihah 1 bee hanáánáhai.) Éí ákwii 1914 nahalzhiishgo Jiihóvah éí Jesus, Mesáíyah nilíinii, yáʼąąshdi God biNahatʼaʼ yiNaatʼáanii nilı̨́įgo áyiilaa.

Díí 2,520 éí háádę́ę́ʼ nídadiitʼą́? Diyin Bizaad ání, tááʼ nááhaidóó nááʼáłnííʼ (3 1⁄2) nídoodleeł, éí 1,260 yiskánígíí tʼáá aheełtʼé. (Revelation 12:6, 14) Áko díí éí “tsostsʼidi nídoodleeł” yiłnínígíí éí 1,260 ahą́ą́h niilyáago 2,520 yiską. Díí Diyin Bizaad biiʼdę́ę́ʼ baa chʼídahwiistʼánę́ę bikʼehgo éí “tʼááłáʼí niyiiłkaahígíí éí tʼááłáʼí náháhígíí” bee wóltaʼgo éí 2,520 yiskánígíí éí 2,520 nááhaijįʼ bił aheełtʼé.​—Numbers 14:34; Ezekiel 4:6.

▸ Bíhooʼaah 8, wóltaʼ 23

“Aláahgo diyingo naalʼaʼí” jinı̨́įgo éí diyingo ndaalʼaʼí yilą́ąjįʼ yá sizı̨́įgo óolyé. Diyin Bizaad éí tʼááłáʼí aláahgo diyingo naalʼaʼí hólǫ́ ní, éí Máíkel wolyé.​—Daniel 12:1; Jude 9.

Máíkel éí God bá ndaalʼaʼí bikʼeh dahółʼínígíí yá álą́ąjįʼ sizı̨́. Revelation 12:7 ání: “Máíkel áádóó bidiyingo ndaalʼaʼí éí naʼashǫ́ʼiitsoh yił daʼahigą́ą́ nítʼééʼ, . . . naʼashǫ́ʼiitsoh . . . bindaalʼaʼí” yił. Revelation ání, God bá ndaalʼaʼí yá álą́ąjįʼ sizínígíí éí Jesus, áko Jesus éí ałdóʼ Máíkel bee biʼdójí.​—Revelation 19:14-16.

▸ Bíhooʼaah 9, wóltaʼ 4

Díí éí ayóó átʼéego ádahooníiłgo hazʼą́ą doo, God biNahatʼaʼ éí Séítan hooʼáłígíí ałtso íidoołdįįłjįʼ bichʼįʼ hoolzhish. “Nihoolzhíshígíí” dóó “diné silı̨́įʼii doogááł” níigo Diyin Bizaad yózhí, éí nihoogháahjįʼ yoołkááł  haʼnínígíí yeinítʼı̨́. (Matthew 24:3, 27, 37) “Nihoogháahjįʼ yoołkáałgo” yiłnínígíí éí 1914 yihah yę́ędą́ą́ʼ God biNahatʼaʼ yáʼąąshdi hodeezʼą́ągo bee hahoolzhiizh. Séítan hooʼáłígíí Armagédan bee ádooldįįłgo áajįʼ bee nihodoolzhish.​—2 Timothy 3:1; 2 Peter 3:3.

▸ Bíhooʼaah 9, wóltaʼ 5

Diné daaztsą́ą́ ńtʼééʼgo God éí iiná yaa néidleehgo nááʼdiijeeh wolyé. Diyin Bizaad biiʼ éí náhástʼéltʼéego náádahwiʼdiiljééʼ níigo yaa halneʼ. Iiláíjah, Iiláísha, Jesus, Peter dóó Paul éí diné nínéídeidiyiiljééʼ haʼníigo baa haneʼ. Díí nááʼdiijeeh éí God bibee adziilii beego tʼéiyá bohónéedzą́. Nahasdzáán bikáaʼjįʼ “tʼáá ákogi ádaatʼéii índa doo ákwii ádaatʼéii daneeznáádę́ę́ʼ náábidiʼdooljahgo” Jiihóvah yee haadzííʼ. (Acts 24:15) Diyin Bizaad ání, yáʼąąshgóó ałdóʼ náádidoojah. Díí God tʼáá bí náyiizláaʼgo yáʼąąshgóó náábiʼdidooljahgo áadi Jesus yił kéédahatʼı̨́į doo.—John 5:28, 29; 11:25; Philippians 3:11; Revelation 20:5, 6.

▸ Bíhooʼaah 9, wóltaʼ 13

Demons bił ahídadéétʼiʼii éí níłchʼi doo yáʼádaashxóonii bił ałchʼįʼ yátiʼgo, óolyé. Diné tʼáá bí doodaiiʼ náánáłaʼ dinéda bee, demons yił ałchʼįʼ yádaałtiʼ, éí nidadilniihii ádaatʼéii chodayoołʼı̨́. Diné díí átʼéego chodaołʼı̨́, háálá ádeinízingo éí diné ádaadinę́ę biníłchʼi tʼáá náásgóó dahiiná. Ndi ádaadinę́ę yéédaaldzid łeh. Demons éí bílaʼashdlaʼii yóóʼadeeniiʼaah, éí God doo yikʼeh dahółʼı̨́į da doo biniyé. Nidadilniihii, magic, adigąsh, iiníziin, ihondzin, álílee íʼoołʼįįłgo naʼadloʼ bee nahadlá ádaatʼéii ałdóʼ demon bił nídaastʼįįd. Naaltsoos, horoscopes, ndaalkidígíí, posters, dóó sin tʼóó ahayóí ałʼąą ádaatʼéii éí demons, magic, dóó álílee bił danítʼiʼii, díí yeeʼ tʼáadoo  átʼéhí da dóó bóhoneidlı̨́įgo átʼé hwiinidzin. Áádóó łaʼda yóóʼábiʼdilnéehgo binaalyeʼé yę́ę bił yóóʼábiʼdilʼįįh, doodaiiʼ łaʼ ałyóígóó yá ádaʼałʼı̨́. Éí ádaadinę́ę tʼahdii dahiiná hwiindzingo biniyé áhátʼı̨́. Demons bibee adziilii bíká áhátʼı̨́ biniyé azeeʼ ádaatʼéii ałdóʼ chodaoʼı̨́. Mąʼii hadáahgi dah diilwoʼgo doodaiiʼ néʼéshjaaʼ haiigháahgo éí doo yáʼátʼééhgóó ił haneʼii ádaatʼé, dahaʼní. Áko demons éí díí yee ił yééʼ ádaʼósingo diné tʼáá aaníí danízin.​—Galatians 5:20, 21; Revelation 21:8.

▸ Bíhooʼaah 10, wóltaʼ 10; Bíhooʼaah 16, wóltaʼ 4

Jiihóvah éí God Aláahgo Ayóóʼábóodziilii nilı̨́ dóó yá biiʼ adahwiisʼáágóó tʼáá ałtsoní áyiilaa. (Revelation 15:3) Éí bąą tʼáá ałtsoní áyiilaaígíí bee bóhólnííh. (Psalm 24:1; Isaiah 40:21-23; Revelation 4:11) Tʼáá ałtsoní áyiilaii dahólǫ́ǫ́góó índa deiyíkááhgóó bikʼehgo dooleełii bá dahólǫ́ǫgo áyiilaa. Áádóó Jiihóvah éí naatʼáanii dooleełii tʼáá bí néididoołtéełgo bee bóhólnííh. God ayóóʼííníiʼníigo bikʼeh honiilʼı̨́įgo éí Bí tʼáá ałtsoní bee bóhólníihgo baa ákoniidzin doo.​—1 Chronicles 29:11.

▸ Bíhooʼaah 11, wóltaʼ 10

Tʼáá ákójínéehgo awééʼ hátsą́ haalʼeełgo éí hweʼawééʼ jidiyoołhééł. Tʼáadoo éí bikʼi hótʼáhída, doodaiiʼ shitsʼíís tʼáá bí átʼı̨́ doo diiʼníi da doo. Átsą́ądi tsʼídá tʼóó awééʼ hazlı̨́ʼígo, éí bílaʼashdlaʼii łaʼ náhásdlı̨́įʼgo átʼé.

▸ Bíhooʼaah 13, wóltaʼ 5

Díí éí dił hatsʼíís biih nákahgo, éí náánáłahdę́ę́ʼ diné bidił doodaiiʼ dił tʼáá íídą́ą́ʼ hólǫ́ǫ́ ńtʼéeʼgo hwiih nákahgo óolyé. Dił éí dı̨́ı̨́ʼ ałʼąą átʼéego dił bee hadilyaa, éí plasma, red blood cells, white blood cells, dóó platelets daolyé. Áko tʼáá átʼé dı̨́įʼgo bił hadilyaaígíí, doodaiiʼ tʼááłáʼígoda hwiiʼ náákahgo óolyé.

▸ Bíhooʼaah 13, wóltaʼ 13

Diyin Bizaad biiʼdę́ę́ʼ “discipline” wolyéhígíí éí hashké bee atéʼéʼélʼı̨́įgo doo óolyée da. Discipline ánihiʼdilʼįįhgo éí nanihiʼdinitin dóó hashtʼe ninánihidiidlóós. Jiihóvah éí doo tʼáá naʼníleʼdii nanihinitin da. (Proverbs 4:1, 2) Jiihóvah éí azhéʼé dóó amá nizhónígo yinááł naʼnitin. (Proverbs 12:1) Jiihóvah éí bidineʼé ayóóʼáyóʼní, áko nizhónígo neinitin. Bidineʼé haʼátʼíí shı̨́ı̨́ doo ákótʼéego yaa nitsídaakeesgo éí nizhónígo kótʼéego níigo hashtʼe nitsínáyiiłkees. Áko éí binahjįʼ hazhóʼó yaa nitsídaakeesgo tʼáá bí yikʼeh nidahidikáahgo Jiihóvah yee yił dahóshǫ́. Azhéʼé dóó amá éí baʼáłchíní haʼátʼíí biniyé akʼeh dahółʼı̨́į dooígi bindazhniłtin doo. Áádóó Jiihóvah dóó Bizaad tʼáá bił ayóóʼádayóʼníigo índa Jiihóvah binahjįʼ binaʼnitinii ádaatʼéii bee nazhnitin doo.

▸ Bíhooʼaah 14, wóltaʼ 13

Demons éí doo daatʼı̨́į da, tʼáá íiyisíí doo daatsʼı̨́įd da índa bílaʼashdlaʼii yiláahdi ayóó ádabóodziil. Demons éí diyingo ndaalʼaʼí danilı̨́ı̨́ ńtʼéeʼgo doo yáʼádaashóógóó ádaʼdiilyaa. Áko God doo bikʼeh dahojíłʼı̨́ı̨́góó biniinaa biʼanaʼí ádazhʼdiilyaa. (Genesis 6:2; Jude 6) Séítan éí God yitsʼą́ąjįʼ náheeyáago, díí demons éí Séítan bikééʼ nijíkai.​—Deuteronomy 32:17; Acts 16:16; James 2:19.

▸ Bíhooʼaah 16, wóltaʼ 4